Άμεση επέκταση των χωρικών υδάτων προτείνει ο πρέσβης επί τιμή, ζητώντας στενό συντονισμό Αθήνας και Λευκωσίας και πολιτική βούληση για να σταματήσουν οι παραχωρήσεις.

Την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια προέταξε ως απάντηση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο ο πρέσβης επί τιμή Λεωνίδας Χρυσανθόπουλος, μιλώντας στον ΣΚΑΪ Πάτρας 89,4. Παράλληλα, άσκησε κριτική στους ελληνικούς χειρισμούς και υπογράμμισε την ανάγκη συντονισμένης διπλωματικής δράσης απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις.

«Η σωστή απάντησή μας στο τουρκολιβυκό μνημόνιο θα ήταν τα 12 ναυτικά μίλια αμέσως, χωρίς καμία άλλη συζήτηση», δήλωσε χαρακτηριστικά, δίνοντας το βασικό στίγμα της παρέμβασής του.

Ο ίδιος χαρακτήρισε λανθασμένη την ελληνική πολιτική στο ζήτημα του τουρκολιβυκού, επιμένοντας όμως ότι η δημόσια συζήτηση πρέπει να στραφεί στις επόμενες κινήσεις. Κατά την εκτίμησή του, η διαρκής ανακύκλωση της ήττας δεν προσφέρει διέξοδο· ζητούμενο είναι να περιοριστούν οι επιπτώσεις και να διαμορφωθεί συγκεκριμένη απάντηση.

Συντονισμός Αθήνας και Λευκωσίας

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην κοινή προετοιμασία Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας ενόψει διεθνών συζητήσεων για τη θάλασσα και τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.

Όπως υποστήριξε, η Τουρκία αναμένεται να προωθήσει τις δικές της θέσεις, γεγονός που καθιστά απαραίτητο έναν πολύ καλό συντονισμό Αθήνας και Λευκωσίας. Συνέδεσε, μάλιστα, τη διπλωματική προετοιμασία με την ανάγκη πολιτικής βούλησης «για να μην κάνουμε παραχωρήσεις πια».

Το μήνυμά του ήταν ότι η ελληνική και η κυπριακή πλευρά χρειάζονται κοινή γραμμή και προσεκτικούς χειρισμούς, ώστε να αποφευχθούν λάθη σε ζητήματα που αφορούν τα θαλάσσια συμφέροντά τους.

Οι αναφορές στο casus belli

Ο κ. Χρυσανθόπουλος αναφέρθηκε επίσης σε δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, τις οποίες, όπως είπε, είχε διαβάσει στον τουρκικό Τύπο. Σύμφωνα με τη δική του ανάγνωση, οι δηλώσεις αυτές επιχειρούσαν να υποβαθμίσουν τη σημασία του casus belli, παρουσιάζοντάς το ως κοινοβουλευτική απόφαση και όχι ως νόμο.

Ο πρέσβης επί τιμή εκτίμησε ότι αυτή η προσέγγιση συνδέεται με πιέσεις προς την Άγκυρα για την άρση του. Πρόκειται για την ερμηνεία που έδωσε ο ίδιος στις τουρκικές δηλώσεις, χωρίς να υποστηρίζει ότι η απειλή έχει αρθεί.

Επιφυλάξεις για τη νομοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας»

Ερωτηθείς για το ενδεχόμενο νομοθέτησης της «Γαλάζιας Πατρίδας», εξέφρασε την εντύπωση ότι η τουρκική πλευρά ενδέχεται να τη διατηρήσει ως πολιτική κατεύθυνση. Διατύπωσε, ωστόσο, ρητή επιφύλαξη, διευκρινίζοντας ότι δεν είχε μπροστά του τις σχετικές δηλώσεις και ήθελε να τις επανεξετάσει.

Παράλληλα, απέρριψε την αντίληψη ότι μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε αποκλειστικά εσωτερική υπόθεση της Τουρκίας. Όπως προειδοποίησε, η νομοθέτηση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από την Άγκυρα ως πρόσχημα για ενέργειες σε βάρος της Ελλάδας, με επίκληση της τουρκικής νομοθεσίας.

Στην ίδια παρέμβαση, χαρακτήρισε θετικά την ομιλία του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή σε εκδήλωση για την 28η Οκτωβρίου στην Αθήνα.

Ένα διαχρονικό μάθημα από τον Θουκυδίδη

«ἀναδιδάξαι πρῶτον, μάλιστα μὲν ὡς καὶ ξύμφορα δέονται».
Θουκυδίδης, Ἱστορίαι Α΄ 32.1

Η Κέρκυρα είχε κάτι να προσφέρει στην Αθήνα. Διέθετε έναν από τους σημαντικότερους στόλους του ελληνικού κόσμου και βρισκόταν σε εξαιρετικά σημαντική γεωγραφική θέση, πάνω στη θαλάσσια διαδρομή προς την Ιταλία και τη Σικελία.

Ο Θουκυδίδης καταγράφει ότι χρειάστηκαν δύο συνελεύσεις των Αθηναίων. Στην πρώτη οι Αθηναίοι έκλιναν περισσότερο προς τα επιχειρήματα των Κορινθίων. Στη δεύτερη η στάση άλλαξε. Αποφάσισαν τελικά να συνάψουν αμυντική συμμαχία με την Κέρκυρα, συνεκτιμώντας τη δύναμη του στόλου της, τη γεωγραφική της θέση και την πιθανότητα μιας μελλοντικής σύγκρουσης με την Πελοποννησιακή Συμμαχία.

Η γεωγραφία δημιουργεί ευκαιρίες. Τα συμφέροντα δημιουργούν συγκλίσεις. Η πολιτική όμως είναι αυτή που καλείται να τις μετατρέψει σε αποτέλεσμα.

Η σκέψη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κυπριακή Δημοκρατία και για τον τρόπο με τον οποίο συζητούμε σήμερα την εξωτερική της πολιτική.

Ακούγεται συχνά το επιχείρημα ότι η αναβάθμιση των σχέσεων της Κύπρου με σημαντικά κράτη είναι περίπου μια φυσική συνέπεια των δικών τους συμφερόντων στην περιοχή και ότι, συνεπώς, τα ίδια περίπου αποτελέσματα θα υπήρχαν ανεξαρτήτως του ποιος βρισκόταν στο Προεδρικό.

Το πρώτο σκέλος αυτής της συλλογιστικής είναι αυτονόητο.

Κανένα σοβαρό κράτος δεν οικοδομεί την εξωτερική του πολιτική στη συμπάθεια. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γαλλία, η Ινδία, το Ισραήλ, τα κράτη του Κόλπου ή οποιαδήποτε άλλη χώρα δεν αναπτύσσουν σχέσεις με την Κυπριακή Δημοκρατία επειδή αισθάνονται κάποια αφηρημένη υποχρέωση απέναντί της. Ενεργούν πρωτίστως με βάση τα δικά τους συμφέροντα.

Το ίδιο, άλλωστε, οφείλουμε να κάνουμε και εμείς.

Από αυτή την ορθή διαπίστωση, όμως, δεν προκύπτει ότι η εξέλιξη των σχέσεων είναι αυτόματη ούτε ότι το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο.

Αν τα συμφέροντα των κρατών οδηγούσαν νομοτελειακά σε μία και μόνη εξωτερική πολιτική, η πολιτική ηγεσία θα ήταν σχεδόν περιττή. Ο ίδιος ο Θουκυδίδης, όμως, μας δείχνει επανειλημμένα το αντίθετο. Τα ίδια δεδομένα μπορούν να διαβαστούν διαφορετικά, να ιεραρχηθούν διαφορετικά και τελικά να οδηγήσουν σε διαφορετικές αποφάσεις.

Η Κύπρος δεν μετακινήθηκε τα τελευταία χρόνια. Η γεωγραφική της θέση στην Ανατολική Μεσόγειο ήταν πάντοτε η ίδια. Η θέση της ανάμεσα στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική δεν αποτελεί πρόσφατη ανακάλυψη. Κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι από το 2004.

Αυτό που μεταβάλλεται είναι το διεθνές περιβάλλον. Μεταβάλλονται οι ανάγκες των άλλων κρατών. Δημιουργούνται νέες ευκαιρίες και νέες απειλές. Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη που δεν πρέπει να υποτιμούμε. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα κράτος αντιλαμβάνεται τη θέση του, επιλέγει τις προτεραιότητές του και επιχειρεί να καταστήσει τον εαυτό του χρήσιμο στους άλλους.

Σε αυτό το σημείο αρχίζει η πολιτική.

Για ένα μικρό κράτος, η επιτυχία δεν βρίσκεται στο να πείσει μια μεγάλη δύναμη να εγκαταλείψει τα συμφέροντά της για χάρη του. Αυτό σπανίως συμβαίνει στις διεθνείς σχέσεις. Βρίσκεται στην ικανότητα να εντοπίζει πού το δικό του συμφέρον μπορεί να συναντήσει το συμφέρον του άλλου και να μετατρέπει αυτή τη σύγκλιση σε σχέση με διάρκεια, θεσμούς και αμοιβαίο όφελος.

Με αυτή την έννοια, το γεγονός ότι ένα ισχυρό κράτος συνεργάζεται με την Κύπρο επειδή αυτό εξυπηρετεί και το ίδιο δεν μειώνει τη σημασία μιας τέτοιας εξέλιξης.

Είναι ακριβώς αυτό που πρέπει να επιδιώκει η κυπριακή εξωτερική πολιτική.

Ασφαλώς δεν ξεκίνησαν όλα σήμερα. Σημαντικές σχέσεις, περιφερειακές συνεργασίες και στρατηγικές επιλογές οικοδομήθηκαν σταδιακά και από προηγούμενες κυβερνήσεις. Η εξωτερική πολιτική ενός κράτους που θέλει να θεωρείται σοβαρό πρέπει να διαθέτει συνέχεια.

Άλλο όμως η συνέχεια και άλλο ο αυτόματος πιλότος.

Κάθε πολιτική ηγεσία παραλαμβάνει δεδομένα, σχέσεις και ευκαιρίες. Κάποιες τις συνεχίζει, κάποιες τις εγκαταλείπει, κάποιες τις αναβαθμίζει και κάποιες νέες τις δημιουργεί. Και ασφαλώς η εξωτερική πολιτική δεν ασκείται από ένα πρόσωπο. Η πολιτική κατεύθυνση χρειάζεται τον Αρχηγό του Κράτους τον Υπουργό Εξωτερικών, το Υπουργείο και τη διπλωματική υπηρεσία, ώστε να μετατρέπεται σε πρωτοβουλίες, σχέσεις και συγκεκριμένα αποτελέσματα. Το πραγματικό ερώτημα επομένως δεν είναι αν η Κύπρος είχε και προηγουμένως γεωστρατηγική σημασία. Ασφαλώς και είχε. Το ερώτημα είναι πόσο αποτελεσματικά η πολιτική ηγεσία και η διπλωματική υπηρεσία μετατρέπουν αυτή τη δυνητική αξία σε πραγματικό πολιτικό κεφάλαιο.

Ο ίδιος ο Θουκυδίδης μάς προσφέρει και ένα δεύτερο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Πολλά χρόνια μετά την υπόθεση της Κέρκυρας, όταν οι Αθηναίοι συζητούσαν τη μεγάλη εκστρατεία στη Σικελία, ο Νικίας και ο Αλκιβιάδης είχαν ενώπιόν τους τα ίδια βασικά δεδομένα της συγκεκριμένης απόφασης και κατέληγαν σε ριζικά διαφορετικές στρατηγικές επιλογές. Ο Νικίας προσπάθησε να αποτρέψει την εκστρατεία. Ο Αλκιβιάδης την υποστήριξε. Η πολιτική απόφαση που τελικά ελήφθη είχε τεράστιες συνέπειες για την Αθήνα.

Τα αντικειμενικά δεδομένα δεν υπαγορεύουν πάντοτε μία και μοναδική πολιτική. Ερμηνεύονται, ιεραρχούνται, αξιοποιούνται ή χάνονται.

Και γι’ αυτό έχει σημασία ποιος κυβερνά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε να γνωρίζουμε τι ακριβώς θα είχε συμβεί υπό έναν διαφορετικό Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Κανείς δεν μπορεί να αποδείξει ένα υποθετικό ιστορικό σενάριο. Για τον ίδιο ακριβώς λόγο, όμως, δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο ότι οποιοσδήποτε άλλος θα είχε πετύχει ακριβώς τα ίδια αποτελέσματα.

Η σοβαρή συζήτηση πρέπει να γίνεται πάνω σε όσα πράγματι συνέβησαν. Ποιες ευκαιρίες υπήρχαν, ποιες πρωτοβουλίες αναλήφθηκαν, ποιες σχέσεις αναβαθμίστηκαν, ποιες συμφωνίες επιτεύχθηκαν και ποια απτά οφέλη προέκυψαν για την Κυπριακή Δημοκρατία. Εκεί μπορεί και πρέπει να κρίνεται κάθε κυβέρνηση.

Δυόμισι χιλιάδες χρόνια μετά, η Κέρκυρα του Θουκυδίδη εξακολουθεί να μας θυμίζει κάτι εξαιρετικά σύγχρονο.

Οι Κερκυραίοι δεν ζήτησαν από τους Αθηναίους να παραμερίσουν το συμφέρον της Αθήνας για χάρη τους. Έκαναν κάτι πολύ πιο ουσιαστικό. Επιχείρησαν να τους πείσουν ότι η επιλογή της Κέρκυρας μπορούσε να εξυπηρετήσει και την ίδια την Αθήνα.

Κάπου εδώ η αρχαία Κέρκυρα συναντά τη σημερινή Κύπρο.

Για ένα μικρό κράτος στην Ανατολική Μεσόγειο, το ζητούμενο δεν είναι να περιμένει από ισχυρότερα κράτη να ενδιαφερθούν για τα προβλήματά του επειδή θεωρεί ότι έχει δίκαιο. Ούτε να αντιμετωπίζει τη γεωγραφική του θέση ως ένα πλεονέκτημα που αποδίδει από μόνο του. Το ζητούμενο είναι να καταστήσει τη συνεργασία μαζί του χρήσιμη, αξιόπιστη και επωφελή και για εκείνους των οποίων τη συνεργασία επιδιώκει.

Να μπορεί, με άλλα λόγια, η σημερινή Κυπριακή Δημοκρατία να λέει προς τους εταίρους της αυτό που οι Κερκυραίοι επιχείρησαν να εξηγήσουν στους Αθηναίους πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια.

Αυτό που επιδιώκουμε δεν υπηρετεί μόνο το δικό μας συμφέρον. Μπορεί να υπηρετεί και το δικό σας.

Και ίσως εκεί ακριβώς βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα στο να διαθέτει ένα κράτος γεωστρατηγική αξία και στο να γνωρίζει πώς να τη μετατρέπει σε γεωπολιτική επιρροή.

Γιατί τα συμφέροντα δημιουργούν δυνατότητες. Δεν δημιουργούν από μόνα τους πολιτικά αποτελέσματα.

Αυτό είναι δουλειά της πολιτικής. Και γι’ αυτό έχει σημασία ποιος την ασκεί.

Ανδρέας Καίλας

BA Economics MA International Relations

Γράφει ο Απόστολος Αποστολόπουλος

Οι κυρίαρχες Δυνάμεις της χώρας,- οι ελίτ- είναι προφανές ότι δεν διαθέτουν τις πνευματικές δυνάμεις και ικανότητες  για να δώσουν λύσεις στα προβλήματα της χώρας.  Διαθέτουν ασφαλώς πολλά χρήματα. Αλλά δεν ψάχνουν ούτε έχουν κάποιο ενδιαφέρον για το παρόν και το μέλλον της χώρας. Βολεύονται με την πλήρη και αστόχαστη υποταγή στους ξένους, χθες με τους Άγγλους, σήμερα με τους Αμερικάνους αύριο με τον αφέντη της ημέρας-δεν κάνουν διακρίσεις.

Ένας συντηρητικός πολίτης δεν θα είχε αντίρρηση να ακολουθεί με συνέπεια τον δρόμο που χαράσσουν οι ηγέτιδες Δυνάμεις της Δύσης. Αλλά καταπίνει δύσκολα την επίδειξη δουλοπρέπειας που έχει ακολουθήσει η σημερινή κυβέρνηση όπως και οι περισσότερες στο παρελθόν. Για παράδειγμα  δεν ήταν, όπως αποδείχθηκε, διόλου αναγκαία η επίδειξη δουλοφροσύνης περί «σωστής πλευράς της Ιστορίας» που αποδείχθηκε ότι στήριζε ένα φαταούλα διεφθαρμένο όπως ο Ζελένσκι.

Όσο άλλες κρίσιμες πλευρές, ιδίως στην Οικονομία, ακολουθούσαν ένα υποφερτό δρόμο οι πολίτες τηρούσαν στάση υποστήριξης ή ανοχής ακόμα και  σε περιπτώσεις εξόφθαλμης παρανομίας πχ ΟΠΕΚΕΠΕ, και όχι μόνο. Αλλά και αυτές οι διέξοδοι στέρεψαν όταν περάσαμε από την χρήση στην αδιάντροπη κατάχρηση. Αιτία δεν ήταν μόνο η απλούστευση ότι το εύκολο χρήμα είναι το παράνομο.

Η ελληνική Οικονομία είχε περιόδους άνθισης χωρίς παρανομία: Πχ όταν ανθούσαν επιχειρήσεις όπως η Πειραϊκή Πατραϊκή, η Ιζόλα κλπ. Αλλά τότε ισχυροί ξένοι (πχ Ιταλοί) ανταγωνιστές συνέπραξαν με ελληνικές κυβερνήσεις  που αντί να στηρίξουν τους Έλληνες επιχειρηματίες συνεργάστηκαν με τους ξένους πχ η τσιμεντοβιομηνία  όπου ο πατέρας Μητσοτάκης ενέδωσε στο γεμάτο πορτοφόλι, των Ιταλών…

Με λόγια απλά μπορούσαμε να καταπιούμε τα περί σωστής πλευράς της Ιστορίας για όσο καιρό ο κόσμος περνούσε υποφερτά και για όσο καιρό πχ η Τουρκία δεν μας πολύ-ενοχλούσε. Δυστυχώς η κυβέρνηση έχασε και αυτά τα δυο ατού. Η «σωστή πλευρά» δεν μας εξασφάλιζε Ειρήνη αντιθέτως ήταν απαραίτητη κάθε υποχώρηση και ανάθεση σε Γαλλους-Άγγλους – Πορτογάλους το καθήκον υπεράσπισης της πατρίδας. Οι Γάλλοι έχουν πχ την πολυτέλεια να παριστάνουν τζάμπα τους παλληκαράδες απέναντι στους Ρώσους που ούτε διεκδικούν το Αιγαίο ούτε θέλουν να εγκατασταθούν στο Παρίσι. Η  Ελλάδα, ούτε καν παζάρεψε για να εξασφαλίσει ότι οι «Μεγάλοι» σύμμαχοι θα έπνιγαν στην κούνια κάθε απειλή από την «φίλη Τουρκία»-με τέτοιους φίλους οι εχθροί περισσεύουν.

Αλλά και πάλι όλη η αλήθεια είναι ότι πρέπει εσύ ο ίδιος πρωτίστως να υπερασπιστείς τον εαυτό σου. Οι ΗΠΑ όταν μας οδήγησαν στο ΝΑΤΟ μαζί με την Τουρκία είχαν κατανείμει τους ρόλους, στην πρώτη γραμμή η Τουρκία απέναντι στους Ρώσους και η Ελλάδα στα μετόπισθεν. Δεν ήθελαν κυρίαρχη την Τουρκία ούτε στο Αιγαίο ούτε αλλού. Δεν ήθελαν ούτε τότε ούτε τώρα κυρίαρχη την Τουρκία πουθενά στην γειτονιά. Ούτε οι Ρώσοι θέλουν ένα φιλόδοξο αγκάθι στα πλευρά τους. Η Τουρκία είναι χρησιμη όταν τελεί υπό έλεγχο. Αλλά όταν εμείς το παίζουμε διάδοχοι του Σημίτη (σφάξε με αγά μου ν΄αγιάσω) μοιραία βγάζουμε την Τουρκία αφέντη.

Το χειρότερο είναι ότι οι διανοούμενοι αρχικά εξαφανίστηκαν σαν να τους κατάπιε ένας κακός δράκος (φαινόμενο που σημάδεψε όλο τον Δυτικό Κόσμο) και όσοι απόμειναν ελάχιστα πρόσφεραν σαν να τους στείρωσαν το μυαλό. Υπομονή για καλύτερες μέρες.