Ακολουθήστε μας

GEOPOLITICO

Αποκαλύψεις κάτω από την Αγία Σοφία! Τάφοι Πατριαρχών και αρχαίο δίκτυο ύδρευσης;

Η δημοσιογράφος Μαρία Ζαχαράκη, σε ανταπόκρισή της από την Κωνσταντινούπολη στο μεσημβρινό δελτίο ειδήσεων του MEGA, το Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026, παρουσιάζει τις εικόνες που μετέδωσαν τα τουρκικά τηλεοπτικά δίκτυα από τις υπόγειες εγκαταστάσεις του ιστορικού μνημείου.

Δημοσιεύτηκε στις

ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ: Ένας άγνωστος υπόγειος κόσμος αποκαλύπτεται κάτω από το εμβληματικό μνημείο της Κωνσταντινούπολης!

Σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα, υπόγειες σήραγγες, παλαιές κατασκευές, πιθανές ταφές Πατριαρχών και ένα μυστηριώδες δίκτυο ύδρευσης έρχονται στο φως κάτω από την Αγία Σοφία.

Η δημοσιογράφος Μαρία Ζαχαράκη, σε ανταπόκρισή της από την Κωνσταντινούπολη στο μεσημβρινό δελτίο ειδήσεων του MEGA, το Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026, παρουσιάζει τις εικόνες που μετέδωσαν τα τουρκικά τηλεοπτικά δίκτυα από τις υπόγειες εγκαταστάσεις του ιστορικού μνημείου.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, έχουν εντοπιστεί τουλάχιστον έξι υπόγειοι χώροι και εννέα σήραγγες, ενώ οι υπόγειες διαδρομές εκτείνονται σε μήκος 420 μέτρων. Για την αποκάλυψη των κατασκευών απομακρύνθηκαν περίπου 3.000 τόνοι χώματος.

Μία από τις σήραγγες έχει μήκος 180 μέτρων και εξετάζεται εάν συνδεόταν με παλαιά ρωμαϊκή οδό της Κωνσταντινούπολης. Σε άλλη στοά, με κατεύθυνση προς τη Βασιλική Κινστέρνα, εξακολουθεί να ρέει νερό άγνωστης προέλευσης, ενισχύοντας το ενδιαφέρον για το ιστορικό δίκτυο ύδρευσης της πόλης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης οι ταφές που οι ερευνητές εκτιμούν ότι ενδέχεται να ανήκουν σε Πατριάρχες ή άλλους ιεράρχες, καθώς και τα ίχνη κατασκευών που προηγούνται της σημερινής Αγίας Σοφίας.

Ο Τούρκος υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, επισκέφθηκε τις υπόγειες εγκαταστάσεις, ενώ οι τουρκικές αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο να ανοίξουν ορισμένες στοές στους επισκέπτες.

GEOPOLITICO

Το Πολιτισμικό Χάσμα στα Ελληνοτουρκικά …έφτασε έως τη Θράκη

Το βαθύ ιστορικό και πολιτισμικό χάσμα ανάμεσα στην ελληνική και την τουρκική εθνική συνείδηση, καθώς και τις προεκτάσεις του στη Θράκη, αναλύει ο Μάριος Αηδονίδης, εστιάζοντας στον ρόλο της ιστορικής μνήμης, της θρησκείας και του εθνικού αυτοπροσδιορισμού. Με αφορμή την πρόσφατη επίσκεψη της Τουρκικής Ένωσης Ξάνθης στο μαυσωλείο του Μουσταφά Κεμάλ στην Άγκυρα, εξετάζει την προβολή του τουρκικού εθνικού αφηγήματος στη μουσουλμανική μειονότητα, παραπέμποντας στον Εθνικό Όρκο (Misak-ı Millî) και στην ιστορική εμπειρία της Κύπρου και της Κωνσταντινούπολης. Παράλληλα, αναδεικνύει τη διακριτή πολιτισμική και γλωσσική ταυτότητα των Πομάκων και των Ρομά, υπογραμμίζοντας ότι η προστασία της πολυμορφίας, στο πλαίσιο της ελληνικής πολιτείας και του ευρωπαϊκού κεκτημένου, αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την κοινωνική συνοχή και την ειρηνική συνύπαρξη στη Θράκη.

Δημοσιεύτηκε

στις

Οι Δύο Εκ Διαμέτρου Διαφορετικές Ιστορικές Συνιστώσες Μεταξύ της Ελληνικής και της Τουρκικής Πολιτισμικής Συνείδησης

Του Μάριου Αηδονίδη

Έχω κάνει επανειλημμένως αναφορά στην έννοια του πολιτισμικού χάσματος, καθώς αναφέρομαι ακριβώς στο γεγονός ότι οι δύο πόλοι αντίληψης (μεταξύ της ελληνικής και της τουρκικής) αντλούν την οπτική τους από διαφορετικές ιστορικοπολιτισμικές συνιστώσες.

Οι Δύο Κόσμοι Αντίληψης

Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ελληνική αντίληψη – το ελληνικό πνεύμα – η οποία ανατρέχει στο παρελθόν σε θεμελιώδεις προσωπικότητες της Ιστορίας, αντλώντας πληροφορίες περί της ελληνικής πραγματικότητας. Από την αρχαιότητα, με τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους και ιστορικούς, από τον Σωκράτη έως τον Αριστοτέλη, τον Ηρόδοτο έως τον Θουκυδίδη, και όλα αυτά μέχρι τη νεότερη ιστορία, όπως ο Αδαμάντιος Κοραής, ο Ρήγας Βελεστινλής. Όλοι εθνικοί – πνευματικοί ευεργέτες μεταξύ πολλών άλλων ο Ιωάννης Καποδίστριας ως ένας αρχιτέκτονας αυτού του οικοδομήματος, διασώστες της ελληνικότητας.

Οι άνθρωποι που πρόσκεινται στον ελληνισμό αντιλαμβάνονται και βιώνουν τον εαυτό τους ως μέρος ενός αδιάσπαστου ιστορικού και πολιτισμικού συνεχούς, του οποίου ο ελληνισμός συνιστά τον θεμελιώδη πυρήνα. Πρόκειται για τον ευρύτερο γεωγραφικό χώρο μέσα στον οποίο ο ελληνικός πολιτισμός γεννήθηκε και επεκτάθηκε ως πολιτισμική επιρροή, διαμορφώνοντας διαχρονικά την παρουσία του σε ολόκληρη την περιοχή.

Από την άλλη πλευρά βρίσκεται ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, ιδρυτής και πρώτος πρόεδρος της σύγχρονης τουρκικής Τζουμχουριέτ (Türkiye Cumhuriyeti), δηλαδή του τουρκικού «αβασίλευτου» πολιτεύματος – και όχι Δημοκρατίας – (↗ Θέμα προσεχούς ανάλυσης: η διάκριση «Cumhuriyet» και Δημοκρατίας, της οποίας εξαίρετος τεκμηριωτής είναι ο κ. Δημήτριος Σταθακόπουλος). 

Σύμφωνα με τη σύγχρονη τουρκική εθνική αντίληψη που εδραίωσε ο Μουσταφά Κεμάλ με τη σύσταση του νέου κράτους, οι πληθυσμοί που προέρχονται από τον ευρύτερο αυτοκρατορικό οθωμανικό ιστό και χώρο και συγκροτούν τη σύγχρονη Δημοκρατία της Τουρκίας, παρουσιάζονται ως οι φυσικοί κληρονόμοι αυτού του τόπου.

Αγνοούν, όμως, ότι βρίσκονται στον ιστορικό χώρο των Χετταίων, των Αρμενικών βασιλείων, των Φοινίκων, όπως και των Ιώνων. Μακριά (και οριακά στο πιο απομακρυσμένο σημείο) από τη γεωγραφική κοιτίδα των τουρκογενών φυλών (απόρροια των τουρκικών προελάσεων και κατακτήσεων). Από την πορεία των ιστορικών εξελίξεων και την ενσωμάτωση χαρακτηριστικών, των θεσμών της ελληνιστικής Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (αντίστοιχα απόρροια της ρωμαϊκής κατάκτησης) και στοιχείων του τοπικού πληθυσμού όπως: παραδόσεις, διατροφικές συνήθειες, γνωσιακές και πολιτισμικές αξίες, θεωρούνται μέρος μιας ενιαίας και συνεχιζόμενης ιστορικής διαδρομής που οι Τούρκοι εκλαμβάνουν ως κληρονομιά τους, ίσως και ξεχνώντας πως όλα τα υιοθέτησαν.

Το Σημείο Επαφής και η Σύνθετη Πραγματικότητα των Ταυτοτήτων

Έτσι, ερχόμαστε αντιμέτωποι με αυτούς τους δύο αντίθετους πόλους, ανάμεσα στους οποίους βρίσκονται οι μεικτοί πληθυσμοί, οι διασταυρούμενες πολιτισμικές επιρροές, αλλά και οι φορείς που επιχειρούν να προσεταιριστούν ή να καπηλευτούν αυτές τις επιρροές, εντάσσοντάς τες μονομερώς στη μία ή στην άλλη εθνική αφήγηση.

Αυτός ακριβώς είναι και ο μεγάλος διαχωρισμός. Οι πολίτες που βρίσκονται στο μεταίχμιο διαφορετικών πολιτισμικών επιρροών συχνά έρχονται αντιμέτωποι με σύγχυση ή εσωτερική αντίθεση ως προς τον ίδιο τους τον αυτοπροσδιορισμό:

Από τη μία πλευρά, διακρίνουν ότι μια όμορη χώρα, όπως η Τουρκία, μοιράζεται μαζί τους τους ίδιους θρησκευτικούς δεσμούς, το Ισλάμ, το οποίο αποτέλεσε ένα μεταγενέστερο κλάδο, μέρος των βιβλικών –  αβρααμικών θρησκειών, μετά την επέκταση της επιρροής των Αράβων και τη διάδοσή του από τον Μωάμεθ, τον 7ο αιώνα μ.Χ.

Από την άλλη, οι ίδιοι ανήκουν σε μια διακριτή εθνοπολιτισμική κοινότητα, όπως αυτή των Πομάκων, η πολιτισμική και πληθυσμιακή παρουσία της οποίας εκτείνεται πέραν των συνόρων. Μια περιοχή που περιλαμβάνει τμήμα του ελλαδικού κράτους, αλλά και το νότιο τμήμα της βουλγαρικής επικράτειας, η οποία χωρίστηκε με καθαρά γεωγραφικά κριτήρια, χωρίζοντας τα δύο κράτη μεταξύ των φυσικών εμποδίων της οροσειράς της Ροδόπης. Ενώ μετά και από τη διαδικασία ανταλλαγής των πληθυσμών μεταξύ τους (1920–1932), από αυτήν εξαιρέθηκαν οι Πομάκοι αυτού του γεωγραφικού χώρου, καθώς, παρά τη διασυνοριακή αυτή διάσπαση, έμεινε μια ευρύτερη ζώνη πολιτισμικής επαφής και μεικτής πολιτισμικής ταυτότητας, όπου διαφορετικές ιστορικές, γλωσσικές και πολιτισμικές επιρροές διατηρήθηκαν και η ακτίνα τους έμενε να διαπερνά τα de facto σύνορα που καθορίστηκαν από τις Διεθνείς Συνθήκες.

Αντίστοιχα, η κοινότητα των Ρομά αποτελεί επίσης αναπόσπαστο μέρος αυτής της σύνθετης πληθυσμιακής και πολιτισμικής πραγματικότητας. Παράλληλα, υπάρχει και η πληθυσμιακή συνιστώσα χωρίς κάποια άλλη αποκλειστική πολιτισμική ταυτότητα, με αποτέλεσμα να αυτοπροσδιορίζεται ως τουρκική ή τουρκογενής, κάτι που δημιουργεί σύγχυση έως και αμφιλεγόμενα ζητήματα, καθώς αν εξετάσουμε ειδικότερα, ακόμη και εντός της τουρκικής επικράτειας υπάρχουν πολίτες που χωρίζονται σε διαφορετικές εθνοτικές και γλωσσικές ταυτότητες – με χαρακτηριστικότερο τον κουρδικό πληθυσμό, γνωστό και ως τη μεγαλύτερη εθνοτική ομάδα στον κόσμο χωρίς δικό της κράτος («gelê herî mezin ê cîhanê yê bêdewlet»).

Ως έναν βαθμό, το θέμα του αυτοπροσδιορισμού είναι ένα ζήτημα προσωπικής επιλογής και ευχέρειας του καθενός. Η ελληνική θέση, όπως επίσημα διατυπώνεται στη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923, είναι πως στη Θράκη αναγνωρίζεται μουσουλμανική θρησκευτική μειονότητα, χωρίς αυτό να σημαίνει πως ανταποκρίνεται στον τρόπο που εκλαμβάνει ο καθένας την πραγματικότητα, αλλά είναι σίγουρα απολύτως ταυτόσημη με αυτά που αναγράφει η διεθνώς αναγνωρισμένη Συνθήκη. Για τη σύγκριση, η μειονότητα σε Κωνσταντινούπολη, Ίμβρο και Τένεδο αναφέρεται ως ελληνική, ξεδιαλύνοντας το τοπίο μέσα από άλλους ομόδοξους χριστιανικούς πληθυσμούς και αφηγήματα.

Πολιτικές Εκφράσεις

Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι να παρατηρούμε στην πράξη φαινόμενα που αποτυπώνουν αυτή την ιδεολογική και πολιτισμική μετατόπιση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη επίσκεψη της Τουρκικής Ένωσης Ξάνθης (İskeçe Türk Birliği) στο μαυσωλείο του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ (Anıtkabir) στην Άγκυρα, ως ένδειξη τιμής προς έναν ιστορικό πολιτικό ηγέτη με τον οποίο τα μέλη της επιλέγουν να ταυτιστούν.

Η επίσκεψη αυτή, που πραγματοποιήθηκε στις 16 και 17 Νοεμβρίου 2026, συνοδεύτηκε από επίσημη τελετή κατάθεσης στεφάνου με την επιγραφή «Τουρκική Ένωση Ξάνθης» από τον πρόεδρο της Ένωσης και υπογραφή στο βιβλίο επισκεπτών του μαυσωλείου. Στη σχετική δήλωση της αντιπροσωπείας γίνεται ρητή αναφορά σε «Τούρκους της Δυτικής Θράκης» και στη συνέχιση της κληρονομιάς και των ιδεών του Ατατούρκ.

Αυτό, για όσους είναι λάτρες της Ιστορίας και βαθείς αναγνώστες, μας ξυπνά μνήμες του Εθνικού Όρκου (Misak-ı Millî) που εκφώνησε ο Μουσταφά Κεμάλ στον μακροσκελή λόγο του (Nutuk): σύμφωνα με το Άρθρο 3, το νομικό καθεστώς της Δυτικής Θράκης θα έπρεπε επίσης να καθοριστεί από την ελεύθερη ψήφο των κατοίκων της, ενώ το Άρθρο 5 αναφέρεται στις ελευθερίες των μειονοτήτων εκτός της τουρκικής επικράτειας. Με τις διάφορες αιχμές που αφήνει αυτό, καθώς βρίσκονται σε μια παρωχημένη κατάσταση οι συμφωνίες εκείνης της περιόδου και των τότε πολιτικών αποφάσεων σε σχέση με το σήμερα, και ιδιαίτερα στο σύγχρονο γεωπολιτικό στερέωμα και τις συνεχιζόμενες αλλά και παράλογες διεκδικήσεις της Τουρκίας (↗ Θέμα προσεχούς ανάλυσης: σε ποιες ιστορικές παραλείψεις οφείλονται αυτές οι διεκδικήσεις). Άλλωστε ας μην ξεχνάμε πού γεννήθηκε και πού μεγάλωσε ο Μουσταφά Κεμάλ. Αυτό γίνεται εύκολα αιτία αναθεωρητικών και αλυτρωτικών διεκδικήσεων από μόνο του.

Δεν είναι λίγα τα περιστατικά οργανώσεων και πολιτικών φορέων που προβάλλουν και υιοθετούν συστηματικά το τουρκικό αφήγημα – είτε μέσα από το Κόμμα Ισότητας, Ειρήνης και Φιλίας (ΚΙΕΦ / Dostluk Eşitlik Barış Partisi – DEB), με έντονη πολιτική παρουσία στην Κομοτηνή και την ευρύτερη περιοχή της Θράκης, είτε μέσα από την Τουρκική Ένωση Ξάνθης (İskeçe Türk Birliği), προωθώντας την αντίληψη περί «ενιαίας τουρκικής ταυτότητας» για το σύνολο της μουσουλμανικής μειονότητας, παραβλέποντας τα φαινόμενα που μας οδηγούν ενώπιον τετελεσμένων (↗ Σχετική ιστορική παραπομπή: για όσους είναι γνώστες, η εξέλιξη αυτή ξυπνά μνήμες από την ιστορία της Κύπρου).

Μην ξεχνάμε τι απέγινε η αναγνωρισμένη ελληνική μειονότητα μετά τον μεθοδευμένο σχεδιασμό του τουρκικού κράτους να βάλει έναν πρόθυμο μειονοτικό (εγκάθετο) να διαπράξει μια προβοκάτσια, γεγονός που πυροδότησε τον βάρβαρο ξεριζωμό των Ελλήνων της Πόλης το 1955 και ενόψει του εθνοαπελευθερωτικού αγώνα των Κυπρίων.

Στον αντίποδα αυτής της προσέγγισης, συναντάμε συλλόγους όπως τον Πολιτιστικό Σύλλογο Πομάκων Νομού Ξάνθης [Σύνδεσμος προς επαλήθευση] και το ιστολόγιο της εφημερίδας «Ζαγάλισα» (Zagalisa), οι οποίοι προβάλλουν και διεκδικούν μια διακριτή πομακική πολιτισμική ταυτότητα, με τη δική της αυτόνομη ιστορική και γλωσσική συνέχεια. Ο σύλλογος έχει αναπτύξει πολιτιστικές δράσεις και έχει εκδώσει βιβλία, λεξικά και καταγραφές παραδοσιακών τραγουδιών, ενώ αναδεικνύει την πομακική γλώσσα ως φορέα μνήμης, εθίμων και τοπικής ιστορίας.

Πρόκειται για μια ταυτότητα που δικαιούται να διατηρεί την αυτοτέλειά της, αλλά ούτε και να ολισθαίνει προς την υιοθέτηση και την προσχώρηση στο αφήγημα της άλλης πλευράς, το οποίο επιχειρεί να εδραιώσει τις ιδέες του στο εσωτερικό της εθνικής επικράτειας. 

Επίλογος

Αυτή ακριβώς είναι η ουσία του πολιτισμικού χάσματος στη Θράκη: η σύγκρουση δύο διαφορετικών αντιλήψεων για την ιστορική κληρονομιά, την πολιτισμική συνέχεια και την ταυτότητα των πληθυσμών που κατοικούν στον ίδιο γεωγραφικό χώρο.

Μέσα σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, το κρίσιμο ζητούμενο δεν είναι η σύγκρουση των διαφορετικών πολιτισμικών στοιχείων, αλλά η κατανόηση και η ειρηνική συμβίωση, όπως και η αποδοχή μιας μεγαλύτερης – επιζήσασας πραγματικότητας: αυτής της αντανάκλασης της έντονης παρουσίας των Μεγάλων Πολιτισμικών Επιρροών που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Η ανάδειξη της πομακικής και της ρομανί ιδιαιτερότητας – όπως και αυτής των Αλεβιτών/Μπεκτασήδων, όσο και αυτών με μια αδρή πολιτισμική ταυτότητα, ενός αποτυπώματος, πάντα όμως μέσα στο πλαίσιο της ελληνικής ιθαγένειας και του ευρωπαϊκού κεκτημένου – αποτελεί τη φυσική απάντηση απέναντι στις προσπάθειες αφομοίωσής τους από τον τουρκικό εθνικισμό. Η διατήρηση της γλωσσικής, πολιτισμικής και ιστορικής αυτοτέλειας των κοινοτήτων δεν υπονομεύει την ελληνική πολιτειακή ενότητα· αντίθετα, την εδραιώνει, αποδεικνύοντας ότι η πολυφωνία μπορεί να συνυπάρχει με μια σαφή και ενιαία εθνική ταυτότητα. Άλλωστε αυτό ήταν ο Ελληνισμός, η εδραίωση ιδεών και αξιών.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Προβοκάτσια στο Αιγαίο πριν από τις τουρκικές εκλογές

Ο διευθυντής σύνταξης του Geopolitico.gr, Χρήστος Κωνσταντινίδης, παρουσιάζει την έρευνα του Nordic Monitor στο podcast της 20ής Νοεμβρίου 2026.

Δημοσιεύτηκε

στις

Στο επίκεντρο του podcast βρίσκεται η υπόθεση του Αμπντουλάχ Μποζκούρτ. Τον Οκτώβριο του 2022, ο Τούρκος δημοσιογράφος δημοσίευσε έρευνα για φερόμενο σχέδιο πρόκλησης ελληνοτουρκικής κρίσης πριν από τις εκλογές του Μαΐου του 2023 στην Τουρκία. Κατά την έρευνά του, μια τέτοια κρίση θα μπορούσε να μετατοπίσει την εσωτερική συζήτηση από την οικονομία στα ζητήματα ασφάλειας και να συσπειρώσει το εθνικιστικό ακροατήριο.

Το Nordic Monitor επανέρχεται στην υπόθεση με διαβαθμισμένη καταγγελία που υπέβαλε η MİT στην εισαγγελία της Άγκυρας στις 27 Οκτωβρίου 2022. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η καταγγελία οδήγησε στην έκδοση εντάλματος σύλληψης και στην ποινική δίωξη του Μποζκούρτ. Η τουρκική υπηρεσία αμφισβήτησε την εγκυρότητα του ρεπορτάζ, ενώ παράλληλα κατήγγειλε τη δημοσιοποίηση διαβαθμισμένων πληροφοριών για στελέχη και δραστηριότητές της. Το έγγραφο φωτίζει τη διαδικασία της δίωξης, ενώ η καταγγελία για τον φερόμενο σχεδιασμό αποδίδεται στην έρευνα του δημοσιογράφου.

Nordic Monitor: Το σχέδιο προβοκάτσιας κατά της Ελλάδας και το απόρρητο έγγραφο της ΜİΤ που αποκαλύπτει τη δίωξη του δημοσιογράφου που ξεσκέπασε τα σχέδια της Τουρκίας

Η εκπομπή καλύπτει επίσης τη συνάντηση Τραμπ, Πούτιν και Σι στη Σεντζέν, τη διαμάχη για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, τις δηλώσεις Γκιουλέρ και τις παρεμβάσεις στο Κογκρέσο για την Κύπρο και το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Παρουσιάζει τη συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, τα αιτήματα των στρατιωτικών στα νησιά του Αιγαίου και την κοινή έκκληση των Πατριαρχών της Συρίας. Το επεισόδιο κλείνει στο Καστελόριζο, με το ρεπορτάζ του Μιχάλη Μαστή για την οικογένεια που μεγαλώνει οκτώ παιδιά στο ακριτικό νησί.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Η Επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης απειλεί τους Διανοούμενους!

Τον κίνδυνο μιας πρωτοφανούς ανατροπής στην αγορά εργασίας και στην κατανομή του παγκόσμιου εισοδήματος εξαιτίας της ραγδαίας επέκτασης της Τεχνητής Νοημοσύνης αναδεικνύει η Μαρία Δελιβάνη, προειδοποιώντας ότι αυτή τη φορά στο στόχαστρο της τεχνολογικής επανάστασης βρίσκονται οι μορφωμένοι, οι επιστήμονες και τα μεσαία και ανώτερα κοινωνικά στρώματα. Σε αντίθεση με τη Βιομηχανική Επανάσταση, που έπληξε κυρίως τη χειρωνακτική εργασία, η νέα εποχή απειλεί, σύμφωνα με την ανάλυσή της, να υποκαταστήσει τις διανοητικές λειτουργίες, προκαλώντας μαζική απώλεια εισοδημάτων, συρρίκνωση της κατανάλωσης και σοβαρούς κινδύνους για την οικονομική ανάπτυξη. Η ίδια θέτει επιτακτικά το ζήτημα της κρατικής παρέμβασης και της αναδιανομής του πλούτου, εκφράζοντας την ανησυχία ότι η ανεξέλεγκτη ισχύς των τεχνολογικών κολοσσών μπορεί να οδηγήσει σε μια πραγματικότητα όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη θα προηγείται της δημοκρατίας και του ίδιου του ανθρώπου.

Δημοσιεύτηκε

στις

Της Μαρίας Νεγρεπόντη-Δελιβάνη | (στη σημερινή «Θεσσαλονίκη, 21.11.2026)

Τα δεινά που προκάλεσε η βιομηχανική επανάσταση, στους εργάτες, αγρότες, βιοτέχνες και χαμηλόμισθους έχουν προ πολλού λησμονηθεί, κάτω από τα φαντασμαγορικά οικονομικά της αποτελέσματα. Ήταν οι πολυπληθείς, που ανήκαν στις φτωχότερες και στις λιγότερο μορφωμένες κοινωνικές τάξεις, εκείνοι που έμειναν άνεργοι και αβοήθητοι, αλλά και που κατηγορήθηκαν ότι ήταν εναντίον της προόδου, επειδή αντιδρούσαν εναντίον των συνεπειών της. Η επιδείνωση της κατάστασής τους συνδυάστηκε, όπως ήταν αναμενόμενο, και με την εντατικοποίηση του τρόπου κατανομής του εισοδήματος, από την εργασία προς το κεφάλαιο.

Η ανθρωπότητα, παράλληλα με την αποβιομηχάνιση, που συνδυάζεται με το τέλος του πρωταρχικού ρόλου της βιομηχανίας, στην οικονομία των προηγμένων οικονομιών, εισέρχεται δυναμικά σε μια νέα επανάσταση, αυτήν των νέων τεχνολογιών, και ειδικότερα αυτήν της ΤΝ (Τεχνικής Νοημοσύνης).

Με βάση, λοιπόν, τις μέχρι τώρα συνέπειες της νέας αυτής εποχής, παρότι δεν έχουν πλήρως σχηματοποιηθεί, μπορούν όμως να προβλεφθούν σε μεγάλο βαθμό. Συνεπώς, είναι δυνατόν να υποστηριχθεί ότι κλείνοντας τον κύκλο των νέων οικονομικό-κοινωνικών εξελίξεων, θα επέλθει μια μορφή διαχρονικής δικαιοσύνης. Συγκεκριμένα, η νέα αυτή επανάσταση, συνεπεία της εισόδου της ΤΝ στη ζωή μας, δεν θα απειλεί πια τους μη μορφωμένους, που βρέθηκαν σε δεινή θέση εξαιτίας της εκβιομηχάνισης, αλλά αντιθέτως τους μορφωμένους, που απειλούνται με εξαφάνιση. Θα έλεγα, ότι πρόκειται για το σύνολο των white collars, και των επιστημόνων, των οποίων η συμβολή στην οικονομική δραστηριότητα υποκαθίσταται, με αμείλικτό τρόπο, από την ΤΝ.

Και ενώ η περίοδος της αποβιομηχάνισης πέρασε σχετικά ανώδυνα, για την κατηγορία, που απειλείται από την ΤΝ, και τούτο εξαιτίας του κατακερματισμού της βιομηχανικής παραγωγής σε πολλές ηπείρους, αλλά και της πεποίθησης ότι οι γνώσεις θα τους έσωζαν, ήδη η ΤΝ απειλεί την ευημερία του συνόλου των διανοούμενων, σε υψηλά, μεσαία και σε χαμηλότερα επίπεδα. Η ΤΝ επιτίθεται εναντίον των εργαζομένων με κάποια μόρφωση, υπαλλήλων στις τράπεζες, στην έρευνα και την εκπαίδευση, τους μεταφραστές, τους προγραμματιστές και πλήθος άλλων, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, καθώς και στην πληροφόρηση.

Η ΤΝ επεκτείνεται, καταλαμβάνοντας το ένα μετά το άλλο τα οχυρά της διανόησης, και θα πρόσθετα με σαρωτική μορφή. Και πιο συγκεκριμένα, τίθεται το ερώτημα για το πού ακριβώς να κατατάξει κανείς την GPT, που επεκτείνεται συνεχώς και απεριόριστα και που αλλοιώνει τα πάντα στο διάβα της; Τι προβλέψεις να επιχειρηθούν για το μέλλον των δυνατοτήτων της, αλλά και για τα περιθώρια που θα αφήσει στον ανθρώπινο εγκέφαλο; Ο ΟΟΣΑ υποστηρίζει ότι οι σημερινές δυνατότητες της ΤΝ βρίσκονται πιο κοντά σε επαγγέλματα με ρουτίνα επεξεργασίας πληροφοριών, διοικητική εργασία και που μπορούν να τυποποιηθούν. Τι μένει, λοιπόν, όρθιο και ασφαλές; Ουσιαστικά, τίποτα.

Η νέα επίθεση εναντίον των διανοουμένων δεν αχρηστεύει πια τη χειρωνακτική εργασία, όπως στην περίοδο της εκβιομηχάνισης, αλλά τις διανοητικές τους λειτουργίες και τις γνώσεις τους. Ότι άφησε ημιτελές η εκβιομηχάνιση, το αποτελειώνει η ΤΝ.

Στη φάση αυτή της ανθρώπινης εξέλιξης (φοβούμαι) προς την ανυπαρξία, και σε αντίθεση με την περίοδο της εκβιομηχάνισης, αυτοί που θα δουν να εξανεμίζονται τα εισοδήματά τους, με την ΤΝ, δεν θα είναι πια οι φτωχότερες κοινωνικές τάξεις, όπως στην εκβιομηχάνιση, αλλά οι ευκατάστατοι και οι μορφωμένοι. Η φτωχοποίηση αυτής της μεγάλης κατηγορίας των πάλαι ποτέ προνομιούχων οδηγεί στο, προς το παρόν, αναπάντητο ερώτημα, τού ποιοι θα αναπληρώσουν τη χαμένη ζήτηση αυτών των κατηγοριών, που θα μειωθεί αναπόφευκτα και σε σημαντικό βαθμό.

Πρόκειται για πρόβλημα, που αν δεν επιλυθεί σύντομα, και δεν βλέπω να υπάρχει λύση, θα θέσει σε αδιέξοδο την οικονομική ανάπτυξη. Και όχι μόνο στις ήδη προηγμένες οικονομίες, αλλά και στις αναπτυσσόμενες. Και στο σημείο αυτό, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι οι οικονομίες με μη δημοκρατικό καθεστώς, θα είναι καλύτερα σε θέση από τις δημοκρατικές, για την αντιμετώπιση αυτού του τεράστιου προβλήματος. Επειδή, θα μπορούσαν να επέμβουν με διάφορους τρόπους, εκτός της λειτουργίας της αγοράς.

Η ΤΝ έχει τους διανοούμενους εναντίον της. Γεγονός που, φυσικά, δεν θα μεταβάλει τη συνέχιση της προκαθορισμένης πορείας της.

Στο σημείο, ωστόσο, αυτό η τύχη της MAGA, και μέσω αυτής και της υφηλίου, θα εξαρτηθεί, αποφασιστικά, από το ρόλο που θα αναγνωριστεί στον δημόσιο τομέα. Μια εκτεταμένη αναδιανομή του εισοδήματος, από το κεφάλαιο, και ειδικότερα από τους ιδιοκτήτες των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, εμφανίζεται, ως η μοναδική (θεωρητική) λύση. Θα πρέπει, ωστόσο, να υπογραμμιστεί, ότι μια τέτοια κοσμοϊστορική απόφαση, θα είναι απείρως ευκολότερο να ληφθεί στην Κίνα, καθώς και σε χώρες με μη δημοκρατικές κυβερνήσεις, από όσο στην Δύση με (έστω και στο βαθμό που ακόμη υφίσταται) φιλελεύθερη δημοκρατία.

Ενόψει των δραματικών αυτών εξελίξεων, για το σύνολο της ανθρωπότητας, γεννήθηκε στις ΗΠΑ, από 60 συντηρητικούς διανοούμενους, που βρίσκονται κοντά στον πλανητάρχη, κίνηση, προκειμένου να του υποδείξουν την ανάγκη, «Πρώτα ο Άνθρωπος» και όχι οι γίγαντες της ΤΝ και του ορατού κινδύνου να περάσει η ΤΝ πριν από τη δημοκρατία και πριν από τον άνθρωπο. Να προσθέσω ότι έχουν ξεσηκωθεί στη Χιλή, στο Μεξικό, στην Ισπανία, στη Γαλλία, κινήματα, εναντίον της ΤΝ, καθώς και εναντίον της κατασκευής κέντρων δεδομένων. Το αποτέλεσμα αυτών των αντιδράσεων είναι η αναβολή ή και η προσωρινή εγκατάλειψη αυτών των συγκεκριμένων σχεδίων. Θα θεωρούσα, ωστόσο, μη πραγματοποιήσιμη την ελπίδα ότι οι αντιδράσεις αυτές, έστω και αν ενταθούν και πολλαπλασιαστούν στο μέλλον, θα μπορέσουν τελικά να αποτρέψουν το κύμα που έρχεται και που είναι νομοτελειακό.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Αναλύσεις28 λεπτά πριν

Η Κομισιόν ανοίγει την πόρτα του SEPA στην Τουρκία – Στο «κάδρο» και οι τράπεζες των κατεχομένων υπό τη σκιά ξεπλύματος χρήματος – Παρέμβαση Χατζηπαντέλα

Τουρκία, SEPA, Κομισιόν, κατεχόμενα, Κύπρος, Κυπριακό, Μιχάλης Χατζηπαντέλας, Μαρία Λουίς Αλμπουκέρκε, Βάλντις Ντομπρόβσκις, ξέπλυμα χρήματος, τράπεζες, Ευρωπαϊκή Ένωση, ευρωτουρκικές σχέσεις,...

Αναλύσεις57 λεπτά πριν

Le Figaro : Μια χώρα παραδομένη στη βαρβαρότητα και την άγρια βία

Οι διαδηλώσεις της 17ης Οκτωβρίου 2026 θα μείνουν στην ιστορία ως σημείο καμπής στη σύγχρονη ιστορία της Γαλλίας. Από τη...

Διεθνή1 ώρα πριν

Φιντάν: Το ελληνικό και ισραηλινό λόμπι κρατούν σε ισχύ τις κυρώσεις CAATSA κατά της Τουρκίας

Στο ελληνικό και το ισραηλινό λόμπι στις Ηνωμένες Πολιτείες απέδωσε ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, μέρος της ευθύνης...

GEOPOLITICO2 ώρες πριν

Αποκαλύψεις κάτω από την Αγία Σοφία! Τάφοι Πατριαρχών και αρχαίο δίκτυο ύδρευσης;

Η δημοσιογράφος Μαρία Ζαχαράκη, σε ανταπόκρισή της από την Κωνσταντινούπολη στο μεσημβρινό δελτίο ειδήσεων του MEGA, το Σάββατο 21 Νοεμβρίου...

Διεθνή2 ώρες πριν

Κωνσταντινούπολη: Νέα ζωή για την Αστική Σχολή Πριγκήπου μετά από 26 χρόνια – Ο αγιασμός από τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο

Η Αστική Σχολή Πριγκήπου, το ιστορικό δημοτικό σχολείο της ελληνικής κοινότητας του νησιού, που παρέμενε κλειστό μετά τους καταστροφικούς σεισμούς...

Δημοφιλή