Ο Φίλιπ Ρίκερ, ο οποίος υπηρέτησε ως υφυπουργός Εξωτερικών για Ευρωπαϊκές και Ευρασιατικές Υποθέσεις κατά την πρώτη προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, τοποθετήθηκε για τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, τη στάση της Ουάσιγκτον και τις επιδιώξεις της Άγκυρας μετά τις πρόσφατες εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Η συνέντευξή του στην «Καθημερινή» αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα επιχειρεί να προωθήσει τις έρευνες υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης, ενώ η Τουρκία εξακολουθεί να επικαλείται το μνημόνιο του 2019 για να στηρίξει τις διεκδικήσεις της στην περιοχή.

«Μια διμερής συμφωνία δεν καταργεί τα δικαιώματα τρίτων χωρών»

Ο πρώην Αμερικανός αξιωματούχος υπενθύμισε ότι ήδη από το 2019 είχε χαρακτηρίσει την υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου προκλητική και μη εποικοδομητική.

Όπως εξήγησε, οι αμερικανικές επιφυλάξεις συνδέονταν με το γεγονός ότι η συμφωνία επιχειρούσε να καθορίσει θαλάσσια όρια χωρίς να λαμβάνει επαρκώς υπόψη τα νόμιμα συμφέροντα και τα πιθανά θαλάσσια δικαιώματα άλλων κρατών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.

Ο Ρίκερ επισήμανε ότι βασική προτεραιότητα της Ουάσιγκτον εκείνη την περίοδο ήταν η αποτροπή νέων εντάσεων μεταξύ συμμάχων του ΝΑΤΟ και περιφερειακών εταίρων, με τις διαπραγματεύσεις να θεωρούνται η καταλληλότερη οδός για την αντιμετώπιση των διαφορών.

Ιδιαίτερα σαφής ήταν η τοποθέτησή του στο ερώτημα κατά πόσο η επικύρωση του μνημονίου μπορεί να δημιουργήσει νομικώς έγκυρα θαλάσσια δικαιώματα.

«Μια διμερής συμφωνία δεν μπορεί να καταργήσει τα νόμιμα δικαιώματα τρίτων χωρών απλώς και μόνον επειδή έχει υπογραφεί ή επικυρωθεί από τα δύο μέρη», υπογράμμισε.

Πρόσθεσε ότι πρόκειται για θεμελιώδη αρχή του Διεθνούς Δικαίου, επισημαίνοντας πως η οριοθέτηση αλληλεπικαλυπτόμενων θαλάσσιων διεκδικήσεων πρέπει να πραγματοποιείται βάσει του ισχύοντος νομικού πλαισίου.

Η τοποθέτηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική πλευρά, καθώς επιβεβαιώνει τη βασική νομική αρχή ότι μια συμφωνία μεταξύ δύο κρατών δεν μπορεί να δημιουργήσει υποχρεώσεις ή να αφαιρέσει δικαιώματα τρίτου κράτους χωρίς τη συναίνεσή του.

Το ενδεχόμενο εμπλοκής στις έρευνες της Chevron

Το πλέον κρίσιμο σημείο της συνέντευξης αφορά τις ενεργειακές έρευνες νοτίως της Κρήτης και το ενδεχόμενο η Τουρκία να επιχειρήσει να χρησιμοποιήσει το μνημόνιο ως μέσο αμφισβήτησης ή παρεμπόδισης των σχετικών δραστηριοτήτων.

Ερωτηθείς εάν η συμφωνία Τουρκίας–Λιβύης θα μπορούσε να περιπλέξει ή να καθυστερήσει τις έρευνες υδρογονανθράκων, στις οποίες εμπλέκεται η αμερικανική Chevron, ο Ρίκερ αναγνώρισε ότι υπάρχει τέτοια πιθανότητα.

«Θα μπορούσε να δημιουργήσει περιπλοκές, αλλά ελπίζω να μην καταστεί αυτόματο βέτο έναντι της νόμιμης εμπορικής εξερεύνησης», δήλωσε.

Ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών υπογράμμισε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι αμερικανικές επιχειρήσεις έχουν συμφέρον από τη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών και την ενίσχυση των επενδύσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Κατά τον Ρίκερ, η περιοχή πρέπει να εξελιχθεί σε χώρο ενεργειακής συνεργασίας και κοινών οικονομικών ευκαιριών και όχι σε πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.

Η συγκεκριμένη τοποθέτηση δεν συνιστά διαβεβαίωση ότι οι έρευνες θα πραγματοποιηθούν χωρίς προβλήματα. Αντιθέτως, ο Αμερικανός διπλωμάτης αναγνωρίζει τον κίνδυνο δημιουργίας επιπλοκών, εκφράζοντας παράλληλα την επιθυμία του να μη μετατραπεί το μνημόνιο σε εργαλείο παρεμπόδισης νόμιμων ενεργειακών δραστηριοτήτων.

Οι δύο ανακοινώσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και η στάση της Ουάσιγκτον

Ο Φίλιπ Ρίκερ αναφέρθηκε και στη συζήτηση που προκάλεσαν οι δύο διαφορετικές ανακοινώσεις του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, στις 21 και 25 Οκτωβρίου.

Η πρώτη ανακοίνωση δεν περιλάμβανε ρητή καταδίκη της συμφωνίας, περιοριζόμενη σε αναφορές στον διάλογο και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών.

Αντίθετα, στη δεύτερη ανακοίνωση το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επανήλθε με σαφέστερη διατύπωση, χαρακτηρίζοντας την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου μη εποικοδομητική και προκλητική, επισημαίνοντας ότι έχει προκαλέσει εντάσεις στην περιοχή.

Ο πρώην Αμερικανός αξιωματούχος εμφανίστηκε καθησυχαστικός ως προς το ενδεχόμενο αλλαγής της αμερικανικής πολιτικής.

Όπως εξήγησε, η δεύτερη ανακοίνωση διευκρίνιζε ότι η θέση της Ουάσιγκτον δεν έχει μεταβληθεί και προσέφερε μεγαλύτερη σαφήνεια σε σχέση με την αρχική τοποθέτηση.

Ο Ρίκερ αναγνώρισε τη σημασία της διπλωματικής γλώσσας, σημειώνοντας ότι τόσο οι διατυπώσεις όσο και οι παραλείψεις μιας επίσημης ανακοίνωσης μπορούν να αποκτήσουν ιδιαίτερη βαρύτητα.

Απέφυγε, πάντως, να διατυπώσει εικασίες για τις εσωτερικές διαβουλεύσεις που ενδέχεται να πραγματοποιήθηκαν στην Ουάσιγκτον μεταξύ των δύο ανακοινώσεων.

Κατά την εκτίμησή του, το ουσιαστικό αποτέλεσμα ήταν η επαναβεβαίωση μιας συνεπούς αμερικανικής θέσης απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Πόσο αποτελεσματική μπορεί να είναι η διπλωματική πίεση;

Στη συνέντευξη τέθηκε επίσης το ζήτημα της κοινής διπλωματικής αντίδρασης Ελλάδας, Κύπρου, Αιγύπτου, Μπαχρέιν και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, που είχαν καταδικάσει τη συμφωνία στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών.

Ο Ρίκερ αναγνώρισε ότι η διεθνής διπλωματική πίεση έχει σημασία, διευκρίνισε όμως ότι υπάρχουν όρια ως προς τα αποτελέσματα που μπορεί να επιτύχει.

Το ουσιαστικό ερώτημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι κατά πόσο οι διπλωματικές παρεμβάσεις μπορούν να αποτρέψουν ή να αποθαρρύνουν ενέργειες που ενδέχεται να προκαλέσουν νέα ένταση στις ενεργειακές δραστηριότητες της περιοχής.

Επισήμανε ότι η προτεραιότητα πρέπει να είναι η αποτροπή μετατροπής του μνημονίου σε μόνιμη πηγή αντιπαράθεσης, η διαφύλαξη των δικαιωμάτων τρίτων χωρών και η προστασία των ευρύτερων κοινών συμφερόντων.

Με αυτόν τον τρόπο, ο πρώην Αμερικανός διπλωμάτης διαχώρισε την πολιτική σημασία των διεθνών αντιδράσεων από την πρακτική δυνατότητα ακύρωσης ή αναστολής μιας συμφωνίας στην οποία τα εμπλεκόμενα μέρη εξακολουθούν να επιμένουν.

Προειδοποίηση για πιθανή συμφωνία Τουρκίας–Αιγύπτου

Ιδιαίτερη σημασία για τις μελλοντικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο έχει η εκτίμηση του Ρίκερ ότι η Τουρκία θα μπορούσε να επιδιώξει την υπογραφή αντίστοιχης συμφωνίας οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Αίγυπτο.

Ερωτηθείς σχετικά, ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ απάντησε ότι πρόκειται για υπαρκτή πιθανότητα, διευκρινίζοντας πως η υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδίου εξαρτάται από τη στάση του Καΐρου.

Όπως παρατήρησε, η Άγκυρα καταβάλλει προσπάθειες αποκατάστασης των σχέσεών της με την Αίγυπτο, έπειτα από μια μακρά περίοδο έντονων πολιτικών διαφωνιών.

Στο πλαίσιο αυτής της προσέγγισης, εκτίμησε ότι τα ζητήματα θαλάσσιας οριοθέτησης θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο συζητήσεων μεταξύ των δύο χωρών.

Η επισήμανση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Αθήνα, καθώς η Ελλάδα και η Αίγυπτος διαθέτουν ήδη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ από το 2020.

Μάλιστα, στις 22 Οκτωβρίου 2026, οι υπουργοί Εξωτερικών Ελλάδας και Αιγύπτου, Γιώργος Γεραπετρίτης και Μπαντρ Αμπντελάτι, συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για την επέκταση της οριοθέτησης, απορρίπτοντας παράλληλα την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή.

Η εκτίμηση του Ρίκερ δεν σημαίνει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις για τουρκοαιγυπτιακή συμφωνία, ούτε ότι το Κάιρο προτίθεται να αποδεχθεί τις τουρκικές θέσεις. Αναδεικνύει, ωστόσο, μία πιθανή μελλοντική επιδίωξη της τουρκικής διπλωματίας.

Η διπλωματική εκπροσώπηση των ΗΠΑ στην Αθήνα

Ο πρώην Αμερικανός υφυπουργός ρωτήθηκε και για το κατά πόσο η απουσία επικυρωμένου Αμερικανού πρέσβη στην Αθήνα είχε επηρεάσει την αντιμετώπιση των εξελίξεων.

Ο ίδιος απέρριψε την εκτίμηση ότι η συγκεκριμένη συνθήκη είχε επιδεινώσει την κατάσταση, εξηγώντας ότι ένας έμπειρος επιτετραμμένος μπορεί να διαδραματίσει αποτελεσματικό διπλωματικό ρόλο.

Επισήμανε μάλιστα ότι ο συγκεκριμένος διπλωμάτης διέθετε σημαντική επαγγελματική εμπειρία και γνώση της Ελλάδας και της ευρύτερης περιοχής.

Κατά τον Ρίκερ, η συζήτηση για την παρουσία ή την απουσία επικυρωμένου πρέσβη μπορεί ορισμένες φορές να αποσπά την προσοχή από την ουσία της διπλωματικής δραστηριότητας.

Τα μηνύματα για την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο

Οι παρεμβάσεις του Φίλιπ Ρίκερ αναδεικνύουν τρεις κρίσιμες παραμέτρους για τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Πρώτον, ότι η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου δεν αρκεί για να καταργήσει τα νόμιμα θαλάσσια δικαιώματα της Ελλάδας ή άλλων κρατών.

Δεύτερον, ότι η συμφωνία μπορεί να δημιουργήσει πρακτικές δυσκολίες στις έρευνες υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παρέχει στην Τουρκία ή στη Λιβύη δικαίωμα αυτόματης παρεμπόδισής τους.

Τρίτον, ότι η προσέγγιση Τουρκίας και Αιγύπτου αποτελεί παράγοντα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στον ευρύτερο σχεδιασμό της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Το σημαντικότερο στοιχείο της συνέντευξης είναι ότι ο πρώην Αμερικανός αξιωματούχος διαχωρίζει τη νομική διάσταση από την πολιτική και επιχειρησιακή πραγματικότητα. Μια συμφωνία μπορεί να μην παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων χωρών, αλλά η επίκλησή της εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί εντάσεις και αβεβαιότητα.

Για την Αθήνα, επομένως, το ζητούμενο δεν περιορίζεται στη διπλωματική απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου. Περιλαμβάνει και τη διασφάλιση ότι οι νόμιμες ενεργειακές δραστηριότητες στις θαλάσσιες περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας θα μπορούν να προχωρήσουν χωρίς παρεμβάσεις.

Η παρουσία αμερικανικών ενεργειακών συμφερόντων, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Chevron, προσθέτει μία ακόμη σημαντική παράμετρο στις περιφερειακές ισορροπίες, χωρίς ωστόσο να αναιρεί την ανάγκη προσεκτικής διπλωματικής διαχείρισης των εξελίξεων.

Στην περαιτέρω ενίσχυση της αμυντικής τους συνεργασίας και στον συντονισμό απέναντι στις κοινές προκλήσεις ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο επικεντρώθηκε η τριμερής συνάντηση των υπουργείων Άμυνας της Κύπρου, της Ελλάδας και του Ισραήλ, η οποία πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου στην Αθήνα.

Στη συνάντηση συμμετείχαν οι επικεφαλής της αμυντικής πολιτικής των τριών υπουργείων, καθώς και ανώτεροι κρατικοί αξιωματούχοι, με βασικό αντικείμενο την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των τριών χωρών και την αντιμετώπιση των κοινών περιφερειακών απειλών.

Όπως επισημάνθηκε, η αμυντική συνεργασία αποτελεί βασικό πυλώνα της τριμερούς εταιρικής σχέσης, στη βάση της Κοινής Διακήρυξης που υιοθετήθηκε κατά τη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών στην Ιερουσαλήμ, στις 22 Δεκεμβρίου 2025. Παράλληλα, υπενθυμίστηκε η πρόσκληση προς άλλες χώρες που συμμερίζονται τις ίδιες αρχές και επιδιώξεις να ενταχθούν στο πλαίσιο της τριμερούς συνεργασίας.

Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, οι τρεις πλευρές επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για την ειρήνη, τη σταθερότητα, την ασφάλεια και την ευημερία στην Ανατολική Μεσόγειο και την ευρύτερη περιοχή. Στο επίκεντρο βρέθηκαν, μεταξύ άλλων, οι περιφερειακές εξελίξεις στον τομέα της ασφάλειας, η ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας και της τεχνολογικής καινοτομίας, η θαλάσσια ασφάλεια, καθώς και η προστασία κρίσιμων υποδομών και βασικών θαλάσσιων οδών.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε, επίσης, στην πολιτική προστασία, την ετοιμότητα και την αποτελεσματική ανταπόκριση σε περιπτώσεις καταστροφών και έκτακτων αναγκών.

Στο πλαίσιο αυτό, οι τρεις χώρες εξέτασαν τη δυνατότητα ανάπτυξης κοινών πρωτοβουλιών, μέσω ανταλλαγής τεχνογνωσίας, επαγγελματικών επαφών και τακτικού διαλόγου μεταξύ των αρμόδιων αρχών. Παράλληλα, συζητήθηκε η ενίσχυση των συνεργασιών μεταξύ των αμυντικών βιομηχανιών των τριών κρατών, με προοπτική την από κοινού ανάπτυξη, παραγωγή και αξιοποίηση νέων τεχνολογιών.

Μάλιστα, υπογραμμίστηκε η σημασία δημιουργίας τριμερούς ομάδας εργασίας για την αμυντική βιομηχανία, με στόχο την αναβάθμιση των κοινών δυνατοτήτων, τη βελτίωση της επιχειρησιακής διαλειτουργικότητας και την ενίσχυση της βιομηχανικής βάσης της συνεργασίας τους.

Οι αντιπροσωπείες συζήτησαν, ακόμη, τις κοινές απειλές που αντιμετωπίζει η περιοχή, όπως η τρομοκρατία, η διάδοση προηγμένων οπλικών συστημάτων και οι αποσταθεροποιητικές ενέργειες κρατικών και μη κρατικών δρώντων. Συμφώνησαν, επίσης, στην ενίσχυση του συντονισμού για την αντιμετώπιση νέων απειλών και την ενδυνάμωση της συλλογικής ανθεκτικότητας.

Στήριξη στην κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας και μήνυμα για το Δίκαιο της Θάλασσας

Ξεχωριστή θέση στις συζητήσεις είχε η τήρηση του Δικαίου της Θάλασσας, με τις τρεις πλευρές να τονίζουν την ανάγκη σεβασμού των διεθνώς αναγνωρισμένων αρχών που διέπουν τα θαλάσσια δικαιώματα και τις δικαιοδοσίες.

Παράλληλα, επαναβεβαίωσαν τη στήριξή τους στην κυριαρχία, την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας, στη βάση των σχετικών ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου.

Οι τρεις χώρες εξέφρασαν την αντίθεσή τους σε μονομερείς διεκδικήσεις, πρακτικές εξαναγκασμού, απειλές χρήσης βίας και στρατιωτικές ενέργειες που ενδέχεται να αποσταθεροποιήσουν την περιοχή. Τόνισαν, επίσης, ότι κανένα κράτος της περιοχής δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως βάση για ενέργειες που απειλούν την περιφερειακή ασφάλεια.

Ειδική αναφορά έγινε στο Μνημόνιο Συνεννόησης μεταξύ της κυβέρνησης της Τουρκίας και της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο, το οποίο κυρώθηκε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου 2026.

Τα τρία υπουργεία Άμυνας υποστήριξαν ότι η συγκεκριμένη συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και αγνοεί τους διεθνείς κανόνες που διέπουν τη θαλάσσια δικαιοδοσία, υπογραμμίζοντας ότι δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων κρατών.

Ενέργεια και ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο επίκεντρο

Σημαντικό μέρος των συνομιλιών αφιερώθηκε και στην ενεργειακή συνεργασία, την οποία οι τρεις πλευρές χαρακτήρισαν πυλώνα περιφερειακής σταθερότητας και ανθεκτικότητας. Παράλληλα, εξέφρασαν την αντίθεσή τους σε προσπάθειες παρεμπόδισης της ενεργειακής συνεργασίας κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας, καθώς και στην ανάγκη προστασίας των κρίσιμων υποδομών και των ενεργειακών οδών εφοδιασμού, στοιχεία που θεωρούνται καθοριστικά για την ασφάλεια και την ευημερία της Ευρώπης, της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.

Κλείνοντας, οι τρεις αντιπροσωπείες υπογράμμισαν ότι η τριμερής συνεργασία, η οποία βασίζεται σε κοινές δημοκρατικές αξίες και συμπληρωματικά στρατηγικά συμφέροντα, αποτελεί πλαίσιο στρατηγικού συντονισμού και υπεύθυνης περιφερειακής συνεργασίας.

Όπως ανέφεραν, η σύμπραξη Κύπρου, Ελλάδας και Ισραήλ συμβάλλει στην ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και ενισχύει τους δεσμούς μεταξύ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής, με τις τρεις χώρες να επισημαίνουν ότι ο διάλογος, η συνεργασία και ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για ένα μέλλον ειρήνης, ασφάλειας, διασυνδεσιμότητας και βιώσιμης ανάπτυξης στην περιοχή.

ΠΗΓΗ: SigmaLive

Τον κώδωνα του κινδύνου για νέα μεταναστευτική κρίση στην Κρήτη κρούει ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, καταγγέλλοντας αλλαγή στάσης των λιβυκών αρχών μετά τις τελευταίες εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Με 1.700 αφίξεις μεταναστών μέσα σε μόλις τρεις ημέρες και την Αθήνα να διαπιστώνει απουσία συνεργασίας από τη λιβυκή πλευρά, η ελληνική κυβέρνηση προετοιμάζεται για ενδεχόμενη περαιτέρω κλιμάκωση των ροών, ενισχύοντας τις δομές στην Κρήτη. Παράλληλα, ο υπουργός έστειλε μήνυμα αποφασιστικότητας προς την Τουρκία για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, ξεκαθαρίζοντας ότι οποιαδήποτε αντίδραση σε ζητήματα εθνικής κυριαρχίας δεν θα μείνει αναπάντητη.

Μιλώντας το πρωί της Παρασκευής 6 Νοεμβρίου στον ΑΝΤ1, ο Θάνος Πλεύρης περιέγραψε μια ιδιαίτερα ανησυχητική κατάσταση στη θαλάσσια διαδρομή που συνδέει τη Λιβύη με την Κρήτη, επισημαίνοντας ότι οι ελληνικές αρχές καταγράφουν συνεχή αύξηση των μεταναστευτικών αφίξεων.

Ο υπουργός συνέδεσε χρονικά την τελευταία έξαρση με τις εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο, αφήνοντας σαφείς αιχμές για τη στάση των λιβυκών αρχών. Ανάλογες επισημάνσεις είχε διατυπώσει και στις 4 Νοεμβρίου, μιλώντας στην ΕΡΤ, όταν είχε αναφερθεί στο ενδεχόμενο λήψης πρόσθετων μέτρων, ακόμη και αναστολής εξέτασης αιτήσεων ασύλου, εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν.

1.700 αφίξεις σε τρεις ημέρες – «Δεν υπάρχει πλέον καμία προσπάθεια αποτροπής»

Σύμφωνα με τον Θάνο Πλεύρη, η μεταναστευτική πίεση προς την Κρήτη παρουσίασε κλιμάκωση τους τελευταίους μήνες, με ιδιαίτερα μεγάλη αύξηση τον Οκτώβριο και νέα έξαρση στις αρχές Νοεμβρίου.

Όπως εξήγησε, η εικόνα διαφοροποιήθηκε αισθητά μετά τις πρόσφατες εξελίξεις στη Λιβύη.

«Οι μεταναστευτικές ροές από τη Λιβύη αποδίδονται και στην ανικανότητα του λιβυκού κράτους και στη διαφθορά, αλλά μετά το τουρκολιβυκό μνημόνιο είχαμε 1.700 άτομα σε τρεις ημέρες», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο υπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στη συμπεριφορά των λιβυκών αρχών, υποστηρίζοντας ότι μέχρι πρότινος υπήρχε αδυναμία αποτελεσματικής αποτροπής των αναχωρήσεων, ενώ πλέον καταγράφεται απουσία ουσιαστικής προσπάθειας.

«Βλέπουμε έλλειψη συνεργασίας πια. Μη δυνατότητα αποτροπής βλέπαμε, αλλά σε αυτό το τριήμερο είδαμε απουσία κάθε προσπάθειας», σημείωσε.

Η διαπίστωση αυτή ενισχύει την ανησυχία της ελληνικής πλευράς για ενδεχόμενη συστηματική αύξηση των μεταναστευτικών ροών από τις λιβυκές ακτές.

Πάντως, η χρονική σύμπτωση με τις εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι οι μεταναστευτικές αναχωρήσεις αποτελούν οργανωμένη πολιτική πίεσης προς την Ελλάδα.

Η Κρήτη προετοιμάζεται για νέα κρίση – Ενίσχυση των δομών

Μπροστά στο ενδεχόμενο νέας μεταναστευτικής κρίσης, το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου επιταχύνει τη λειτουργία και την αναβάθμιση των υποδομών υποδοχής στην Κρήτη.

Ο Θάνος Πλεύρης ανακοίνωσε ότι η εγκατάσταση στους Αθανάτους Ηρακλείου αναμένεται να αρχίσει να δέχεται μετανάστες από την επόμενη εβδομάδα, χωρίς αρχικά να λειτουργεί στην πλήρη δυναμικότητά της.

Παράλληλα, προβλέπεται η βελτίωση των εγκαταστάσεων τόσο στους Αθανάτους όσο και στην Αγιά Χανίων κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

«Δεν θα είναι στην πλήρη ανάπτυξη. Μέσα στον χειμώνα θα κάνουμε καλύτερη και την Αγιά και τους Αθανάτους», ανέφερε.

Ο υπουργός ήταν κατηγορηματικός ως προς το ενδεχόμενο περαιτέρω επιδείνωσης της κατάστασης, τονίζοντας ότι η κυβέρνηση προετοιμάζεται για κρίση στην Κρήτη.

Σε προηγούμενες δηλώσεις του είχε αναφέρει ότι ο σχεδιασμός του υπουργείου προβλέπει αύξηση των διαθέσιμων θέσεων από περίπου 800-900 σε 2.000, ώστε να αντιμετωπιστούν οι αυξημένες ανάγκες.

Το ενδεχόμενο εργαλειοποίησης και οι επιπτώσεις στις ελληνολιβυκές σχέσεις

Η αυξανόμενη πίεση από τη Λιβύη προβληματίζει την Αθήνα, καθώς το μεταναστευτικό συνδέεται πλέον με ένα ιδιαίτερα σύνθετο διπλωματικό περιβάλλον.

Η στάση των λιβυκών αρχών αξιολογείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τη συνεργασία της με λιβυκούς πολιτικούς και θεσμικούς παράγοντες, ενώ το τουρκολιβυκό μνημόνιο εξακολουθεί να αποτελεί βασικό σημείο αντιπαράθεσης με την Ελλάδα.

Η κυβέρνηση εξετάζει εάν η επιδείνωση της κατάστασης οφείλεται στην περιορισμένη επιχειρησιακή δυνατότητα των λιβυκών υπηρεσιών ή εάν υποδηλώνει αλλαγή στάσης απέναντι στην Αθήνα.

Ο Θάνος Πλεύρης είχε ήδη επισημάνει ότι σε περίπτωση πλήρους εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών θα πρέπει να εξεταστούν πρόσθετα μέτρα, τα οποία ενδέχεται να αφορούν περισσότερα υπουργεία, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που είναι αρμόδια για την εξωτερική πολιτική και την άμυνα.

Είχε επίσης αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο αναστολής της εξέτασης αιτήσεων ασύλου, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι δεν έχει ληφθεί τέτοια απόφαση.

Πάνω από 6.000 επιστροφές μεταναστών – Τέσσερις πτήσεις προς το Μπανγκλαντές

Στο πεδίο της μεταναστευτικής πολιτικής, ο υπουργός παρουσίασε και τα στοιχεία για τις επιστροφές υπηκόων τρίτων χωρών.

Όπως ανέφερε, κατά το πρώτο δεκάμηνο του 2026 οι επιστροφές ξεπέρασαν τις 6.000, αριθμό που, σύμφωνα με τον ίδιο, είχε καταγραφεί για ολόκληρο το 2025.

Ο Θάνος Πλεύρης σημείωσε ότι πραγματοποιούνται επιστροφές προς την Αίγυπτο και το Πακιστάν, ενώ έχουν προγραμματιστεί τέσσερις ειδικές πτήσεις τσάρτερ προς το Μπανγκλαντές.

Περιγράφοντας τις επιχειρησιακές δυσκολίες, ανέφερε ότι μία τέτοια αποστολή μπορεί να διαρκέσει 22 ώρες και να απαιτήσει τη συμμετοχή 120 αστυνομικών για τη μεταφορά 60 μεταναστών.

Η κυβέρνηση επιδιώκει να αυξήσει τον αριθμό των επιστροφών, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ενίσχυση της συνεργασίας με τρίτες χώρες.

Στις 16 Νοεμβρίου οι ανακοινώσεις στη Βιέννη για κέντρα επιστροφής εκτός Ευρώπης

Ο υπουργός προανήγγειλε επίσης σημαντικές ανακοινώσεις για τη μεταναστευτική πολιτική σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Σύμφωνα με όσα δήλωσε, στις 16 Νοεμβρίου θα παρουσιαστούν στη Βιέννη λεπτομέρειες για τη δημιουργία κέντρων επιστροφής εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι ανακοινώσεις θα αφορούν τη χώρα στην οποία σχεδιάζεται να λειτουργήσει το πρώτο κέντρο, καθώς και το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης του προγράμματος.

Ο Θάνος Πλεύρης ανέφερε ότι η πιλοτική εφαρμογή σχεδιάζεται να αρχίσει τον Ιανουάριο του 2027.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται στον ευρύτερο ευρωπαϊκό σχεδιασμό για τη διαχείριση των επιστροφών μεταναστών, με συμμετοχή χωρών όπως η Γερμανία, η Αυστρία, η Ολλανδία και η Δανία.

Σύμφωνα με προηγούμενες διευκρινίσεις του υπουργού, τα κέντρα θα προορίζονται για πρόσωπα των οποίων τα αιτήματα ασύλου έχουν απορριφθεί, αλλά η επιστροφή τους στη χώρα καταγωγής δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί άμεσα.

Μήνυμα προς την Άγκυρα για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου: «Θα απαντήσουμε στο πεδίο»

Ιδιαίτερη σημασία είχαν και οι δηλώσεις του Θάνου Πλεύρη σχετικά με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία αναμένεται η έκδοση νέας NAVTEX για ερευνητικές εργασίες στην περιοχή της Κάσου.

Ο υπουργός διαμήνυσε ότι η Ελλάδα προχωρά στις διαδικασίες για το έργο με βάση το Διεθνές Δίκαιο και τα κυριαρχικά της δικαιώματα.

«Η Ελλάδα ξεκινά τη διαδικασία σύμφωνα με την εθνική κυριαρχία και τη διεθνή νομιμότητα. Η Ελλάδα θα απαντήσει σε κάθε αντίδραση. Δεν θα μείνει τίποτα αναπάντητο σε θέματα εθνικής κυριαρχίας και αυτό θα το δούμε στο πεδίο», τόνισε.

Η τοποθέτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω των προηγούμενων τουρκικών παρεμβάσεων στις έρευνες για το Great Sea Interconnector.

Τον Ιούλιο του 2024, η παρουσία του ερευνητικού πλοίου Ievoli Relume στην περιοχή της Κάσου είχε προκαλέσει ένταση, με την Άγκυρα να αναπτύσσει πολεμικά πλοία και να προβάλλει αξιώσεις επί των θαλάσσιων περιοχών όπου πραγματοποιούνταν οι εργασίες.

Η Αθήνα απορρίπτει την απαίτηση προηγούμενης τουρκικής άδειας για τις έρευνες.

Σημειώνεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην έκθεση για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας που δημοσιοποιήθηκε στις 4 Νοεμβρίου, χαρακτηρίζει το τουρκολιβυκό μνημόνιο άκυρο και ανυπόστατο, ενώ καταγράφει και την παρεμπόδιση των ερευνητικών δραστηριοτήτων για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου από την Τουρκία.

Η ελληνική κυβέρνηση βρίσκεται, συνεπώς, αντιμέτωπη με δύο παράλληλες προκλήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο: την αυξανόμενη μεταναστευτική πίεση από τη Λιβύη και την ανάγκη να προχωρήσουν οι εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου χωρίς νέες παρεμβάσεις.

Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν εάν η επιδείνωση της συνεργασίας με τη Λιβύη έχει προσωρινό χαρακτήρα ή εάν η Αθήνα θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει μία νέα, παρατεταμένη μεταναστευτική κρίση στα νότια θαλάσσια σύνορά της.