Ακολουθήστε μας

Οικονομία

Newly Independent Greece had an Odious Debt round her Neck

Δημοσιεύτηκε στις

Part I of the series “Greece and debt: two centuries of interference from creditors”

by Eric Toussaint
Since 2010, Greece has been the centre of attention. Yet this debt crisis, mainly the work of private banks, is nothing new in the history of independent Greece. The lives of Greeks have been blighted by major debt crises no less than four times since 1826. Each time, the European powers have connived together to force Greece to contract new debts to repay the previous ones. This coalition of powers dictated policies to Greece that served their own interests and those of a few big private banks they favoured. Each time, those policies were designed to free up enough fiscal resources to service the debt by reducing social spending and public investment. Thus Greece and her people have, in a variety of ways, been denied the exercise of their sovereign rights, keeping Greece down with the status of a subordinate, peripheral country. The local ruling classes complied with this.

This series of articles analyses the four major crises of Greek indebtedness, placing them in their international political and economic context – something which is systematically omitted from the dominant narrative and very rarely included in critical analysis.
To fund the independence war it waged against the Ottoman Empire from 1821 and to establish the new state, the provisional government of the Hellenic Republic contracted two loans from London, one in 1824 and the other in 1825. Bankers in London, by far the biggest financial centre in the world at the time, hastened to set up the loan, seeing it as a means of making a huge profit.
Internationally, the capitalist system was in full speculative phase which, throughout the history of capitalism, has generally been the final phase of a period of strong economic growth preceding a backlash. That backlash takes the form of bursting speculative bubbles and then a period of depression and/or slow growth. |1| Bankers in London, followed by those of Paris, Brussels and other European finance centres, were in a frenzy to invest the enormous amounts of liquidity at their disposal. Between 1822 and 1825, London bankers ‘harvested’ £20 million sterling on behalf of leaders of the newly independent Latin-American countries (Simón Bolívar, Antonio Sucre, Jose de San Martín and more) to finalize their independence struggle against the Spanish crown. |2| The two Greek loans of 1824 and 1825 came to a total of £2.8 million, i.e. 120% of the country’sGDP at the time.
Both in the case of Greece and in that of the young revolutionary independent governments of Latin America, the new states were barely emerging and did not yet have international recognition. Spain was opposed to European states giving financial support to the fledgling Latin-American ones. After all, it could reasonably be supposed, at the time, that the independence struggles were not completely over. Lastly, loans were being granted to republics whereas hitherto only monarchies had been admitted to the club of sovereign borrowers.
All that goes to show just how eager bankers were to take financial risks. That banks would lend 120% of a country’s entire annual product to the provisional government of a Greek state only just emerging under wartime conditions is a clear indication of a reckless desire to make juicy profits. Alongside the bankers, big industrial and commercial companies also supported this craze, as the amounts loaned were largely going to be used by the borrowers to buy the new armies weaponry, uniforms and equipment of every sort from the United Kingdom.

How did the loans work?

JPEG - 450.8 kb
Greek Government 5 ­loan of 1825 bond for­ L100 no-1041 signed as contr­actors by J.S.Ricard­o ornate border Athe­na at top

London bankers issued sovereign bonds in the name of the borrower states and sold them on the stock-exchange in the City. Most of the time, bonds were sold for less than their face value (see the illustration of an 1825 bond worth £100). Thus each bond issued on Greece’s account for a face value of £100 was sold for £60. |3| This meant that Greece obtained less than £60, once a hefty commission had been deducted by the issuing bank against an IOU of £100. This explains why for a loan valued at £2.8 million, Greece only received payment of £1.3 million. Two further important facts: if the interest rate on the Greek bonds was 5%, it was calculated on the face value so the Greek government had to pay £5 a year to the bearer of a bond valued at £100, which was an excellent deal for him or her, bringing a real profit of 8.33% (and not 5%). On the other hand, for the borrower state, the cost is exorbitant. In the case of Greece, the government received £1.3 million but had to pay interest each year on the £2.8 million ostensibly borrowed. That was not sustainable.
In 1826, the provisional government suspended debt payments. Studies of this period generally explain the suspension by the high cost of military operations and the continuing conflict.
In fact, the causes of Greece’s default were not only internal; international factors, beyond the control of the Greek government, also played a very important role. For one thing, the first great global crisis of international capitalism began in December 1825, with the bursting of the speculative bubble created in the London stock-exchange over the previous years. That crisis caused a fall in economic activity, bringing down numerous banks and creating an aversion to risk. Starting in December 1825, British bankers, followed by other European bankers, ceased making foreign and domestic loans. The new states, expecting to finance their debt payments by taking out fresh loans in London or Paris, could no longer find any bankers disposed to lend. The 1825-26 crisis affected all the finance centres of Europe: London, Paris, Frankfurt, Berlin, Vienna, Brussels, Amsterdam, Milan, Bologna, Rome, Dublin, Saint Petersburg, and the list goes on. There was an economic depression and hundreds of banks, traders and manufacturing companies went bankrupt. International trade fell through the floor. Most economists consider the 1825-26 slump to be the first of the great cyclic crises of capitalism. |4|
When the crisis broke in London in December 1825, Greece and the new Latin-American states continued to repay their debts. However in the course of 1826, several countries – Greece, Peru and Great Colombia which included Colombia, Venezuela and Ecuador – were obliged to suspend repayments. This was partly due to banks refusing to grant new loans, and partly because states’ revenues were adversely affected by the deterioration of the economic situation, and particularly international trade. By 1828, all the independent Latin-American countries, from Mexico to Argentina, had suspended payments.
In 1829, the provisional Hellenic government made their London creditors an offer to resume payments, on condition that the debt be reduced. The creditors refused, demanding 100% of the nominal value; no agreement was reached.
From 1830 on, three of Europe’s major powers – the United Kingdom, France and Russia |5| – formed the first Troika in modern Greek history and decided to establish a monarchy in Greece with a German prince at its head. Negotiations began over which prince to choose: Leopold of Saxe-Coburg Gotha, Prince Otto of Bavaria or someone else? Finally Leopold was placed on the throne of Belgium which became an independent state in 1830 and the Bavarian prince, Otto von Wittelsbach, was chosen to be the King of Greece. At the same time, the three great powers agreed to give their support to British and other European banks which, through them, bought Greek bonds. The idea was also to exert pressure on the new Greek state to get full reimbursement of the loans of 1824 and 1825.

How did the Troika of the United Kingdom, France and Russia proceed?
The Troika turned to French banks, asking them to issue a loan of 60 million French francs (FF) equivalent to about £2.4 million sterling. The United Kingdom, France and Russia acted as guarantors to the banks, promising to undertake repayment themselves, should Greece default. |6| The Troika added that they would take measures to ensure that the loans of 1824 and 1825 would also be repaid (see below). The agreement between the three powers was made in 1830 but such were the difficulties involved in carrying it out, that it did not come into effect until 1833. The FF 60 million loan was made in 1833 and paid in three tranches.

PNG - 108.3 kb
Grèce remaniée en 1832

It is particularly edifying to note what the first two tranches were used for. (The loan was issued in French francs and paid in Greek drachma (GDR) at the rate of one gold franc to 1.2 GDR.) Out of a total of 44.5 million GDR, only 9 million ended up in the Greek State Treasury, i.e. 20% of the nominal amount borrowed. The Rothschild Bank in France deducted more than 10% commission or 5 million GDR; those who bought the bonds, including Rothschild, received 7.6 million in advance interest for the period 1833-1835, i.e. more than 15% of the nominal amount; 12.5 million, or a little less than 30% of the nominal amount, was paid to the Ottoman Empire as compensation to offset their losses due to Greek independence; France, the United Kingdom and Russia took 2 million GDR, as creditors of Greece; over 15% of the nominal amount borrowed, or 7.4 million GDR, was paid to King Otto to cover pay and travelling expenses for his suite of Bavarian dignitaries who assured the regency |7| and for the 3500 mercenaries recruited in Bavaria, as well as 1 million GDR spent on arms.

The First Odious Loan imputed to Greece in 1833 by the Troika (France, the United Kingdom and Russia, known as the Great Powers)
How the money was distributed
There follows a summary of how the funds loaned and guaranteed in 1833 by the Great Powers were used (tranches A and B, i.e. two-thirds of a total of 44.5 million GDR).
Commission and fees paid to the Rothschild Bank 5 million
Interest in advance on the loan for the period 1833 to 1835 7,6 million
Compensation to the Ottoman Empire 12,5 million
Debt repayments to the Great Powers – F, UK and R (in advance) 2 million
Travelling expenses for King Otto, his staff and his escort 2,1 million
Salaries and other expenditure for members of Otto’s regency council 2 million
Recruitment and travelling expenses for the Bavarian mercenaries 3,3 million
Purchase of military equipment 1 million
Sub-total 35,5 million
Remainder transferred to the Greek Public Treasury 9 millions
ci.e. 20% of the 44.5 million GDR imputed to Greece
Sources: following Reinhart and Trebesch, 2015, The pitfalls of external dependence: Greece, 1829-2015, page 22; Kofas, Jon, 1981, Financial Relations of Greece and the Great Powers 1832-1862, Boulder: East European Monographs, page 25.

JPEG - 884 kb
Protocole de Londres­ 1832 – London Protocol, 1832

On 7 May 1832 the great powers signed an agreement with the King of Bavaria, father of Otto, the future King of Greece, obliging the newly ‘independent’ state to give absolute priority to repayment of debt (see article XII in the illustration below). As can be clearly seen in the reproduction of part of the agreement of 7 May 1832, this document was signed by the representative of the British Crown, Lord Palmerston; the representative of the French monarchy, Talleyrand; the representative of the Tsar of all the Russias and the representative of the King of Bavaria acting on behalf of Greece before Otto and his suite had even left Munich! Otto was not to arrive in Greece until January 1833. With this document, we have undeniable proof of the odious and illegal nature of the debt imputed to the Greek people from 1833.
The Troika exerted strict budgetary control on the state and its revenue collection. They regularly demanded that taxes and duties be increased and that spending be compressed. We note that the 5th National Assembly which met in December 1831 had adopted a ‘Greek Constitution’ of which Article 246 stipulated that the sovereign did not have the right to make decisions alone regarding taxes, duties, public spending or revenue collection, without observing laws or resolutions adopted by the legislative body. |8| The monarchy and the Troika trampled this Constitution underfoot without ever giving it due recognition.
In 1838 and 1843, the monarchy suspended debt payments, not having enough funds in the Treasury to afford such heavy interest rates. |9| At the time of the 1843 default, when the interest to be paid represented 43% of state revenue, the Troika put maximum pressure on the monarchy to implement a radical austerity plan as dictated by the ambassadors of the three powers (see box ‘The Memorandum imposed by the Troika in 1843’).
Such were the sacrifices imposed on the Greek population that they rebelled on several occasions. In 1843, the revolt was particularly strong. Already outraged by the pomp and extravagance of the ceremonial inauguration of the imposing royal palace (now the seat of the Hellenic Parliament), in September 1843 the population of Athens rose up against yet another tax increase and clamoured for a constitutional regime. The United Kingdom went as far as threatening King Otto with military intervention if he did not increase taxes to fulfil his obligations towards the Troika. The British and French navies occupied the port of Piraeus for two years from May 1854 as a very efficient way of laying hands on customs revenue levied in the port.

The memorandum imposed by the Troika in 1843

Adapted from Takis Katsimardos
In June 1843, unable to afford the annual tranche of interest payments on the 1833 loan, Greece was forced to default. Faced with threats from the creditors, the government undertook to apply a brutal austerity programme to enable them to keep on servicing their debt.
Greece then entered a phase of ‘extreme’ austerity. Sources of the time report scenes of mass hardship, in town and country. In the capital, penniless citizens stopped paying their taxes to the point where there were no candidates for the once coveted post of tax-collector, previously attributed by auction!
Obviously it was impossible to collect money for debt servicing in a country where the majority of the population was living in utter deprivation. Yet the creditors continued to demand the debt payments.
The situation led to a conference being held in London on Greek debt where the representatives of the Troika redacted a statement condemning Greece (June 1843). The statement declared that Greece had failed to fulfil her obligations. The three ambassadors gave the government 15 days to make even more drastic cuts in public spending to raise the sum of about 4 million GDR. The cuts that the government had initially planned would only have levied 1 million GDR.
After a month of discussions, a memorandum protocol was drawn up by the ambassadors and the Greek government. The agreement was ratified on 2 September, giving rise to a storm of protest. The next day was the start of the 3 September 1843 Revolution, which was to result in a new Constitution that was still far from democratic. |10|
The main measures taken by the Greek government in 1843 in application of the Memorandum of that time included: |11|
  1. Laying off one third of civil servants and reducing the salaries of those remaining by 15-20%;
  2. Suspension of retirement pension payments;
  3. Considerable reduction of military spending;
  4. Payment by all producers of an advance on tax called a ‘tithe’, corresponding to a tenth of the value of everything produced;
  5. Increases in customs duties and stamp duties;
  6. Laying off all civil servants in the National Printers, forest wardens and most university professors (all but 26!);
  7. Closure of all state health services;
  8. All State civil engineers laid off and all public works projects halted;
  9. Cancellation of all diplomatic missions abroad;
  10. Legalization of all illegal constructions and illegally appropriated land belonging to the state, upon payment of a fine;
  11. Regularization of all pending tax fraud cases (to the value of 5 million GDR) on payment of a modest sum.
Furthermore, in line with the terms of the ‘Memorandum’, the ambassadors of the Troika countries of that time were present at all cabinet meetings where the measures were validated, and were sent detailed reports every month concerning their implementation and the monies collected.
Do you not have a funny feeling that you have heard all this before?
Otto was eventually overthrown and expelled by popular uprisings throughout the country in 1862. After which, a new constitution was introduced that was only a limited restriction of regal powers. The Troika looked for a new King. London proposed the second son of Queen Victoria. France and Russia were hostile to this proposal, not wanting to see British influence spread further. Finally, agreement was reached on a Danish prince by the name of Wilhelm of Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg.
Since 1843, as promised to the banks, the Troika had undertaken the repayments of Greek debt when Greek revenues were insufficient to cover capital and/or interest repayments. Troika repayments ended in 1871 and the creditors could be well satisfied: they had earned interest and their loans were repaid. The FF 60 million loan was wiped out.
However, Greece continued to devote a part of its revenues to debt repayment. France, Russia and the UK claimed from Greece the sums they had paid out to the bankers when Greece was unable to pay. These payments continued into the 1930s, although Russia received no further repayments after the 1917 revolution.

What happened to the repayments of the 1824 and 1825 loans?
It is worth remembering that repayments were suspended in 1826 and the creditors refused to come to an agreement with the provisional Greek government. The Troika finally deposed and replaced the provisional government with a monarchy. The FF 60 million loan (which was the equivalent of 124% of Greek GDP in 1833) did not replace the 1824 and 1825 loans (which were the equivalent of 120% of Greek GDP in 1833). Once the FF 60 million had been repaid, the Troika insisted that the matter of the 1824 and 1825 loans be settled. That is why, in 1878, Greece was pressed into an agreement with the bankers who held these loans. The old bonds were exchanged for new bonds worth £1.2 million sterling. This was an excellent arrangement for the creditors but more injustice for the Greek people. As the amount effectively transferred to Greece in the 1824-25 loans was no more than £1.3 million, the creditors had every reason for satisfaction, especially as some of them had purchased their bonds for next to nothing. The bankers have continually speculated on Greek bonds, selling when they start to go down and buying back when they start to rise.
It is shocking to see how most of the superficial analysis of Greek debt claims that Greek public spending was too high and tax evasion was rife. However, a rigorous analysis of State budgets shows primary surpluses, with only two exceptions; in other words, all through the 41 years between 1837 and 1877, revenues were superior to expenditure before debt repayment was taken into account. Once debt repayment enters the picture, it becomes clear that it was the sole cause of the unsustainable debt burden. |12| We are not suggesting that the Monarchy managed the State budget in the interests of the population. Throughout history, creditors have typically insisted upon having a primary budget surplus. A primary surplus is a guarantee to creditors that a debt can be repaid, as it provides the funds for repayment. The burden of debt repayment and administrative supervision exercised by the big European powers are among the principal reasons why Greece has been unable to establish a growing economy.

Conclusion of this part
The 1824-25 loans should be considered as illegitimate and illegal because the terms in the contracts were unfair and the manipulations by the bankers clearly deceptive.
The 1833 loan clearly falls into the category of odious debt. |13| The debt was taken on by a despotic regime dominated by major foreign powers consolidating their strategic objectives on the backs of the Greek people, while at the same time catering to the demands of the international bankers.
The refusal of the creditors and the great powers to abolish or reduce the debt has produced long-term effects that maintain Greece in submission and prohibit real economic development.
The people of Greece have remained in the thrall of the odious debt that she was born with.

Several key economic and social points to understanding the historical context in which Greece attained independence in the 19thcentury

Constantine Tsoucalas, whilst exiled in Paris in 1969 during the Greek colonels’ dictatorship, wrote: « In almost a century and a half of modern Greek history, foreign intervention or foreign support has almost always been responsible – to a greater or lesser extent – for the birth and outcome of every crisis. Domestic social and political forces have never been able to develop or function autonomously. The Greek people have long been powerless to take their destiny into their own hands: most flagrantly so when there was the most to win or lose. For, whatever the strategic and diplomatic line-up, Greece could not escape international attention because of her geographical situation. As a pawn of Western diplomacy when the Ottoman Empire was breaking up, as a naval base essential for the control of the Dardanelles, as a bastion of the ‘free world’ in its attempt to stop the expansion of Communism, or as one of the very few secure bases for the strategic control of the ever-unstable Middle East, Greece has always had to pay the price for the international interest she has provoked.» |14|
Constantine Tsoucalas’s observation has its exceptions; the Greek people defeated the Nazi occupation through a long, difficult and heroic struggle. Nevertheless, the tragic events of 2015 confirm the political aspects of these remarks made nearly half a century ago. The Western European powers once again intervened in Greece for international political reasons: to prevent the success of an experiment that breaks with austerity policies so that it does not spread to other European countries such as Spain and Portugal; to prevent their project of European integration dominated by powerful economic interests from being called into question. The European institutions and the IMF have terminated an experiment that could have changed the course of history.
To continue with Constantine Tsoucalas’s description:
“It is difficult to pin down the historical and cultural character of the Greek nation – Balkan but not Slav, Near Eastern but not Moslem, European but not Western. It may or may not be possible to trace a racial, cultural and national continuity from the Classical period through the Byzantine Empire to modern Greece; the undoubted fact is that the origins of the modern social and economic structure are deeply rooted in the long period of Ottoman rule. (…)

“The Ottoman ideology, with its rigid social divisions, maintained a disdainful attitude to mercantile activities; this enabled the Greeks, and to a lesser degree other minority groups like the Jews and the Armenians, virtually to monopolize business life. The Greek community of Constantinople, consisting of the remnants of the Byzantine aristocracy and of the emerging groups of bankers and merchants knows as Phanariots, rapidly gained control of the greater part of economic transactions. The role of the Phanariots, however, was not confined to the financial sphere. They were often called upon to play a significant political and administrative part in the Ottoman power system. (…)



“The Greek element was also predominant in the commercial, entrepreneurial and maritime activities which grew rapidly after the middle of the eighteenth century, and infused a new spirit into the lethargic life of the Balkans. The prestige of this nascent Greek bourgeoisie, through which the new revolutionary ideas fermenting in Europe, especially after 1789, became gradually paramount among both Greek and Slav peoples. The idea of a movement for independence, leading to an All-Balkan federation, was spreading, mainly under the instigation of Russia, while the widespread decay of the Ottoman Empire roused strong hopes of approaching independence in all social classes throughout the Balkan peninsula.


“This process culminated in the Greek revolution of 1821. But, after considerable successes in the first years of the struggle, the reorganized Turkish-Egyptian army managed to win decisive victories which led to a political stalemate. By 1827 the revolution – which had been restricted to the Aegean islands, the Peloponnese and the southern part of the main peninsula (Sterea Hellas) – was nearly expiring.

“It was then that the intervention of the foreign powers became decisive. (…) The atrocities committed during the war and the romantic aura of the Hellenic past had greatly excited international public opinion. Popular pressure and diplomatic interests converged for once, and the great powers decided to take the situation in hand. Russia, France and Great Britain destroyed the Turkish-Egyptian fleet at Navarino (1827) and thus secured Greek independence.

“To see how important these powers were in ensuing events, we must look briefly at the policies they pursued. Russian policy was based on the idea of creating a large Balkan Greco-Slav state under her protection, to ensure her a stronghold in the Mediterranean after the breakdown of Ottoman power. Most of the population of the Balkans was Slav, and 90% subscribed to the Christian Orthodox faith; these were the two main propaganda instruments serving Russian aims. By contrast, British policy was basically oriented towards the conservation of the Ottoman Empire, as a counterbalancing power against Russian expansionism. To the extent, however, that the growing centrifugal forces within the Empire made its disintegration unavoidable in the long run, Great Britain favoured the creation of an independent Greek state which would, however, be politically and economically dependent on Britain, and therefore openly antagonistic to the other ethnic groups in the Balkans. The Protocol of London (1830), through which Greek independence was finally recognized, was a victory for British policy. The decision to install an absolute monarchy was aimed at the replacement of the first Greek Governor, Ioannis Kapodistrias, an ex-minister of the Tsar and naturally inclined towards Russian conceptions. Meanwhile, the restriction of the independent state’s boundaries to a very small area, inhabited by a comparatively homogeneous population, made the new-born State absolutely dependent on foreign (that is British) economic and diplomatic support, and eventually led to antagonism between Greeks and Slavs. Thus, for more than a century, the Balkan peninsula was to be the most turbulent spot in Europe and the scene of continual struggles between interventionist powers. The idea of a federation uniting the Christian peoples of the European provinces of the Ottoman Empire, who had been living in relative harmony with one another for four centuries, was shelved. Britain, Russia, France, Austria and later Germany fought over the future of these provinces; their peoples paid and are still paying the bill.”

Social structures
“After independence, the social and economic structure of Greece remained basically unchanged. The semi-feudal system prevailing under the Ottoman regime disappeared; but the land owned by Turkish feudal lords, amounting to about half the cultivated area of the country, passed in the main into the hands of the local chiefs and notables. These chieftains had played a significant role during the Ottoman period. They had been entrusted with considerable administrative and representational powers, especially in those villages which had been granted a certain degree of autonomy. After an ambiguous attitude in the first months of the War of Independence, they joined the revolutionary movement and played an important role. Very soon, however, they were involved in bitter struggles with the popular elements, which sometimes led to brutal armed conflicts. The outcome of class antagonism between local chieftains and popular forces was still inconclusive when independence was proclaimed. Under pressure from the chieftains, Kapodistrias hesitated to distribute the land among the impoverished peasants. When Kapodistrias was murdered by members of one of the most powerful clans, and when King Otto Wittelsbach, second son of King Ludwig I of Bavaria, was placed on the throne, the antiquated social structure was safeguarded.
“Admittedly local chieftains had not succeeded in ousting the Ottoman rulers. While agricultural production was increasingly based on small private farmsteads, local chieftains, who often owned considerable lands, exerted economic, and thus political, control on most farmers; it was to take almost a century to achieve the necessary reforms and solve the land problem.”

In 1832 Greece was 95% rural
“This, then, is Greece in 1832: a small country utterly devastated after a terrible war lasting almost ten years, with a 95 per cent peasant population and an archaic, semi-feudal structure. The new state is not even the centre of Hellenism. No city of any importance is included within its boundaries. Its cultural, religious, and economic centres are all abroad. Out of a total of three million Greeks, barely 700,000 are living in the Greek state. When Athens became the second capital of the country (after Nafplio) it was a miserable village with no more than 5,000 inhabitants – hardly to be compared with Constantinople, the symbol of national and religious regeneration, seat of the Patriarchate, centre of the Phanariots and the Greek bourgeoisie, swarming with Greek schools and publishing houses, housing the ‘Great School of the Nation’, a university of high prestige, and with a Greek population of over 200,000.”

The “Great Idea” of uncontrolled and unconditional nationalism leading to chauvinism
“Naturally, the new state’s main preoccupation was to try to liberate those Greek-inhabited regions that were still under Turkish rule. But although this natural urge towards national fulfilment was of supreme importance to Greeks, and although in itself it did not directly conflict with the interests of the other Balkan nationalities, it quickly degenerated into a utopian dream of rebuilding the Byzantine Empire under Greek sovereignty. The ‘Great Idea’, as this conception came to be called, was the main ideological and political slogan throughout the century. The repercussions of this orientation are enormous, both in domestic and in foreign policy. The solution of all internal problems was usually shelved by means of skilful demagogy, in the name of the national unity necessary to make the dream come true. Time after time the realization of this dream is successfully called upon to divert public attention from the incapacity or unwillingness of the ruling groups to take the measures required by the permanently frustrating internal situation. It is true that the glorification of ‘Hellenic’ values, which constitutes the cultural parallel to the ‘Great Idea’, did much to develop national unity and consciousness. The mystifying power of the notions of ‘Eternal Greece’ and ‘cultural unity of the Greek people’, however, resulted in serious ideological distortions which have yet to be completely dissipated. For not only did the mystical orientation towards classical antiquity constitute a major obstacle to a realistic and progressive national outlook; it also led to the imposition of, a ‘pure’ language, reintroducing grammatical elements of ancient Greek, completely strange to the spoken idiom and to a certain extent incomprehensible to the common people. The contradiction between official and spoken language dominated the second half of the century and became the main cultural issue. The educational obscurantism which persists up to the present day is to a large extent due to the fact that conservative political forces have managed to identify the ‘purity’ of the language, symbol of the eternity of the nation, with the conservation of retrograde and mystifying educational and cultural values.
“The international repercussions of the ‘Great Idea’ were even more far-reaching. Uncontrolled and intransigent nationalism led to chauvinism and pushed the country into conflict with the similarly motivated neighbouring Balkan countries, a conflict which haunts Balkan relations to the present day. Imperialist antagonism between the powers, and especially between Britain and Russia, did much to aggravate the problem. Throughout the nineteenth century the powers continued to instigate or to repress the outbursts of their diplomacy, and not hesitating to use direct military intervention. When, at the outbreak of the Crimean War (1853), Russia induced Greece to support revolutionary movements in Thessaly and Macedonia, the Anglo-French answer was prompt. French and British troops landed at the port of Piraeus and Greece was virtually occupied for three years (1854-7).”

The political system
“After the departure of the troops, the country was formally declared to be under economic control by the powers. Meanwhile, the evolution of the socio-economic structures of the country was extremely slow. The absolute monarchy of King Otto, surrounded by a large Bavarian court, was characterized by total disregard of the real needs and aspirations of the Greeks. Both the common people, who lived in a state of absolute misery, and the leading strata, who had emerged during and after the revolution (landowners, notables and military leaders), were intensely dissatisfied. The Bavarian administration had installed an undisguised despotism and ruled in complete separation from the indigenous forces. This state of affairs was only slightly modified by the revolution of 1844, which resulted in the promulgation of the first Greek Constitution. The limitations imposed on the monarch’s absolute powers were nominal, and therefore the machinations of the three major parties openly representing the interests of the foreign ‘protectors’ (characteristically named the English, French and Russian parties respectively) were openly and unequivocally directed towards acquiring the royal favour.”

From 1860, the rise of the bourgeoisie
“It is only after the ending of economic control in 1860 that some progress is visible. A new political generation emerged and the first signs of early capitalist development were manifest. If industrial activity was still extremely limited, the boom in the merchant navy, tripled since 1838, and the spectacular growth of commerce resulted in the creation of a rising bourgeoisie. Though the main centres of economic and cultural activity were still abroad, the prestige of the national state was growing. A considerable amount of Greek-owned capital was invested in the country and began to constitute a strong pole of attraction for Greeks abroad. This trend gathered pace among the Greek bourgeoisie of Constantinople and the other large cities of the Ottoman Empire, for they lived under the threat of hostility from the Ottoman government.”

The balance of power between the UK and Russia in the Balkans
“Whenever the Balkan peoples tended to unite against the Sultan, Britain imposed a veto, for she was still haunted by the nightmare of a Balkan federation under Russian influence. In 1867 the Greek Prime Minister signed a treaty with Serbia, Rumania and Montenegro declaring that the future of the Balkans should be considered an internal Balkan affair; the British put pressure on King George and the government was immediately dismissed. Again, on the eve of the Russo-Turkish war in 1877, Greece was forced by Britain to turn down Serbian proposals for a common offensive against Turkey. When, however, at the end of the war, the treaty of San Stefano strengthened the Slav states to a considerable extent at the expense of Greece, not only did the British insist on a revision of the treaty and finally obtain a considerable curtailment of the Slav territorial gains through the treaty of Berlin (1878), but moreover, during subsequent negotiations with Turkey, they insisted on the cession of Thessaly and a part of Epirus to Greece (1881). Thus, not only was the territorial balance successfully maintained against Russia; Britain also postponed an eventual Balkan coalition through the intensification of inter-Balkan grievances resulting from the treaties.”
It is striking to note that in Constantine Tsoucalas’s analysis, often perspicacious and always interesting, the debt claimed from Greece is considered of marginal importance, whereas in fact it was a decisive element in the subordination of Greece to the great powers.

PNG - 106.6 kb
Grèce 1832 – 1947

Bibliography for the first part:
  • BELOYANNIS Nikos, “Foreign capital in Greece” (in Greek) http://iskra.gr/index.php?option=co…
  • Truth Committee on the Greek Public Debt, Preliminary Report of the Truth Committee on Public Debt, Athens, 2015 http://cadtm.org/Preliminary-Report…
  • JUGLAR Clément. 1862. “Des crises commerciales et de leur retour périodique en France, en Angleterre et aux Etats-Unis, Paris 1862”  http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bp…(in French).
  • KATSIMARDOS Takis, “L’ancien Mémorandum dans la Grèce de 1843”, published 18/09/2010 in the Greek financial daily Imerisia, (not available in English).
  • Mandel, Ernest. 1972. Le Troisième âge du Capitalisme, Paris: La Passion, [1997], 500 p.
  • Mandel, Ernest. 1972. Late Capitalism, London: Verso, / 1975. London: New Left Books.
  • Mandel, Ernest. 1978. Long Waves of Capitalist Development, the Marxist Interpreta­tion, based on the Marshall Lectures given at the University of Cambridge, Cambridge University Press and Paris: Editions de la Maison des Sciences de l’Homme, 141 p.
  • Marichal, Carlos. 1989. A century of debt crises in Latin America, Prince­ton: University Press, 283p.
  • Marx–Engels, 1978. La Crise, col. 10/18, Union générale d’éditions, 444 p.
  • Reinhardt Carmen and Rogoff Kenneth, 2011. This Time is Different: Eight Centuries of Financial Folly, Princeton University Press.
  • Reinhardt Carmen M., and Sbrancia M. Belen. 2015 “The Liquidation of Government Debt.” Economic Policy, no. 82: 291-333
  • Reinhardt Carmen and TREBESCH Christoph. 2015. The pitfalls of external dependance : Greece, 1829-2015 http://www.brookings.edu/ /media/pr…
  • Sack, Alexander Nahum. 1927. Les Effets des Transformations des Etats sur leurs Dettes Publiques et Autres Obligations financières, Recueil Sirey, Paris (in French).
  • Tsoucalas Constantine. 1969. The Greek Tragedy, Penguin Books Ltd, Harmondsworth, 1969.

Acknowledgements:
The author’s thanks for help and suggestions go to: Tassos Anastassiadis, Thanos Contargyris, Olivier Delorme, Romaric Godin, Jean-Marie Harribey, Daphne Kioussis, Yvette Krolikowski, Christian Louedec, Damien Millet, Giorgos Mitralias, Antonis Ntavanellos, Nikos Pantelakis, Claude Quémar, Yannis Thanassekos, Dimitra Tsami, Eleni Tsekeri, Alekos Zannas.
The author accepts full responsibility for any errors that may occur in this work.

Translated from the French by Snake Arbusto, Vicki Briault and Mike Krolikowski (CADTM)


Footnotes
|1| See the work of Juglar, Marx, Kondratieff, Kindelberger, Mandel and others.
|2| A decisive battle was won by the independentists at Ayacucho in Peru on 9 December 1824, but the conflict was not over. Note that only half the sum of £20 million was actually transferred to Latin America.
|3| This is indeed what happened with the two loans of 1824 and 1825. The bonds were sold at 60% of their face value right from the start. See Carmen M. Reinhart and Christoph Trebesch: The pitfalls of external dependence: Greece, 1829-2015, p. 24. It is still common practice to sell bonds below their face or nominal value when they are first issued in order to attract buyers, even if the discount is much less than it was in the 19th century.
|4| Ernest Mandel proposes the following chronology for the long waves from the late 18th century to the early 20th century: 1793-1825 was a period of strong growth ending with the big crisis that broke in 1825; followed by a period of slow growth from 1826 to 1847 with a major crisis in 1846-47; a period of strong growth from 1848 to 1873 with a major crisis in 1873; slow growth from 1874 to 1893 with a major banking crisis from 1890-1893; strong growth from 1894 to 1913. See E. Mandel, Late Capitalism, London: Verso, 1972/ London: New Left Review, 1975. The phases of strong expansion and those of slow expansion are in turn subdivided into shorter cycles of between 7 and 10 years, which themselves end in crisis.
|5| On the complex and tense relations between the United Kingdom and Russia, see the box entitled ‘Keys to understanding the historic context of the birth of the independent Greek state in the 19thcentury’. See also Olivier Delorme, La Grèce et les Balkans, du Ve siècle à nos jours, Gallimard, Paris, 2013 (in French).
|6| This is largely what also happened in 2010-2012 when 13 Eurozone countries guaranteed the loan made by the European Financial Stability Facility. Should Greece decide to default, these countries undertook to ensure the repayment of bonds held by private banks. See the Preliminary Report of the Truth Committee for the Greek Public Debt, Athens, 2015 http://cadtm.org/Preliminary-Report… chapters 3 and 4.
|7| Until Otto reached the age of 20 (in 1835), a Regency Council was appointed, composed of two Bavarian aristocrats and a general. When he first arrived Otto settled in Nafplion, a town of 6000 inhabitants, before deciding with the approval of the Regency Council that Athens, then with only 5000 inhabitants, would become the capital. See https://en.wikipedia.org/wiki/Otto_…
|8| See Nikos Beloyannis, “Foreign capital in Greece” (in Greek). http://iskra.gr/index.php?option=co…
|9| On 31 December 1843, Greece had already paid the 33 million GDR of interest plus capital due. But she still had to pay the sum of 66 million GDR to the three Troika powers guaranteeing the 1833 loan. This was far more than Greece had actually received in 1833. (Information provided by Dimitra Tsami.)
|10| This was the historic episode that gave its name to Syntagma Square, meaning Constituion Square.
|11| From Takis Katsimardos “The Former Memorandum in the Greece of 1843”, published 18/09/2010 in the Greek financial daily, Imerissia, now discontinued.
|12| According to Reinhart and Trebesch, 2015, The pitfalls of external dependence: Greece, 1829-2015, p. 23, Appendix B.
|13| Several times during the 19th and 20th centuries, debts that were considered odious were abolished. The jurist Alexander Sack, who was the authority on odious debt, describes a number of case references in a study published in Paris in 1927,
See: Sack, Alexander Nahum. 1927. Les Effets des Transformations des États sur leurs Dettes Publiques et Autres Obligations financières, Recueil Sirey, Paris (in French):
(http://www.worldcat.org/title/effet… ). In this treatise Sack, a Russian émigré and legal theorist, formalized the doctrine of odious debt. It was based on two 19th-century precedents—Mexico’s repudiation of debts incurred by Emperor Maximilian, and the denial by the United States of Cuban liability for debts incurred by the Spanish colonial regime.
|14| All citations are from Chapter 1 (“The Emergence of Independent Greece (1821-1909”) of The Greek Tragedy by Constantine Tsoucalas, Harmondsworth: Penguin Books Ltd, 1969.

Author



Eric Toussaint 

is a historian and political scientist who completed his Ph.D. at the universities of Paris VIII and Liège, is the spokesperson of the CADTM International, and sits on the Scientific Council of ATTAC France. He is the author of Bankocracy (2015); The Life and Crimes of an Exemplary Man (2014); Glance in the Rear View Mirror. Neoliberal Ideology From its Origins to the Present, Haymarket books, Chicago, 2012 (see here), etc. See his bibliography:https://en.wikipedia.org/wiki/%C3%89ric_Toussaint He co-authoredWorld debt figures 2015 with Pierre Gottiniaux, Daniel Munevar and Antonio Sanabria (2015); and with Damien Millet Debt, the IMF, and the World Bank: Sixty Questions, Sixty Answers, Monthly Review Books, New York, 2010. Since the 4th April 2015 he is the scientific coordinator of the Greek Truth Commission on Public Debt.



Other articles in English by Eric Toussaint (358)

http://cadtm.org/Newly-Independent-Greece-had-an#pagination_tous_articles_auteur

Σχετικά θέματα
Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Freedom of Press: Λιγνίτης, αμερικανικό LNG και η μάχη για την ενεργειακή ασφάλεια

Το κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων, οι συμφωνίες για αμερικανικό LNG και η προσφυγή πολιτών στο ΣτΕ βρέθηκαν στο μικροσκόπιο της εκπομπής «Freedom of Press» του Μπάμπη Πολυχρονιάδη. Με αιχμή τις καταγγελίες Πολάκη και τις παρεμβάσεις για τον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, τίθεται το κρίσιμο ερώτημα: ποιος εγγυάται την ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας όταν αποξηλώνονται εγχώριες παραγωγικές υποδομές;

Δημοσιεύτηκε

1 ημέρα πριν

στις

15 Οκτωβρίου 2026

από τον

Το ερώτημα ποιος αποφασίζει για την ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας και με ποια κριτήρια βρέθηκε στο επίκεντρο της εκπομπής «Freedom of Press» του Μπάμπη Πολυχρονιάδη. Με αφετηρία τις καταγγελίες του Παύλου Πολάκη στη Βουλή, ο δημοσιογράφος συνέδεσε την απολιγνιτοποίηση με τις συμφωνίες εισαγωγής αμερικανικού LNG, αναδεικνύοντας παράλληλα τη δικαστική διεκδίκηση πολιτών που ζητούν να αποτραπεί η αποξήλωση κρίσιμων εγκαταστάσεων της ΔΕΗ. Κεντρικό ζήτημα της εκπομπής ήταν κατά πόσο η χώρα μπορεί να εγκαταλείπει οριστικά εγχώριες ενεργειακές υποδομές μέσα σε συνθήκες διεθνούς αστάθειας.

Η εκπομπή άνοιξε με απόσπασμα κοινοβουλευτικής παρέμβασης του Πολάκη, ο οποίος κατηγόρησε ευθέως τον Νίκο Τσάφο για υπονόμευση της ενεργειακής ασφάλειας. Ο βουλευτής υποστήριξε ότι, σε σύσκεψη με δεκαεπτά ανώτερα τεχνικά στελέχη της ΔΕΗ, ανακοινώθηκε πως οι λιγνιτικές μονάδες θα κλείσουν «με τρόπο που δεν θα μπορούν να ξανανοίξουν ποτέ ξανά». Η αναφορά παρουσιάστηκε ως καταγγελία του Πολάκη, με τον Πολυχρονιάδη να την εντάσσει στην κριτική του για τον κυβερνητικό ενεργειακό σχεδιασμό.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην Πτολεμαΐδα 5. Ο Πολάκης ανέφερε ότι πρόκειται για σύγχρονη μονάδα, για την οποία δαπανήθηκαν περίπου 1,5 δισ. ευρώ, και αμφισβήτησε την επιλογή οριστικής εγκατάλειψης της λιγνιτικής λειτουργίας της. Έθεσε, μάλιστα, το ενδεχόμενο επέκτασης πολεμικών συγκρούσεων ή διακοπής της τροφοδοσίας με πετρέλαιο και φυσικό αέριο, ζητώντας να διατηρηθεί η δυνατότητα αξιοποίησης του λιγνίτη ως εγχώριου καυσίμου. Παράλληλα, απέδωσε τις κυβερνητικές επιλογές στην προώθηση συμφωνιών με εταιρείες αμερικανικού LNG.

Ο Πολυχρονιάδης παρουσίασε στη συνέχεια τις αμφιβολίες που, σύμφωνα με δημοσίευμα της «Wall Street Journal» το οποίο επικαλέστηκε, εκφράζονται για την οικονομική βιωσιμότητα σχετικών συμφωνιών. Όπως μετέφερε, το υπουργείο Ενέργειας της Αλβανίας δεν εμφανίζεται πλήρως πεπεισμένο για τη βιωσιμότητα της συμφωνίας, η ουκρανική Naftogaz έχει διακόψει τις σχετικές διαπραγματεύσεις, ενώ η ρουμανική Transgaz αναφέρει ότι το μνημόνιο κατανόησης που είχε υπογράψει έχει λήξει. Οι αναφορές αυτές αξιοποιήθηκαν στην εκπομπή για να αμφισβητηθεί η εικόνα μιας εξασφαλισμένης εμπορικής επιτυχίας.

Στο ίδιο πλαίσιο παρουσιάστηκε ο ρόλος της Atlantic SEE LNG Trade, με μετόχους τη ΔΕΠΑ Εμπορίου και την AKTOR Energy, καθώς και του Αλέξανδρου Εξάρχου. Ο δημοσιογράφος αναφέρθηκε στην ανακοίνωση με την οποία ο Εξάρχου εξήρε τη συμβολή της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ στην προώθηση του Κάθετου Διαδρόμου, χαρακτηρίζοντας την πρωτοβουλία στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Αντιπαρέβαλε αυτήν την επιχειρηματολογία με τις επιφυλάξεις για το κόστος του αμερικανικού φυσικού αερίου και την πορεία των διαπραγματεύσεων.

Το δεύτερο σκέλος της εκπομπής επικεντρώθηκε στις αλλαγές στις εγκαταστάσεις της ΔΕΗ. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο Πολυχρονιάδης, στις 18 Μαΐου 2026 υπογράφηκε υπουργική απόφαση τροποποίησης περιβαλλοντικών όρων για τη μετατροπή της Πτολεμαΐδας 5 σε μονάδα φυσικού αερίου.

Επικαλούμενος δημοσιεύματα, ανέφερε κόστος περίπου 400 εκατ. ευρώ και ανάληψη του έργου από τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ. Προβλήθηκε επίσης η καταγγελία Πολάκη ότι η χωροθέτηση νέας μονάδας στον χώρο απόθεσης λιγνίτη θα εμποδίσει τη μελλοντική επαναχρησιμοποίηση της υπάρχουσας υποδομής.
Παράλληλα, ο παρουσιαστής αναφέρθηκε σε μνημόνιο συνεργασίας της ΔΕΗ με την Amazon Web Services για δημιουργία μεγάλου κέντρου δεδομένων στον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου. Υπογράμμισε ότι οι πληροφορίες για την ηλεκτροδότησή του δεν συγκλίνουν: κυβερνητικοί κύκλοι, όπως είπε, παραπέμπουν στη νέα μονάδα φυσικού αερίου, ενώ πηγές της ΔΕΗ μιλούν για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Κατά την εκπομπή, αυτή η διαφορετική ενημέρωση αφήνει αναπάντητα ουσιώδη ερωτήματα για τον σχεδιασμό, τις υποδομές και τον τρόπο κάλυψης των ενεργειακών αναγκών.

Ξεχωριστή θέση είχε η αναφορά στην παράταση λειτουργίας της Πτολεμαΐδας 5 μέχρι τις 31 Μαρτίου 2027. Ο Πολυχρονιάδης απέδωσε την παράταση στην ανάγκη διασφάλισης της επάρκειας του ηλεκτρικού συστήματος εν μέσω ενεργειακής κρίσης και πολεμικών αναταράξεων. Η συγκεκριμένη εξέλιξη παρουσιάστηκε ως στοιχείο που ενισχύει τη συζήτηση για τη διατήρηση διαθέσιμων λιγνιτικών υποδομών, ιδιαίτερα κατά τη χειμερινή περίοδο. Το βάρος της επιχειρηματολογίας του ήταν ότι η επάρκεια πρέπει να εξετάζεται πριν ληφθούν αποφάσεις που δυσκολεύουν την επιστροφή σε προηγούμενες δυνατότητες παραγωγής.

Η δικαστική διάσταση αφορά προσφυγή πενήντα πολιτών, η οποία, σύμφωνα με την εκπομπή, αναμένεται να συζητηθεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας στις 20 Οκτωβρίου. Αντικείμενό της είναι η αποξήλωση πέντε πύργων ψύξης στον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου. Σε συνέντευξη Τύπου, από την οποία προβλήθηκαν αποσπάσματα, ο πρώην πρόεδρος της ΔΕΗ Μανώλης Παναγιωτάκης υποστήριξε ότι η ασφάλεια εφοδιασμού υπερβαίνει τις επιδιώξεις μιας ανώνυμης εταιρείας, αλλά και τη θητεία μιας κυβέρνησης. Ζήτησε συγκεκριμένες θεσμικές διαδικασίες και αρμόδια όργανα για τη διαμόρφωση αυτής της πολιτικής.

Η δικηγόρος Μαρία Μαγαλιού προανήγγειλε νέα προσφυγή κατά διοικητικής πράξης της 21ης Σεπτεμβρίου, που αφορά έγκριση πρόδρομων εργασιών καθαίρεσης και απομάκρυνσης εξοπλισμού και κτιριακών εγκαταστάσεων. Εξήγησε ότι η προσβολή της πράξης δημιουργεί στέρεη νομική βάση για αίτημα αναστολής, εφόσον ξεκινήσουν κατεδαφίσεις, αντιμετωπίζοντας το επιχείρημα ότι η προκήρυξη της ΔΕΗ αποτελεί ιδιωτική πράξη. Οι προσφεύγοντες επιδιώκουν, όπως προκύπτει από τις τοποθετήσεις τους, να παραμείνει ανοιχτή η δυνατότητα επαναλειτουργίας εγκαταστάσεων, μέχρι να κριθούν οι αποφάσεις και οι συνέπειές τους εθνικά. Μέσα από αυτές τις παρεμβάσεις, η εκπομπή ανέδειξε ένα συγκεκριμένο διακύβευμα: αν οι αποφάσεις για την ενεργειακή μετάβαση διατηρούν περιθώρια ασφάλειας ή οδηγούν σε μη αναστρέψιμη απώλεια παραγωγικών υποδομών.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Ακρίβεια στα καύσιμα: Η πρόταση Καλόγηρου για άμεση φορολογική ανάσα

Ο Αντώνης Καλόγηρος, επικεφαλής της Θεματικής Ομάδας Οικονομίας της ΝΙΚΗΣ, παρεμβαίνει στο Ionian για την ακρίβεια, τις τιμές των καυσίμων και το ενεργειακό κόστος.

Δημοσιεύτηκε

4 ημέρες πριν

στις

12 Οκτωβρίου 2026

από τον

Την ανάγκη άμεσης μείωσης της φορολογικής επιβάρυνσης στα καύσιμα υπογράμμισε ο επικεφαλής της Θεματικής Ομάδας Οικονομίας της ΝΙΚΗΣ, Αντώνης Καλόγηρος, μιλώντας στο Ionian για το ενεργειακό κόστος και τις πιέσεις που δέχονται νοικοκυριά και μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Ο κ. Καλόγηρος αμφισβήτησε τον ισχυρισμό ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες δεν επιτρέπουν τη μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης και του ΦΠΑ. Όπως ανέφερε, περισσότερες από δέκα ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη προχωρήσει σε αντίστοιχες παρεμβάσεις, επικαλούμενος τα παραδείγματα της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Σουηδίας και της Μάλτας.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην αμόλυβδη βενζίνη, σημειώνοντας ότι ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης φτάνει περίπου τα 70 λεπτά ανά λίτρο, ενώ επάνω στη συνολική τιμή επιβάλλεται και ΦΠΑ 24%. Κατά τον ίδιο, το βάρος για τους Έλληνες καταναλωτές γίνεται ακόμη μεγαλύτερο εξαιτίας της σημαντικής απόστασης που χωρίζει το μέσο ελληνικό εισόδημα από εκείνο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

«Η ακρίβεια πρέπει πάντοτε να εξετάζεται σε συνάρτηση με τους μισθούς», τόνισε, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση διαθέτει τα περιθώρια για ουσιαστικές φορολογικές ελαφρύνσεις, αλλά δεν επιδεικνύει την απαιτούμενη πολιτική βούληση.

Ο επικεφαλής της Θεματικής Ομάδας Οικονομίας της ΝΙΚΗΣ επικαλέστηκε επίσης τα στοιχεία εκτέλεσης του προϋπολογισμού, τα οποία, σύμφωνα με όσα παρουσίασε, καταγράφουν έσοδα υψηλότερα από τον στόχο. Υποστήριξε ότι ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από την υπερφορολόγηση και πρέπει να επιστρέψει στην κοινωνία μέσω χαμηλότερων φορολογικών συντελεστών για πολίτες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Παρουσιάζοντας τις προτάσεις της ΝΙΚΗΣ, ο κ. Καλόγηρος εισηγήθηκε:

  • μείωση του ΦΠΑ και του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα,
  • αύξηση της φορολόγησης των μερισμάτων,
  • εντατικότερους ελέγχους για εικονικά τιμολόγια και εταιρείες,
  • σταδιακή κατάργηση του αναβαλλόμενου φόρου των τραπεζών,
  • έκτακτη εισφορά στα υπερκέρδη των ενεργειακών ομίλων.

Κλείνοντας, έστρεψε το ενδιαφέρον στην κερδοφορία των διυλιστηρίων, υποστηρίζοντας ότι η μεγάλη αύξηση των κερδών τους ενισχύει το αίτημα για έκτακτη φορολόγηση. Το κεντρικό μήνυμα της παρέμβασής του ήταν ότι η ελάφρυνση της κοινωνίας είναι οικονομικά εφικτή, εφόσον υπάρξει διαφορετική κατανομή των φορολογικών βαρών.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Η ενεργειακή συμφωνία ΗΠΑ–Ρωσίας και η νέα γεωπολιτική εξίσωση: Οι επιπτώσεις στην Ευρώπη, οι κερδισμένοι και οι χαμένοι και η παράμετρος των ενδιάμεσων εκλογών

Η Ουάσιγκτον ανοίγει ενεργειακό δίαυλο με τη Μόσχα, την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται και η Ευρώπη αναζητά στρατηγική αυτονομία. Ποιος κερδίζει από τη χαλάρωση των περιορισμών στο ρωσικό ντίζελ, τι κρύβουν οι διερευνητικές συζητήσεις για τον Nord Stream και γιατί οι αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές αποτελούν κρίσιμο παράγοντα; Μια ανάλυση για την επιστροφή της ενεργειακής διπλωματίας και τον κίνδυνο η Ευρωπαϊκή Ένωση να βρεθεί ξανά εγκλωβισμένη ανάμεσα στις επιλογές Ουάσιγκτον και Μόσχας.

Δημοσιεύτηκε

5 ημέρες πριν

στις

12 Οκτωβρίου 2026

από τον

Η γεωπολιτική δεν γνωρίζει μόνιμες φιλίες και εχθρότητες. Γνωρίζει, πρωτίστως, συμφέροντα. Και όταν η ενεργειακή ασφάλεια μιας υπερδύναμης συναντά τις οικονομικές ανάγκες ενός στρατηγικού αντιπάλου, ακόμη και οι πιο ισχυρές πολιτικές διαχωριστικές γραμμές μπορούν να γίνουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.

Η ενεργειακή προσέγγιση Ουάσιγκτον και Μόσχας, με φόντο τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία, την πίεση στις διεθνείς αγορές καυσίμων και τις επικείμενες αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές, αποκαλύπτει μια σύνθετη πραγματικότητα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναζητούν τρόπους περιορισμού του ενεργειακού κόστους, η Ρωσία επιδιώκει οικονομική και διπλωματική ανάσα, ενώ η Ευρώπη αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο να επηρεαστεί καθοριστικά από αποφάσεις στις οποίες δεν έχει πρωταγωνιστικό ρόλο.

Πρόκειται για μια περιορισμένη συναλλαγή υπαγορευμένη από την οικονομική συγκυρία ή για την απαρχή μιας βαθύτερης γεωπολιτικής αναδιάταξης; Η απάντηση δεν αφορά μόνο το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τους αγωγούς. Αφορά το μέλλον των κυρώσεων, την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και τις ισορροπίες ισχύος ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις.

Του Δημήτρη Παπαδογιάννη

Εισαγωγή: Όταν η ενέργεια μετατρέπεται σε εργαλείο γεωπολιτικής

Η πρόσφατη ενεργειακή προσέγγιση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας επαναφέρει στο προσκήνιο ένα από τα κεντρικά ζητήματα της σύγχρονης διεθνούς πολιτικής: τη σχέση μεταξύ οικονομικών συμφερόντων, ενεργειακής ασφάλειας και στρατηγικού ανταγωνισμού. Σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος στην Ουκρανία μαίνεται και επιβαρύνει την αλληλεπίδραση Ρωσίας-Δύσης σε όλα τα πεδία, η απόφαση της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ να άρει de facto τον οικονομικό αποκλεισμό στη Ρωσική Ομοσπονδία και να διευκολύνει την προμήθεια ρωσικού ντίζελ προς τις αμερικανικές και διεθνείς αγορές συνιστά αξιοσημείωτη μεταβολή στην εφαρμογή της αμερικανικής πολιτικής των κυρώσεων.

Στις 9 Οκτωβρίου 2026, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι η Ρωσία θα προμηθεύσει τις διεθνείς αγορές με περισσότερους από 300.000 τόνους ντίζελ αρχικά, ενώ προανήγγειλε πρόσθετες ποσότητες κατά τους επόμενους μήνες. Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση προχώρησε σε προσωρινή χαλάρωση συγκεκριμένων περιορισμών για τις σχετικές συναλλαγές. Η ανακοίνωση έγινε σε μια περίοδο κατά την οποία οι τιμές των καυσίμων στις ΗΠΑ είχαν εκτιναχθεί, εν μέρει εξαιτίας του πολέμου με το Ιράν και των διαταραχών στην παγκόσμια ενεργειακή προσφορά. Σύμφωνα με το Reuters, η τιμή του ντίζελ στις ΗΠΑ είχε αυξηθεί περίπου κατά 70% από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν τον Φεβρουάριο του 2026. Η αποτελεσματικότητα της συμφωνίας στην αποκλιμάκωση των τιμών, ωστόσο, παραμένει αβέβαιη. (Reuters, 9 Οκτωβρίου 2026).

Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή δεν περιορίζεται στην προμήθεια καυσίμων. Παράλληλα, έχουν πραγματοποιηθεί διερευνητικές επαφές μεταξύ Αμερικανών και Ρώσων αξιωματούχων σχετικά με πιθανή συμμετοχή αμερικανικών επενδυτικών κεφαλαίων στις υποδομές των αγωγών Nord Stream και με την αξιοποίηση ρωσικών ενεργειακών περιουσιακών στοιχείων. Πρόκειται, όμως, για ξεχωριστές συζητήσεις, οι οποίες δεν έχουν οδηγήσει σε επιβεβαιωμένη συμφωνία επαναλειτουργίας των αγωγών. (Reuters, 8 Οκτωβρίου 2026).

Το κεντρικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι απλώς αν οι δύο χώρες μπορούν να συνεργαστούν στον ενεργειακό τομέα. Ο κεντρικός προβληματισμός έγκειται στο γιατί επιλέγουν τη δεδομένη χρονική φάση, ποιά συμφέροντα εξυπηρετούνται, ποιές συνέπειες προκύπτουν για την Ευρώπη και κατά πόσο η συγκεκριμένη εξέλιξη προαναγγέλλει μια ευρύτερη αναδιάταξη των διεθνών σχέσεων, ενεργειακών και στρατηγικών.

Η σημασία της χρονικότητας. Η ενεργειακή κρίση και η πολιτική πίεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ

Η χρονική συγκυρία της συμφωνίας δεν μπορεί να εξεταστεί ανεξάρτητα από τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026. Η κυβέρνηση Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπη με την ανάγκη να περιορίσει το κόστος ζωής και να παρουσιάσει αποτελέσματα σε ένα ζήτημα που επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών.

Το ντίζελ αποτελεί κρίσιμο παράγοντα της αμερικανικής οικονομίας. Χρησιμοποιείται στις εμπορευματικές μεταφορές, στη γεωργία, στις κατασκευές και σε ένα ευρύ μέρος της εφοδιαστικής αλυσίδας. Η αύξηση της τιμής του, επιβαρύνει το κόστος παραγωγής και μεταφοράς, παράγωντας πρόσθετες πληθωριστικές πιέσεις. Επομένως, η μείωση της τιμής των καυσίμων έχει ιδιαίτερη σημασία για τις αγροτικές περιοχές, τους επαγγελματίες οδηγούς, τις μικρές επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.

Η προεκλογική διάσταση είναι σαφής. Το Reuters και το Associated Press συνδέουν την ενεργειακή πρωτοβουλία με την προσπάθεια της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει τις υψηλές τιμές πριν από τις εκλογές, από τις οποίες θα κριθεί κατά πολύ ο έλεγχος της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας. (Reuters, Associated Press).

Η συμφωνία εξυπηρετεί, συνεπώς, δύο παράλληλους στόχους. Ο πρώτος είναι οικονομικός: η αύξηση της προσφοράς καυσίμων και η προσπάθεια αποκλιμάκωσης των τιμών. Ο δεύτερος είναι πολιτικός: η δυνατότητα του Αμερικανού προέδρου να παρουσιάσει μια άμεση πρωτοβουλία που ανταποκρίνεται στις επισφάλεια των ψηφοφόρων.

Υπάρχει, ωστόσο, μία ειδοποιός διαφορά μεταξύ της πολιτικής ανακοίνωσης και του πραγματικού αποτελέσματος. Οι διεθνείς τιμές εξαρτώνται από το σύνολο της προσφοράς και της ζήτησης, τη διαθεσιμότητα διυλιστηριακής παραγωγής, τα αποθέματα, το κόστος μεταφοράς και τη γεωπολιτική κατάσταση. Ακόμη και μια σημαντική συμφωνία προμήθειας δε λειτουργεί ως εχέγγυο για την αισθητή μείωση στις τιμές λιανικής.

Επιπλέον, η συμφωνία δεν αποτελεί τη μοναδική παρέμβαση της Ουάσιγκτον. Στις αρχές Οκτωβρίου, η κυβέρνηση είχε ήδη πιέσει τις χώρες της G7 για αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου και καυσίμων, με στόχο την αύξηση της προσφοράς. (Reuters, 2 Οκτωβρίου 2026).

Αυτό υποδηλώνει ότι η αμερικανική πολιτική δεν στηρίζεται σε μία μόνο κίνηση, αλλά σε μια προσπάθεια συνδυασμού διαφορετικών εργαλείων για τον περιορισμό της ενεργειακής πίεσης. Η συνεργασία με τη Ρωσία αποτελεί μέρος αυτής της προσπάθειας, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί ένα πολιτικό μήνυμα ότι η Ουάσιγκτον είναι διατεθειμένη να διαπραγματευτεί ακόμη και με έναν στρατηγικό αντίπαλο, όταν το θεωρεί οικονομικά αναγκαίο, στα πλαίσια της άσκησης μίας ρεαλιστικής εξωτερικής πολιτικής.

Η σύνδεση με τις εκλογές είναι, επομένως, ισχυρή και τεκμηριωμένη. Δεν αρκεί, όμως, για να εξηγήσει από μόνη της το σύνολο των εξελίξεων, ιδίως τις παράλληλες συζητήσεις για τις ενεργειακές υποδομές και τις πιθανές επενδύσεις σε ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.

Τα στρατηγικά κίνητρα της Ρωσίας: Έσοδα, αγορές και διπλωματική επαναπροσέγγιση

Για τη Μόσχα από την άλλη, η ενεργειακή συνεργασία προσφέρει περισσότερα από τα έσοδα που μπορούν να προκύψουν από την πώληση συγκεκριμένων ποσοτήτων ντίζελ. Δημιουργεί τη δυνατότητα επανασύνδεσης με αγορές από τις οποίες οι συναλλαγές περιορίστηκαν σημαντικά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Οι κυρώσεις στοχεύουν στον περιορισμό των εσόδων που χρηματοδοτούν τη ρωσική πολεμική προσπάθεια και να αυξήσουν το κόστος της παράτασης του πολέμου. Η προσωρινή χαλάρωση ορισμένων περιορισμών για τις εξαγωγές καυσίμων προκαλεί, επομένως, μια διαφορετική οικονομική συνθήκη για τη Ρωσία.

Η Μόσχα αποκτά δυνητικά τρία οφέλη.

Πρώτον, μπορεί να ενισχύσει τα έσοδα από τις ενεργειακές εξαγωγές, εφόσον οι ανακοινωθείσες ποσότητες παραδοθούν και οι συναλλαγές υλοποιηθούν.

Δεύτερον, θα βρίσκεται σε θέση να διευρύνει τις εμπορικές της διεξόδους και να μειώσει την εξάρτησή της από περιορισμένο αριθμό αγοραστών.

Τρίτον, αποκτά διπλωματικό πλεονέκτημα, καθώς η συνεργασία με την Ουάσιγκτον δείχνει ότι η ενεργειακή της ισχύς εξακολουθεί να αποτελεί υπολογίσιμο παράγοντα που για τις αμερικανικές αποφάσεις.

Το τρίτο στοιχείο είναι ιδιαίτερα μείζον. Η Μόσχα επιδιώκει εδώ και χρόνια να διαχωρίσει την οικονομική συνεργασία από τη συνολική πολιτική αντιπαράθεση με τη Δύση. Μια επιλεκτική ενεργειακή συμφωνία μπορεί να ενισχύσει αυτή την επιδίωξη, χωρίς να σημαίνει ότι έχουν επιλυθεί οι διαφωνίες για την Ουκρανία ή ότι έχουν αρθεί συνολικά οι κυρώσεις.

Ωστόσο υπάρχουν προϋποθέσεις. Η πραγματική εξαγωγική δυνατότητα της Ρωσίας εξαρτάται από την κατάσταση των διυλιστηρίων της, τις εγχώριες ανάγκες και την ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών. Οι επιθέσεις της Ουκρανίας σε ρωσικά διυλιστήρια έχουν περιορίσει την παραγωγική ικανότητα, ενώ οι ανάγκες της ρωσικής αγοράς επηρεάζουν την ποσότητα των καυσίμων που μπορούν να διατεθούν στο εξωτερικό.

Η ανακοίνωση της συμφωνίας δεν αποδεικνύει, συνεπώς, ότι όλες οι προβλεπόμενες ποσότητες θα παραδοθούν στον προβλεπόμενο χρόνο. Το πραγματικό οικονομικό όφελος της Ρωσίας θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή της συμφωνίας και όχι μόνο από την πολιτική της ανακοίνωση.

Οι ΗΠΑ: Οικονομική αναγκαιότητα ή αλλαγή στρατηγικής;

Η ενεργειακή προσέγγιση με τη Ρωσία αναδεικνύει μια αντίφαση της αμερικανικής πολιτικής. Από το 2022, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν στηρίξει ένα ευρύ πλαίσιο κυρώσεων με στόχο τον περιορισμό της ρωσικής οικονομικής και ενεργειακής ισχύος. Η τρέχουσα όμως κυβέρνηση, εφαρμόζοντας μία περισσότερο πολυδιάστατη πολιτική, εδραζόμενη εν μέρει στην καλή πίστη, επιτρέπει μια επιλεκτική εξαίρεση, επικαλούμενη την ανάγκη αντιμετώπισης των υψηλών τιμών καυσίμων.

Η εξέλιξη μπορεί να ερμηνευθεί ως εφαρμογή μιας περισσότερο συναλλακτικής προσέγγισης στην εξωτερική πολιτική: η οικονομική συνεργασία δεν αποκλείεται a priori, ακόμη και όταν οι δύο χώρες παραμένουν αντίπαλες σε άλλα πεδία.

Από αμερικανικής πλευράς, η επιδίωξη είναι κατανοητή. Η αύξηση της προσφοράς καυσίμων μπορεί να συμβάλει στη μείωση των πιέσεων στην αγορά, ενώ η απευθείας διαπραγμάτευση με τη Μόσχα προσφέρει έναν πρόσθετο δίαυλο επικοινωνίας.

Πάρα ταύτα η κίνηση δημιουργεί τρία προβλήματα.

Το πρώτο αφορά την αποτελεσματικότητα. Οι ανακοινωθείσες ποσότητες ενδέχεται να μην επαρκούν για να μεταβάλουν ουσιαστικά τις διεθνείς τιμές, ιδίως όταν οι διαταραχές προέρχονται από ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις.

Το δεύτερο αφορά τη συνέπεια των κυρώσεων. Εάν οι περιορισμοί χαλαρώνουν κάθε φορά που προκύπτει οικονομική πίεση, η προβλεψιμότητα της αμερικανικής πολιτικής μειώνεται και οι άλλες χώρες ενδέχεται να αμφισβητήσουν τη σταθερότητά της.

Το τρίτο αφορά την Ουκρανία. Η παροχή πρόσθετων εσόδων στη Ρωσία, χωρίς αντίστοιχες πολιτικές δεσμεύσεις, πιθανότατα θα αποδυναμώσει την πίεση που επιδιώκει να ασκήσει η Δύση στη Μόσχα.

Η αμερικανική κυβέρνηση, από την πλευρά της, μπορεί να υποστηρίξει ότι η ενεργειακή ασφάλεια και η προστασία των καταναλωτών αποτελούν άμεσες προτεραιότητες. Το ουσιαστικό ζήτημα είναι εάν η εξαίρεση θα παραμείνει περιορισμένη ή θα εξελιχθεί σε ευρύτερη αναθεώρηση της πολιτικής κυρώσεων.

Προς ώρας, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να θεωρήσουμε ότι η συμφωνία σηματοδοτεί μία θεμελιακή μεταβολή της αμερικανικής στρατηγικής απέναντι στη Ρωσία. Δείχνει, ωστόσο, ότι οι οικονομικές ανάγκες μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την εφαρμογή της εξωτερικής πολιτικής και πως στο τέλος της ημέρας έκαστο κράτος θα προτεραιοποιήσει τα προσωπικά του συμφέροντα.

Η Ευρώπη αντιμέτωπη με ένα νέο ενεργειακό δίλημμα

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η εξέλιξη είναι περισσότερο σύνθετη. Μετά το 2022, η ευρωπαϊκή ενεργειακή στρατηγική στηρίχθηκε στη διαφοροποίηση των προμηθευτών, στην ανάπτυξη υποδομών υγροποιημένου φυσικού αερίου και στη μείωση της εξάρτησης από τη Ρωσία.

Η κατεύθυνση αυτή δεν ήταν αποκλειστικά πολιτική επιλογή. Συνδέθηκε με την εμπειρία της ενεργειακής πίεσης που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή, με τις διακοπές και τις μειώσεις στις ροές φυσικού αερίου και με την εκτίμηση ότι η υπερβολική εξάρτηση από έναν προμηθευτή μπορεί να δημιουργήσει στρατηγικούς κινδύνους.

Η πρόσφατη αμερικανορωσική προσέγγιση επαναφέρει το δίλημμα ανάμεσα στο κόστος και στην ασφάλεια.

Από τη μία πλευρά, μια αύξηση της παγκόσμιας προσφοράς καυσίμων θα μπορούσε να ωφελήσει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, εφόσον μεταφραστεί σε χαμηλότερες τιμές. Οι μεταφορές, η βιομηχανία, η γεωργία και οι ενεργοβόρες επιχειρήσεις θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τη μείωση του κόστους.

Από την άλλη, η πιθανότητα επανεμφάνισης ρωσικών ποσοτήτων φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά δημιουργεί νέα πολιτικά και στρατηγικά ερωτήματα. Η Ευρώπη μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε πρόσθετες ποσότητες ενέργειας, αλλά κάτι τέτοιο επισύει τον κίνδυνο να επαναφέρει μορφές εξάρτησης που επιδίωξε να περιορίσει.

Σύμφωνα με το Reuters, οι συζητήσεις για το Nord Stream περιλαμβάνουν το ενδεχόμενο συμμετοχής Αμερικανών επενδυτών στις σχετικές υποδομές. Ωστόσο, οι αγωγοί υπόκεινται σε κυρώσεις, ενώ η γερμανική κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι δεν επιθυμεί την επαναλειτουργία τους υπό τις παρούσες συνθήκες. Συνεπώς, η επανέναρξη των ροών δεν αποτελεί άμεσο ή εξασφαλισμένο αποτέλεσμα.

Το σημαντικότερο ζήτημα για την Ευρώπη είναι ότι οι συζητήσεις φαίνεται να διεξάγονται πρωτίστως μεταξύ αμερικανικών και ρωσικών διπλωματικών διαύλων, ενώ οι συνέπειες αφορούν άμεσα την ευρωπαϊκή αγορά. Εάν οι δύο χώρες καταλήξουν σε ένα επενδυτικό ή εμπορικό πλαίσιο χωρίς ουσιαστική συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η τελευταία θα βρεθεί αντιμέτωπη με αποφάσεις που μπορούν να επηρεάσουν την ενεργειακή της ασφάλεια χωρίς να έχει διαμορφώσει η ίδια τους βασικούς όρους. Συνεπώς σε ενεργειακό εγκλωβισμό

Οι κερδισμένοι και οι χαμένοι;

Η κατανομή των ωφελειών και των κινδύνων δεν είναι ομοιόμορφη. Διαφέρει ανάλογα με το αν εξετάζουμε το βραχυπρόθεσμο οικονομικό αποτέλεσμα ή τη μακροπρόθεσμη γεωπολιτική ισορροπία.

Η Ρωσία: οικονομικό και διπλωματικό όφελος

Η Ρωσία είναι ένας από τους βασικούς δυνητικούς ωφελημένους. Η δυνατότητα εξαγωγής πρόσθετων ποσοτήτων καυσίμων μπορεί να ενισχύσει τα έσοδά της, ενώ η επιλεκτική χαλάρωση των κυρώσεων προλειαίνει το έδαφος για περαιτέρω διαπραγματεύσεις.

Το σημαντικότερο κέρδος, όμως, μπορεί να είναι πολιτικό: η αποδοχή ότι η ενεργειακή συνεργασία με τη Μόσχα μπορεί να θεωρηθεί αναγκαία ακόμη και από την Ουάσιγκτον, παρά τη συνεχιζόμενη σύγκρουση στην Ουκρανία.

Η αμερικανική κυβέρνηση: πολιτικό όφελος με αβέβαιο οικονομικό αποτέλεσμα

Η κυβέρνηση Τραμπ αποκτά ένα εργαλείο για να αντιμετωπίσει την πίεση γύρω από το κόστος ζωής και να εμφανίσει μια ενεργειακή πρωτοβουλία παράλληλη και με την αποκλιμάκωση ενός πολεμικού μετώπου, ενόψει των midterms.

Το πολιτικό όφελος θα εξαρτηθεί, ωστόσο, από το αν οι πολίτες διαπιστώσουν πραγματική μείωση στις τιμές. Εάν οι τιμές παραμείνουν υψηλές, η συμφωνία μπορεί να μην αποδώσει το αποτέλεσμα που επιδιώκεται.

Η Ουκρανία: κίνδυνος ακύρωσης της πολιτικής των κυρώσεων

Για την Ουκρανία, η ενεργειακή συμφωνία δημιουργεί τον κίνδυνο να αυξηθούν τα έσοδα της Ρωσίας χωρίς να έχει προηγηθεί αντίστοιχη πολιτική ή στρατιωτική αποκλιμάκωση.

Στις 11 Οκτωβρίου, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία είναι διατεθειμένη να σταματήσει τις επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια, εφόσον η Ρωσία σταματήσει τις επιθέσεις κατά της ουκρανικών ενεργειακών υποδομών. Η θέση αυτή υπογραμμίζει τη διαφορά μεταξύ μιας μονομερούς παραχώρησης και μιας αμοιβαίας, επαληθεύσιμης αποκλιμάκωσης. (Reuters, 11 Οκτωβρίου 2026).

Η Ευρωπαϊκή Ένωση: ενδεχόμενο οικονομικό όφελος αλλά και στρατηγικός κίνδυνος.

Η Ευρώπη μπορεί να ωφεληθεί από χαμηλότερες τιμές ενέργειας, αλλά αντιμετωπίζει τον κίνδυνο νέων διαφορών μεταξύ των κρατών-μελών σχετικά με την επιστροφή στις ρωσικές προμήθειες.

Οι χώρες που δίνουν προτεραιότητα στο χαμηλότερο ενεργειακό κόστος μπορεί να αντιμετωπίσουν θετικότερα μια πιθανή επανέναρξη ροών. Άλλες, ιδίως στην ανατολική Ευρώπη, ενδέχεται να τη θεωρήσουν απειλή για τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια.

Η πιθανότητα αυτή δημιουργεί τον κίνδυνο να αποδυναμωθεί η ευρωπαϊκή συνοχή, εάν δεν υπάρξει κοινή προσέγγιση.

Οι ενδιάμεσες εκλογές και η επόμενη ημέρα

Οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου αποτελούν κρίσιμο χρονικό ορόσημο, αλλά δεν πρέπει να θεωρηθούν αυτόματα το τέλος ή η αρχή μιας νέας ενεργειακής στρατηγικής.

Εάν η κυβέρνηση Τραμπ καταφέρει να περιορίσει τις τιμές καυσίμων, θα μπορεί να παρουσιάσει τη συμφωνία ως ένδειξη αποτελεσματικότητας. Εάν οι τιμές παραμείνουν υψηλές, η πολιτική αξία της εν λόγω στρατηγικής κίνησης θα μειωθεί.

Μετά τις εκλογές, το αποτέλεσμα θα επηρεάσει το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο θα λειτουργήσει η κυβέρνηση. Εάν μεταβληθεί ο έλεγχος του Κογκρέσου, ενδέχεται να δυσκολέψει η προώθηση ορισμένων επιλογών εξωτερικής πολιτικής ή η αναδιαμόρφωση του πλαισίου των κυρώσεων. Ωστόσο, δεν θα υπάρξει αυτομάτως τροποποίηση της ενεργειακής πολιτικής μόνο και μόνο λόγω του εκλογικού αποτελέσματος.

Εξίσου σημαντική θα είναι η εξέλιξη των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία. Εάν υπάρξει ουσιαστική πρόοδος προς μια συμφωνία αποκλιμάκωσης, η ενεργειακή συνεργασία θα μπορούσε να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτικών ανταλλαγμάτων. Εάν δεν υπάρξει τέτοια πρόοδος, οι ενεργειακές συναλλαγές ενδέχεται να παραμείνουν αποσπασματικές, ενώ η σύγκρουση και οι κυρώσεις θα συνεχίσουν να περιορίζουν τις δυνατότητες συνεργασίας.

Η χρονική συγκυρία, κατά συνέπεια, ερμηνεύεται από τη σύγκλιση τριών παραγόντων: της ενεργειακής κρίσης, της προεκλογικής πίεσης στις ΗΠΑ και της προσπάθειας να διερευνηθούν οι οικονομικές συναλλαγές με τη Ρωσία. Δεν υπάρχει, ωστόσο, επαρκής βάση για να θεωρηθεί ότι η συμφωνία αποτελεί ήδη μέρος μιας ολοκληρωμένης ειρηνευτικής διευθέτησης.

Ποια είναι η πιθανότερη κατάληξη;

Η εξέλιξη μπορεί να κινηθεί προς τρεις κατευθύνσεις.

Το πρώτο ενδεχόμενο είναι η διατήρηση μιας περιορισμένης, επιλεκτικής ενεργειακής συνεργασίας. Η προσωρινή χαλάρωση των περιορισμών επιτρέπει ορισμένες συναλλαγές, χωρίς να οδηγεί σε συνολική άρση των κυρώσεων ή σε άμεση επαναλειτουργία του Nord Stream.

Το δεύτερο ενδεχόμενο είναι η σταδιακή επέκταση της συνεργασίας σε επενδύσεις και ενεργειακές υποδομές. Για να επιτευχθεί μία τέτοια πρόοδος, θα χρειαστούν συγκεκριμένες συμφωνίες, σαφείς όροι για τις κυρώσεις και σημαντικές πολιτικές αποφάσεις. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να μεταβάλει τις ισορροπίες στην ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά, αλλά δεν είναι δεδομένη.

Το τρίτο ενδεχόμενο είναι η περιορισμένη εφαρμογή της συμφωνίας. Εάν οι παραδόσεις αποδειχθούν ποσοτικά χαμηλότερες από τις ανακοινωθείσες ή οι τιμές παραμείνουν υψηλές, η συμφωνία μπορεί να αποδώσει περιορισμένα οικονομικά αποτελέσματα, ενώ θα διατηρηθούν οι πολιτικές αντιδράσεις.

Κατά τη δική μου εκτίμηση δε θα ήταν ασφαλές να υποθέσουμε πως πρόκειται για πλήρη επαναπροσέγγισητων δύο ενεργειακών παικτών ούτε την άμεση επαναφορά του ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη ως προδιαγεγραμμένες εξελίξεις. Η πιο επισταμένη ανάγνωση είναι ότι η Ουάσιγκτον και η Μόσχα διερευνούν τη δυνατότητα επιλεκτικής οικονομικής συνεργασίας, με την ενέργεια να λειτουργεί ως πιθανό μέσο διαπραγμάτευσης.

Το εάν αυτή η προσέγγιση θα εξελιχθεί σε ευρύτερη συμφωνία θα εξαρτηθεί από την πορεία του πολέμου στην Ουκρανία, τις αμερικανικές πολιτικές εξελίξεις, την εφαρμογή των κυρώσεων και την αντίδραση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

Συμπερασματικά, η ενεργειακή προσέγγιση ΗΠΑ–Ρωσίας καταδεικνύει ότι οι οικονομικές ανάγκες μπορούν να ανοίξουν παράθυαρα συνεργασίας ακόμη και μεταξύ κρατών που βρίσκονται σε στρατηγική αντιπαράθεση.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η συμφωνία συνδέεται με την προσπάθεια περιορισμού των τιμών καυσίμων και με την πολιτική πίεση πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές. Για τη Ρωσία, προσφέρει τη δυνατότητα πρόσθετων εσόδων, εμπορικής πρόσβασης και διπλωματικής αναβάθμισης. Για την Ουκρανία, δημιουργεί τον κίνδυνο αποδυνάμωσης της οικονομικής πίεσης προς τη Μόσχα και για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ανοίγει ένα νέο πεδίο αντιπαράθεσης ανάμεσα στο βραχυπρόθεσμο ενεργειακό όφελος και στη μακροπρόθεσμη στρατηγική αυτονομία.

Η πιο αξιοσημείωτη συνέπεια, ωστόσο, δεν θα κριθεί από τα πρώτα φορτία ντίζελ. Αλλά από το εάν η ενεργειακή συναλλαγή θα παραμείνει ένα περιορισμένο μέτρο διαχείρισης της αγοράς ή θα αποτελέσει την αφετηρία μιας ευρύτερης συμφωνίας για τις κυρώσεις, τις επενδύσεις, τις ενεργειακές υποδομές και τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Εάν παραμείνει μεμονωμένη συναλλαγή, οι επιπτώσεις θα είναι κυρίως οικονομικές και βραχυπρόθεσμες. Εάν ενταχθεί σε ένα ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο, μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά την ευρωπαϊκή ενεργειακή αρχιτεκτονική και τις σχέσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.

Για την Ευρώπη, η κρίσιμη επιλογή είναι να μην αντιμετωπίσει τις εξελίξεις μόνο ως ευκαιρία για φθηνότερη ενέργεια. Οφείλει να διασφαλίσει ότι οι αποφάσεις για την ενεργειακή της τροφοδοσία θα λαμβάνουν υπόψη την οικονομική ανταγωνιστικότητα, την ασφάλεια και τη δυνατότητα ανεξάρτητων στρατηγικών επιλογών.

Η παράμετρος της ενέργειας ενίοτε αποτελεί γέφυρα διαπραγμάτευσης μεταξύ αντιπάλων όχι όμως εγγύηση ειρήνης από μόνη της. Επιπρόσθετα η μείωση του ενεργειακού κόστους δεν εξασφαλίζει αυτομάτως μακροπρόθεσμη ασφάλεια.

Η πραγματική δοκιμασία για την Ουάσιγκτον, τη Μόσχα και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εναπόκειται στο αν θα κατορθώσουν να μετατρέψουν τα βραχυπρόθεσμα οικονομικά συμφέροντα σε μια σταθερότερη πολιτική διευθέτηση, χωρίς να δημιουργήσουν νέες εξαρτήσεις και νέες εστίες έντασης.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

GEOPOLITICO8 ώρες πριν

Πόλεμος συμφερόντων για το LNG – Το τουρκικό σχέδιο και η ελληνική απάντηση

Στο Direct News, ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας παρουσιάζει τις πληροφορίες του για τον GSI, αναλύει τα τουρκικά δημοσιεύματα για την Γκίλφοϊλ...
Ιστορία - Πολιτισμός9 ώρες πριν

Arolsen Archives: Το αρχείο που αναζητά τα ίχνη εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού

Στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές τεκμηρίων για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων. Περισσότερα από...
Αναλύσεις9 ώρες πριν

Πού βρίσκεται η Ελλάδα στον σχεδιασμό του IMEC;

Η επίκληση της ελληνικής κληρονομιάς, η κριτική για τις αμερικανικές τοποθετήσεις στα ελληνοτουρκικά και η ανάγκη μιας εθνικής στρατηγικής που...
GEOPOLITICO9 ώρες πριν

Νέα τουρκική πρόκληση νότια του Καστελλόριζου! NAVTEX της Άγκυρας στην περιοχή που θα περάσει το γαλλικό ερευνητικό για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Η Άγκυρα εξέδωσε NAVTEX για περιοχή νότια του Καστελλόριζου, όπου έχει προγραμματιστεί η πολυεθνική άσκηση «EUNOMIA», αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία του...
GEOPOLITICO10 ώρες πριν

EurAsia Review: Ποιοι προστατεύουν τα κυκλώματα λαθρεμπορίου στα σύνορα Ιράν, Πακιστάν και Αφγανιστάν – Ο σκοτεινός ρόλος παραγόντων ασφαλείας

Ένα εκτεταμένο σύστημα παράνομου εμπορίου, διαφθοράς και πολιτικής προστασίας περιγράφει σε ανάλυσή του το EurAsia Review. Από τα καύσιμα και...

Δημοφιλή