Ιστορία - Πολιτισμός
Η οικονομία στα χρόνια του Μινωικού πολιτισμού και η καταστροφή από την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας
Γράφει η εκπαιδευτικός και συγγραφέας Κρινιώ Καλογερίδου
Αν η ανάπτυξη διαφόρων μορφών οικονομίας λειτουργούσε άλλοτε με βραδύτερο κι άλλοτε με ταχύτερο ρυθμό στον ελλαδικό και τον ΝΔ μικρασιατικό χώρο (Λυδία) από την 4η χιλιετία μέχρι το τέλος της εποχής του χαλκού (1100-1125 π Χ) — εποχής με σωζόμενα έργα μικροτεχνίας, επιρροής της μυκηναϊκής και Αιγαιοανατολικής τέχνης στους κλάδους: μεταλλουργία, αργυροχοΐα, ελεφαντουργία και σμαλτοτεχνική) — στην Κρήτη (ομφαλό της Ανατολικής Μεσογείου στο Βόρειο Κρητικό Πέλαγος, νότια του Αιγαίου) η πλουτοφόρος καρποφορία της γης οδηγούσε σε εκρηκτική άνοδο την οικονομία της.
Άνοδο του Μινωικού πολιτισμού (ο οποίος, σημειωτέον, χωρίζεται σε τρεις φάσεις: την Πρωτομινωική εποχή: 3000 – 2000 π Χ — την Μεσομινωική: 2000 – 1550 π Χ και την Υστερομινωική εποχή: 1550 – 1100 π. Χ) με κέντρα τις ανακτορικές πόλεις της Κνωσού και της Φαιστού (τις οποίες λες και είχε ”αγγίξει” ο Μίδας με τη μορφή του βασιλιά Μίνωα), αλλά και τα ανακτορικού τύπου κτίσματα στα δυτικά του νησιού, με πρώτο αυτό της Ιεράπετρας Λασιθίου.
Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι τα ανακτορικού τύπου κέντρα με πρώτα τα ανάκτορα της Κνωσού και της Φαιστού ήταν μεγαλειώδη κατασκευαστικά δημιουργήματα του Μινωικού πολιτισμού κατά την πρώιμη έκφανσή του (Ύστερη εποχή του Χαλκού [1600-1100 π.Χ].-Πρωτομινωική περίοδος, 3000-2000 π Χ // εποχή αρχής των τοπικών παραδόσεων στη λιθοτεχνία. την γραπτή κεραμική, τη λιθοτεχνία, τη μεταλλοτεχνία και τη σφραγιδογλυφία).
Κατά τα μέσα εκείνης της περιόδου άρχισαν να κτίζονται στην Κρήτη ορισμένοι οικισμοί και οι πρώτοι μνημειώδεις τάφοι για μεγάλες οικογένειες ή ολόκληρες κοινότητες, ενώ γύρω στο 2000 – 1900 π Χ ανεγέρθηκαν τα πρώτα ανάκτορα στην Κνωσό, τη Φαιστό, τα Μάλια και τη Ζάκρο (τύπου ανακτορικών κατασκευών στην Έμπλα και το Μάρι της Συρίας).
Η ύπαρξη οργανωμένης διοικητικής δομής (αντάξιας με εκείνη των σύγχρονων αυτοκρατοριών της Εγγύς Ανατολής και της Αιγύπτου), αυστηρής κοινωνικής διαστρωμάτωσης και ενός ευρύτερου πλέγματος οικονομικών και πολιτικών σχέσεων εκείνη μεταξύ Κρητών και άλλων λαών της Ανατολικής Μεσογείου, καθρεφτίζονται σ’ αυτά τα μνημειακά συγκροτήματα με τα ανάκτορα και τους τάφους.
Η επαφή των Κρητών με μεγάλους πολιτισμούς της Εγγύς Ανατολής και της Αιγύπτου τους επηρέασε, ασφαλώς, και τους οδήγησαν σε αλλαγές και υιοθέτηση νέων μεθόδων διοικητικής οργάνωσης, αλλά και στη χρήση (για πρώτη φορά) σφραγίδων και γραφής για την τήρηση αρχείων, λατρευτικών πρακτικών, νέων καλλιτεχνικών τάσεων, υλικών και τεχνικών κατεργασίας.
Έκτοτε – και κυρίως κατά την Νεοανακτορική περίοδο, 1700-1450 π Χ (ίδρυση νέου ανακτόρου στην Αγία Τριάδα, κοντά στη Φαιστό, περίπου το 1650) – πολλαπλασιάστηκαν οι σχέσεις της Κρήτης με την Ανατολή. Άνοιξε ο δρόμος για εισαγόμενες πρώτες ύλες σε μεγάλες ποσότητες στα Μινωικά ανάκτορα (πυρήνες οικονομικής δραστηριότητας και καλλιτεχνικής παραγωγής), αλλά και αντικειμένων πολυτελείας από την Αίγυπτο, τη Συρία, τη Μεσοποταμία και τα νότια παράλια της Μικράς Ασίας.
Επιπλέον, η θρησκευτική ιδεολογία ανατολικής και αιγυπτιακής προέλευσης επηρέασε τον τοπικό πολιτισμό της κρητικής καθημερινότητας. Αντίστοιχο επηρεασμό απ’ τους Μινωίτες δέχθηκε, φυσικά, και η καθημερινότητα των κατοίκων της Ανατολής συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου. Έτσι δημιουργήθηκε από Κύπριους και Μινωίτες η ”κυπρομινωική γραφή” στο λιμάνι Ουγκαρίτ (σημερινό Ρας Σάμρα) της Συρίας, όπου γεννήθηκε το πρώτο αρχαίο φωνητικό αλφάβητο.
Σαν αποτέλεσμα συνεύρεσης της μινωικής με την ανατολίτικη παράδοση, είχαμε την παρείσφρηση στην πρώτη ξενόφερτων, ανατολίτικων συμβόλων, όπως οι γρύπες (μυθολογικά τέρατα με σώμα λιονταριού και κεφάλι και φτερά αετού), οι σφίγγες (μυθολογικά τέρατα με σώμα λιονταριού και κεφάλι ανθρώπου) και οι δαίμονες της βλάστησης.
Άνοιξε ο δρόμος, ουσιαστικά, για προσέγγιση του κρητικού (μινωικού) πολιτισμού της Μεσογειακής Δύσης με εκείνον της Ανατολής. Για διεύρυνση των εμπορικών ανταλλαγών με αυτήν (κάτι που έδωσε ώθηση στην τοπική κρητική οικονομία) και υιοθέτηση από τους Μινωίτες της τεχνολογίας του χαλκού, την οποία εκπροσωπούσε μια σειρά αναβαθμισμένων ποιοτικά εργαλείων εξοπλισμού στη γεωργία, υλοτομία, αρχιτεκτονική, ναυπηγική κλπ.
Παράλληλα είχαμε και εμπορικό άνοιγμα για την είσοδο νέων καλλιεργειών στον πρωτογενή γεωργικό τομέα (κυρίως ελιάς και αμπέλου). Είχαμε αύξηση των θαλάσσιων επαφών και διεύρυνση των εμπορικών ανταλλαγών Ανατολής-Κρήτης. Η ανατολική επιρροή, επιπλέον, άλλαξε και τις τακτικές του πολέμου των Κρητών, όπως και τον επιθετικό οπλισμό τους, που εμπλουτίστηκε από αποτελεσματικότερα μετάλλινα όπλα.
Με δεδομένα αυτά, η εξελικτική άνθιση του Μινωικού πολιτισμού (3000/3200-1450/1000 π Χ, τέλη Νεολιθικής εποχής, αρχή της εποχής του Σιδήρου) οδήγησε – γύρω στο 2.000 π Χ – στην ανάπτυξη της οικονομίας πρωτογενούς παραγωγής (με πρωτοπόρες τη γεωργία, την κτηνοτροφία και τη μελισσοκομία) και όχι μόνο.
Αυτό το επιβεβαιώνουν, άλλωστε, τα αξιοθαύμαστα αρχαιολογικά ευρήματα του Βρετανού αρχαιολόγου Arthur Evans (1851-1943) στις μινωικές πόλεις (Κνωσό, Φαιστό, Γόρτυνα κλπ, με χώρους αποθήκευσης αγαθών στα ανάκτορα και τα κεντρικά κτίρια περιφερειακών οικισμών), πράγμα που αναδεικνύει τον λαμπρό πολιτισμό των Κρητών με εξέχοντα δείγματα ανάπτυξης σε όλα τα επίπεδα.
Δείγματα γραφής, στοιχεία της γλώσσας και του πολιτισμού των Κρητών (ιερογλυφικά / σύστημα ιδεογραμμάτων και συλλαβική Γραμμική Α’ [2100-1450], κατασκευαστικές, λεπτές τεχνικές για ωραία σπίτια με λουτρό και ορόφους, χώροι εκγύμνασης και λατρείας, ενδύματα, κοσμήματα και αθλητικές ενδυμασίες, καθώς οι Κρήτες αθλητές (γυναίκες και άνδρες) δεν ήταν γυμνοί κατά τους αγώνες, όπως οι ολυμπιακοί συνάδελφοί τους.
Όλα αυτά, φυσικά, είχαν εκτινάξει την κρητική οικονομία στα ύψη, με αποκορύφωμα το 1600 π. Χ. Περίοδο κατά την οποία Κρήτη είχε αναπτυχθεί ιδαίτερα: οικονομικά, πολιτιστικά και πολεμικά. Πράγμα που έγινε αφορμή για επέκταση των Μινωιτών – ως αποίκων της ηπειρωτικής Ελλάδας – στις περιοχές της μεσοελλαδικής Ελλάδας (Μεσσηνία, Αργολίδα, Φωκίδα και Βοιωτία), όπου γίνονταν αποδεκτοί από τους κατοίκους.
Γίνονταν αποδεκτοί και συναλλάσσονταν μαζί τους με αντάλλαγμα οικονομικά ευεργετήματα, γιατί οι Μινωίτες ήταν πιο πολιτισμένοι και πλούσιοι από τους Μεσοελλαδίτες. Έτσι οι τελευταίοι εκμινωίστηκαν δίχως να το καταλάβουν και έγιναν φορείς μετάδοσης του Μινωικού πολιτισμού και στην υπόλοιπη ηπειρωτική Ελλάδα.
Λαμπρά δείγματα προόδου της κρητικής οικονομίας (για να επανέλθουμε σε αυτήν) αναγνωρίζουμε – με βάση αρχαιολογικές έρευνες του Άρθουρ Έβανς και μεταγενέστερων – σε πυρήνες βιοτεχνίας κατασκευής εργαλείων, αγγείων, ειδών οικιακής χρήσης, κοσμημάτων, κρητικών ενδυμάτων από μαλλί, λινάρι και κατεργασμένο δέρμα και οικοδομικών υλικών, δεδομένου ότι ο κατασκευαστικός οργασμός κλιμακωνόταν εξελικτικά στην Κρήτη μετά την πρωτοκατοίκησή της κατά την Νεολιθική εποχή [6800-3200 π. Χ) με συνήθεις έδρες των βιοτεχνιών αποθήκες και εργαστήρια ενσωματωμένα στις οικίες των ιδιοκτητών τους.
Ωστόσο, παρά τον αναπτυγμένο πολιτισμό, δε ζούσαν όλοι το ίδιο καλά στην Μινωική Κρήτη. Υπήρχαν πλούσιοι και φτωχοί. Τα αυτοκρατορικά πιθάρια των ανακτόρων του βασιλιά Μίνωα (ο οποίος έζησε τρεις γενιές πριν από τον Τρωικό πόλεμο [1250-1240 π Χ]. και ήταν γιος του Δία και της Ευρώπης, αδελφός του κριτή του Άδη Ραδάμανθυ και του βασιλιά της Λυκίας [Μικρά Ασία] Σαρπηδόνα, κατά τον Ηρόδοτο και την Ελληνική Μυθολογία) ήταν γεμάτα προς ικανοποίηση των πρώτων και όχι των δεύτερων.
Έτσι στα σπίτια των απλών ανθρώπων δύσκολα αντιμετωπιζόταν η φτώχεια λόγω της υπάρχουσας άνισης πρόσβασης στα αγαθά. Και επειδή δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν αυτοί την οικονομική κρίση, πολλοί εγκατέλειπαν το νησί τους λόγω ανεπάρκειας μετάλλων στον ελλαδικό χώρο και υπερεπάρκειας στο χώρο μετανάστευσής τους (Κάτω Ιταλία-Τυρρηνία/Ετρουρία [αρχαία χώρα της ιταλικής χερσονήσου]-Γαλλία-Ισπανία-Βρετανία [Κορνουάλλη] και Κυρηναϊκή [Ανατολική Λιβύη]).
Την παρατεταμένη οικονομική κρίση εκείνης της περιόδου τη διαδέχθηκε η οικονομική ομαλότητα (1700-1400πΧ), χάρη στην οποία πέρασε η κριτική οικονομία σε νέα φάση ακμής με πολλά πλεονεκτήματα: την επινόηση νέου τύπου γραφής (”Γραμμική” την ονόμασε ο Άρθουρ Έβανς), την κατασκευή λαμπρών ανακτορικών κτισμάτων, αγγείων τελειότητας προς εξαγωγή, αλλά και εντυπωσιακών κοσμημάτων με ημιπολύτιμους λίθους, που στόλιζαν τις καλοντυμένες Μινωίτισσες, οι οποίες απολάμβαναν πρωτοφανή πλούτο.
Πλούτο απολάμβαναν και οι Κρήτες χωρικοί λόγω αφθονίας των πρώτων υλών που εξήγαγαν σε φρούτα, λαχανικά, μελισσοκομικά προϊόντα κλπ. Αφθονίας σε ”εδώδιμα” και αμπέλια. Σε φάση ανάπτυξης, όμως, ήταν και η αισθητική της ένδυσης, η κατασκευή όπλων, οχυρωματικών έργων, και καραβιών που μετέφεραν τα προϊόντα του κρητικού πολιτισμού στον κόσμο.
Κι αυτό την ίδια εποχή της καθόδου των Δωριέων (”Ηρακλειδών”) στη Βόρεια Ελλάδα (1100 π Χ), την οποία ακολούθησε η διάχυσή τους στην Ήπειρο και την Νότια Ελλάδα μέχρι την Πελοπόννησο (πλην Αρκαδίας). Έτσι επεκτάθηκε η οικονομική τους δραστηριότητα, που ήταν κατώτερη εκείνης των άλλων Ελλήνων και, προπάντων, των Κρητών.
Από τη στιγμή που άρχισε να χάνει τη λάμψη της η οικονομική ανάπτυξη και να παραμελείται η ναυτιλία στην ηπειρωτική Ελλάδα, ξέσπασαν ληστρικές επιδρομές σε καθημερινή βάση, αναγκάζοντας τους φιλήσυχους κατοίκους να οπλοφορούν, για να διαφυλάξουν τη ζωή και τις περιουσίες τους.
Η οικονομία επικεντρώθηκε και πάλι στη γεωργία και την κτηνοτροφία, καθώς η γη έγινε πιο παραγωγική με την άρδευση δια των τεχνητών μέσων και τη χρήση ξύλινου άροτρου, χειρόμυλων, δρεπανιών και πέτρινων μεγάλων γουδιών για το άλεσμα, ενώ αναπτύσσονταν παράλληλα και η κτηνοτροφία χάρη στα φυσικά λιβάδια που υπήρχαν (”λειμώνες’) και τα άφθονα δάση, όπου έβοσκαν τα ζώα τους οι Έλληνες της Μινωικής Εποχής: τα βόδια, τις αγελάδες, τους ταύρους, τα αιγοπρόβατα, τους χοίρους και τα πουλερικά τους… (Ησίοδος: ” Ἔργα καὶ Ἡμέραι”).
Η ηφαιστειακή έκρηξη στη Σαντορίνη γκρεμίζει τον Μινωικό πολιτισμό
Από τη στιγμή που οι Μινωίτες πήραν τα φώτα της κατεργασίας μετάλλων απ’ την Ανατολή, πολλαπλασίασαν την ποικιλία εργαλείων και όπλων, δίνοντας ώθηση στις παραγωγικές βιοτεχνικές μονάδες (οικιακές ή εργαστηριακές), που επεξεργάζονταν άφθονο υλικό βυρσοδεψίας, υφαντουργίας και ξυλουργίας ή μεταλλουργίας και αγγειοπλαστικής, αντίστοιχα.
Ο καταμερισμός της εργασίας, η ειδίκευση, είχε ήδη ξεκινήσει απ’ τα εργαστήρια, που έκαναν θαύματα στην κατασκευή και ειδών πολυτελείας ακόμα, εξελίσσοντας παράλληλα την οικονομική δραστηριότητα στον τομέα της αρωματοποιίας (σε υποτυπώδη μορφή), μετά την επαφή των Κρητών με χώρες της Αφρικής και της Ανατολής για παραγωγή αιθέριων ελαίων βάσει της Χημείας.
‘Έτσι από το 2.000 μέχρι το 1450 π Χ (έτος εκδήλωσης καταστροφικού σεισμού που ισοπέδωσε τα μινωικά ανάκτορα – πλην εκείνου της Κνωσού – και οδήγησε σε νέα καταστροφή του μινωικού πολιτισμού, μετά από εκείνη του 1500), άνθιζε η οικονομία στην Κρήτη και μαζί της άνθιζαν πολλές μορφές Τέχνης σε αξιοθαύμαστο βαθμό.
Τα αγγεία από πηλό ή πέτρα, τα κοσμήματα και οι τοιχογραφίες στο ανάκτορο της Κνωσού (που παριστάνουν, συνήθως, θρησκευτικές ή τελετουργικές πομπές και ειδυλλιακά τοπία με πυκνή βλάστηση, ύπαρξη ζώων και θαλασσίων ειδών) είναι εξαίρετα δείγματα τα οποία διασώζονται από εκείνη την εποχή.
Ειδικά τα αγγεία της Μινωικής Κρήτης είναι ασύγκριτα, είτε αυτά που κατασκευάστηκαν στα εργαστήρια των ανακτόρων της Κνωσού και της Φαιστού είτε τα Καμαραϊκά στο Τυμπάκι Ηρακλείου, που πήραν το όνομά τους από το σπήλαιο των Καμάρων όπου βρέθηκαν.
Αγγεία για τελετουργία με πολύπλοκα καμπυλόγραμμα σχέδια, όπου κυριαρχούν οι αναπαραστάσεις κυνηγιού του μινωικού ταύρου, αλλά και μινωικά ειδώλια γυναικών ή σύμβολσ (βλ. ”Θεά των Όφεων/Φιδιών”, προπομπό της κρητικής Ρέας), ανδρών και ζώων, όπως και σφραγίδες από ελεφαντόδοντο και ημιπολύτιμους λίθους με εγχάρακτα γεωμετρικά σχέδια.
Η περίοδος ακμής, ωστόσο, της μινωικής αγγειογραφίας και πλαστικής τερματίστηκε απότομα λόγω του καταστροφικού σεισμού το 1450 βάζοντας τέλος στους αιώνες άνθισης του μινωικού πολιτισμού (3000-1450 π Χ). Του σεισμού είχε προηγηθεί, σημειωτέον – προ 50ετίας περίπου – η καταστροφική ηφαιστειακή έκρηξη κατά την Υστεροκυκλαδική περίοδο (1600 – 1100 π. Χ στη νήσο Στρογγύλη (σύμπλεγμα Μεγίστης/Καστελορίζου), η οποία είχε σαν αποτέλεσμα την ενεργοποίηση του ηφαιστείου της Θήρας και τη δημιουργία καλδέρας (της καλντέρας της Σαντορίνης).
Σημειωτέον, επίσης, ότι η εν λόγω ηφαιστειακή έκρηξη – που εκτιμάται ότι έγινε το 1500 π Χ – ήταν τόσο τρομερή, που κατέστρεψε τον προϊστορικό πολιτισμό του νησιού, ενώ η τέφρα της περιφερόταν για καιρό στην ατμόσφαιρα. Είχε σκοτεινιάσει μάλιστα ο ουρανός και ο βρόντος της είχε φτάσει στην σημερινή Υεμένη (Αραβική Χερσόνησος, Μέση Ανατολή).
Έτσι εξηγείται γιατί Μινωική Κρήτη σκεπάστηκε από τέφρα, ενώ – όπως μαρτυρούν τα αρχαιολογικά ευρήματα – κατακλύστηκε από παλιρροϊκό κύμα η βόρεια ακτή της. Έτσι εξηγείται γιατί καταστράφηκαν αιφνιδιαστικά όλες οι σοδειές και η κτηνοτροφία στο νησί. Εξασθένησαν, επιπλέον, οι αντιστάσεις των Κρητών και τελικά υποτάχθηκαν εύκολα στους Μυκηναίους.
Στους Μυκηναίους οι οποίοι – μετά την εγκατάστασή τους – κυριάρχησαν στην Κνωσό, τη Φαιστό και τα Χανιά, χωρίς όμως να εξοντώσουν τον πληθυσμό με τον οποίο τους συνέδεε ”το ὅμαιμον, το ὁμόγλωσσον, το ὁμόθρησκον και το ὁμότροπον” του Ηροδότου.
Τα περισσότερα έργα Τέχνης εκείνης της περιόδου, τα οποία έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στην Κρήτη, προέρχονται κυρίως από εργαστήρια της Κεντρικής και Ανατολικής περιφέρειας του νησιού. Περιοχές που ήταν οι μόνες οι οποίες… ”σήκωσαν κεφάλι” δημιουργικότητας μετά το σεισμό του 1450 και – παρά την εξασθένηση της πολιτικής και διοικητικής οργάνωσης λόγω του προηγηθέντος σεισμού στην Κρήτη – εξακολουθούσαν (υπό την κατοχή των Μυκηναίων, πλέον) να απογειώνουν τη βιοτεχνική παραγωγή στην Κρήτη.
Αυτό μέχρι το 1370 π Χ, οπότε καταστράφηκε οριστικά το ανάκτορο της Κνωσού, τα εργαστήρια του οποίου ήταν η βασική πηγή τροφοδότησης γνωστών έργων Τέχνης προς την υπόλοιπη Ελλάδα και την Ανατολή.
Η Κρήτη έγινε επαρχία του μυκηναϊκού κόσμου διαχέοντας σε αυτόν πολλά από τα χαρακτηριστικά του μινωικού πολιτισμού σε μια εποχή που χαρακτηρίστηκε Γεωμετρική (1100/1050-760/700) και σφραγίστηκε πληθυσμιακά με την κάθοδο των Δωριέων (1100 π Χ) από τη ΒΔ Ελλάδα προς την νότια (Θεσσαλία-Στερεά-Πελοπόννησο, μέχρι τη Λακωνία).
Εποχή κατά την οποία είχαμε κλειστή αγροτική οικονομία με πηγή ανάπτυξης τη γη (γεωργία, κτηνοτροφία) και περιορισμένη την εργασιακή ειδίκευση (λίγοι οι τεχνίτες), ενώ απουσίαζε παντελώς η εξωστρεφής βιοτεχνική ανάπτυξη (”κλειστές” βιοτεχνίες), γιατί μονάδα παραγωγής και κατανάλωσης έγινε ο οίκος (το σπίτι).
Αποτέλεσμα αυτού ήταν όλα τα προϊόντα να παράγονται και να καταναλώνονται στο πλαίσιο αυτού, τον έλεγχο του οποίου είχε ο επικεφαλής της οικογένειας μαζί με όλα τα συγγενικά του πρόσωπα, στην υπηρεσία των οποίων ήταν οι εξαρτώμενοι οικονομικά ελεύθεροι και δούλοι.
Αξίζει να σημειώσουμε, τέλος, ότι η εποχή αυτή σημαδεύτηκε, επίσης – σε επίπεδο Τέχνης – κι από την επικράτηση των γεωμετρικών μοτίβων (σ.σ: στα αγγεία οι Κρήτες ζωγράφιζαν γεωµετρικά σχήµατα, όπως ο αρχαίος ελληνικός μαίανδρος κλπ).
Δεδομένων τούτων, θα περίμενε κανείς τη διεύρυνση (το πλάτεμα και το βάθεμα) του Μυκηναϊκού πολιτισμού απ’ τη στιγμή που είχε συμπεριλάβει στοιχεία του Μινωικού (ο οποίος είχε φτάσει σε υψηλό επίπεδο κοινωνικο-οικονομικής οργάνωσης και καλλιτεχνικής παραγωγής) και του πολιτισμού των Δωριέων, ο οποίος ήταν φτωχότερος έναντι των άλλων δύο. Ωστόσο δε συνέβη αυτό. Αντίθετα…
Εκατό χρόνια πριν την κάθοδο των Δωριέων – κάπου γύρω στο 1200-1100 π Χ – άρχισε να εκδηλώνεται η παρακμή των μυκηναϊκών κέντρων. Παρακμή που μεγάλωνε προϊόντος του χρόνου, με αποτέλεσμα να βυθιστεί για 300 χρόνια (”Ελληνικός Μεσαίωνας – Σκοτεινοί Χρόνοι”) σε τέλμα όλη η Ελλάδα πολιτιστικά, σε βαθμό που να μη χρησιμοποιείται ούτε η γραφή. Αιτία για την οποία τα αρχαιολογικά ευρήματα είναι λιγοστά.
Τελικά από το 800 π Χ άρχισε να χρησιμοποιείται και πάλι η γραφή. ”Επικαιροποιήθηκε” – σε επίπεδο θρησκείας – το Δωδεκάθεο του Ολύμπου και άρχισαν να λειτουργούν τα ιερά, ενώ συγγράφηκαν απ’ τον Όμηρο τότε τα περίφημα ”Ομηρικά έπη”.
Είχαμε μπει ήδη στην Αρχαϊκή Εποχή (800 -500 π. Χ: α. Κλασική, 490/80-450 π Χ, β. Μέση Κλασική, 450-400 π Χ και γ. Ύστερη Κλασική: 400-380 π Χ]). Εποχή που τοποθετείται χρονολογικά το 700 με 508 π. Χ – χρονιά θεμελίωσης στην Ελλάδα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας από τον Κλεισθένη (508-507 π. Χ) – ενώ κάποιοι προσδιορίζουν το τέλος της το 490/480 π Χ (Α’ & Β’ Περσικός Πόλεμος, ελληνικές νίκες στον Μαραθώνα και τη Σαλαμίνα, αντίστοιχα).
GEOPOLITICO
Σμαραγδής: «Στην Ελλάδα είναι επικίνδυνο να είσαι Έλληνας» – Ο Κολοκοτρώνης, η εθνική ταυτότητα και η απάντηση στους επικριτές
Ο σκηνοθέτης μίλησε στην Όλγα Λαθύρη στον Star Κεντρικής Ελλάδας για τη νέα ταινία με επίκεντρο τον Γέρο του Μωριά, την ανάγκη εθνικής ενότητας και τον πολιτισμό ως δύναμη αντίστασης στην ομογενοποίηση.
Με αιχμηρές αναφορές στην παγκοσμιοποίηση, στην υποχώρηση της ελληνικής αυτοπεποίθησης και στις αρνητικές κριτικές που δέχθηκε ο «Καποδίστριας», ο Γιάννης Σμαραγδής παρουσίασε το σκεπτικό της επόμενης κινηματογραφικής του προσπάθειας. Στη συνέντευξή του στην Όλγα Λαθύρη για τον Star Κεντρικής Ελλάδας, αποκάλυψε ότι έχει ολοκληρωθεί η πρώτη μορφή του σεναρίου για τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, τον οποίο αντιμετωπίζει ως φορέα της ελληνικής λαϊκής ψυχής και ως πρότυπο προσφοράς στην πατρίδα.
«Στην ουσία, στην Ελλάδα είναι επικίνδυνο να είσαι Έλληνας», ανέφερε χαρακτηριστικά, διευκρινίζοντας ότι εννοεί την υπεράσπιση μιας «ανώτερης Ελλάδας». Συνέδεσε την τοποθέτησή του με το όραμα του Καποδίστρια και με τις αντιδράσεις απέναντι στην ταινία του, υποστηρίζοντας ότι η ανάδειξη της ελληνικής ιστορίας και ταυτότητας συναντά αντιστάσεις.
Η σύγκρουση με τους κριτικούς και τα ξένα πρότυπα
Ο Σμαραγδής επιτέθηκε σε μεγάλο μέρος της ελληνικής κινηματογραφικής κριτικής, αναγνωρίζοντας πάντως ότι υπάρχουν εξαιρέσεις. Χρησιμοποίησε τον όρο «σύνδρομο της Στοκχόλμης» για να περιγράψει αυτό που ο ίδιος θεωρεί θαυμασμό προς τον «επικυρίαρχο».
Στη δική του ανάγνωση, η παγκοσμιοποίηση επιδιώκει την πολιτισμική ομοιομορφία, με τον αμερικανικό κινηματογράφο να λειτουργεί ως όχημα επιβολής προτύπων. Υποστήριξε ότι η άκριτη υιοθέτησή τους μπορεί να οδηγήσει σε πολιτισμική εξάρτηση, ενώ αντιπαρέβαλε τη δυνατότητα του ελληνικού κινηματογράφου να αναδεικνύει ιστορικές προσωπικότητες και να ενισχύει την αυτογνωσία του κοινού.
«Μας έχουν πείσει ότι είμαστε αδύνατοι να ξαναγίνουμε μεγάλοι», είπε. Κατά τον ίδιο, οι ταινίες του επιχειρούν να αμφισβητήσουν αυτή την εικόνα, υπενθυμίζοντας στους θεατές τις δυνάμεις και τις αξίες που διαθέτουν.
«Ο Κολοκοτρώνης είναι η ελληνική ψυχή»
Για τον Γέρο του Μωριά, ο σκηνοθέτης έδωσε ιδιαίτερο βάρος στον λαϊκό πολιτισμό, στην πίστη, στην παράδοση και στη μετάδοση των αξιών από γενιά σε γενιά.
«Πρώτα απ’ όλα, ο Κολοκοτρώνης είναι η ελληνική ψυχή», υπογράμμισε. Εξήγησε ότι θέλει να φωτίσει, πέρα από τη στρατιωτική του δράση, την εσωτερική διαδρομή ενός ανθρώπου που έφθασε να υπηρετεί κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό του.
Ως κεντρικό νόημα της ταινίας περιέγραψε την υπέρβαση της ατομικής επιδίωξης χάριν μιας ανώτερης αποστολής. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε σε περιστατικά συγχώρεσης και αποφυγής της εκδίκησης, όπως ο ίδιος τα έχει εντάξει στην προσέγγισή του για τον ήρωα.
Παρουσίασε, επίσης, τον Κολοκοτρώνη ως το «alter ego» του Καποδίστρια: τον άνθρωπο της στρατιωτικής πράξης δίπλα στον άνθρωπο του πολιτικού οράματος. Η νέα ταινία, όπως εξήγησε, αποτελεί προέκταση της προηγούμενης, με κοινό άξονα την αφύπνιση της ελληνικής αυτοσυνειδησίας.
Εθνική ενότητα απέναντι στον διχασμό
Η αναφορά στους εμφύλιους της Επανάστασης έφερε τη συζήτηση στη σημερινή Ελλάδα. Ο Σμαραγδής χαρακτήρισε τους εμφύλιους «κατάρα των Ελλήνων» και ζήτησε υπέρβαση της εσωτερικής αντιπαλότητας.
«Να ενωθούμε», τόνισε, εκφράζοντας την απογοήτευσή του για τον κατακερματισμό και τις κομματικές συγκρούσεις. Συνέδεσε το μήνυμα της ενότητας με την ανάγκη να αποκτήσουν οι νεότερες γενιές ουσιαστική σχέση με την ιστορία τους.
Ενδεικτική ήταν η αφήγησή του για ένα παιδικό πάρτι στις Λιβανάτες, όπου είδε να χρησιμοποιείται ο Spider-Man ως πρότυπο ψυχαγωγίας. Με αφορμή το περιστατικό, εξήγησε ότι επιθυμεί να αναδείξει τον Καποδίστρια και τον Κολοκοτρώνη ως ελληνικά πρότυπα για τα παιδιά.
Η τοποθέτηση για την Τριπολιτσά
Στο τέλος της συνέντευξης, όταν η Όλγα Λαθύρη έθεσε το ζήτημα των τουρκικών αναφορών στη σφαγή της Τριπολιτσάς, ο Σμαραγδής υποστήριξε ότι ο Κολοκοτρώνης απουσίαζε κατά τη σφαγή, συνδέοντας την απουσία του με τη συμφωνία αποχώρησης των Αλβανών.
Απέδωσε τη βία στη συσσωρευμένη οργή από την οθωμανική κυριαρχία, δηλώνοντας παράλληλα ότι η σφαγή «δεν έπρεπε να γίνει». Στην επιχειρηματολογία του επικαλέστηκε τις διώξεις των Ελλήνων, τις γενοκτονίες και την Κύπρο. Οι συγκεκριμένες ιστορικές αναφορές παρουσιάστηκαν ως δικές του εκτιμήσεις στη συνέντευξη.
Το σενάριο και το ζητούμενο της χρηματοδότησης
Στο πρακτικό σκέλος, ο Σμαραγδής ανέφερε ότι συνεργάζεται με τον Μελέτη Μελετόπουλο και τον ιστορικό Νίκο Γιαννόπουλο για την οργάνωση του ιστορικού υλικού. Δήλωσε ότι στόχος του είναι η δραματουργία να στηριχθεί στα πραγματικά περιστατικά.
Η πρώτη μορφή του σεναρίου έχει ολοκληρωθεί, αλλά προηγείται η εξασφάλιση της χρηματοδότησης. Ο σκηνοθέτης έχει τρεις ηθοποιούς στο μυαλό του για τον πρωταγωνιστικό ρόλο, χωρίς να τους έχει ενημερώσει.
Παράλληλα, ανέφερε ότι τον «Καποδίστρια» έχουν παρακολουθήσει περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι και μίλησε για δωρεάν προβολές σε σχολεία και για προβολές σε πολιτιστικά κέντρα διεθνώς. Για τον ίδιο, η συνέχεια αυτής της προσπάθειας έχει σαφή προορισμό: να μεταφέρει στις επόμενες γενιές την ιστορική μνήμη και την πίστη ότι η Ελλάδα μπορεί να δημιουργήσει ξανά.
GEOPOLITICO
Ο Σαμουήλ παραδίδεται στους Βουλγάρους: Μας κατέκλεψαν και τους επιβραβεύουμε!
Το λείψανο του Σαμουήλ είναι ένα όπλο στα χέρια των σημερινών Βουλγάρων να γίνουν ακόμη πιο επιθετικοί, αντί να φροντίσουμε να λογικεύσουμε τους Σκοπιανούς. Άρθρο του βυζαντινολόγου Σταύρου Γουλούλη
Γράφει ο Σταύρος Γουλούλης, Δρ. βυζαντινολόγος ” Εφημ. Ελευθερία, Λάρισα 04 Οκτωβρίου 2026, σελ. 15.
Τελικά η κυβέρνηση προέβη αιφνίδια σε συμφωνία με την Βουλγαρία, ανταλλαγή του (υποτιθέμενου) λειψάνου του κατακτητή της Λάρισας Σαμουήλ με 48 κειμήλια. Είναι γνωστό πως βρέθηκε στον τάφο Γ στο νότιο κλίτος της βασιλικής του Αγίου Αχιλλίου (προορισμένη για Αρχιεπισκοπή του κράτους του Σαμουήλ, ο μεγαλύτερος ναός στα Βαλκάνια στην βυζαντινή περίοδο!) στο νησί της Πρέσπας την δεκαετία του ’60 και ταυτίσθηκε από τον καθηγητή της Αρχιτεκτονικής ΑΠΘ Νικ. Μουτσόπουλο. Για την ακρίβεια ο αείμνηστος, μέγας επιστήμων στον τομέα του, εδώ χωρίς να είναι Ειδικός, προχώρησε σε ταύτιση που δεν έχουν αποδεχτεί όλοι οι Ιστορικοί. Δημοσίευσε δε την σχετική πρόταση σε βουλγαρικό περιοδικό! Τον θεωρούσε Βούλγαρο και το κράτος του βουλγαρικό. Κακώς, αφού υπάρχουν πολλά κενά σε έναν τάφο χωρίς επιγραφική μαρτυρία. Ο Σαμουήλ πέθανε στην Πρίλαπο (Πρίλεπ) βορείως των Σκοπίων (Οκτ. 1014), βλέποντας στρατιώτες του τυφλωμένους από τον Βασίλειο Β΄.
Ας δεχτούμε όμως ότι το λείψανο είναι γνήσιο. Εδώ διαφωνούν οι Σκοπιανοί. Δέχονται, εύλογα, ότι ο Σαμουήλ και τα αδέλφια του, τέκνα του κόμη Νικολάου (Κομητόπουλοι), συγκρότησαν δυναστεία με κέντρο την Πρέσπα και την Αχρίδα. Ως Αρμένιοι στην καταγωγή, υπήρξαν αξιωματούχοι του Βυζαντίου (Ρωμανίας) κι εκμεταλλεύτηκαν ότι οι παλαιοί Βούλγαροι επί Τσιμισκή παρέδωσαν τα βασιλικά σύμβολα στην Κων/πολη το 971, οπότε δημιούργησαν μία κεντρική βαλκανική αυτοκρατορία (997 κ.ε.), πρόδρομο του ‘μακεδονικού’ έθνους. (Μάλιστα ο τελευταίος Βούλγαρος βασιλικός γόνος, ο Ρωμανός, ήταν απλός αξιωματούχος τους στα Σκόπια). Ο Σαμουήλ θεωρείται κάτι σαν ο ιδρυτής (founder) του κράτους των.
Οι δύο βόρειοι γείτονες, λοιπόν, ερίζουν, για έναν βασιλιά, αλλά όπως θα δείξω, μάλλον σε ‘ξένον αχυρώνα’, αφού αυτός εντάσσεται και στον βυζαντινό πολιτισμό. Εμείς τον μάθαμε βέβαια σε εποχή αντικομμουνισμού ως Σλάβο μέγα εχθρό του Βυζαντίου, αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι, είχε συνεργασία με τον Βασίλειο Β΄.
Προφανώς το λείψανό του αποκτά υπεραξία για τις δύο χώρες. Aξίζει όχι 48 κειμήλια, που τέτοια έχουμε χιλιάδες, αλλά πολύ περισσότερο. Δεν εισέρχεται στην ανταλλακτική λογική. Αποτελεί πολιτικό κεφάλαιο πρώτου μεγέθους, δεν είναι κειμήλιο. Είναι συνδεδεμένο με μνημείο της Ελλάδας, συνδέεται με την ελληνική ιστορία (και την Λάρισα!). Δεν συγκρίνεται ούτε με τα πολύ περισσότερα από τα 48 κειμήλια που έκλεψαν οι Βούλγαροι στο α΄μισό του 20ού αιώνα ή τα περιβόητα μακεδονικά χειρόγραφα. Οι Βούλγαροι είναι σαν να κόβουν τα πόδια των Σκοπιανών, θα είναι σε θέση ακόμη και να αφομοιώσουν τα Σκόπια. (Εμποδίζουν τα Σκόπια να εισέλθουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν τους αναγνωρίζουν γλώσσα, εθνότητα, τίποτα). Στην ουσία χαρίζουμε στους Βουλγάρους το πιο σημαντικό πλεονέκτημα και μπορεί να δούμε να ενώνονται τα δύο κράτη, ενώ εμείς θα μείνουμε στα 48 «κειμήλια». Κι ενώ χαρίσαμε στα Σκόπια το όνομα της Μακεδονίας, ακριβώς για να είναι αντίβαρο στην Μεγάλη Βουλγαρία, τώρα χαρίζουμε στην Βουλγαρία το πιο σημαντικό τεκμήριο αλλά και το επιστημονικό και ηθικό πλεονέκτημα να πετύχει αυτό που δεν θέλουμε. Είμαστε σχιζοφρενείς ;
Δεν πιστεύουμε τους Σκοπιανούς γιατί ενέταξαν τα επιχειρήματά τους στον αλυτρωτισμό τους και βλέπουν τον Σαμουήλ ως ‘Μακεδόνα’. Αλλά είναι ανάγκη να πάμε στο άλλο άκρο; Βασικό επιχείρημά τους είναι ότι στην διάρκεια των πολέμων που διεξήγαγε η δυναστεία των Κομητοπούλων οι σύγχρονοι βυζαντινοί συγγραφείς ποτέ δεν αποκαλούν το κράτος αυτών Βουλγαρία ή τους κατοίκους «Βουλγάρους» (βλ. Mitko Panov, The Blinded State, εκδ. Brill, Leiden, 2019, σσ. 9-10, 29 κ.ε.: «το τυφλωμένο κράτος, το κράτος που το τύφλωσαν»). Τους λένε Μυσούς, Σκύθες, βαρβάρους, Κομητόπουλους. Οι Βυζαντινοί μόνον μετά το 1018, την οριστική νίκη από τον Βασίλειο Β΄ Βουλγαροκτόνο, αποκαλούν (Νέο)Βουλγάρους όλους τους Σλάβους (Σλαβόφωνους) από τον Δούναβη μέχρι την Νότια Ελλάδα (όσους δεν έδιωξαν οι Βυζαντινοί). Υπήρχε πολιτική σκοπιμότητα γι’ αυτό, δεν είναι της ώρας. Θέμα (=διοικητικό διαμέρισμα) Βουλγαρίας τότε οργάνωσαν στην περιοχή των Σκοπίων. Η Αρχιεπισκοπή Βουλγαρίας, διάδοχος της παλαιάς, είχε πλέον έδρα την Αχρίδα και έπιανε μόνον την ΒΔ Βαλκανική.
Ο Σαμουήλ έφτιαξε μία αυτοκρατορία (997 κ.ε.) (νέο)Βουλγάρων/Σλάβων και Ρωμαίων μαζί με τους Λατινόφωνους (Βλάχους). Γι΄αυτό κατέλαβε την Λάρισα (985/6) όπου η πλειοψηφία των κατοίκων ήταν Βλάχοι, ιδίως αφότου το 980 ο Βασίλειος Β΄ έδωσε στον αρχηγό τους Νικουλιτζά τον τίτλο του άρχοντα των Βλάχων της Ελλάδος. Μετέφερε τους κατοίκους στην πρωτεύουσα Πρέσπα (βλ. Στ. Γουλούλης, δες Θεσσαλικό Ημερολόγιο 90, Σεπ. 2026), όπου έχτισε τον αρχιεπισκοπικό ναό αφιερωμένο στον Άγιο Αχίλλιο. Ο πολιούχος άγιος της Λάρισας συμμετείχε στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο, αυτή που νομιμοποίησε ως θεσμό, δόγμα και οργάνωση την χριστιανική Εκκλησία. Ήθελε οι αρχιεπισκοπικός ναός να συνδέεται με το ρωμαϊκό κράτος. Η βασιλική του Αγίου Αχιλλίου κτίσθηκε στην δεκαετία 1004/5-1014 με την συνδρομή του Βυζαντίου, εκφράζει τον βυζαντινό πολιτισμό, καμία σχέση με ναούς του βουλγαρικού κράτους προ του 971 (βλ. μελέτες: Γουλούλης Academia.edu).
Ο Άγιος Αχίλλιος Πρέσπας όπως δέχονται όλοι συνδέεται και με το ρωμαϊκό κράτος, περισσότερο τον κόσμο των λατινοφώνων-Βλάχων. Άλλωστε στο κράτος του Σαμουήλ υπήρχαν αντίπαλοι αλλά οι «φρονούντες τα των Ρωμαίων», όσοι ήθελαν να υπαχθούν στον αυτοκράτορα. Εκκλησιαστικώς πάντως δεν υπήρξε σχίσμα.
Οι σημερινοί Βλάχοι (Λατινόφωνοι) των Σκοπίων και της Αλβανίας υπήρξαν πολίτες αυτού του κράτους, και είναι γνωστό ότι αισθάνονται Ρωμιοί, αποβλέποντας στην Ελλάδα, την κληρονόμο του ελληνόφωνου Βυζαντίου. Αναγνωρίζοντας Βούλγαρο τον Σαμουήλ, αποβάλλουμε την ρωμαϊκή ταυτότητά του και του ηγεμόνα και των πολιτών του.
Γίνεται φανερό ότι το λείψανο του Σαμουήλ είναι ένα όπλο στα χέρια των σημερινών Βουλγάρων να γίνουν ακόμη πιο επιθετικοί, αντί να φροντίσουμε να λογικεύσουμε τους Σκοπιανούς. Κανονικά η κ. Μενδώνη όφειλε να συγκαλέσει ένα επιστημονικό συνέδριο για τον Σαμουήλ, να κατατεθούν οι απόψεις (Βουλγάρων, Σκοπιανών, Ελλήνων) κι όχι στα ξαφνικά (λέγε με ‘πονηρά’) να προχωρήσει σε αυθαίρετη ανταλλαγή. Με την επιστήμη λύνονται τα εθνικιστικά πάθη, ούτε με φοβίες (π.χ. για το βλαχικό) ούτε με φωνάρες. «Αυτό το χώμα είναι δικό τους και δικό μας».
GEOPOLITICO
Το αφήγημα της Τριπολιτσάς και όχι μόνο
Το αφήγημα της Τριπολιτσάς δεν στέκεται μόνο στο συγκεκριμένο γεγονός, αλλά άγει και σε άλλα πολύ σοβαρά.
Γράφει ο Αριστόβουλος
Πολύ συχνά ο ερευνητής/σχολιαστής της ιστορίας κι των διεθνών σχέσεων, οφείλει να απομακρύνεται και να παρακολουθεί τα γεγονότα ώστε να τοποθετηθεί περισσότερο εμπεριστατωμένα επί των διαφόρων θεμάτων. Μας έκανε αλγεινή εντύπωση η ένταση της ανακοίνωσης του τουρκικού ΥΠΕΞ κατά την πρόσφατη επέτειο Αλώσεως της Τριπολιτσάς. Ανερυθρίαστα δήλωσε πως στις 23 Σεπτεμβρίου 1821 συντελέσθηκε γενοκτονία κατά του τουρκικού πληθυσμού της πόλης. Διατείνεται δε, περί περαιτέρω ενεργειών σε διεθνές επίπεδο για σχετική αναγνώριση. Ενδιαφέρον ακούγεται….
Για την ιστορία όμως και την αλήθεια, ας βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους. Η Άλωση της Τριπολιτσάς εδραίωσε την Επανάσταση των Ελλήνων και είχε ως νόημα την αφύπνιση ενός λαού που είχε μάθει να ζει κατά τις βουλήσεις της εκάστοτε τοπικής τουρκικής διοίκησης. Ενός λαού που ανήκε καθ΄ ολοκληρίαν στον πασά, τον αγά και που του όριζε την μοίρα ο δερβέναγας, ο γενίτσαρος κι ο τσαούσης. Αυτός ο κόσμος πολιόρκησε την Τριπολιτσά κι αυτός την άλωσε. Η όποια βιαιότητα αναπτύχθηκε, δεν ήτανε τίποτε περισσότερο από την δικαιολογημένη οργή μιας κοινωνίας υπόδουλης για αιώνες. Πολλοί λοιπόν είναι οι λόγοι που καθιστούν έωλο το αφήγημα της γείτονος.
Αρχικά, μπορεί κάποιος να μας πει που αλλού στην Επανάσταση υπήρξε ανάλογη πρακτική από πλευράς Ελλήνων? Π ο υ θ ε ν ά. Υπήρξαν πολλές πολιορκίες και πέσανε αρκετά κάστρα. Μπορεί να πει άραγε το τουρκικό ΥΠΕΞ τι έπραξαν οι Οθωμανοί όταν ανέκτησαν την Τριπολιτσά από τους Έλληνες που αλληλοεξοντώνονταν? Μια πόλη Νάουσα, σας λέει τίποτε ευαίσθητοι γείτονες? Μήπως κάποιο Σούλι λίγο νωρίτερα? Μπορεί να μας περιγράψει κάποιος τούρκος αξιωματούχος τι συνέβη στην Έξοδο του Μεσολογγίου? Η δράση του Ιμπραήμ στον Μωριά ήτανε πολιτισμένη? Πόσοι νέοι και νέες μεταφέρθηκαν στα σκλαβοπάζαρα της Αιγύπτου και παρά τις προσπάθειες του Κόδρινγκτον μετά το Ναυαρίνο δεν επέστρεψαν ποτέ? Αν μη τι άλλο, είναι ένα καθαρό παράδειγμα εθνοκάθαρσης. Η Χίος του ολοκληρωτικού αφανισμού 100 και πλέον χιλιάδων, σας λέει κάτι κύριοι του τουρκικού ΥΠΕΞ? Τα Ψαρά που βρίσκονται λίγο παραδίπλα? Η Κάσος νοτιότερα? Πως κόπτεσθε περί Τριπολιτσάς όταν λίγους μήνες νωρίτερα με την έκρηξη της Επανάστασης κατασφάχθηκε η Σμύρνη και η Λευκωσία? Μάλλον δεν δικαιούσθε δια να ομιλείτε….
Μπορούμε όμως να πάμε το θέμα και παραπίσω στην Ιστορία. Από το Ματζικέρτ το 1071 μέχρι την Άλωση του 1453 και τους μετέπειτα αιώνες της οθωμανικής υπερεξάπλωσης, μπορείτε να μας πείτε πως οι ολίγες χιλιάδες σελτζούκων και οθωμανών υπερίσχυσαν των εκατομμυρίων Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας? Πως ανατράπηκαν αυτά τα αριθμητικά δεδομένα? Φυσικά μπορούμε να πάμε και στις αρχές του 20ου αιώνα. Όταν τα 8 εκατομμύρια γνήσιων τούρκων μέσα σε εκατό χρόνια έγιναν 80…. Ξέρετε τα νούμερα δεν βγαίνουν. Και το λέει και η γενετική αυτό, από τον πληθυσμό σας, το 11% είναι γνήσια τουρκικό, για το υπόλοιπο ένα τεστ dna μπορεί να δώσει κατάλληλα τις απαντήσεις. Χωρίς βέβαια να μπαίνει σε ζυγαριά ο ανθρώπινος πόνος από όπου κι αν προέρχεται, δεν θα αποφύγουμε να συγκρίνουμε τα γεγονότα της Τριπολιτσάς με τα όσα διαδραματίσθηκαν στην προκυμαία της Σμύρνης. Μάλλον δεν υπάρχει σύγκριση.
Μεταφερόμενοι βέβαια στα καθ΄ημάς, δεν μπορούμε να μην προβληματισθούμε. Καμία απάντηση από τα δικά μας θεσμικά όργανα, καμία ένσταση από τους ένθεν κακείθεν πολιτικούς φορείς. Λες και το θέμα αφορά κάποιους άλλους κι όχι τον οίκο μας. Σε επίπεδο κοινωνίας κι εκεί υποτονική αντίδραση. Τα φαινόμενα αυτά δυστυχώς δεν περνούν απαρατήρητα από το τουρκικό κράτος. Από την στήλη αυτή και ήδη προς ενός έτους (25/09/25) έχουμε επισημάνει πως τα «ήρεμα νερά βρωμάνε». Το χειρότερο είναι πως μετά τα περί συνωστισμού στην προκυμαία της Σμύρνης, αναπτύχθηκε στο εσωτερικό μια ιδιότυπη «αυτοκριτική» με κεντρικό θέμα (κι όχι μόνο) την πολιορκία κι άλωση της Τριπολιτσάς, φθάνοντας να λοιδωρηθούν ο Κολοκοτρώνης κι η Μπουμπουλίνα (…). Τέτοια σημάδια θεσμικής ατονίας και κοινωνικής αφασίας, είναι βέβαιο πως δεν περνάνε απαρατήρητα από τους γείτονες. Οι οποίοι ανάλογα προσαρμόζουν τις πρακτικές τους.
Μένοντας απαθείς όμως απέναντι στις τουρκικές ιστορικές ουτοπίες, περνάμε εντελώς λάθος μηνύματα και στους «συμμάχους» μας, πάσης λογής και φύσεως. Φαινομενικά ασύνδετο αλλά νοηματικά απόλυτα συνδεδεμένο, είναι το γεγονός της υπογραφής αμυντικής συμφωνίας Γαλλίας και Τουρκίας. Στο πρόσφατο παρελθόν πανηγυρίσαμε την ελληνογαλλική προσέγγιση (από το 2019 κι εντεύθεν), την οποία και χρηματοδοτήσαμε αδρότατα. Κι απ΄ ότι αποδεικνύεται χωρίς καμιά δικλείδα ασφαλείας υπέρ ημών. Σχετικά είχαμε συστηθεί με το πρώτο μας άρθρο (06/03/25) περί της τοποθέτησης πυραύλων meteor στα τουρκικά Eurofighter. Έχουμε επίσης τοποθετηθεί πως μας αντιμετωπίζουν οι Γάλλοι με σχετικό άρθρο στις 03/02/26. Όταν λοιπόν οι Γάλλοι μας βλέπουν χαλαρούς κι υπεράνω σε ιστορικά θέματα στα οποία είχανε άμεση εμπλοκή, τότε καταλαβαίνουν πως πίσω από την αποφυγή της ξεκάθαρης απάντησης σε μια ιστορική ανακρίβεια υπάρχει σοβαρό πνευματικό κενό.
Να γιατί δεν είναι μόνο του το αφήγημα της Τριπολιτσάς. Διότι περνάει στους άλλους την εντύπωση της χαλαρής αντιμετώπισης των καταστάσεων. Από την στήλη πολύ επιθυμούμε την εγρήγορση και την αφύπνιση. Μην ξεχνάμε πως από τα πλέον σοβαρά που έχουμε να αντιμετωπίσουμε ως χώρα είναι το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδος – Κύπρου. Επ΄ αυτού έχουμε σχετικά τοποθετηθεί από πέρυσι (04/11/25) για την σοβαρότητα του θέματος. Στο οποίο υπήρξε η εξέλιξη της συμμετοχής σε πλειοψηφικό μετοχικό πακέτο γαλλικής εταιρείας. Με εκκωφαντική σιωπή σε ιστορική διαστρέβλωση θα πορευθούμε, ελπίζοντας σε ξένη λύση? Το ένα είναι μια απλή τοποθέτηση σε γεγονότα, το άλλο είναι τοποθέτηση στο διεθνές γίγνεσθαι. Το ένα αφορά πράγματα που έγιναν, το άλλο εκείνα που επέρχονται.
Κλείνοντας θα συμπεράνουμε (για μια φορά ακόμα) ότι οι τουρκικές πρακτικές ακολουθούν συγκεκριμένο κι αναλλοίωτο μοτίβο. Υπέχουν δηλαδή θέση προβιάς λύκου, με τις γνωστές ιδιότητες. Δεν μπορούμε να προσδοκάμε τίποτε όταν σιωπούμε. Τουναντίον, οι «φίλοι» θα βρίσκουν ευκαιρίες για παίγνια στην πλάτη μας κι σε βάρος ημών. Να διευκρινίσουμε δε, πως επειδή βρισκόμαστε σε άτυπη προεκλογική περίοδο, ότι δεν τοποθετούμαστε πολιτικά. Όπως πάντα τοποθετούμαστε εθνικά κι η πολιτική απουσία μας θλίβει, αν όχι καταθλίβει λόγω της γενικής αντιμετώπισης. Να γιατί το αφήγημα της Τριπολιτσάς δεν στέκεται μόνο στο συγκεκριμένο γεγονός, αλλά άγει και σε άλλα πολύ σοβαρά.
-
Αναλύσεις3 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις1 μήνα πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO3 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας