Την εξάρτηση της Ουκρανίας από τις αμερικανικές δορυφορικές υπηρεσίες και τις συνέπειες που μπορεί να έχει αυτή στη διεξαγωγή του πολέμου ανέδειξε ο Σταύρος Καλεντερίδης, συνδέοντας τις αναφορές για περιορισμούς στα συστήματα Starlink και Starshield με την πολιτική πίεση της Ουάσιγκτον προς το Κίεβο. Το κεντρικό του συμπέρασμα αφορά και την Ελλάδα: μια χώρα που στηρίζει κρίσιμες στρατιωτικές λειτουργίες σε ξένες υποδομές μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με περιορισμούς ακριβώς τη στιγμή που τις χρειάζεται περισσότερο.

Στην εκπομπή της Πέμπτης 15 Οκτωβρίου, ο αναλυτής περιέγραψε μια Ουκρανία που πιέζεται ταυτόχρονα στο πεδίο των επιχειρήσεων, στις ενεργειακές υποδομές και στις σχέσεις της με τους δυτικούς υποστηρικτές της. Κατά την εκτίμησή του, οι εξελίξεις αναδεικνύουν πόσο καθοριστική είναι η πρόσβαση σε επικοινωνίες, πληροφορίες και δεδομένα στόχευσης για έναν στρατό που χρησιμοποιεί εκτεταμένα μη επανδρωμένα συστήματα.

Ο πόλεμος εξαρτάται και από τη σύνδεση

Ο Καλεντερίδης επικαλέστηκε αναφορές Ουκρανών στρατιωτικών και αξιωματούχων για προβλήματα συνδεσιμότητας, διακοπές σήματος και περιορισμούς που επηρεάζουν τη χρήση drones. Όπως μετέφερε, οι επιπτώσεις αφορούν τόσο την εκτέλεση αποστολών όσο και την επικοινωνία μονάδων με τα κέντρα διοίκησης.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε σε όριο περίπου 160 χιλιομέτρων την ώρα, το οποίο παρουσίασε ως κρίσιμο εμπόδιο για τη λειτουργία τερματικών πάνω σε ταχέως κινούμενα μέσα. Το συγκεκριμένο μέγεθος αφορά ταχύτητα κίνησης και δεν αποτελεί μέτρηση της ταχύτητας μεταφοράς δεδομένων.

Σύμφωνα με όσα μετέφερε, Ουκρανοί διοικητές περιγράφουν ακυρώσεις αποστολών και δυσκολίες στην υποστήριξη του πεζικού. Η απώλεια εικόνας, ακόμη και για λίγα δευτερόλεπτα, μπορεί, όπως υπογράμμισε, να αποδειχθεί καθοριστική για την έκβαση μιας επιχείρησης.

Στην προσέγγισή του, οι δορυφορικές υπηρεσίες αποτελούν βασικό μέρος της επιχειρησιακής λειτουργίας του ουκρανικού στρατού. Όταν η πρόσβαση περιορίζεται, πλήττεται ολόκληρη η αλυσίδα επικοινωνίας, παρατήρησης και συντονισμού.

Starlink, Starshield και αμερικανικός έλεγχος

Ο αναλυτής επιχείρησε να διαχωρίσει τον ρόλο του Starlink από εκείνον του Starshield, δίνοντας έμφαση στη διάκριση ανάμεσα στις εμπορικές υπηρεσίες δορυφορικής συνδεσιμότητας και στις υπηρεσίες που προορίζονται για κυβερνητική χρήση.

Στο πλαίσιο αυτό, μετέφερε τη θέση που αποδίδει στον Έλον Μασκ ότι αποφάσεις για περιορισμούς σε κυβερνητικές υπηρεσίες συνδέονται με τις αμερικανικές αρχές. Ο ίδιος ο Καλεντερίδης ερμηνεύει τις εξελίξεις πρωτίστως πολιτικά: θεωρεί ότι η εξάρτηση από αμερικανικές υποδομές προσφέρει στην Ουάσιγκτον ισχυρό μέσο πίεσης προς την ουκρανική ηγεσία.

Το ερώτημα που θέτει είναι ποιος αποφασίζει τελικά για τη διαθεσιμότητα των υπηρεσιών από τις οποίες εξαρτάται μια πολεμική επιχείρηση. Για τον ίδιο, η απάντηση καθορίζει και τα πραγματικά περιθώρια αυτονομίας του Κιέβου.

Η σύγκρουση Τραμπ–Ζελένσκι και το ενεργειακό μέτωπο

Ο Καλεντερίδης συνέδεσε τους περιορισμούς με τις διαφωνίες Τραμπ–Ζελένσκι για τη διαχείριση του πολέμου και των πληγμάτων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις. Υποστήριξε ότι η ουκρανική ηγεσία βρίσκεται σε δύσκολη θέση όταν επιχειρεί να αμφισβητήσει επιλογές της Ουάσιγκτον, διατηρώντας παράλληλα τόσο μεγάλη εξάρτηση από την αμερικανική υποστήριξη.

Επικαλούμενος δηλώσεις του Ζελένσκι, αναφέρθηκε σε παράπονα του Κιέβου για έλλειψη έγκαιρης προειδοποίησης πριν από ρωσικά πλήγματα. Σημείωσε, πάντως, ότι υπήρξαν και διαβεβαιώσεις από την ουκρανική πλευρά πως η ανταλλαγή πληροφοριών συνεχίζεται.

Παράλληλα, περιέγραψε τη δυσαρέσκεια της ουκρανικής ηγεσίας για τη συνέχιση ρωσικών επιθέσεων, ενώ το Κίεβο, σύμφωνα με όσα μετέφερε, είχε περιορίσει για ένα διάστημα τα δικά του χτυπήματα σε ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Κατά την εκτίμησή του, η διαφωνία αποκτά μεγαλύτερο βάρος επειδή η Ουκρανία εξακολουθεί να χρειάζεται όπλα, πυρομαχικά και μέσα αεράμυνας. Οι δορυφορικές υπηρεσίες εντάσσονται έτσι σε μια ευρύτερη σχέση εξάρτησης, με άμεσες στρατιωτικές και πολιτικές συνέπειες.

Γιατί δεν βλέπει συμφωνία Τραμπ–Πούτιν

Ο αναλυτής απέρριψε την ερμηνεία ότι κάθε αμερικανική κίνηση που διευκολύνει τη διάθεση ρωσικού πετρελαίου συνιστά απόδειξη συνολικής συνεννόησης Τραμπ–Πούτιν. Υποστήριξε ότι πρέπει να διακρίνονται οι επιμέρους εξαιρέσεις από το ευρύτερο πλαίσιο των κυρώσεων.

Στη δική του ανάγνωση, ο Τραμπ αναζητεί τρόπους περιορισμού του ενεργειακού κόστους, με το βλέμμα και στο εσωτερικό πολιτικό ακροατήριο των ΗΠΑ. Αυτό, όπως εκτιμά, δεν σημαίνει ότι έχουν επιλυθεί οι βασικές διαφορές Ουάσιγκτον–Μόσχας.

Συνέδεσε επίσης την ενεργειακή πίεση με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, αναφερόμενος σε επιθέσεις κατά της ναυσιπλοΐας και στον ρόλο του Ιράν και των Χούθι. Κατά την εκτίμησή του, η αστάθεια στις θαλάσσιες μεταφορές δυσκολεύει την προσπάθεια συγκράτησης των τιμών.

Η πίεση στην Ευρώπη και οι μειονότητες

Στο ευρωπαϊκό σκέλος, ο Καλεντερίδης στάθηκε στις αντιρρήσεις που, όπως ανέφερε, εκφράζονται για την επιτάχυνση της ενταξιακής πορείας της Ουκρανίας. Επικαλέστηκε πληροφορίες για αλλαγές σε διατυπώσεις ευρωπαϊκού κειμένου και υποστήριξε ότι το οικονομικό βάρος της στήριξης του Κιέβου εντείνει τις πολιτικές διαφωνίες.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε και στο ζήτημα των μειονοτήτων, αντιπαραβάλλοντας την ουγγρική διεκδίκηση γλωσσικών και εκπαιδευτικών δικαιωμάτων στην Υπερκαρπαθία με τη στάση της ελληνικής διπλωματίας απέναντι στα δικαιώματα του ελληνισμού της Ουκρανίας.

Στην αρχή της εκπομπής σχολίασε επίσης την καταγγελία του Σπύρου Χαριτάτου περί παρέμβασης για τον περιορισμό της δημοσιογραφικής του κριτικής, την οποία συνέδεσε με συνεργάτη της Σοφίας Ζαχαράκη. Ο Καλεντερίδης ζήτησε δημοσιοποίηση των σχετικών στοιχείων και άσκησε οξεία κριτική στις πολιτικές πιέσεις προς δημοσιογράφους.

Το συμπέρασμα για την Ελλάδα

Το ουσιαστικό μήνυμα της ανάλυσης προς την Αθήνα αφορά την ανάγκη ενίσχυσης της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και των εθνικά ελεγχόμενων δυνατοτήτων.

«Πρέπει να κοιτάξουμε τις δικές μας δυνάμεις, τα δικά μας όπλα», τόνισε, συνδέοντας την ουκρανική εμπειρία με τις ελληνικές εξοπλιστικές επιλογές.

Για τον Καλεντερίδη, η αποτρεπτική ισχύς κρίνεται και από τη δυνατότητα μιας χώρας να χρησιμοποιεί, να υποστηρίζει και να διατηρεί λειτουργικά τα μέσα της υπό συνθήκες κρίσης. Η εξάρτηση από ξένες αποφάσεις για κρίσιμες υπηρεσίες αποτελεί, κατά την εκτίμησή του, στρατηγική αδυναμία που η Ελλάδα οφείλει να περιορίσει.

Για σοβαρό ρήγμα στις σχέσεις Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν, το οποίο μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, έκανε λόγο ο αντιστράτηγος ε.α. και γεωστρατηγικός αναλυτής Λάζαρος Καμπουρίδης, μιλώντας στη Βασιλική Πολίτου στον Θήτα FM.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, πίσω από τις αντιπαραθέσεις για τον κοσμικό χαρακτήρα του Αζερμπαϊτζάν βρίσκεται μια βαθύτερη σύγκρουση: η επιδίωξη του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αντιμετωπίζει το Μπακού ως δορυφόρο της Άγκυρας και η αντίσταση του Ιλχάμ Αλίεφ σε παρεμβάσεις στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική της χώρας του.

Ο ίδιος, πάντως, απέφυγε να προεξοφλήσει οριστική διάρρηξη των σχέσεων ή αποκλειστική προσχώρηση του Αζερμπαϊτζάν στην πλευρά του Ισραήλ, επισημαίνοντας ότι είναι νωρίς για απόλυτα συμπεράσματα.

Πίσω από τη μαντίλα, η μάχη για τον έλεγχο

Ο κ. Καμπουρίδης υπενθύμισε ότι την περίοδο 2013–2017 υπηρέτησε ως ακόλουθος Άμυνας στην Άγκυρα, με παράλληλη διαπίστευση στο Μπακού, αποκτώντας άμεση εικόνα των σχέσεων των δύο χωρών.

Όπως εξήγησε, η σημερινή στενή συνεργασία τους δεν χαρακτήριζε πάντοτε στον ίδιο βαθμό τις διμερείς σχέσεις. Η τουρκική στρατιωτική υποστήριξη στον πόλεμο του 2020 εναντίον της Αρμενίας συνέβαλε καθοριστικά στην ενίσχυση της σύμπλευσης.

Ωστόσο, κατά την εκτίμησή του, ο Αλίεφ αντιδρά όταν αυτή η συνεργασία μετατρέπεται σε απαίτηση πολιτικής υποταγής. Ο αναλυτής συνέδεσε την ένταση με τις αντιδράσεις τουρκικών πολιτικών και φιλοκυβερνητικών μέσων απέναντι στους περιορισμούς που, όπως ανέφερε, ισχύουν στο Αζερμπαϊτζάν για τη μαντίλα στα σχολεία.

Απέδωσε, μάλιστα, στην Άγκυρα ενεργοποίηση θρησκευτικών παραγόντων στο εσωτερικό της χώρας, διατυπώνοντας την εκτίμηση ότι ο Ερντογάν επιδιώκει την απομάκρυνση του Αλίεφ.

Στην ανάγνωσή του, η απάντηση του Μπακού συνοψίζεται στην απόρριψη της ανάμειξης στα εσωτερικά του και στη διεκδίκηση ανεξάρτητης εξωτερικής πολιτικής.

Το Ισραήλ και το μήνυμα προς την Άγκυρα

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στις σχέσεις Αζερμπαϊτζάν–Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι αποτελούν βασικό σημείο τριβής με την Τουρκία.

Αναφέρθηκε στην επίσκεψη του Ισραηλινού προέδρου Ισαάκ Χέρτσογκ στο Αζερμπαϊτζάν και επικαλέστηκε δημοσιεύματα ρωσικών μέσων, σύμφωνα με τα οποία ο Αλίεφ διέθεσε αεροσκάφος για τη μετακίνησή του, ώστε να αποφευχθούν προβλήματα από ενδεχόμενους τουρκικούς περιορισμούς στην πτήση.

Ο κ. Καμπουρίδης ερμήνευσε την κίνηση ως μήνυμα αυτονομίας προς τον Ερντογάν. Υπογράμμισε επίσης ότι η κοινή αντίληψη απειλής απέναντι στο Ιράν ενισχύει τη συνεργασία Μπακού–Ισραήλ.

Το κρίσιμο τεστ και το ψευδοκράτος

Ως επόμενο σημαντικό δείκτη για την πορεία των σχέσεων παρουσίασε τη σύνοδο του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών, την οποία τοποθέτησε στις 28–29 Οκτωβρίου στην Άγκυρα.

Κατά την εκτίμησή του, ενδεχόμενη απουσία του Αλίεφ θα αποτελούσε ισχυρή ένδειξη ότι η αντιπαράθεση αποκτά μεγαλύτερο βάθος και διάρκεια.

Εδώ εντόπισε και την ιδιαίτερη σημασία των εξελίξεων για την Κύπρο. Όπως υποστήριξε, η Τουρκία επιδιώκει να χρησιμοποιήσει τον Οργανισμό ως όχημα πολιτικής, οικονομικής, πολιτισμικής και αμυντικής συσπείρωσης, προωθώντας παράλληλα την αναγνώριση του ψευδοκράτους.

Συνεπώς, ένα μόνιμο ρήγμα με το Αζερμπαϊτζάν θα μπορούσε, σύμφωνα με τον ίδιο, να δυσκολέψει αυτή την επιδίωξη και να περιορίσει τη συνοχή του σχήματος που επιθυμεί να οικοδομήσει η Άγκυρα.

Η θέση του Ιράν και της Ρωσίας

Ο αντιστράτηγος ε.α. απέρριψε αναφορές περί κοινής τουρκοϊρανικής επιχείρησης εναντίον του Αλίεφ, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν συμμερίζεται ένα τέτοιο σενάριο.

Για την Τεχεράνη περιέγραψε ένα σύνθετο ισοζύγιο: η αποδυνάμωση της τουρκικής στήριξης προς το Μπακού θα μπορούσε να θεωρηθεί θετική, όμως η βαθύτερη προσέγγιση Αζερμπαϊτζάν–Ισραήλ θα αποτελούσε δυσμενέστερη εξέλιξη.

Αντίστοιχα, εκτίμησε ότι η Ρωσία ωφελείται από δυσκολίες στην τουρκική προσπάθεια συγκρότησης ενός ευρύτερου συνασπισμού τουρκογενών κρατών, ο οποίος θα μπορούσε να ανταγωνιστεί τη ρωσική και κινεζική επιρροή.

Μήνυμα στην Αθήνα: Οι ευκαιρίες δεν περιμένουν

Το κεντρικό πολιτικό συμπέρασμα της παρέμβασής του αφορούσε την ελληνική στάση.

«Δεν υπάρχουν μόνιμες συμμαχίες. Υπάρχουν συμφέροντα», τόνισε, καλώντας την Αθήνα να αξιοποιεί τις γεωπολιτικές ευκαιρίες όταν εμφανίζονται, επειδή οι συνθήκες μπορούν να μεταβληθούν γρήγορα.

Άσκησε κριτική σε μια πολιτική αναμονής και παραμονής «κάτω από τα ραντάρ», ζητώντας ενεργότερη εξωτερική πολιτική και ουσιαστική αξιοποίηση των συμμαχιών.

Υπενθύμισε, τέλος, ότι, σύμφωνα με την εμπειρία του, το Αζερμπαϊτζάν δεν αντιμετώπιζε αρνητικά μια προσέγγιση με την Ελλάδα, παρά τις στενές ελληνοαρμενικές σχέσεις. Η μεταγενέστερη ισχυρή πρόσδεσή του στην Τουρκία λειτούργησε, όπως είπε, αποτρεπτικά.

Για τον κ. Καμπουρίδη, επομένως, το ζητούμενο για Αθήνα και Λευκωσία είναι να παρακολουθήσουν προσεκτικά την εξέλιξη της αντιπαράθεσης και να αξιοποιήσουν τα περιθώρια που ενδέχεται να δημιουργήσει.

Τον κίνδυνο να εγκλωβιστεί η Ελλάδα σε μια διαδικασία που θα εξυπηρετεί τις τουρκικές διεκδικήσεις για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου επισήμανε ο Σάββας Καλεντερίδης, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική». Έθεσε ως κεντρικό ζήτημα να μη μετατραπεί η διαδικασία έκδοσης NAVTEX σε αναζήτηση άδειας ή συναίνεσης από την Άγκυρα.

«Εάν μπούμε στο παιχνίδι της άδειας, παίζουμε το παιχνίδι της Τουρκίας», υπογράμμισε, προειδοποιώντας ότι ακόμη και διατυπώσεις περί «συντονισμού» ή «απλής ενημέρωσης» χρειάζονται προσοχή ως προς το περιεχόμενο και τις συνέπειές τους.

Ο ίδιος διαχώρισε την έκδοση NAVTEX από την άσκηση κυριαρχικού δικαιώματος, εξηγώντας ότι πρόκειται για διαδικασία αγγελιών προς τους ναυτιλλομένους. Κατά την τοποθέτησή του, για την περιοχή διέλευσης του καλωδίου πρέπει να κινηθούν οι αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές, χωρίς να δημιουργηθεί προηγούμενο τουρκικής έγκρισης.

«Μόνο NAVTEX. Τίποτα άλλο», ήταν η φράση με την οποία συνόψισε τη θέση του.

Τα ερωτήματα για τη συμφωνία του GSI

Ο Καλεντερίδης έθεσε παράλληλα ερωτήματα για το περιεχόμενο της συμφωνίας με τη Meridiam σχετικά με το GSI και για το εάν έχουν αποσαφηνιστεί οι όροι υπό τους οποίους θα προχωρήσουν οι εργασίες.

Δεν υποστήριξε ότι γνωρίζει κάποια συγκεκριμένη πρόβλεψη που επιβάλλει συνεννόηση με την Τουρκία. Ζήτησε, όμως, να διερευνηθεί τι ακριβώς έχει συμφωνηθεί, μεταφέροντας και αναφορές περί αποστάσεων του υπουργείου Εξωτερικών από τη διαδικασία της συμφωνίας.

Το κρίσιμο, όπως προκύπτει από την παρέμβασή του, είναι εάν η υλοποίηση του έργου θα προχωρήσει χωρίς πρόσθετες διαδικασίες που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από την Άγκυρα για να εμφανιστεί ως συναρμόδια.

«Να πληρώσει βαρύ τίμημα» η παρεμπόδιση

Στο ζήτημα της αποτροπής, ο Καλεντερίδης υποστήριξε ότι η Ελλάδα πρέπει να κινητοποιήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση, επιδιώκοντας σαφή προειδοποίηση για βαρύτατες κυρώσεις σε περίπτωση παρεμπόδισης του έργου.

Παραπέμποντας στην κρίση του 2020 με το Oruc Reis και στα γεγονότα της Κάσου το 2024, εκτίμησε ότι η Τουρκία έχει ήδη δείξει πως χρησιμοποιεί τη στρατιωτική παρουσία για να στηρίξει πολιτικές διεκδικήσεις.

Γι’ αυτό, κατά την ανάλυσή του, απαιτείται συγκεκριμένο κόστος που θα υποχρεώσει την τουρκική ηγεσία να επανεξετάσει τις επιλογές της. Πρότεινε το θέμα να τεθεί σε επίπεδο ευρωπαϊκής Συνόδου Κορυφής, με επίκεντρο την προστασία ενός έργου ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.

Παράλληλα, χαρακτήρισε μεγάλο λάθος την αναζήτηση λύσης μέσω του Μάρκο Ρούμπιο. Υποστήριξε ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει Ελλάδα και Τουρκία ως δύο συμμάχους και εξέφρασε δυσπιστία για το εάν μια αμερικανική παρέμβαση θα ανέτρεπε τις τουρκικές επιδιώξεις.

Πιέσεις στον Χαφτάρ και το ερώτημα για την Αθήνα

Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η αναφορά του στη Λιβύη. Ο Καλεντερίδης ανέφερε ότι η Άγκυρα ασκεί «αφόρητες πιέσεις» στην πλευρά Χαφτάρ, επιδιώκοντας την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή.

Επικαλούμενος σχετικό δημοσίευμα του Libya Observer, είπε ότι το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αντιτίθενται σε αυτή την εξέλιξη και έθεσε το ερώτημα: «Η Ελλάδα πού είναι;».

Κατά την εκτίμησή του, η Αθήνα όφειλε να έχει επενδύσει πολύ περισσότερο στις σχέσεις με την ανατολική Λιβύη, λόγω της σημασίας της περιοχής για τις τουρκολιβυκές διεκδικήσεις. Πρόσθεσε ότι η παράμετρος αυτή θα αποκτούσε ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα σε ένα ενδεχόμενο διαμελισμού της χώρας.

Γκίλφοϊλ, Λευκός Οίκος και Κάθετος Διάδρομος

Σχολιάζοντας την υπόθεση Γκίλφοϊλ και την απομάκρυνσή της, όπως αυτή συζητήθηκε στην εκπομπή, ο Καλεντερίδης εκτίμησε ότι δημιουργείται ανισορροπία στους διαύλους Ελλάδας και Τουρκίας με την αμερικανική προεδρία.

Αντιπαρέβαλε τις επαφές Ερντογάν–Τραμπ και την επιρροή του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία με την απουσία, κατά την εκτίμησή του, αντίστοιχης απευθείας επικοινωνίας του Μεγάρου Μαξίμου.

Δεν χαρακτήρισε, ωστόσο, την κατάσταση καταστροφική. Πρότεινε ενεργοποίηση των Ελληνοαμερικανών με θεσμικές θέσεις και πρόσβαση στο προεδρικό περιβάλλον.

Για τον Κάθετο Διάδρομο εκτίμησε ότι μπορεί να προχωρήσει ανεξαρτήτως Γκίλφοϊλ, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτει οικονομική βιωσιμότητα και πελάτες. Επισήμανε επίσης ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιτρέπουν την απόδοση της απομάκρυνσής της σε τουρκική παρέμβαση.

Κλείνοντας, άσκησε αυστηρή κριτική στη συμπεριφορά που αποδίδεται στην ίδια μέσα από δημοσιεύματα, τονίζοντας ότι ένας πρέσβης οφείλει να σέβεται τη χώρα υποδοχής, την κυβέρνησή της και τους θεσμούς της.