Δολοφονίες, αεροπορικά δυστυχήματα, πρόωροι θάνατοι και οικογενειακά δράματα συνθέτουν τη σκοτεινή ιστορία των Κένεντι, μιας από τις ισχυρότερες και πιο αναγνωρίσιμες πολιτικές δυναστείες των Ηνωμένων Πολιτειών.

Στις 21 Σεπτεμβρίου, η Κάιλ Κένεντι, μία από τις 34 εγγονές και τους εγγονούς του Ρόμπερτ Φ. «Μπόμπι» Κένεντι και της Έθελ Κένεντι, πέθανε στο σπίτι της στο Γουέστγουντ της Μασαχουσέτης, σύμφωνα με την αναγγελία του θανάτου της.

Εδώ και δεκαετίες, οι αλλεπάλληλες τραγωδίες που έπληξαν την οικογένεια τροφοδοτούν τον μύθο της λεγόμενης «κατάρας των Κένεντι». Από τη δολοφονία του προέδρου Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι το 1963 μέχρι τον θάνατο του γιου του σε αεροπορικό δυστύχημα το 1999, η οικογένεια βρέθηκε επανειλημμένα στο επίκεντρο γεγονότων που συγκλόνισαν την αμερικανική κοινή γνώμη.

Παρά τη δημοτικότητα του συγκεκριμένου μύθου, δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να συνδέουν τις τραγωδίες με κάποιον ανεξήγητο μηχανισμό ή μια πραγματική κατάρα.

Πώς γεννήθηκε ο μύθος της «κατάρας των Κένεντι»

Η ιστορία των τραγωδιών της οικογένειας ξεκινά αρκετά χρόνια πριν από την προεδρία του Τζον Κένεντι. Ο επιχειρηματίας και διπλωμάτης Τζόζεφ Κένεντι και η σύζυγός του, Ρόουζ, απέκτησαν εννέα παιδιά, αρκετά από τα οποία βίωσαν σοβαρές προσωπικές δοκιμασίες.

Το πρώτο μεγάλο πλήγμα ήρθε το 1944, όταν ο πρωτότοκος γιος τους, Τζόζεφ Κένεντι Τζούνιορ, σκοτώθηκε σε ηλικία 29 ετών κατά τη διάρκεια στρατιωτικής αποστολής στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το αεροσκάφος στο οποίο επέβαινε εξερράγη πάνω από την Αγγλία.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1948, η κόρη τους, Κάθλιν Κένεντι, έχασε τη ζωή της σε αεροπορικό δυστύχημα στη Γαλλία, σε ηλικία μόλις 28 ετών.

Ο όρος «κατάρα» απέκτησε ιδιαίτερη δημοσιότητα το 1969, μετά το δυστύχημα στο Τσαπακουίντικ, στο οποίο ενεπλάκη ο γερουσιαστής Τεντ Κένεντι.

Οι δολοφονίες του Τζον και του Ρόμπερτ Κένεντι

Η πιο εμβληματική τραγωδία σημειώθηκε στις 22 Νοεμβρίου 1963, όταν ο Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι, 35ος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, δολοφονήθηκε στο Ντάλας του Τέξας, ενώ επέβαινε σε ανοιχτή προεδρική λιμουζίνα μαζί με τη σύζυγό του, Τζάκι.

Ο 46χρονος πρόεδρος δέχθηκε θανάσιμα πυρά, με τη δολοφονία του να προκαλεί παγκόσμιο σοκ. Ο Λι Χάρβεϊ Όσβαλντ συνελήφθη ως ύποπτος, αλλά δολοφονήθηκε δύο ημέρες αργότερα, πριν οδηγηθεί σε δίκη.

Πέντε χρόνια αργότερα, η οικογένεια βίωσε ακόμη μία πολιτική δολοφονία. Στις 5 Ιουνίου 1968, ο Ρόμπερτ «Μπόμπι» Κένεντι, αδελφός του Τζον και υποψήφιος για το προεδρικό χρίσμα των Δημοκρατικών, δέχθηκε πυροβολισμούς στο ξενοδοχείο Ambassador του Λος Άντζελες, λίγο μετά τη νίκη του στις προκριματικές εκλογές της Καλιφόρνιας. Ο Ρόμπερτ υπέκυψε στα τραύματά του την επόμενη ημέρα, σε ηλικία 42 ετών.

Τα αεροπορικά δυστυχήματα που σημάδεψαν την οικογένεια

Τα αεροπορικά δυστυχήματα αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά κεφάλαια της ιστορίας των Κένεντι. Εκτός από τους θανάτους του Τζόζεφ Κένεντι Τζούνιορ και της Κάθλιν Κένεντι, ένα ακόμη σοβαρό περιστατικό σημειώθηκε το 1964, όταν ο Τεντ Κένεντι επέζησε από συντριβή αεροσκάφους, στην οποία έχασαν τη ζωή τους δύο άνθρωποι.

Η τραγωδία που αναζωπύρωσε με ιδιαίτερη ένταση τη συζήτηση για την υποτιθέμενη κατάρα σημειώθηκε στις 16 Ιουλίου 1999.

Ο Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι Τζούνιορ, γιος του δολοφονημένου προέδρου, σκοτώθηκε όταν το μικρό αεροσκάφος που πιλοτάριζε συνετρίβη στον Ατλαντικό Ωκεανό, κοντά στο νησί Μάρθας Βίνγιαρντ.

Μαζί του έχασαν τη ζωή τους η σύζυγός του, Κάρολιν Μπεσέτ, και η αδελφή της, Λόρεν. ο Κένεντι Τζούνιορ ήταν μόλις 38 ετών.

Η έρευνα των αμερικανικών αρχών απέδωσε το δυστύχημα σε αποπροσανατολισμό του πιλότου, λόγω της περιορισμένης ορατότητας και των συνθηκών πτήσης.

Οι υπόλοιπες τραγωδίες της οικογένειας

Οι δοκιμασίες της οικογένειας Κένεντι δεν περιορίστηκαν στις δολοφονίες και στα αεροπορικά δυστυχήματα.

Το 1941, η Ρόζμαρι Κένεντι υποβλήθηκε σε λοβοτομή, με απόφαση του πατέρα της. Η επέμβαση προκάλεσε σοβαρές και μόνιμες βλάβες, με αποτέλεσμα να χρειαστεί φροντίδα για το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης ζωής της.

Το 1969, ο Τεντ Κένεντι ενεπλάκη στο δυστύχημα του Τσαπακουίντικ. Το αυτοκίνητο που οδηγούσε έπεσε από γέφυρα και κατέληξε στο νερό, με αποτέλεσμα να πνιγεί η 28χρονη συνεπιβάτιδά του, Μέρι Τζο Κοπέκνι. Ο ίδιος επέζησε, αλλά καθυστέρησε να ειδοποιήσει τις αρχές, γεγονός που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και έπληξε την πολιτική του εικόνα.

Οι απώλειες συνεχίστηκαν και τις επόμενες δεκαετίες. Το 1984, ο Ντέιβιντ Κένεντι, γιος του Ρόμπερτ, πέθανε από υπερβολική δόση ναρκωτικών σε ηλικία 28 ετών. Το 1997, ο αδελφός του, Μάικλ Κένεντι, σκοτώθηκε σε δυστύχημα κατά τη διάρκεια σκι στο Κολοράντο.

Το 2019, η 22χρονη Σίρσα Κένεντι Χιλ πέθανε από υπερβολική δόση ουσιών, η οποία χαρακτηρίστηκε τυχαία. Έναν χρόνο αργότερα, το 2020, η Μέιβ Κένεντι ΜακΚιν και ο οκτάχρονος γιος της, Γκίντεον, πνίγηκαν σε δυστύχημα με κανό.

Οι τραγωδίες αυτές, μαζί με άλλες απώλειες που έπληξαν μέλη και απογόνους της οικογένειας, ενίσχυσαν τη δημόσια συζήτηση γύρω από τη λεγόμενη «κατάρα των Κένεντι».

Η ιστορική συνάντηση του Τζον Κένεντι με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο

Η ιστορία της οικογένειας Κένεντι συνδέεται και με την Κύπρο, μέσα από την ιστορική συνάντηση του Αμερικανού προέδρου Τζον Φ. Κένεντι με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ΄, στην Ουάσιγκτον, τον Ιούνιο του 1962.

Η επίσκεψη του Μακαρίου στις Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποιήθηκε στις 5 και 6 Ιουνίου 1962, σε μια κρίσιμη περίοδο για το νεοσύστατο κυπριακό κράτος. Η Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία είχε αποκτήσει την ανεξαρτησία της το 1960, αντιμετώπιζε ήδη σοβαρές πολιτικές και συνταγματικές προκλήσεις, οι οποίες συνδέονταν με τις συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου και τη λειτουργία του νέου κρατικού συστήματος.

Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος επιδίωκε τη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών στις προσπάθειές του για τροποποίηση συγκεκριμένων διατάξεων του Συντάγματος. Στο πλαίσιο αυτό, συζήτησε με τον πρόεδρο Κένεντι τις προτάσεις του για αλλαγές σε 13 συνταγματικά άρθρα, με στόχο, όπως υποστήριζε η κυπριακή πλευρά, την ομαλότερη λειτουργία του κράτους.

Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία ο Κένεντι βρισκόταν στο τιμόνι των Ηνωμένων Πολιτειών και η Κύπρος προσπαθούσε να εδραιώσει τη θέση της στη διεθνή σκηνή, αντιμετωπίζοντας ταυτόχρονα τις δυσκολίες που συνόδευαν τα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας της.

slpress.gr

«Μη εποικοδομητική και προκλητική εξέλιξη» που αύξησε την ένταση στην περιοχή χαρακτήρισε εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, επισημαίνοντας ότι η θέση των ΗΠΑ για το ζήτημα δεν έχει αλλάξει.

Σε δήλωσή του στην ανταποκρίτρια της ΕΡΤ στην Ουάσιγκτον, Λένα Αργύρη, εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ επεσήμανε ότι «ενθαρρύνουμε όλες τις χώρες, συμπεριλαμβανομένων των εταίρων μας στην Ανατολική Μεσόγειο, να επιλύουν τις διαφορές τους σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες μέσω διαπραγματεύσεων με καλή πίστη». Στη δήλωση τονίζεται επίσης ότι πρέπει να αποφεύγεται οποιαδήποτε προκλητική συμπεριφορά.

Υπενθυμίζεται ότι το Συμβούλιο Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας (HALC), με επιστολή προς τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, είχε ζητήσει από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να λάβει σαφή δημόσια θέση κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Σε νομοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας» προχωρεί η Τουρκία

Στο τελικό στάδιο νομοθέτησης του προκλητικού αναθεωρητικού πλαισίου που συμπυκνώνεται στον όρο «Γαλάζια Πατρίδα» φαίνεται να βρίσκεται η Άγκυρα στο μεταξύ.

Συγκεκριμένα το κυβερνητικό Κόμμα (AKP) ολοκληρώνει τις εργασίες του σχετικά με την πρόταση νόμου για τη «Γαλάζια Πατρίδα» με κεντρικό άξονα, όπως διατυπώνεται από τουρκικής πλευράς,  «την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων και των εθνικών συμφερόντων της Τουρκίας στις θάλασσες».

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Habertürk, το τελικό κείμενο του νομοσχεδίου αναμένεται να ξεκινήσει να συντάσσεται τον Νοέμβριο με σκοπό να υποβληθεί στο Κοινοβούλιο πριν από το τέλος του έτους.

Βάσει της ίδιας πηγής, ο νόμος θα θεσπίζει «τους θεμελιώδεις κανόνες για τον καθορισμό του πλάτους και των ορίων των περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας της Τουρκίας. Η πρόταση προβλέπει να ορίσει ότι τα χωρικά ύδατα στο Αιγαίο Πέλαγος είναι 6 ναυτικά μίλια, στη δε Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο τα 12 ναυτικά μίλια.

Μια απόφαση του 1928 φωτίζει τα όρια των συμφωνιών που αγγίζουν δικαιώματα τρίτων και τη σημασία τους για την Ελλάδα και την Κύπρο.

Μια γραμμή στον χάρτη μπορεί να αποτυπώνει τη συμφωνία δύο κυβερνήσεων. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι οι κυβερνήσεις αυτές έχουν δικαίωμα να ρυθμίσουν όσα βρίσκονται εκατέρωθέν της. Αυτή η διάκριση αποκτά ιδιαίτερη σημασία με την επαναφορά του τουρκολιβυκού μνημονίου στην επικαιρότητα. Και διαθέτει ένα ιστορικό τεκμήριο που προηγείται σχεδόν κατά έναν αιώνα: την υπόθεση της νήσου Πάλμας.

Στις 10 Δεκεμβρίου 1898, μετά τον ισπανοαμερικανικό πόλεμο, η Ισπανία παραχώρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες τις Φιλιππίνες με τη Συνθήκη των Παρισίων. Μέσα στα γεωγραφικά όρια της παραχώρησης βρισκόταν η Πάλμας, γνωστή και ως Μιανγκάς. Η Ολλανδία, όμως, επικαλούνταν δική της κυριαρχία επί του νησιού.

Η διαφορά οδηγήθηκε σε διεθνή διαιτησία. Στις 4 Απριλίου 1928 ο Ελβετός διαιτητής Μαξ Χούμπερ αναγνώρισε την ολλανδική κυριαρχία. Το κρίσιμο ερώτημα ήταν αν η Ισπανία διέθετε τον τίτλο που οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούσαν ότι είχαν αποκτήσει.

Στη σελίδα 842 της επίσημης συλλογής διεθνών διαιτητικών αποφάσεων του ΟΗΕ, ο Χούμπερ διατύπωσε έναν κανόνα άμεσα συναφή με τη σημερινή συζήτηση. Σε ελληνική απόδοση: μια συνθήκη, όπως και αν ερμηνεύεται, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι διαθέτει δικαιώματα ανεξάρτητων τρίτων κρατών.

Η απόφαση δεν ακύρωσε συνολικά τη Συνθήκη των Παρισίων. Απέκλεισε τη θεμελίωση αμερικανικής κυριαρχίας επί της Πάλμας μέσω της ισπανικής παραχώρησης. Ούτε τεκμηριώνει συνειδητή συμπαιγνία των υπογραφόντων: κατά τον διαιτητή, από τα διαθέσιμα στοιχεία των διαπραγματεύσεων δεν προέκυπτε ότι η περίπτωση του νησιού είχε εξεταστεί ειδικά.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται η χρησιμότητα του ιστορικού παραλληλισμού. Μια διμερής συμφωνία δεν αποκτά εξουσία επί δικαιωμάτων τρίτων απλώς επειδή υπογράφηκε. Απαιτείται να εξεταστεί τι μπορούσαν νομίμως να ρυθμίσουν οι συμβαλλόμενοι.

Στις 20 Οκτωβρίου 2026 η λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Την επομένη, η Ευρωπαϊκή Ένωση επανέλαβε επισήμως ότι αυτό παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το δίκαιο της θάλασσας, είναι άκυρο και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη. Πρόκειται για τη ρητή θέση της Ένωσης, η οποία πρέπει να διακρίνεται από δικαστική απόφαση.

Η κοινοβουλευτική έγκριση αφορά τη διαδικασία αποδοχής της συμφωνίας από τη λιβυκή πλευρά. Δεν αποτελεί, από μόνη της, απάντηση στις ενστάσεις για τη συμβατότητά της με το διεθνές δίκαιο και την προσβολή δικαιωμάτων άλλων χωρών.

Η γενική αρχή της μη δέσμευσης τρίτων αποτυπώνεται στο άρθρο 34 της Σύμβασης της Βιέννης του 1969 για το Δίκαιο των Συνθηκών: μια συνθήκη δεν δημιουργεί υποχρεώσεις ή δικαιώματα για τρίτο κράτος χωρίς τη συγκατάθεσή του. Ωστόσο, η εξέταση μιας θαλάσσιας οριοθέτησης απαιτεί και τους ειδικότερους κανόνες του δικαίου της θάλασσας.

Τα άρθρα 74 και 83 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπουν την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας μεταξύ κρατών με απέναντι ή παρακείμενες ακτές, με συμφωνία στη βάση του διεθνούς δικαίου, ώστε να επιτυγχάνεται δίκαιη λύση. Το άρθρο 121 ρυθμίζει τις θαλάσσιες ζώνες των νησιών, με την ειδική εξαίρεση της παραγράφου 3 για βράχους που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δική τους οικονομική ζωή.

Χρειάζεται εδώ μια ουσιώδης διάκριση: άλλο η δυνατότητα ενός νησιού να γεννά θαλάσσιες ζώνες και άλλο η επήρειά του στη συγκεκριμένη οριοθέτηση. Η διεθνής νομολογία έχει δεχθεί, υπό ορισμένες γεωγραφικές συνθήκες, περιορισμένη επήρεια μικρών νησιών. Στην υπόθεση Ρουμανίας κατά Ουκρανίας, το 2009, το Διεθνές Δικαστήριο δεν προσέδωσε στη Νήσο των Όφεων πρόσθετη επήρεια πέραν εκείνης που προέκυπτε από το τόξο της αιγιαλίτιδας ζώνης της. Αυτό δεν συνιστά γενικό κανόνα διαγραφής των νησιωτικών δικαιωμάτων.

Η Πάλμας, συνεπώς, δεν επιλύει τη σημερινή διαφορά. Αφορούσε εδαφική κυριαρχία και όχι οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Προσφέρει όμως ένα σαφές ιστορικό και νομικό έρεισμα για την αρχή ότι οι συμφωνίες δύο κρατών δεν αρκούν για να διαθέσουν δικαιώματα ενός τρίτου.

Το ίδιο το νησί ανήκει σήμερα στην Ινδονησία. Η Μιανγκάς είναι κατοικημένη και υπάγεται στα νησιά Ταλαούντ της επαρχίας Βόρειου Σουλαουέσι. Τον Μάιο του 2026 την επισκέφθηκε ο πρόεδρος της χώρας, ανακοινώνοντας μέτρα υποστήριξης της αλιευτικής κοινότητάς της. Ο τόπος που περιλήφθηκε κάποτε στα όρια μιας παραχώρησης εξακολουθεί να έχει κατοίκους, θεσμούς και συγκεκριμένη κρατική υπαγωγή.

Η αμφισβήτηση του τουρκολιβυκού μνημονίου υπερβαίνει τα όρια μιας ελληνοτουρκικής διαφοράς. Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία δεν είναι μόνες: η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επισήμως διακηρύξει ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, αντιβαίνει στο Δίκαιο της Θάλασσας και δεν παράγει έννομες συνέπειες γι’ αυτά. Η Αίγυπτος το απορρίπτει επίσης ως άκυρο και ως προσβολή των δικών της κυριαρχικών δικαιωμάτων. Πρόκειται, επομένως, για ζήτημα σεβασμού της διεθνούς νομιμότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, με ευρωπαϊκή και περιφερειακή διάσταση.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αναδεικνύεται η σημασία του διδάγματος της νήσου Πάλμας: καμία διμερής συμφωνία δεν αρκεί, από μόνη της, για να θεμελιώσει αξιώσεις εις βάρος τρίτων.

Πηγές: ΟΗΕ, Reports of International Arbitral Awards, τόμος II, Island of Palmas, 4.4.1928, ιδίως σ. 842 και 871 / Σύμβαση της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών, άρθρο 34 / Σύμβαση ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, άρθρα 74, 83 και 121 / Διεθνές Δικαστήριο, Ρουμανία κατά Ουκρανίας, 3.2.2009, παρ. 185–188 / Συμβούλιο της ΕΕ, δήλωση 21.10.2026 / Προεδρία και Γραμματεία Υπουργικού Συμβουλίου Ινδονησίας, ανακοινώσεις 9.5.2026.