Γράφει ο Μανώλης Σκούληκας

Έχουμε επανειλημμένα ονομάσει τη σοβούσα παγκόσμια αναμέτρηση μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ ως τον «Πόλεμο των Δρόμων» καθώς η κυρίως οικονομική άμιλλα τους εξαρτάται πρωτίστως από τη ροή πρωτογενών και δευτερογενών αγαθών στα πλαίσια του παγκόσμιου εμπορίου.

Σε αυτά ακριβώς τα πλαίσια κονταροχτυπιούνται οι αντίπαλοι διάδρομοι BRI (Belt and Road Initiative) και IMEC (India-Middle East-Europe Corridor). Δεδομένου ότι ο πόλεμος της Ουκρανίας έθεσε, επ’ αορίστω, σε ακινησία το βόρειο τμήμα του Κινεζικού Δρόμου του Μεταξιού» (BRI) λόγω των κυρώσεων στη Ρωσία, οι Κινέζοι ετοιμάζονται να ενεργοποιήσουν την «κερκόπορτα» της Ευρώπης μέσω του «Μεσαίου Διαδρόμου» που περνά από την Κασπία θάλασσα και φτάνει στον πολυπόθητο στόχο του, την πλούσια αγορά της Ευρώπης, μέσω Αζερμπαϊτζάν και Τουρκίας. Αντιστοίχως, η ρευστή κατάσταση στη Μέση Ανατολή αναστέλλει προσωρινώς, αλλά επίσης επ’ αορίστω, την ενεργοποίηση του IMEC, οπότε οι ΗΠΑ προσπαθούν να βρουν ένα τρόπο να αποτρέψουν μια πιθανή ενεργειακή επανένωση της Ευρώπης με τη Ρωσία, ιδιαιτέρως μετά το επερχόμενο τέλος του Ρωσο-Ουκρανικού πολέμου. Σε αυτά τα πλαίσια ενεργοποιείται ο λεγόμενος «Κάθετος Διάδρομος Ενέργειας» (Vertical Energy Corridor) που θα ενώνει την Αλεξανδρούπολη με όλες τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.

Αν και η αποπομπή της πρέσβειρας Γκιλφόιλ μπορεί να αποτελέσει μια πρόσκαιρη τροχοπέδη στην εξέλιξη του, ο Διάδρομος είναι απαίτηση της Αμερικής και οι Ελληνικές κυβερνήσεις των τελευταίων δεκαετιών τουλάχιστον, έχουν επανειλημμένα δηλώσει την τυφλή υποταγή τους στα κελεύσματα των ΗΠΑ, με μόνη ίσως τραγική εξαίρεση των Κώστα Καραμανλή το νεότερο. Όμως οι αυξημένες ενεργειακές ανάγκες της κούρσας για την Προηγμένη Τεχνητή Νοημοσύνη δεν εγγυώνται τη συνεχή ροή του αμερικανικού σχιστολιθικού υδρογονάθρακα. Έτσι η μελλοντική παροχή ενέργειας στην περιοχή προβλέπεται να είναι από τις εξορύξεις στην λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου, μια τοποθεσία που εγγυάται και την παράκαμψη των επισφαλέστατων πλέον στενών του Περσικού Κόλπου και της Ερυθράς Θάλασσας. Όμως η εκφοβιστική πολιτική της Τουρκίας, που εξυπηρετεί και τα συμφέροντα της Κίνας, κατά της Ελλάδας και της Κύπρου έχει παγώσει κάθε ενέργεια και μόνο η πίεση των ΗΠΑ έχει πλέον πριμοδοτήσει την έξωθεν πρόσφατη μεταμόσχευση γενναιότητας στην ελληνόφωνη κυβέρνηση.

Το καίριο λοιπόν διακύβευμα της Τουρκίας, ως δάκτυλος των Ευρασιατικών Δυνάμεων, είναι να αποτρέψει αρχικά την ενεργειακή διασύνδεση της Ελλάδας και της Κύπρου με το Ισραήλ και κατόπιν να αμφισβητήσει στρατιωτικά τις ΑΟΖ της Ανατολικής Μεσογείου ώστε να αποτρέψει τις γεωτρήσεις από ιδιωτικές εταιρείες, λόγω αυξημένης επισφάλειας. Μέχρι στιγμής φαίνεται να το έχει καταφέρει καθώς μια σωρεία ελληνόφωνων κυβερνήσεων επεδίωξαν τα «ήρεμα νερά» μέχρι το τέλος της εκλογικής περιόδου με μια σειρά ανεπαίσχυντων υποχωρήσεων. Τώρα μάλιστα είμαστε σε τέτοιο επίπεδο προωθήσεως των Τούρκων που η υποχώρησή τους θα τους εξευτέλιζε σε τέτοιο σημείο που κάνει ένα θερμό επεισόδιο πολύ πιθανό. Αυτά είναι τα επίχειρα της υποχωρητικότητας και του ενδοτισμού. Το κόστος όμως δεν θα το πληρώσουν οι μίσθαρνοι συστημικοί απόγονοι των κοτζαμπάσηδων αλλά ο ελληνικός λαός.

Παράλληλα με το μεγάλο ρίσκο ενός θερμού επεισοδίου από το οποίο θα βγει ταπεινωμένη, η Τουρκία έχει πρόσφατα αναγκαστεί να έρθει σε πολιτιστική και θρησκευτική αντιπαράθεση με τον κλειδόλιθο του Μεσαίου διαδρόμου-το Αζερμπαϊτζάν. Η παρεμβατική πολιτική της σε εθνολογικά και θρησκευτικά ζητήματα που η όμορη χώρα επιλύει κοσμικά, την έχει φέρει σε έντονη αντιπαράθεση μαζί της και η στενή σχέση των Αζέρων με τους νέους ορκισμένους άσπονδους εχθρούς τους, τους Ισραηλινούς, τους καθιστά την επίλυση της εξισώσεως ιδιαζόντως δύσκολη, καθώς οι Αζέροι δεν εξαρτώνται πλέον αποκλειστικά από τους Τούρκους, αφού έχουν γίνει σοβαρές προσεγγίσεις στη χώρα από το Δυτικό άρμα.

Επιπλέον, η πρόσφατη κραυγαλέα επίδειξη αφερεγγυότητας με την Συμφωνία της Μέκκας, καθιστά πλέον την Τουρκία κάθε άλλο από την πάλαι ποτέ πολύφερνη νύφη στη ευρωπαϊκή και αμερικανική παράλογα εξιδανικευτική φαντασία.

Για τον κίνδυνο δημιουργίας προηγουμένου εις βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων προειδοποίησε ο Ιωάννης Μάζης, εφόσον η γαλλική εταιρεία απευθυνθεί στην Τουρκία για άδεια σχετικά με το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου. Η αιχμηρή κριτική στην Αθήνα και οι εκτιμήσεις του για την ευρωπαϊκή πολιτική στο Ουκρανικό.

Αυστηρή προειδοποίηση για τους χειρισμούς γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου απηύθυνε ο καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας, Ιωάννης Μάζης, μιλώντας στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής». Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκε το ενδεχόμενο να αναζητηθεί τουρκική άδεια μέσω της γαλλικής εταιρείας που εμπλέκεται στο έργο, με την ελληνική πλευρά να περιορίζεται στις δικές της διοικητικές ενέργειες.

Ο καθηγητής ξεκαθάρισε εξαρχής ότι σχολιάζει όσα προκύπτουν από τα σχετικά ρεπορτάζ, υπό την παραδοχή ότι αυτά έχουν βάση. Με αυτή την επισήμανση, χαρακτήρισε «ποντιοπιλατική» τη στάση που, κατά την εκτίμησή του, διαμορφώνεται: η Αθήνα να εγκρίνει τις απαραίτητες αιτήσεις, να δεχθεί τα σκάφη, να ενεργοποιήσει το Λιμενικό εντός των εθνικών χωρικών υδάτων και να εκδώσει NAVTEX, αφήνοντας όμως αναπάντητο το κρίσιμο ερώτημα για τη συνέχεια των εργασιών πέραν αυτών.

Το κρίσιμο σημείο πίσω από τα «διεθνή ύδατα»

Ο Ιωάννης Μάζης επέμεινε στη διάκριση ανάμεσα στα ύδατα και στον βυθό, υποστηρίζοντας ότι η αναφορά σε «διεθνή ύδατα» δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για να παρακάμπτεται η συζήτηση περί ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Όπως ανέφερε, στην περιοχή στην οποία αναφερόταν η ανάλυσή του, κάτω από τα διεθνή ύδατα βρίσκονται ελληνική υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, συνδέοντας την τοποθέτησή του με την οριοθέτηση μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου. Κατά συνέπεια, υποστήριξε, η συζήτηση για την έρευνα και την όδευση του καλωδίου δεν εξαντλείται στην επιφάνεια της θάλασσας.

Σχολιάζοντας τις διαβεβαιώσεις ότι δεν θα ζητηθεί άδεια τρίτης χώρας, έδωσε ιδιαίτερο βάρος στη διατύπωση περί εθνικών χωρικών υδάτων. Σύμφωνα με την ανάγνωσή του, αυτός ο περιορισμός αφήνει ανοικτό το ουσιαστικό ζήτημα για τα υπόλοιπα τμήματα της διαδρομής.

Η ευθύνη δεν μεταφέρεται στην εταιρεία

Η βασική ένσταση του καθηγητή αφορά το ενδεχόμενο η γαλλική εταιρεία να προχωρήσει σε δικές της συνεννοήσεις με την Άγκυρα και η ελληνική πλευρά να εμφανιστεί στη συνέχεια ως μη εμπλεκόμενη.

Ο ίδιος απέρριψε αυτή τη λογική, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα, ως η πλευρά που κατά την τοποθέτησή του διευθύνει το έργο, οφείλει να καθορίζει τους όρους υπό τους οποίους ενεργούν οι ανάδοχοι και οι υπεργολάβοι. Δεν μπορεί, όπως τόνισε, να επικαλείται άγνοια για τις ενέργειές τους όταν αυτές ενδέχεται να επηρεάζουν εθνικά συμφέροντα.

Στο ίδιο πλαίσιο ζήτησε να επιβάλλονται οι αναγκαίες εθνικές ρήτρες και να υπάρχει έλεγχος των κινήσεων των εταιρειών που συμμετέχουν στην υλοποίηση του έργου. Η τεχνική ολοκλήρωση της διασύνδεσης, κατά την προσέγγισή του, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις πολιτικές συνέπειες του τρόπου με τον οποίο θα πραγματοποιηθεί.

Προειδοποίηση για προηγούμενο με διάρκεια

Η πλέον αιχμηρή προειδοποίησή του ήταν ότι μια ενδεχόμενη αποδοχή τουρκικής αδειοδότησης δεν θα αποτελούσε μια μεμονωμένη διευθέτηση χωρίς συνέχεια.

Κατά την εκτίμησή του, εάν η γαλλική πλευρά ζητήσει άδεια και η ελληνική διαχείριση του έργου ανεχθεί αυτή την ενέργεια, η σχετική αλληλογραφία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από την Τουρκία σε μελλοντικές διμερείς συνομιλίες, σε διεθνή φόρα ή ακόμη και σε ενδεχόμενη διαιτητική διαδικασία.

Το ζήτημα, επομένως, όπως το έθεσε, υπερβαίνει την άμεση εκτέλεση των εργασιών. Αφορά το προηγούμενο που μπορεί να δημιουργηθεί και το επιχείρημα που ενδέχεται να αποκτήσει η Άγκυρα για τις επόμενες διεκδικήσεις της.

Κριτική στην Ευρώπη για την Ουκρανία

Στο δεύτερο μέρος της παρέμβασής του, ο Ιωάννης Μάζης άσκησε έντονη κριτική στην ευρωπαϊκή πολιτική για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Συνέδεσε την οικονομική δυσπραγία και τις πολιτικές πιέσεις σε ευρωπαϊκά κράτη με το κόστος του πολέμου και τις δυσκολίες στην προμήθεια ενέργειας.

Υποστήριξε ότι η συνέχιση αυτής της κατάστασης απειλεί την αντοχή των πολιτικών συστημάτων και επέκρινε τις ευρωπαϊκές ηγεσίες για επιμονή σε μια πολιτική την οποία χαρακτήρισε αδιέξοδη, την ώρα που, κατά την εκτίμησή του, οι Ηνωμένες Πολιτείες μεταβάλλουν πορεία.

Παράλληλα, αμφισβήτησε το σενάριο μιας ρωσικής εκστρατείας για την κατάκτηση ολόκληρης της Ευρώπης. Ζήτησε επίσης τη διεξαγωγή εκλογών στην Ουκρανία και αναφέρθηκε σε υποθέσεις σκανδάλων και παραιτήσεις συνεργατών του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, εντάσσοντάς τες στην κριτική του προς την ουκρανική ηγεσία.