Γράφει ο Δρ. Κωνσταντίνος Π. Μπαλωμένος, Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος

Το τελευταίο διάστημα, η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) και του ΝΑΤΟ, με σταθερό προσανατολισμό στη Δύση και στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ, τη Γαλλία και το Ισραήλ έχει αναβαθμιστεί γεωπολιτικά.

Συγκεκριμένα, οι τελευταίες στρατηγικές της κινήσεις επί του πεδίου απέδειξαν ότι διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο ως πυλώνας σταθερότητας και ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα επέλεξε να κινηθεί προληπτικά, προτού διαμορφωθούν τετελεσμένα στην περιοχή, επιδεικνύοντας ταχύτητα και στρατηγική οξυδέρκεια στην αντιμετώπιση πιθανών απειλών.

Υπό αυτή την οπτική, η απόφαση του Πρωθυπουργού, κ. Κυριάκου Μητσοτάκη, να αποστείλει δύο φρεγάτες του Πολεμικού Ναυτικού και τέσσερα αεροσκάφη F16 στην Κύπρο, συμβάλλοντας στην αποτροπή πιθανών απειλών κατά των στρατιωτικών και κρίσιμων υποδομών του νησιού, αποδείχτηκε ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας.

Παράλληλα, η τοποθέτηση συστοιχιών Patriot στην Κάρπαθο και στο Διδυμότειχο για την ενίσχυση της αεράμυνας της Βουλγαρίας, κατόπιν σχετικού αιτήματος της γειτονικής χώρας, ενισχύει το συνολικό αποτρεπτικό πλαίσιο στην περιοχή και προστατεύει τα εθνικά και συμμαχικά συμφέροντα.

Οι πρωτοβουλίες αυτές αποδεικνύουν ότι η Ελλάδα αποτελεί ουσιαστικό εγγυητή της ασφάλειας της Κύπρου και των συμμάχων της και στέλνουν ένα σαφές μήνυμα, ότι διαθέτει τόσο τη βούληση όσο και την επιχειρησιακή ικανότητα να αναλαμβάνει ενεργό ρόλο σε ζητήματα ασφάλειας που υπερβαίνουν τα στενά όρια της εθνικής της επικράτειας, συμβάλλοντας στην περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.

Η άμεση σύγκληση των αρμόδιων θεσμικών οργάνων (ΚΥΣΕΑ), σε συνδυασμό με τη στοχευμένη διπλωματική κινητικότητα της Ελλάδας απέναντι σε εταίρους και συμμάχους, ανέδειξε επίσης ότι η χώρα αντιμετωπίζει την κρίση με όρους εθνικής στρατηγικής και όχι συγκυριακής διαχείρισης, ενώ παράλληλα επιβεβαίωσε την αξιοπιστία της και την ικανότητά της να καθορίζει το πλαίσιο ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ιδιαίτερης σημασίας είναι το γεγονός επίσης, ότι η Ελλάδα αξιοποίησε το εμφανές στρατηγικό κενό της Ε.Ε., η οποία για ακόμη μια φορά εμφανίστηκε χωρίς ενιαία και συνεκτική στρατηγική απέναντι σε μια μείζονα διεθνή κρίση.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας και ευρωπαϊκής θεσμικής αδράνειας, η Αθήνα δεν περιορίστηκε σε παθητική στάση, αλλά ανέλαβε άμεση και στοχευμένη δράση, καλύπτοντας στην πράξη το κενό ηγεσίας της Ε.Ε..

Ταυτόχρονα, ώθησε τους Ευρωπαίους εταίρους της να ευθυγραμμιστούν με τις εξελίξεις και να στηρίξουν, έστω και εκ των υστέρων, την στρατηγική της να προστατεύσει την Κύπρο υιοθετώντας μια πιο ενεργητική προσέγγιση ασφάλειας στην περιοχή.

Οι εν λόγω ενεργητικές και πολυεπίπεδες στρατηγικές πρωτοβουλίες της Ελλάδας ανέτρεψαν τα μέχρι πρότινος δεδομένα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, προκαλώντας τον αιφνιδιασμό και την αμηχανία της Τουρκίας.

Συγκεκριμένα, η Άγκυρα αντέδρασε με μεγάλη καθυστέρηση (μετά από 48 ώρες), εκδηλώνοντας αρχικά την έντονη ενόχλησή της μέσω μιας ανακοίνωσης όπου κατηγορούσε την Αθήνα ότι επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα, παραβιάζοντας το καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου.

Στην ίδια ανακοίνωση, στράφηκε επίσης, κατά των ευρωπαίων εταίρων της Ελλάδας που προσέτρεξαν να παράσχουν στρατιωτική στήριξη στην Κύπρο.

Ενδεικτικό της αμηχανίας και του αιφνιδιασμού της Άγκυρας ήταν το γεγονός ότι, αμέσως μετά τις πρωτοβουλίες της ελληνικής κυβέρνησης για την προστασία της Κύπρου, τουρκικά αεροσκάφη προσπάθησαν να παραβιάσουν τον ελληνικό εναέριο χώρο στο Βορειοανατολικό και Νοτιοανατολικό Αιγαίο, ενώ ο Πρόεδρος Ερντογάν διέταξε την αποστολή έξι μαχητικών F-16 και συστημάτων αεράμυνας στα Κατεχόμενα για την ενίσχυση της ασφάλειας της «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου».

Οι ενέργειες αυτές συνιστούν εμφανή προσπάθεια αποκατάστασης της εικόνας ισχύος της Άγκυρας και κατευνασμού της εσωτερικής κριτικής για «αδράνεια» ή «υποχώρηση».

Ωστόσο, αποκαλύπτουν τη διπλά εκτεθειμένη θέση της Τουρκίας: επιχειρησιακά, λόγω της αδυναμίας της να επιβάλει αποτελεσματική παρουσία στην περιοχή, και διπλωματικά, λόγω της καθυστερημένης και αναποτελεσματικής αντίδρασής της απέναντι στις στοχευμένες πρωτοβουλίες της Ελλάδας.

Αξιολογώντας την ανωτέρω στάση της Τουρκίας, καθίσταται σαφές ότι η Άγκυρα δεν διαμορφώνει πλέον τις εξελίξεις στην περιοχή, αλλά περιορίζεται σε σπασμωδικές αντιδράσεις, ενώ η Ελλάδα έχει πλέον αναλάβει την πρωτοβουλία κινήσεων και καθορίζει τις εξελίξεις και το πλαίσιο της περιφερειακής ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ταυτόχρονα, οι πρόσφατες στρατηγικές πρωτοβουλίες της Ελλάδας σε συνδυασμό με τις στρατηγικές της συμμαχίες (ΗΠΑ, Γαλλία, Ισραήλ) και τον θεσμικό της ρόλο ως μέλος της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ, συνιστούν μια δομική ανατροπή των έως τώρα ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο, αναδεικνύοντας τη χώρα σε κύριο διαμορφωτή των γεωπολιτικών εξελίξεων και πυλώνα περιφερειακής ασφάλειας και σταθερότητας.

Κοντολογίς, σε αυτό το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον, η Ελλάδα δεν παρακολουθεί ούτε ακολουθεί πλέον τις εξελίξεις, αλλά τις καθορίζει και τις συνδιαμορφώνει μαζί με τους συμμάχους της.

Για του λόγου το αληθές, η στρατηγική της σχέση με τις ΗΠΑ, τη Γαλλία και το Ισραήλ λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος, ενισχύει την αποτρεπτική της ικανότητα, διασφαλίζει τα εθνικά της συμφέροντα και εδραιώνει της θέση της ως πυλώνα σταθερότητας και ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Παράλληλα, μέσω στοχευμένων επιλογών όπως τη συμμετοχή της χώρας σε κρίσιμα ενεργειακά και διαμετακομιστικά δίκτυα που ενισχύουν την αυτονομία της Ευρώπης, την αναβάθμιση των αμυντικών της δυνατοτήτων και τη διάθεση στρατηγικών υποδομών όπως η Σούδα και η Αλεξανδρούπολη στους συμμάχους της, η Ελλάδα μετατρέπεται σε γεωπολιτικό παίκτη με ιδιαίτερη βαρύτητα.

Τέλος, η ενεργή παρουσία της στους μηχανισμούς του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε., η διαρκής επιχειρησιακή διασύνδεσή της με συμμαχικές δυνάμεις και η ικανότητά της να υποστηρίζει επιχειρήσεις, να προστατεύει θαλάσσιες οδούς και να συμβάλλει στην αεράμυνα τρίτων χωρών επιβεβαιώνουν, ότι δεν λειτουργεί ως παθητικός αποδέκτης, αλλά ως δύναμη που συνδιαμορφώνει το πλαίσιο ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή.

Ενδεικτική της αναβαθμισμένης αυτής στρατηγικής είναι το παράδειγμα της ελληνικής πυροβολαρχίας Patriot, που βρίσκεται ανεπτυγμένη στη Σαουδική Αραβία από το 2021 στο πλαίσιο διμερούς συμφωνίας και διεθνούς αποστολής αεράμυνας.

Το γεγονός, ότι η εν λόγω πυροβολαρχία προχώρησε στην αναχαίτιση δύο ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων που στόχευαν ενεργειακές υποδομές αποδεικνύει την επιχειρησιακή ετοιμότητα και την υψηλή εκπαίδευση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά και τον διεθνή ρόλο της Ελλάδας ως αξιόπιστου παρόχου ασφάλειας στη Μέση Ανατολή.

Μέσω τέτοιων αποστολών, η Ελλάδα υπερβαίνει τα γεωγραφικά της όρια και εδραιώνεται ως κρίσιμος πυλώνας σταθερότητας, ενισχύοντας παράλληλα την αποτρεπτική ικανότητα των συμμάχων της.

Εν κατακλείδι, η Ελλάδα έχει πλέον αναδειχθεί σε αξιόπιστο εταίρο της Δύσης, ο οποίος δεν ζητά απλώς εγγυήσεις ασφαλείας, αλλά συμβάλλει έμπρακτα και με συνέπεια στη διαμόρφωση της περιφερειακής ασφάλειας και σταθερότητας.

Σε αντίθεση με την Ελλάδα, η Τουρκία εμφανίζεται ως ένας ολοένα και πιο αμφίσημος και αναξιόπιστος σύμμαχος για τη Δύση.

Παρά τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ, επιδιώκει έναν αυτόνομο και συχνά ανταγωνιστικό ρόλο έναντι των συμμάχων της, λειτουργώντας σε πολλές περιπτώσεις ως «Δούρειος Ίππος» της Ρωσίας εντός της Συμμαχίας ακολουθώντας ταυτόχρονα, μια πολυδιάστατη στρατηγική που την απομακρύνει από το δυτικό πλαίσιο ασφάλειας.

Η Άγκυρα διατηρεί επίσης, σχέσεις και διαύλους επικοινωνίας με δρώντες που αντιστρατεύονται ευθέως τα συμφέροντα της Δύσης, όπως το Ιράν, αλλά και με οργανώσεις όπως η Χαμάς, η Χεζμπολάχ και οι Χούθι, υιοθετώντας σε πολλές περιπτώσεις τη ρητορική τους και διεκδικώντας ρόλο προστάτη τους.

Παράλληλα, η σύνδεση της τουρκικής ηγεσίας με το πολιτικό Ισλάμ και η επιρροή της από τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, ενισχύουν την εικόνα μιας χώρας που δεν επιδιώκει την συνεργασία και την ειρηνική συνύπαρξη μεταξύ Ανατολής και Δύσης, αλλά τη συγκρότηση ενός διακριτού, εναλλακτικού πόλου ισχύος, με στόχο την ανάδειξή της σε εκφραστή του μουσουλμανικού κόσμου.

Ταυτόχρονα, οι παρεμβάσεις της Τουρκίας στη Συρία, τη Λιβύη, τον Νότιο Καύκασο, στα Βαλκάνια και τη Μέση Ανατολή, καθώς και η προσπάθεια διείσδυσής της στην Αφρική, αποτυπώνουν φιλοδοξίες περιφερειακής δύναμης και έναν συνεχή αναθεωρητισμό.

Δεν πρόκειται απλώς για τακτικές κινήσεις ισχύος, αλλά για μια συνεκτική στρατηγική διεκδίκησης ηγετικού ρόλου στον μουσουλμανικό κόσμο.

Υπό αυτό το πρίσμα, η Τουρκία δεν λειτουργεί ως παράγοντας σταθερότητας, αλλά ως συντελεστής αναθεωρητισμού και γεωπολιτικής αστάθειας.

Συνεπώς, η εν λόγω αντιφατική και σε πολλές περιπτώσεις ανταγωνιστική στάση της απέναντι στα συμφέροντα των δυτικών συμμάχων της, υπονομεύουν την αξιοπιστία της και περιορίζουν την γεωπολιτική της επιρροή.

Εν κατακλείδι, η αμηχανία της Τουρκίας από τις στρατηγικές πρωτοβουλίες της Ελλάδας σε συνδυασμό με την επιδίωξή της να παραμείνει επιτήδεια ουδέτερη και να διαδραματίσει ρόλο ειρηνοποιού στην Μέση Ανατολή, την καθιστούν παρατηρητή των εξελίξεων και όχι πρωταγωνιστή, όπως εδώ και πολλά χρόνια προσπαθεί να προβάλει μέσω του Τουρκικού προπαγανδιστικού της αφηγήματος.

Η αντιπαλότητά της επίσης με το Ισραήλ και η πιθανή λήξη του πολέμου με το Ιράν, είτε μέσω αλλαγής ηγεσίας είτε μέσω της αποδυνάμωσης της χώρας, δεν την ευνοούν.

Αντιθέτως, την καθιστούν ευάλωτη και εκτεθειμένη σε περιφερειακές συγκρούσεις υπονομεύοντας τη θέση της ως στρατηγικού παράγοντα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Τουρκία φαίνεται να εγκλωβίζεται ανάμεσα στις φιλόδοξες γεωπολιτικές της επιδιώξεις και στην έλλειψη πραγματικής διεθνούς αξιοπιστίας, ενώ η Ελλάδα, αξιοποιεί τη γεωπολιτική της θέση, τις συμμαχίες της και τις στρατηγικές πρωτοβουλίες της πολιτικής της ηγεσίας, για να εδραιώσει τον ρόλο της ως αξιόπιστη και χρήσιμη στρατηγική εταίρος και δυναμικός πρωταγωνιστής στην περιοχή.

Η σημασία της γεωγραφικής της θέσης και των υποδομών της, η επιχειρησιακή της ετοιμότητα και η ικανότητά της να συνεργάζεται αποτελεσματικά με μεγάλες δυνάμεις, σε συνδυασμό με τη βούληση της πολιτικής της ηγεσίας να υλοποιήσει μια δυναμική και στρατηγικά στοχευμένη εθνική στρατηγική, δημιουργούν ένα νέο πλαίσιο που την καθιστά κρίσιμο πυλώνα σταθερότητας και ασφάλειας σε μια από τις πιο ασταθείς περιοχές του κόσμου.

Τέλος, η Ελλάδα εκμεταλλευόμενη τη συγκυρία από τον πόλεμο εναντίον του Ιράν και τις στρατηγικές της πρωτοβουλίες για την προστασία της Κύπρου, καθώς και την ενίσχυση της αντιαεροπορικής της άμυνας, μπορεί να προχωρήσει περαιτέρω στη στρατηγική αξιοποίηση των νέων δεδομένων που προέκυψαν επί του πεδίου.

Για παράδειγμα, οι πρωτοβουλίες της Αθήνας για την προστασία της Κύπρου, ακύρωσαν επί του πεδίου το αναθεωρητικό αφήγημα της Τουρκίας έναντι της Ελλάδας και το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας, ενώ η μη αντίδραση της Άγκυρας παρά την ισχύ του Casus Belli και τις αξιώσεις της για την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, αποδεικνύουν ότι η διαχρονική επιθετικότητα της Τουρκίας είναι μόνο σε ρητορικό επίπεδο και δεν καθίσταται υπαρκτή.

Το γεγονός άλλωστε, ότι Τουρκία δεν είχε τη δυνατότητα να αναχαιτίσει τους τρεις βαλλιστικούς πυραύλους που εκτοξεύτηκαν από το Ιράν με κατεύθυνση την επικράτειά της επιβεβαιώνει του λόγου το αληθές.

Η ανάγκη να ζητήσει τη συνδρομή του ΝΑΤΟ για την αντιμετώπισή τους αποδεικνύει, ότι η Τουρκία δεν διαθέτει τους απαραίτητους εξοπλισμούς και τις επιχειρησιακές ικανότητες που προβάλλει και πως «ο Βασιλιάς είναι γυμνός».

Δεδομένου, ότι οι πρωτοβουλίες της Ελλάδας έτυχαν διεθνούς αναγνώρισης και στήριξης από τις ΗΠΑ και τους ευρωπαίους συμμάχους, δημιουργείται προηγούμενο για το Διεθνές Δίκαιο και εδραιώνεται η θέση της Ελλάδας ως αξιόπιστου, αποφασιστικού και θεσμικού πυλώνα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Συνεπώς, η διαρκής παραμονή των ελληνικών φρεγατών και των αεροσκαφών στη Κύπρο, καθώς και η διατήρηση των συστοιχιών των Patriot στην Κάρπαθο και μετά τη λήξη του πολέμου, θα διατηρήσει την Ελλάδα σε θέση στρατηγικής υπεροχής, κατέχοντας την πρωτοβουλία των κινήσεων.

Παράλληλα, εδραιώνει τη δυνατότητά της να διαμορφώνει αποφασιστικά τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και να λειτουργεί ως σταθερός και αξιόπιστος πυλώνας ασφάλειας για τους συμμάχους της.

Με τη στρατηγική της παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο και την ενεργητική ανάληψη πρωτοβουλιών, η Ελλάδα απέδειξε ότι δεν παρακολουθεί τις εξελίξεις, αλλά τις καθορίζει.

Με στοχευμένη και συνεκτική στρατηγική, που διασφαλίζει τα εθνικά της συμφέροντα, αποφασιστικότητα και αξιοπιστία, η Ελλάδα στέλνει ξεκάθαρο μήνυμα προς όλους: η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι πλέον πεδίο αναθεωρητισμού και αλυτρωτικών επιδιώξεων, αλλά μια περιοχή όπου η Ελλάδα έχει λόγο και διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του πλαισίου ασφάλειας και σταθερότητάς της.