Στις παρασκηνιακές διεργασίες ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Μόσχα, με επίκεντρο την ενέργεια αλλά και την επόμενη ημέρα του πολέμου στην Ουκρανία, αναφέρθηκε ο στρατιωτικός αναλυτής Σάββας Καλεντερίδης, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική».

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, τα ουκρανικά πλήγματα σε διυλιστήρια, αποθηκευτικούς χώρους και άλλες εγκαταστάσεις στο εσωτερικό της Ρωσίας έχουν προκαλέσει σοβαρές δυσλειτουργίες στη ρωσική πετρελαϊκή βιομηχανία. Όπως επισήμανε, η Ουκρανία διέθετε ήδη σημαντική τεχνογνωσία από τη σοβιετική περίοδο, ενώ κατά τη διάρκεια του πολέμου ενίσχυσε τις δυνατότητές της με δυτική τεχνική υποστήριξη, ιδίως στους τομείς της στοχοποίησης και της καθοδήγησης.

Ο κ. Καλεντερίδης συνέδεσε τις εξελίξεις αυτές με την προσέγγιση του Ντόναλντ Τραμπ προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Κατά την εκτίμησή του, στόχος του Αμερικανού προέδρου είναι να αποκλιμακωθεί ο ενεργειακός πόλεμος και να υποχωρήσουν οι τιμές του πετρελαίου, ιδιαίτερα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ.

Η ενέργεια στο επίκεντρο του αμερικανορωσικού παζαριού

Ο στρατιωτικός αναλυτής υποστήριξε ότι η συνομιλία Τραμπ–Πούτιν δεν περιορίστηκε σε μία προσωρινή ενεργειακή εκεχειρία. Όπως ανέφερε, στο τραπέζι φέρεται να βρίσκονται ευρύτερες οικονομικές και ενεργειακές συμφωνίες, ακόμη και σχέδια που αφορούν τους αγωγούς Nord Stream 1 και 2, καθώς και ρωσικά δίκτυα αποθήκευσης και διανομής καυσίμων.

Κατά τον ίδιο, πρόκειται για ένα πακέτο συναλλαγών αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο θα μπορούσε να επιτρέψει τη μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω αμερικανικών επιχειρηματικών σχημάτων.

«Ο Τραμπ έχει υποκαταστήσει την πολιτική του State Department με την πολιτική των δισεκατομμυρίων και των δισεκατομμυριούχων», ήταν η χαρακτηριστική τοποθέτηση του κ. Καλεντερίδη. Όπως εκτίμησε, η αμερικανική εξωτερική πολιτική συνδέεται πλέον άμεσα με μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα, αλλά και με πρόσωπα του περιβάλλοντος του Αμερικανού προέδρου.

Στο στόχαστρο ο Ζελένσκι

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Σάββας Καλεντερίδης και στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Εκτίμησε ότι ο Ουκρανός πρόεδρος αποτελεί πλέον εμπόδιο όχι μόνο για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, αλλά και για τον Ντόναλντ Τραμπ.

Κατά την ανάλυσή του, οι πρόσφατες δημόσιες αιχμές του Τραμπ για τη νομιμοποίηση της ουκρανικής ηγεσίας ενδέχεται να συνδέονται με όσα συζητήθηκαν μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας. Μία αλλαγή στην πολιτική ηγεσία του Κιέβου θα μπορούσε, όπως είπε, να ανοίξει τον δρόμο για μια τριμερή συνάντηση και για διαπραγματεύσεις με στόχο τον τερματισμό του πολέμου.

Παρά τα παραπάνω, ο κ. Καλεντερίδης εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς το ενδεχόμενο άμεσης ειρήνευσης. Τόνισε ότι δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή αντικειμενικά στοιχεία ώστε να μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι το τέλος του πολέμου είναι ορατό.

«Η Ευρώπη είναι απούσα»

Αναφερόμενος στον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποστήριξε ότι η Ευρώπη παραμένει ουσιαστικά εκτός των κεντρικών αποφάσεων, καθώς ούτε η Ουάσιγκτον ούτε η Μόσχα την αντιμετωπίζουν ως αυτόνομο και ισχυρό γεωπολιτικό παίκτη.

Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις γνωρίζουν τις διεργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη. Επικαλέστηκε τη συμμετοχή συμβούλων εθνικής ασφάλειας από τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία, καθώς και εκπροσώπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, σε συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στη Φλόριντα για το ουκρανικό ζήτημα.

Η Ευρώπη, σύμφωνα με τον κ. Καλεντερίδη, διαφωνεί με την προσέγγιση Τραμπ–Πούτιν, θεωρώντας ότι μία ενεργειακή συμφωνία θα μπορούσε να ενισχύσει οικονομικά τη Ρωσία και να της επιτρέψει να συνεχίσει τον πόλεμο. Παρ’ όλα αυτά, εμφανίζεται να γνωρίζει τις αμερικανικές κινήσεις χωρίς να διαθέτει τα μέσα για να τις ανατρέψει.

Κρίσιμες οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ

Καθοριστικό παράγοντα για τις επόμενες εξελίξεις χαρακτήρισε τις ενδιάμεσες αμερικανικές εκλογές. Όπως σημείωσε, τόσο Ρεπουμπλικανοί όσο και Δημοκρατικοί στο Κογκρέσο ενδέχεται να επιχειρήσουν να εμποδίσουν ή να περιορίσουν μία συμφωνία του Τραμπ με τον Πούτιν.

Εάν ο Αμερικανός πρόεδρος εξέλθει πολιτικά ενισχυμένος, θα έχει μεγαλύτερα περιθώρια να επιβάλει τη στρατηγική του τόσο στο Κίεβο όσο και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Σε περίπτωση αποδυνάμωσής του, όμως, τα δεδομένα για την Ουκρανία και το ενδεχόμενο τερματισμού του πολέμου μπορεί να αλλάξουν δραστικά.

Η ρωσική διαμεσολάβηση για το Ιράν

Ο κ. Καλεντερίδης αποκάλυψε ακόμη μία διάσταση της επικοινωνίας Τραμπ–Πούτιν, η οποία αφορά τον πόλεμο με το Ιράν. Όπως ανέφερε, είχε προηγηθεί συνάντηση του Ρώσου προέδρου με τον Ιρανό ομόλογό του, κατά την οποία συζητήθηκε ένα πιθανό πλαίσιο επίλυσης της σύγκρουσης.

Στη συνέχεια, σύμφωνα πάντοτε με την εκτίμησή του, ο Βλαντίμιρ Πούτιν μετέφερε το πλαίσιο αυτό στον Ντόναλντ Τραμπ και δήλωσε έτοιμος να προσφέρει τις καλές του υπηρεσίες, προκειμένου να αρχίσουν συνομιλίες με την Τεχεράνη.

Η παρέμβαση του Σάββα Καλεντερίδη σκιαγραφεί ένα σύνθετο γεωπολιτικό παζάρι, στο οποίο η ενέργεια, οι επιχειρηματικές συμφωνίες και οι πολιτικές ισορροπίες στις ΗΠΑ συνδέονται άμεσα με την τύχη της Ουκρανίας, τη θέση της Ευρώπης και τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Σαφές μήνυμα ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να αποδεχθεί καμία διαδικασία που θα μπορούσε να εκληφθεί ως αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας έστειλε ο αντιστράτηγος ε.α. και πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛΙΣΜΕ), Ιωάννης Μπαλτζώης, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική» για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.

Ο κ. Μπαλτζώης εκτίμησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρόκειται να παραμείνουν απλοί παρατηρητές εάν η Τουρκία επιχειρήσει να εμποδίσει εκ νέου τις έρευνες και τις εργασίες για την πόντιση του καλωδίου. Επικαλέστηκε, μάλιστα, τις δηλώσεις του Μάρκο Ρούμπιο για τον ρόλο της Ελλάδας ως αναντικατάστατου συμμάχου και για την ανάγκη αποτροπής μιας ελληνοτουρκικής σύγκρουσης.

«Δεν έχουμε άλλη επιλογή», τόνισε, προειδοποιώντας ότι ένα νέο επεισόδιο ανάλογο με εκείνο της Κάσου θα ισοδυναμούσε με σοβαρή γεωπολιτική υποχώρηση της Ελλάδας. Όπως υποστήριξε, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να στείλει ένα απολύτως σαφές μήνυμα, δηλώνοντας ότι το έργο αποτελεί άμεσο αμερικανικό ενδιαφέρον και ότι θα συνδράμει στην υλοποίησή του.

Σενάριο αμερικανικής παρέμβασης

Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ προέβλεψε ότι ενδέχεται να αναζητηθεί μια φόρμουλα η οποία θα επιτρέψει την πρόοδο του έργου χωρίς ανοιχτή ελληνοτουρκική σύγκρουση. Σύμφωνα με την εκτίμησή του, η Άγκυρα θα μπορούσε να παρουσιάσει την προσωρινή μη παρεμπόδιση των εργασιών ως δική της παραχώρηση, επικαλούμενη τον ευρωπαϊκό και δημόσιο χαρακτήρα του έργου.

Μια τέτοια επικοινωνιακή διαχείριση, όμως, κρύβει κινδύνους. Ο κ. Μπαλτζώης αναφέρθηκε στην έννοια της «έρπουσας δικαιοδοσίας»: στην προσπάθεια, δηλαδή, μιας χώρας να δημιουργήσει σταδιακά την εντύπωση ότι διαθέτει αρμοδιότητες ή δικαιώματα σε μια περιοχή, ακόμη και όταν αυτά δεν της αναγνωρίζονται.

Κατά την άποψή του, το κρίσιμο είναι να μη ζητήσει η Ελλάδα τουρκική άδεια και να μη δεχθεί όρους που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν αργότερα από την Άγκυρα ως προηγούμενο.

«Η NAVTEX είναι ενημέρωση, όχι αίτημα άδειας»

«Δεν πρέπει να ζητήσουμε άδεια. Είναι αδιανόητο», υπογράμμισε ο αντιστράτηγος ε.α., σημειώνοντας ότι η έκδοση NAVTEX συνιστά ενημέρωση προς ναυτιλλομένους και κράτη και όχι αναγνώριση δικαιοδοσίας ή αίτημα έγκρισης από την Τουρκία.

Όπως ανέφερε, υποθαλάσσια καλώδια έχουν τοποθετηθεί σε πολλές θαλάσσιες περιοχές του κόσμου χωρίς να τίθεται ζήτημα άδειας από τρίτες χώρες. Κατηγόρησε, παράλληλα, την Άγκυρα ότι επιχειρεί να αντιστρέψει την πραγματικότητα και να επιβάλει τις διεκδικήσεις της κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου.

Ο ίδιος εκτίμησε ότι οι δυσκολότερες συνεννοήσεις με την τουρκική πλευρά ενδέχεται να αναληφθούν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες διαθέτουν συμφέροντα και διαύλους επικοινωνίας και με την Τουρκία.

Οι σχέσεις Ερντογάν–Τραμπ και το εμπόδιο των S-400

Αναφερόμενος στη θέση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο κ. Μπαλτζώης επισήμανε την ιδιαίτερη προσωπική σχέση του Τούρκου προέδρου με τον Ντόναλντ Τραμπ. Υποστήριξε, ωστόσο, ότι αυτή δεν έχει αποφέρει μέχρι στιγμής στην Άγκυρα τα αποτελέσματα που επιδιώκει στον στρατιωτικό τομέα.

Όπως είπε, η Τουρκία δεν έχει εξασφαλίσει ακόμη όσα ζητά σχετικά με τα F-16, ενώ η επιστροφή της στο πρόγραμμα των F-35 παραμένει εξαιρετικά δύσκολη όσο διατηρεί το ρωσικό σύστημα S-400 και εξακολουθούν να υφίστανται οι περιορισμοί της αμερικανικής νομοθεσίας CAATSA.

Κατά την εκτίμησή του, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται πρόθυμη να διευκολύνει την κατάσταση εάν η Τουρκία απομακρύνει τους S-400. Ωστόσο, οι προσπάθειες της Άγκυρας να διαθέσει το ρωσικό σύστημα σε τρίτη χώρα δεν έχουν ευοδωθεί, καθώς εμπλέκονται σύνθετοι περιφερειακοί συσχετισμοί και τα συμφέροντα της Μόσχας.

Το δίλημμα της Αθήνας

Η κεντρική προειδοποίηση του Ιωάννη Μπαλτζώη αφορά το προηγούμενο που μπορεί να δημιουργηθεί: η Ελλάδα, όπως υποστηρίζει, οφείλει να προχωρήσει το έργο χωρίς να επιτρέψει στην Τουρκία να εμφανιστεί ως η δύναμη που δίνει ή αρνείται άδεια.

Για τον πρόεδρο του ΕΛΙΣΜΕ, η ολοκλήρωση του καλωδίου δεν αποτελεί μόνο ενεργειακό ή οικονομικό ζήτημα. Είναι δοκιμασία κυριαρχικών δικαιωμάτων, διεθνούς νομιμότητας και γεωπολιτικής αξιοπιστίας για την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Την εκτίμηση ότι οι κινήσεις της Ουάσιγκτον διαμορφώνουν προϋποθέσεις αποκλιμάκωσης στις σχέσεις με τη Μόσχα, την ώρα που η Ευρώπη επιμένει σε μια στρατηγική παράτασης της σύγκρουσης, διατύπωσε ο Νίκος Παπαδάτος, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική».

Αναλύοντας τις τελευταίες εξελίξεις γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία και την ενεργειακή κρίση, υποστήριξε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ οδηγήθηκε σε μια πρωτοβουλία που αιφνιδίασε τις Βρυξέλλες και το Κίεβο. Κατά τον ίδιο, η αμερικανική προσέγγιση συνδέεται τόσο με την ανάγκη αποκλιμάκωσης όσο και με την πίεση που προκαλούν οι αυξημένες τιμές των καυσίμων στο εσωτερικό των ΗΠΑ.

Ο κ. Παπαδάτος στάθηκε ιδιαίτερα στο ενδεχόμενο άρσης ή χαλάρωσης των κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Όπως επισήμανε, μια τέτοια κίνηση δεν περιορίζεται στις σχέσεις Ουάσιγκτον–Μόσχας, αλλά θέτει σε δοκιμασία και την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η εφαρμογή της προϋποθέτει τη συνεργασία ευρωπαϊκών κρατών και τη διευκόλυνση της μεταφοράς ρωσικών ενεργειακών προϊόντων.

Παράλληλα, εξέφρασε επιφυλάξεις για το κατά πόσο η αύξηση της διαθέσιμης ποσότητας πετρελαίου μπορεί να οδηγήσει σε θεαματική πτώση των τιμών. Υπογράμμισε ότι τα προβλήματα στην παραγωγή και στις ενεργειακές υποδομές, σε συνδυασμό με τις πολεμικές επιθέσεις, καθιστούν ιδιαίτερα φιλόδοξους ορισμένους από τους στόχους που έχουν τεθεί.

«Δεν υπάρχει ακόμη πραγματική διαδικασία ειρήνευσης»

Σε ό,τι αφορά την προοπτική τερματισμού του πολέμου, ο Νίκος Παπαδάτος εμφανίστηκε επιφυλακτικός. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η Μόσχα δεν πρόκειται να δεχθεί συμφωνία εάν δεν αποσαφηνιστούν τα βασικά ζητήματα ασφαλείας, η στάση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και το πολιτικό μέλλον της Ουκρανίας.

Έθεσε, μάλιστα, το πρακτικό ζήτημα της διεξαγωγής εκλογών σε μια χώρα που παραμένει σε εμπόλεμη κατάσταση: «Πώς θα γίνουν εκλογές όταν οι βόμβες θα πέφτουν στα εκλογικά τμήματα;», διερωτήθηκε.

Αναφερόμενος στα σενάρια πυρηνικής κλιμάκωσης, υποστήριξε ότι δεν πρέπει να καλλιεργείται πανικός. Εκτίμησε, ωστόσο, ότι ακραίες κινήσεις απέναντι σε περιοχές ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας για τη Ρωσία θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ανεξέλεγκτες αντιδράσεις.

Οι δύο γραμμές στην Ευρώπη

Ο κ. Παπαδάτος περιέγραψε δύο αντιτιθέμενες πολιτικές κατευθύνσεις στο εσωτερικό της Ευρώπης. Από τη μία, όπως είπε, βρίσκονται οι δυνάμεις που τάσσονται υπέρ της συνέχισης της στρατιωτικής στήριξης του Κιέβου. Από την άλλη, αναπτύσσονται φωνές που ζητούν κατάπαυση των εχθροπραξιών, μείωση των ενεργειακών τιμών και τη δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Κατά την εκτίμησή του, η διαχωριστική γραμμή δεν περνά πλέον παραδοσιακά ανάμεσα στη Δεξιά και την Αριστερά, αλλά ανάμεσα στις δυνάμεις που επιδιώκουν τη συνέχιση του πολέμου και σε εκείνες που ζητούν πολιτική διευθέτηση.

Για τον ρόλο του Ντόναλντ Τραμπ σημείωσε ότι, ακόμη κι αν η αμερικανική στρατηγική δεν μπορεί να χαρακτηριστεί αποκλειστικά «φιλειρηνική», έχει τουλάχιστον λειτουργήσει ως φρένο απέναντι σε μια επικίνδυνη κλιμάκωση.

Ενέργεια, Μέση Ανατολή και διεθνής αστάθεια

Ο Νίκος Παπαδάτος διαφοροποιήθηκε από την άποψη ότι η ενεργειακή κρίση οφείλεται αποκλειστικά στις ουκρανικές επιθέσεις κατά ρωσικών εγκαταστάσεων. Όπως ανέφερε, οι τιμές επηρεάζονται από ένα ευρύτερο πλέγμα συγκρούσεων και γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή, στην Ερυθρά Θάλασσα και στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ.

Οι επιθέσεις στις ρωσικές ενεργειακές υποδομές, πρόσθεσε, επιβαρύνουν την κατάσταση, δεν αποτελούν όμως τη μοναδική αιτία του προβλήματος.

Το βασικό συμπέρασμα της παρέμβασής του ήταν ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να αναδειχθεί στον μεγάλο χαμένο των εξελίξεων. Την ώρα που οι ΗΠΑ ασκούν «διπλωματία της ενέργειας» και η Ρωσία διατηρεί εμπορικές σχέσεις με σημαντικό μέρος του πλανήτη, η Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με τον ίδιο, παραμένει χωρίς αυτόνομη και συνεκτική στρατηγική.

Κλείνοντας, κάλεσε την Ελλάδα να εξετάσει με βάση το εθνικό της συμφέρον εάν ωφελείται από τη συνέχιση του πολέμου ή εάν πρέπει να συνταχθεί με τις ευρωπαϊκές δυνάμεις που επιδιώκουν τον τερματισμό του.

«Η Ελλάδα πρέπει να δει αν έχει συμφέρον από τη συνέχιση του πολέμου ή αν πρέπει να συνταχθεί με εκείνες τις δυνάμεις που θέλουν να θέσουν ένα τέλος», κατέληξε.