Η επιφυλακτική στάση της Γερμανίας αναφορικά με τις σχέσεις με το Πεκίνο αρχίζει να αλλάζει. Επί χρόνια το Βερολίνο εμπόδιζε μια πιο σκληρή γραμμή απέναντι στις αθέμιτες, όπως τις χαρακτηρίζει η ΕΕ, εμπορικές πρακτικές της Κίνας, φοβούμενη αντίποινα που θα μπορούσαν να πλήξουν τους Γερμανούς εξαγωγείς.

Τους τελευταίους μήνες όμως η γερμανική κυβέρνηση επιδεικνύει πολύ μεγαλύτερη προθυμία για σκληρότερη στάση. Την περασμένη εβδομάδα ο καγκελάριος Μερτς και ο Γάλλος πρόεδρος Μακρόν απέστειλαν από κοινού επιστολή στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ζητώντας ένα νέο εργαλείο που θα επιτρέπει τον αποκλεισμό ενός εμπορικού εταίρου από την ενιαία αγορά της ΕΕ, εφ’ όσον συνεχίζει να προσφεύγει σε αθέμιτες πρακτικές.

Η επιστολή, η οποία είχε σαφώς στο στόχαστρο το Πεκίνο, προειδοποιούσε πως ένα τέτοιο μέτρο είναι αναγκαίο απέναντι σε χώρες που «επιδιώκουν σκόπιμα να υπονομεύσουν […] τους όρους δίκαιου ανταγωνισμού στην αγορά με πολιτικά ή οικονομικά μέσα».

Το κινεζικό Υπουργείο Εμπορίου ανέφερε ότι η Ευρώπη θα «υποστεί τις συνέπειες» εάν υιοθετήσει ένα τέτοιο σχέδιο, η παρουσίαση του οποίου συνέπεσε χρονικά με τις κρίσιμες εμπορικές συνομιλίες ΕΕ-Κίνας στο Πεκίνο.

Το κόστος της αδράνειας

Ο Νόα Μπάρκιν, ανώτερος σύμβουλος για θέματα Κίνας στην ερευνητική εταιρεία Rhodium Group, δήλωσε στην DW ότι οι απειλές για την εξαγωγική βιομηχανική δύναμη της Γερμανίας «έπεισαν τον Μερτς και τους στενότερους συμβούλους του πως τα οφέλη της δράσης υπερτερούν του κόστους της αδράνειας».

Πριν από την πανδημία οι δύο οικονομίες αναπτύσσονταν παράλληλα και η γερμανική βιομηχανία επωφελείτο από την άνοδο της Κίνας. Από το 2021 ωστόσο η Κίνα υποχώρησε από τη δεύτερη στην ένατη θέση μεταξύ των μεγαλύτερων εξαγωγικών αγορών της Γερμανίας, σύμφωνα με στοιχεία της Germany Trade & Invest για το πρώτο εξάμηνο του 2026.

Οι Κινέζοι ανταγωνιστές έχουν καλύψει γρήγορα το τεχνολογικό χάσμα και επωφελούνται από πολύ χαμηλότερα κόστη και κρατικές επιδοτήσεις. Η πίεση αυτή γίνεται ιδιαιτέρως αισθητή στη γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία, στη μηχανολογία ακριβείας και στη χημική βιομηχανία.

Γιατί αλλάζει η πολιτική του Βερολίνου;

Οι πωλήσεις των γερμανικών αυτοκινητοβιομηχανιών στην Κίνα έχουν μειωθεί αισθητά, παρ’ ότι κάποτε η χώρα αποτελούσε τη δεύτερη μεγαλύτερη αγορά τους. Σύμφωνα με στοιχεία της Rhodium Group, οι γερμανικές εξαγωγές αυτοκινήτων προς την Κίνα κατέρρευσαν κατά 66% μεταξύ 2022 και 2025.

Οι μεγάλες γερμανικές μάρκες αντιμετωπίζουν πλέον έντονο ανταγωνισμό από ένα νέο κύμα κινεζικών κατασκευαστών ηλεκτρικών οχημάτων και σε άλλες μεγάλες αγορές, συμπεριλαμβανομένης της Ευρώπης, γεγονός που οδηγεί σε πολλές απολύσεις και ενδεχομένως και λουκέτα σε εργοστάσια.

Μόνο στη Γερμανία οι εισαγωγές καινούριων αυτοκινήτων κινεζικής κατασκευής αυξήθηκαν κατά 121% τους πρώτους επτά μήνες του έτους, σύμφωνα με την ομοσπονδιακή στατιστική υπηρεσία Destatis. Συνολικά τα κινεζικής κατασκευής οχήματα αντιστοιχούσαν σχεδόν στο 14% του συνόλου των εισαγόμενων οχημάτων.

«Αφού έχαναν συνεχώς μερίδιο αγοράς στην Κίνα, […] φαίνεται ότι πλέον [ο ανταγωνισμός] πλήττει τις δραστηριότητές τους και στην ευρωπαϊκή αγορά αυτοκινήτων», δήλωσε στην DW ο Αντρέας Μίσερ, συνεργάτης του Ινστιτούτου Mercator για τις Κινεζικές Σπουδές (MERICS) με έδρα το Βερολίνο.

Ο Μίσερ ανέφερε ότι η πίεση από το ισχυρό λόμπι της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας ήταν καθοριστική για τη «μεταβαλλόμενη στάση του Βερολίνου απέναντι στα εργαλεία εμπορικής άμυνας».

Αυξάνονται οι πιέσεις από τη βιομηχανία

Μεταξύ των πολλών επικεφαλής γερμανικών επιχειρήσεων που τους τελευταίους μήνες έχουν ζητήσει πιο σκληρή στάση, ο Όλιβερ Ρίχτμπεργκ Richtberg, επικεφαλής εξωτερικού εμπορίου στη VDMA, την ένωση μηχανολογικών βιομηχανιών της Γερμανίας, το έθεσε μάλλον με τον πιο ωμό τρόπο:

«Αυτή τη στιγμή αποβιομηχανοποιούμαστε εξαιτίας αθέμιτων μέτρων – και οι περισσότερες εταιρείες δεν είναι πλέον διατεθειμένες να το αποδεχθούν», δήλωσε ο Ρίχτμπεργκ στην εφημερίδα WELT am Sonntag τον Αύγουστο.

Σύμφωνα με την Eurostat, το έλλειμμα της ΕΕ στο εμπόριο αγαθών με την Κίνα ανερχόταν πέρυσι σε περίπου 360 δισεκατομμύρια ευρώ – ουσιαστικά δηλαδή ένα δισεκατομμύριο ευρώ ημερησίως — και διευρύνθηκε εκ νέου το πρώτο εξάμηνο του 2026.

Ενώ οι Βρυξέλλες προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το ντάμπινγκ φθηνών κινεζικών προϊόντων, ένας ξεχωριστός νόμος για τη βιομηχανική προστασία και άλλα μέτρα κατά του οικονομικού εξαναγκασμού συναντούν αντιδράσεις τόσο από το Πεκίνο όσο και στο εσωτερικό της ΕΕ.

Δικλείδα ασφαλείας για τυχόν αντίποινα

Ο Νόμος Βιομηχανικής Επιτάχυνσης της ΕΕ, που προτάθηκε τον Μάρτιο, έχει στόχο να επαναφέρει μεταποιητικές επενδύσεις στην Ευρώπη, ευνοώντας εταιρείες με έδρα στην ΕΕ σε δημόσιες συμβάσεις και επιδοτήσεις. Οι ξένες επενδύσεις σε καίριους τομείς θα εγκρίνονται μόνο εάν οι Ευρωπαίοι εταίροι διατηρούν τον πλειοψηφικό έλεγχο, κάτι που το Πεκίνο έχει χαρακτηρίσει ως διάκριση.

Η Ένωση Ευρωπαίων Κατασκευαστών Αυτοκινήτων (ACEA) προειδοποίησε τον περασμένο μήνα πως το σχέδιο κάνει ελάχιστα για να αντιμετωπίσει την απειλή από φθηνότερους Κινέζους ανταγωνιστές. Σε έγγραφο θέσεων ανέφερε πως το κίνητρο για παραγωγή εντός της Ένωσης πρέπει να είναι αρκετά μεγάλο, ώστε να «αντισταθμίζει το επιπλέον κόστος της τοπικής παραγωγής».

Κύρια ανησυχία του Βερολίνου ήταν το ενδεχόμενο η Κίνα να επιβάλει νέους περιορισμούς στις εξαγωγές ορυκτών σπάνιων γαιών και των μαγνητών που κατασκευάζονται από αυτά. Το Πεκίνο διαθέτει σχεδόν ασφυκτικό έλεγχο σε αυτά τα στοιχεία, τα οποία είναι απαραίτητα για τη γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αλλά και την αμυντική βιομηχανία.

Το Bloomberg επικαλέστηκε την περασμένη εβδομάδα ανώνυμους Γερμανούς αξιωματούχους, σύμφωνα με τους οποίους ένας νέος ευρωπαϊκός «διακόπτης» θα μπορούσε να λειτουργήσει ως δικλείδα ασφαλείας, προκειμένου το Πεκίνο να μην μπλοκάρει αυτές τις εξαγωγές. Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα του Bloomberg, οι Βρυξέλλες εξετάζουν επίσης μονομερείς περιορισμούς στον αριθμό των υβριδικών αυτοκινήτων που μπορεί να εξάγει η Κίνα στην ΕΕ.

Πρόσθετα εμπορικά μέτρα στο τραπέζι της ΕΕ

Ίσως προκειμένου να αποφευχθεί μια τόσο ανοιχτή αντιπαράθεση, η ΕΕ και η Κίνα κατέληξαν την περασμένη εβδομάδα σε μια «κοινή συνεννόηση» που θα μπορούσε να μειώσει κατά περισσότερο από το ήμισυ τις κινεζικές εξαγωγές υβριδικών και plug-in υβριδικών οχημάτων προς την ΕΕ, σύμφωνα με τον επίτροπο Εμπορίου της ΕΕ Μάρος Σέφτσοβιτς, ο οποίος ηγήθηκε της ευρωπαϊκής αντιπροσωπείας στις συνομιλίες στο Πεκίνο.

Όπως προκύπτει από δημοσιεύματα, η συμφωνία θα θέτει ανώτατο όριο 350.000 οχημάτων ετησίως σε αυτές τις κινεζικές εισαγωγές, με το όριο να αυξάνεται κατά 6% κάθε χρόνο για τέσσερα χρόνια.

Σύμφωνα με υπολογισμούς του MERICS, η ΕΕ αποτελεί σημαντικότερη εξαγωγική αγορά για την Κίνα από ό,τι οι ΗΠΑ. Το πρώτο εξάμηνο του έτους οι κινεζικές εξαγωγές προς την ΕΕ ανήλθαν σε 254 δισεκατομμύρια δολάρια – έναντι 172 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς τις ΗΠΑ.

Αυτό θα μπορούσε να προσφέρει στους διαπραγματευτές της ΕΕ ισχυρότερα μέσα πίεσης, καθώς προσπαθούν να αποφύγουν έναν εμπορικό πόλεμο, προστατεύοντας ταυτοχρόνως την Ευρώπη από το νέο κύμα υπερπροσφοράς κινεζικών εξαγωγών.

Όπως δήλωσε στην DW ο Μίσερ, «η ΕΕ διαθέτει μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ από όση μερικές φορές πιστεύει».

Πηγη: DW

Το επόμενο τεστ των Συμφωνιών του Αβραάμ του 2020 μεταφέρεται από τις διπλωματικές αιθουσες στα εργοστάσια. Στο Air Show του Μαρακές, το Ισραήλ εγκαινίασε το πρώτο του επίσημο εθνικό περίπτερο σε μαροκινή αμυντική έκθεση, ενώ τα παραγωγικά σχέδια της Moroccan Military Industry (MMI) προσέφεραν ένα συγκεκριμένο μέτρο για το πόσο μακριά μπορούν να φτάσουν οι δεσμοί ασφαλείας: από τις πωλήσεις ισραηλινών όπλων προς την εγχώρια κατασκευή.

Το ερώτημα είναι αν αυτή η στροφή μπορεί να προσφέρει συστήματα σε μεγάλη κλίμακα, να υποστηρίξει τις μαροκινές δυνάμεις και να προσελκύσει ξένους πελάτες.

Από τότε που το Μαρόκο και το Ισραήλ ομαλοποίησαν τις σχέσεις τους το 2020 και υπέγραψαν συμφωνία αμυντικής συνεργασίας το 2021, η σχέση ασφαλείας τους έχει επεκταθεί από τις αγορές εξοπλισμών στην τεχνική συνεργασία και τα βιομηχανικά έργα.

Οργανωμένη υπό την αιγίδα της SIBAT, της Διεύθυνσης Διεθνούς Αμυντικής Συνεργασίας του Υπουργείου Άμυνας του Ισραήλ, η αντιπροσωπεία έφερε κορυφαίους στρατιωτικούς και βιομηχανικούς ηγέτες στη Βόρεια Αφρική.

Ο Διευθυντής της SIBAT, Ταξίαρχος (ε.α.) Yair Kulas, ο Στρατιωτικός Ακόλουθος Συνταγματάρχης Sharon Itach, ο Επικεφαλής της Αποστολής Yosef Ben David και ο Διευθύνων Σύμβουλος της Rafael, Yoav Tourgeman, συμμετείχαν μαζί με ανώτερα στελέχη της Israel Aerospace Industries (IAI) και της Elbit Systems στην έκθεση. Συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Μαροκινό Αναπληρωτή Υπουργό Αρμόδιο για τη Διοίκηση Εθνικής Άμυνας, Abdellatif Loudiyi.

Η ίδρυση της Moroccan Military Industry (MMI) αποτελεί ένα περαιτέρω βήμα: Το Ραμπάτ επιδιώκει όχι μόνο να αποκτήσει προηγμένα συστήματα, αλλά και να συναρμολογεί και να κατασκευάζει επιλεγμένο εξοπλισμό στο εσωτερικό της χώρας. Η εγχώρια παραγωγή θα μπορούσε να μειώσει την έκθεση σε εξωτερικές διαταραχές εφοδιασμού, αν και ο βαθμός της μαροκινής προστιθέμενης αξίας θα εξαρτηθεί από το τι κατασκευάζεται τοπικά και πόση τεχνολογία μεταφέρεται.

Συνδεδεμένη με την Elbit Systems μέσω αναφερόμενων ιδιοκτησιακών δεσμών και της χρήσης ισραηλινής τεχνολογίας, η MMI αντικατοπτρίζει την προσπάθεια του Ραμπάτ να δημιουργήσει μια εγχώρια αμυντική-βιομηχανική βάση. Σε ολόκληρη τη Βόρεια Αφρική, τα εξελιγμένα στρατιωτικά συστήματα και εξαρτήματα εξαρτώνται εδώ και καιρό σε μεγάλο βαθμό από ξένους προμηθευτές. Η τοπική κατασκευή προσφέρει στο Μαρόκο έναν τρόπο να διευρύνει τον ρόλο του στη συναρμολόγηση, την παραγωγή πυρομαχικών και την υποστήριξη εξοπλισμού.

Το βιομηχανικό αποτύπωμα της MMI περιλαμβάνει μια εγκατάσταση οπλικών συστημάτων στο Midparc, κοντά στην Καζαμπλάνκα, και ένα έργο πυρομαχικών στο Sidi Yahya. Οι δημοσιευμένες αναφορές διαφέρουν ως προς το πόση κατασκευή πραγματοποιείται ήδη στη δεύτερη τοποθεσία, αφήνοντας ασαφή την κλίμακα της τρέχουσας παραγωγής.

Σύμφωνα με τον γενικό διευθυντή της εταιρείας, το 99% του εργατικού δυναμικού της, συμπεριλαμβανομένων των μηχανικών, είναι Μαροκινοί. Αυτό αποτελεί απόδειξη της τοπικής συμμετοχής, αν και δεν αποδεικνύει πόση τεχνογνωσία σχεδιασμού ή έλεγχο στην βασική τεχνολογία έχει αποκτήσει το Μαρόκο.

Το επόμενο ορόσημο είναι η σχεδιαζόμενη έναρξη των παραδόσεων τον Μάρτιο του 2027. Η MMI αναφέρει ότι θα παράγει πύργους μάχης για θωρακισμένα οχήματα Tata 8×8 που συναρμολογούνται στο Μαρόκο.

Παράλληλα, η MMI αναπτύσσει μια αντι-drone έκδοση του πύργου χρησιμοποιώντας πυρομαχικά 30 mm εξοπλισμένα με μικροσκοπικούς αισθητήρες ραντάρ. Σύμφωνα με την περιγραφή της εταιρείας, ο αισθητής προορίζεται να πυροδοτεί μια έκρηξη κοντά σε ένα πλησιάζον drone, απελευθερώνοντας θραύσματα βολφραμίου για την καταστροφή του.

Ο στόχος είναι να παράσχει μια χαμηλότερου κόστους εναλλακτική λύση έναντι της αναχαίτισης με πυραύλους, αλλά η αντι-drone παραλλαγή θα πρέπει να περιγραφεί ως μια δυνατότητα υπό ανάπτυξη και όχι ως ένα σύστημα που έχει ήδη αποδειχθεί στην υπηρεσία του μαροκινού στρατού.

Η MMI σχεδιάζει επίσης να παράγει αυτοκινούμενα συστήματα όλμων και δηλώνει ότι αναμένει να πραγματοποιήσει εξαγωγές σε ευρωπαϊκό μέλος του ΝΑΤΟ, αν και ο πελάτης, το χρονοδιάγραμμα παράδοσης και ο όγκος της παραγγελίας παραμένουν αδήλωτα.

Η Αλγερία παραμένει βασικός αμυντικός εταίρος της Ρωσίας και διαθέτει σημαντικά αποθέματα βαρέων θωρακισμένων, μαχητικών αεροσκαφών και συστημάτων αεράμυνας. Το Αλγέρι συνεχίζει επίσης να υποστηρίζει το Μέτωπο Πολισάριο στη Δυτική Σαχάρα, διατηρώντας έναν ανταγωνισμό ασφαλείας με το Ραμπάτ, τον οποίο ούτε η ομαλοποίηση με το Ισραήλ ούτε η νέα αμυντική τεχνολογία έχουν επιλύσει.

Στο Air Show του Μαρακές, οι ισραηλινές εταιρείες παρουσίασαν μια σειρά από στρατιωτικές τεχνολογίες, από τα περιπλανώμενα πυρομαχικά (loitering munitions) Hero της UVision και τις τακτικές πλατφόρμες της XTEND, μέχρι τα συστήματα πλοήγησης χωρίς GPS της Asio Technologies. Τα εκθέματα υπογράμμισαν το εύρος της ισραηλινής αμυντικής τεχνολογίας που προσφέρεται, αν και δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι το Μαρόκο έχει αγοράσει ή αναπτύξει κάθε σύστημα που παρουσιάστηκε.

Πέρα από τον χώρο της έκθεσης, η ισραηλινή τεχνολογία ριζώνει ήδη στην αμυντική βιομηχανία του Μαρόκου. Τον Νοέμβριο του 2025, η BlueBird Aero Systems, θυγατρική της Israel Aerospace Industries, προώθησε το τοπικό της πρόγραμμα SpyX, με αναφορές της αμυντικής βιομηχανίας να περιγράφουν μια εγκατάσταση παραγωγής στο Benslimane και εκπαίδευση για Μαροκινούς τεχνικούς ενόψει της εγχώριας κατασκευής.

Παραμένει ασαφές πόσα εγχωρίως παραγόμενα συστήματα SpyX έχουν ενταχθεί στην υπηρεσία των μαροκινών δυνάμεων. Η BlueBird αναφέρει επίσης ότι ο μαροκινός στρατός λειτουργεί τα συστήματα επιτήρησης WanderB-VTOL και ThunderB-VTOL για συλλογή πληροφοριών, ασφάλεια συνόρων, προστασία νηοπομπών και άλλες αποστολές.

Πιο νότια, η αστάθεια στο Σαχέλ, τροφοδοτούμενη από αντάρτικες ομάδες, δίκτυα λαθρεμπορίου και αντικρουόμενα ξένα συμφέροντα ασφαλείας, αποτελεί μια διαρκή απειλή για τη σταθερότητα της Βόρειας Αφρικής.

Η χρήση drones επιτήρησης από τις μαροκινές δυνάμεις για αποστολές ασφάλειας συνόρων μπορεί να τις βοηθήσει να παρακολουθούν απομακρυσμένες περιοχές και να ανταποκρίνονται σε πιθανή διείσδυση. Η αξία τους είναι πιο περιορισμένη αλλά ουσιαστική: η διαρκής επιτήρηση μπορεί να βελτιώσει την επίγνωση της κατάστασης σε απομακρυσμένα εδάφη και να παράσχει πρωιμότερη προειδοποίηση για πιθανή διείσδυση.

Οι ισραηλινές εταιρείες στο Μαρακές παρουσίασαν επίσης ηλεκτροοπτικές τεχνολογίες και τεχνολογίες δορυφορικών επικοινωνιών που θα μπορούσαν να βελτιώσουν τη μαροκινή παρακολούθηση των προσβάσεών της στον Ατλαντικό και τη Μεσόγειο, εάν αποκτηθούν και ενσωματωθούν.

Αυτές οι δυνατότητες δεν μπορούν να εξαλείψουν την ευρύτερη απειλή του Σαχέλ, αλλά μπορούν να δώσουν στις μαροκινές δυνάμεις μια καλύτερη εικόνα της επικράτειας που πρέπει να υπερασπιστούν.

Το στρατηγικό ερώτημα είναι αν το Ραμπάτ θα προχωρήσει πέρα από την αγορά μεμονωμένων συστημάτων προς τη συντήρηση και την ενσωμάτωση περισσότερων από αυτές τις δυνατότητες εντός της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας του.

Το Μαρόκο είναι εταίρος στον Μεσογειακό Διάλογο του ΝΑΤΟ, ένα πλαίσιο συνεργασίας και όχι ιδιότητα μέλους του ΝΑΤΟ. Για την Ισπανία και άλλα νοτιοευρωπαϊκά κράτη, οι ισχυρότερες μαροκινές αμυντικές δυνατότητες θα μπορούσαν να υποστηρίξουν τη συνεργασία για τη θαλάσσια ασφάλεια, αν και οι μακροχρόνιες ευαισθησίες σχετικά με τη Σεούτα και τη Μελίγια παραμένουν.

Η αμερικανική άσκηση African Lion προσφέρει ένα πιο συγκεκριμένο μέτρο στρατιωτικής συνεργασίας: Το Ισραήλ συμμετείχε στην έκδοση του 2025 μαζί με το Μαρόκο και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αυτό αποδεικνύει μια υπάρχουσα βάση για πολυεθνική στρατιωτική συνεργασία, αλλά δεν δημιουργεί μια ενιαία ισραηλινο-μαροκινή-αμερικανική διοίκηση ή ένα κοινό αμυντικό δίκτυο για το Γιβραλτάρ.

Για το Ισραήλ, η αξία της σχέσης εκτείνεται πέρα από τις άμεσες πωλήσεις όπλων. Η συμπαραγωγή μπορεί να διευρύνει τις αγορές για την ισραηλινή τεχνολογία, να δημιουργήσει μακροπρόθεσμες σχέσεις συντήρησης και βιομηχανίας και να βοηθήσει το Μαρόκο να αναπτύξει την ικανότητα υποστήριξης του εξοπλισμού στο εσωτερικό του.

To οικονομικό όφελος εξαρτάται από τα συμβόλαια που θα εξασφαλιστούν στην πράξη· το στρατηγικό όφελος εξαρτάται από το αν η παραγωγή, η παράδοση και η συντήρηση αποδειχθούν αξιόπιστες με την πάροδο του χρόνου.

Αυτή η ρύθμιση απαιτεί επίσης πειθαρχία. Η μεταφορά τεχνολογίας μπορεί να εμβαθύνει τη συνεργασία, αλλά οι ισραηλινές εταιρείες πρέπει να προστατεύσουν την ευαίσθητη πνευματική ιδιοκτησία, ενώ αποφασίζουν πόση κατασκευαστική και τεχνική τεχνογνωσία θα μεταφέρουν τοπικά.

Η αξία της σχέσης θα μετρηθεί από τη διατηρήσιμη παραγωγή, τη αξιόπιστη συντήρηση και τις επαναλαμβανόμενες παραγγελίες, όχι από διακηρύξεις για μια νέα περιφερειακή τάξη πραγμάτων.

Το πραγματικό τεστ ξεκινά μετά το Air Show του Μαρακές: εάν η MMI παραδώσει τους πύργους μάχης εντός χρονοδιαγράμματος, εάν το Μαρόκο μπορεί να συντηρήσει και να ενσωματώσει τα συστήματα που παράγει και εάν η εταιρεία κερδίσει παραγγελίες εξαγωγής πέρα από την εγχώρια αγορά της.

Εάν εκπληρωθούν αυτά τα ορόσημα, οι Συμφωνίες του Αβραάμ θα έχουν παράγει κάτι πιο ουσιαστικό από τον διπλωματικό συμβολισμό: μια μαροκινή αμυντική βιομηχανία χτισμένη εν μέρει πάνω στην ισραηλινή τεχνολογία.

Η Αλγερία δεν βρίσκεται αντιμέτωπη με μια αδιάσπαστη ασπίδα σήμερα. Παρακολουθεί έναν γείτονα να χτίζει περισσότερο τη δική του αμυντική ικανότητα.

meforum.org