Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Ανατολικής Λιβύης και η εκκρεμότητα γύρω από το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, Great Sea Interconnector (GSI), διαμορφώνουν ένα νέο περιβάλλον έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν περιορίζεται πλέον στις διεκδικήσεις που διατυπώνει η Τουρκία, αλλά επεκτείνεται στο μέχρι πού είναι διατεθειμένη να φτάσει η Άγκυρα για να τις επιβάλει στην πράξη.

Αυτό αναδεικνύεται στο δημοσίευμα της Μαρίας Ζαχαράκη στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο», όπου καταγράφονται οι εκτιμήσεις Τούρκων αξιωματούχων, πρώην διπλωματών και αναλυτών για τις συνέπειες του τουρκολιβυκού μνημονίου, τις πιθανές αντιδράσεις στο GSI και τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, προκύπτει μια κοινή θέση: η Τουρκία δεν σκοπεύει να αποδεχθεί τον αποκλεισμό της από διαδικασίες που αφορούν θαλάσσιες περιοχές τις οποίες θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της δικαιοδοσία.

Γιαϊτζί: «Σημαντικό πλήγμα» για τις ελληνικές θέσεις

Ο απόστρατος υποναύαρχος Τζιχάτ Γιαϊτζί, ο οποίος θεωρείται ένας από τους βασικούς εμπνευστές του τουρκολιβυκού μνημονίου, αντιμετωπίζει την επικύρωσή του από την ανατολική λιβυκή πλευρά ως εξέλιξη ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας.

Σύμφωνα με όσα ανέφερε στη Μαρία Ζαχαράκη, η απόφαση αποτελεί «σημαντικό πλήγμα» για την ελληνική αμφισβήτηση της συμφωνίας, καθώς, κατά την τουρκική ερμηνεία, ενισχύει τη θέση περί θαλάσσιας γειτνίασης Τουρκίας και Λιβύης.

Ο Γιαϊτζί επιμένει ότι η Κρήτη, η Κάσος, η Κάρπαθος, η Ρόδος και το Καστελλόριζο δεν μπορούν να ακυρώσουν τις αξιώσεις που προβάλλει η Άγκυρα με βάση τις ηπειρωτικές ακτές της.

Πρόκειται για την τουρκική επιχειρηματολογία που αμφισβητεί την επήρεια των ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και βρίσκεται στον πυρήνα της αντιπαράθεσης με την Αθήνα.

Πιο συγκρατημένος εμφανίζεται ο Ουγούρ Εκιντζί, ερευνητής του φιλοκυβερνητικού ινστιτούτου SETA.

Ο Τούρκος αναλυτής εκτιμά ότι η απόφαση της λιβυκής Βουλής δεν μεταβάλλει τη στρατηγική της Άγκυρας, προσφέρει όμως πρόσθετη πολιτική υποστήριξη στη θέση ότι τα νησιά δεν αποκτούν αυτομάτως πλήρη επήρεια κατά την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.

Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι η εξέλιξη δεν επιλύει τις διαφορές στην Ανατολική Μεσόγειο. Αντίθετα, ενδέχεται να προκαλέσει νέες αντιπαραθέσεις, με εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διεθνών επιχειρηματικών ομίλων.

Τούρκος πρώην διπλωμάτης: «Το χειρότερο δυνατό αποτέλεσμα για την Τουρκία»

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τοποθέτηση του Αϊντίν Σεζέρ, πρώην στελέχους του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών και επικριτή του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Ο Σεζέρ αντιμετωπίζει την εξέλιξη με έντονο προβληματισμό, προειδοποιώντας ότι η επικύρωση του μνημονίου μπορεί να οδηγήσει σε διεθνή δικαστική αντιπαράθεση με την Ελλάδα και ενδεχομένως την Αίγυπτο.

«Από την πλευρά της Τουρκίας, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με το χειρότερο δυνατό αποτέλεσμα», δηλώνει.

Η ανησυχία του αφορά το ενδεχόμενο μιας δυσμενούς δικαστικής απόφασης, η οποία θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρό προηγούμενο εις βάρος των τουρκικών θέσεων για την επήρεια των νησιών.

Ο ίδιος αποφεύγει να ολοκληρώσει δημόσια την εκτίμησή του για τις πιθανές συνέπειες, αναφέροντας ότι δεν έχει το θάρρος να περιγράψει τι θα μπορούσε να σημαίνει ένα αρνητικό αποτέλεσμα για την επιχειρηματολογία της Άγκυρας.

Επισημαίνει, πάντως, ότι η επικύρωση δεν συνεπάγεται αυτομάτως πρακτικές επιπτώσεις για την Ελλάδα, κάνοντας αναφορά και στην παρουσία αμερικανικών εταιρειών στον τομέα των ενεργειακών ερευνών.

Κουνεράλπ: Κίνδυνος νέας κρίσης όπως το 2020

Ανάλογο προβληματισμό εκφράζει ο Σελίμ Κουνεράλπ, πρώην Τούρκος διπλωμάτης, ο οποίος θεωρεί ότι η προσέγγιση της πλευράς Χαφτάρ με την Άγκυρα μπορεί τελικά να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα επιλύει.

Στο επίκεντρο της ανησυχίας του βρίσκεται η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και η πιθανότητα νέας κρίσης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Κουνεράλπ παραπέμπει στα γεγονότα του 2020, όταν η παρουσία του τουρκικού ερευνητικού σκάφους «Ορούτς Ρέις» προκάλεσε σοβαρή ένταση με την Ελλάδα.

Εκτιμά ότι, εάν επιχειρηθεί η πρακτική εφαρμογή των τουρκικών διεκδικήσεων, ενδέχεται να ακολουθήσει νέος κύκλος αντιπαράθεσης, που θα μπορούσε να οδηγήσει και πάλι στην απόσυρση πλοίων από τις επίμαχες περιοχές.

Δεν αποκλείει, επίσης, την επαναφορά του ζητήματος σε διεθνές διπλωματικό και δικαστικό επίπεδο, με ενδεχόμενη συζήτηση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και πρόταση παραπομπής στο Διεθνές Δικαστήριο.

Κατά την εκτίμησή του, ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να οδηγήσει σε μακροχρόνια στασιμότητα.

Η ουσία της προειδοποίησής του είναι ότι η πολιτική αξιοποίηση του τουρκολιβυκού μνημονίου μπορεί να μετατραπεί σε διπλωματικό και νομικό κόστος για την ίδια την Τουρκία.

Το GSI στο επίκεντρο: Απαιτήσεις συνεννόησης με την Άγκυρα

Η δεύτερη παράμετρος της αντιπαράθεσης αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.

Το έργο του Great Sea Interconnector αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική διάσταση, καθώς η Άγκυρα υποστηρίζει ότι τμήματα της σχεδιαζόμενης διαδρομής του βρίσκονται σε περιοχές που η ίδια θεωρεί τουρκική υφαλοκρηπίδα.

Ο Τζιχάτ Γιαϊτζί συνδέει ευθέως την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου με το μέλλον του έργου.

«Όχι, δεν είναι καθόλου σωστό να λέμε ότι η απόφαση αυτή της Λιβύης δεν θα επηρεάσει το έργο του καλωδίου», υποστηρίζει.

Μάλιστα, επεκτείνει την τουρκική επιχειρηματολογία, υποστηρίζοντας ότι, εφόσον η όδευση του καλωδίου περνά από περιοχές που το μνημόνιο αποδίδει στη λιβυκή υφαλοκρηπίδα, θα πρέπει να υπάρξει σχετική συνεννόηση με τη Λιβύη.

Η θέση αυτή επιχειρεί να συνδέσει δύο διαφορετικά ζητήματα: τη θαλάσσια οριοθέτηση Τουρκίας–Λιβύης και την υλοποίηση ενός ενεργειακού έργου μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η τουρκική πλευρά δεν περιορίζεται στην αμφισβήτηση των ελληνικών θέσεων, αλλά εγείρει αξιώσεις συμμετοχής στη διαδικασία υλοποίησης του έργου.

Θα υπάρξει στρατιωτική αντίδραση;

Το ερώτημα που κυριαρχεί είναι τι θα πράξει η Τουρκία εάν η Ελλάδα προχωρήσει στις απαιτούμενες δραστηριότητες χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με την Άγκυρα.

Ο Οζάι Σεντίρ, διευθυντής σύνταξης της τουρκικής εφημερίδας «Μιλιέτ», αποφεύγει να προσδιορίσει τη μορφή μιας ενδεχόμενης αντίδρασης.

Αρκείται στη διαπίστωση ότι η τουρκική στάση είναι ήδη ξεκάθαρη, χωρίς να αποκλείει ή να προαναγγέλλει στρατιωτική κινητοποίηση.

Πιο σαφής είναι ο Ναμίκ Ταν, πρώην πρεσβευτής της Τουρκίας στην Ουάσιγκτον και στο Τελ Αβίβ και στέλεχος της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Παρότι διαφωνεί με την κυβέρνηση Ερντογάν σε σειρά ζητημάτων, υιοθετεί την τουρκική απαίτηση προηγούμενης συνεννόησης για δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές που διεκδικεί η Άγκυρα.

Ο Ταν θεωρεί αναπόφευκτη μια τουρκική αντίδραση εάν η Αθήνα προχωρήσει χωρίς την έγκριση που αξιώνει η Τουρκία.

Δεν διευκρινίζει, ωστόσο, εάν αυτή θα έχει διπλωματικό ή στρατιωτικό χαρακτήρα.

Η στάση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι η τουρκική αμφισβήτηση των ελληνικών θαλάσσιων δικαιωμάτων δεν περιορίζεται στο κυβερνών κόμμα του Ερντογάν.

Τι περιμένουν οι Τούρκοι από τις Ηνωμένες Πολιτείες

Στο δημοσίευμα καταγράφεται επίσης η εκτίμηση ότι η Ουάσιγκτον δεν πρόκειται να παρέμβει αποφασιστικά υπέρ της Αθήνας σε περίπτωση νέας κρίσης.

Ο Ουγούρ Εκιντζί θεωρεί ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επιδιώξουν διπλωματική διαχείριση μιας ενδεχόμενης έντασης.

Ο Ναμίκ Ταν εκτιμά ότι η αμερικανική πλευρά θα διατηρήσει την παραδοσιακή της στάση, αποφεύγοντας την άμεση εμπλοκή σε διμερείς διαφορές Ελλάδας και Τουρκίας, ακόμη και όταν αυτές συνδέονται με το GSI.

Πρόκειται για εκτιμήσεις των Τούρκων συνομιλητών και όχι για επιβεβαιωμένη δέσμευση της αμερικανικής κυβέρνησης.

Ωστόσο, οι συγκεκριμένες τοποθετήσεις αποτυπώνουν τον τρόπο με τον οποίο μέρος του τουρκικού διπλωματικού και αναλυτικού περιβάλλοντος αντιλαμβάνεται τον πιθανό ρόλο των ΗΠΑ.

Η Άγκυρα εγκλωβίζεται στις δικές της απαιτήσεις

Μια ακόμη παράμετρος προκύπτει από τις δημόσιες τοποθετήσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν.

Όπως υπενθυμίζεται στο δημοσίευμα, ο Φιντάν έχει θέσει ζήτημα προηγούμενης γραπτής γνωστοποίησης των ελληνικών δραστηριοτήτων.

Με αυτόν τον τρόπο, η Άγκυρα έχει διαμορφώσει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο απαιτήσεων, το οποίο δυσκολεύεται πλέον να εγκαταλείψει χωρίς πολιτικό κόστος.

Η τουρκική πλευρά βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με ένα δίλημμα που απορρέει από τη δική της στρατηγική.

Εάν επιμείνει στην πρακτική εφαρμογή των αξιώσεών της, κινδυνεύει να προκαλέσει νέα κρίση με την Ελλάδα και να επιβαρύνει τις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Εάν, αντιθέτως, υποχωρήσει από τις δημόσια διατυπωμένες απαιτήσεις της, θα πρέπει να διαχειριστεί τις εσωτερικές πολιτικές συνέπειες.

Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι αυτός ο προβληματισμός δεν περιορίζεται στους επικριτές της κυβέρνησης Ερντογάν, αλλά αναγνωρίζεται, με διαφορετικές διατυπώσεις, από συνομιλητές που βρίσκονται σε διαφορετικά σημεία του τουρκικού πολιτικού και διπλωματικού φάσματος.

Η επόμενη φάση της αντιπαράθεσης θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από τις κινήσεις που θα επιχειρηθούν στη θάλασσα.

Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν η Τουρκία θα επιχειρήσει να μετατρέψει τις διεκδικήσεις της σε τετελεσμένα και ποιο κόστος είναι διατεθειμένη να αναλάβει για να το πετύχει.

Όποιος κι αν ηγηθεί του Ισραήλ μετά τις εκλογές, θα λάβει εκτιμήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών για τις ίδιες τουρκικές στρατιωτικές αναπτύξεις, δυνατότητες, δίκτυα και προθέσεις.

Του Σάι Γκαλ

Οι αυριανές εκλογές μπορεί να αλλάξουν την κυβέρνηση του Ισραήλ, αλλά όχι τα στρατηγικά του συμφέροντα.

Οι στρατιωτικές αναπτύξεις της Άγκυρας, οι εδαφικές της διεκδικήσεις και οι περιφερειακές της φιλοδοξίες θα παραμείνουν, όπως θα παραμείνει και η συμμαχία του Ισραήλ με την Ελλάδα και την Κύπρο. Αυτό που ενδέχεται να αλλάξει είναι η ελευθερία δράσης του Ισραήλ, μια κυβέρνηση ικανή να συνεργάζεται με την Ευρώπη και να αντιστέκεται στην Ουάσιγκτον, όταν είναι απαραίτητο, θα μπορούσε να καταστήσει αυτή τη συμμαχία αποτελεσματικότερη απέναντι στην Τουρκία.

Ο Νετανιάχου αξίζει αναγνώριση για τη συγκρότηση της συμμαχίας. Το 2010 ανταπέδωσε την επίσκεψη του Γιώργου Παπανδρέου, αποτελώντας τον πρώτο Ισραηλινό πρωθυπουργό που επισκέφθηκε την Ελλάδα. Το 2012 έγινε ο πρώτος που επισκέφθηκε την Κύπρο. Το 2016 συμμετείχε μαζί με τον Αλέξη Τσίπρα και τον Νίκο Αναστασιάδη στην εναρκτήρια τριμερή σύνοδο κορυφής στη Λευκωσία.

Η συμμαχία επιβίωσε και πέρα από τη θητεία του Νετανιάχου. Τον Δεκέμβριο του 2021, ο Ναφτάλι Μπένετ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Νίκος Αναστασιάδης δεσμεύτηκαν για βαθύτερη αμυντική και οικονομική συνεργασία και ζήτησαν την επανέναρξη του διαλόγου μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ισραήλ. Οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF) πραγματοποίησαν ασκήσεις στην Κύπρο το 2022. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, επί πρωθυπουργίας Γιαΐρ Λαπίντ, το Συμβούλιο Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ συνεδρίασε εκ νέου έπειτα από μία δεκαετία.

Η εκλογική αναμέτρηση στο Ισραήλ διεξάγεται γύρω από ζητήματα λογοδοσίας για την 7η Οκτωβρίου, στρατιωτικής θητείας, δικαστικής ανεξαρτησίας και του μέλλοντος της δημοκρατίας του. Η συμμαχία με την Ελλάδα και την Κύπρο δεν αποτελεί διαχωριστική γραμμή μεταξύ των πολιτικών παρατάξεων.

Η στρατηγική γειτονιά του Ισραήλ εκτείνεται πέρα από τα χερσαία σύνορά του. Η ειρήνη και η εξομάλυνση των σχέσεων με τα αραβικά κράτη είναι απαραίτητες. Εξίσου απαραίτητη είναι και η συνεργασία με την Ελλάδα και την Κύπρο, τους δημοκρατικούς Ευρωπαίους γείτονές του στην άλλη πλευρά της Μεσογείου. Το ελληνικό έδαφος και ο ελληνικός θαλάσσιος χώρος, η θέση της Κύπρου, καθώς και τα λιμάνια, οι υποδομές και η ιδιότητα των δύο χωρών ως μελών της ΕΕ, προσφέρουν στο Ισραήλ στρατηγικό βάθος και πρόσβαση ανεξάρτητη από την Άγκυρα. Οι ισραηλινές δυνατότητες στους τομείς των πληροφοριών, της τεχνολογίας και της άμυνας ενισχύουν και τις δύο χώρες. Το Ισραήλ χρειάζεται την Ελλάδα και την Κύπρο όχι λιγότερο απ’ όσο εκείνες χρειάζονται το Ισραήλ.

Η ίδια μεσογειακή γειτονιά εκθέτει και τα τρία κράτη στη στρατηγική περίμετρο της Τουρκίας. Η εδραίωση της τουρκικής παρουσίας στη Συρία απειλεί την ελευθερία δράσης του Ισραήλ. Η στρατιωτική παρουσία της Άγκυρας στη Λιβύη επεκτείνει την εμβέλειά της, ενώ τα έξι F-16 που αναπτύχθηκαν στην κατεχόμενη βόρεια Κύπρο τον Μάρτιο φέρνουν την τουρκική αεροπορική ισχύ πιο κοντά στη θαλάσσια οδό του Ισραήλ προς την Ευρώπη. Οι διεκδικήσεις της στο Αιγαίο και το θαλάσσιο μνημόνιο με τη Λιβύη παραβιάζουν τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Στις 21 Οκτωβρίου, η ΕΕ χαρακτήρισε το μνημόνιο άκυρο και ανυπόστατο. Οι κυρώσεις του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών τεκμηριώνουν επίσης τη δράση στελεχών και χρηματοδοτών της Χαμάς από το τουρκικό έδαφος.

Η κατοχή της βόρειας Κύπρου, οι διεκδικήσεις στο Αιγαίο και η επιδίωξη περιφερειακής πρωτοκαθεδρίας προϋπήρχαν του Ερντογάν. Αποτελούν διαχρονικές τουρκικές πολιτικές και όχι προσωπική διαμάχη με τον Νετανιάχου. Όποιος κι αν ηγηθεί του Ισραήλ μετά τις εκλογές, θα λάβει εκτιμήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών για τις ίδιες τουρκικές στρατιωτικές αναπτύξεις, δυνατότητες, δίκτυα και προθέσεις. Η διπλωματία, η αποτροπή και η προετοιμασία για ενδεχόμενη σύγκρουση θα παραμείνουν στοιχεία της ισραηλινής πολιτικής.

Η φιλία του Νετανιάχου με τον Ντόναλντ Τραμπ έχει αποφέρει πραγματικά οφέλη. Το λάθος του ήταν ότι μπέρδεψε την πρόσβαση με την επιρροή. Τον Ιούλιο αντιτάχθηκε στην πώληση F-35 στην Τουρκία, προειδοποιώντας ότι η συμφωνία θα υπονόμευε την αεροπορική υπεροχή του Ισραήλ. Ο Τραμπ τον αγνόησε: «Κανείς δεν μου λέει τι πρέπει να πουλάμε». Αναγνωρίζοντας την εχθρότητα της Άγκυρας απέναντι στο Ισραήλ και τον Νετανιάχου, πρόσθεσε: «Ήταν εξαιρετικοί απέναντί μου». Απέναντι στον ίδιο. Όχι απέναντι στο Ισραήλ, την Ελλάδα ή την Κύπρο.

Ο Τραμπ είχε αναγνωρίσει το 2015 μια «μικρή σύγκρουση συμφερόντων» σχετικά με τους Πύργους Τραμπ στην Κωνσταντινούπολη. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι επιχειρηματικά συμφέροντα υπαγόρευσαν τη θέση του για τα F-35. Η περιφρόνησή του προς τις ισραηλινές αντιρρήσεις δεν χρειάζεται εικασίες για να αποδειχθεί. Πέντε ημέρες πριν από την αποδοκιμασία του Νετανιάχου, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε ενημερώσει το Κογκρέσο ότι η αμερικανική νομοθεσία εξακολουθούσε να απαγορεύει την πώληση. Οι αμερικανικοί θεσμοί κράτησαν τη γραμμή τους. Η φιλία του Νετανιάχου δεν το έκανε.

Η Ουάσιγκτον εκτιμά τον ρόλο της Τουρκίας στη Συρία, στη Μαύρη Θάλασσα και στο ΝΑΤΟ, παρά τους δεσμούς της Άγκυρας με τη Ρωσία και τις απειλές της εναντίον Αμερικανών συμμάχων. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει τα δικά της συμφέροντα. Καθήκον του Νετανιάχου είναι να υπερασπίζεται τα συμφέροντα του Ισραήλ. Ωστόσο, η ισραηλινή κρατική στρατηγική συγχέει την εύνοια του προέδρου με τη στρατηγική ισχύ. Ο πρωθυπουργός που οικοδόμησε τη συμμαχία Ισραήλ–Ελλάδας–Κύπρου αντιμετώπισε τη φιλία με τον Τραμπ ως υποκατάστατο της αυτονομίας που η ίδια η συμμαχία είχε σκοπό να εξασφαλίσει.

Ένας φιλικός πρόεδρος αποτελεί πλεονέκτημα, όχι δόγμα ασφαλείας. Το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος χρειάζονται την αμερικανική συνεργασία, όχι την αμερικανική άδεια.

Η Ευρώπη προσφέρει αυτή την εναλλακτική δυνατότητα χωρίς να αντικαθιστά την αμερικανική συμμαχία. Η ελληνική και η κυπριακή κυριαρχία αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο της ίδιας της Ένωσης. Το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να συνδράμουν ένα άλλο κράτος-μέλος που δέχεται ένοπλη επίθεση στο έδαφός του. Η Άγκυρα μπορεί να παρεμποδίζει αποφάσεις του ΝΑΤΟ, αλλά δεν μπορεί να ασκήσει βέτο σε αυτές τις συμβατικές υποχρεώσεις. Η ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία, η βιομηχανική ικανότητα, οι υποδομές και οι μηχανισμοί επιβολής μπορούν να ενισχύσουν τη συνεργασία χωρίς τη συγκατάθεση της Τουρκίας.

Η Γαλλία προσθέτει στρατιωτική βαρύτητα μέσω της ανανεωμένης αμυντικής συμφωνίας της με την Ελλάδα, της στρατηγικής συνεργασίας της με την Κύπρο και των στρατιωτικών αναπτύξεών της στην Ανατολική Μεσόγειο. Το Παρίσι μοιράζεται σημαντικά συμφέροντα ασφαλείας με την Ιερουσαλήμ, την Αθήνα και τη Λευκωσία. Ο Νετανιάχου και ο Μακρόν έχουν επιτρέψει στις διαφωνίες σχετικά με την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση και τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις να βλάψουν τη σχέση τους. Οι γαλλικοί περιορισμοί στη συμμετοχή του Ισραήλ σε αμυντικές εκθέσεις επιδείνωσαν τη ζημιά. Αυτές οι διαφωνίες δεν είναι απαραίτητο να εμποδίζουν τη συνεργασία απέναντι στην Τουρκία.

Μια κυβέρνηση ικανή να αποκαταστήσει τις ευρωπαϊκές σχέσεις του Ισραήλ θα ενίσχυε την ίδια την τριμερή συμμαχία. Η Ευρώπη αποτελεί σημαντική αγορά για τις ισραηλινές αμυντικές εξαγωγές, πηγή βιομηχανικών και ερευνητικών συνεργασιών και ζωτικό πεδίο για την καταπολέμηση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και των απειλών κατά των υποδομών. Η Αθήνα και η Λευκωσία προσφέρουν στο Ισραήλ άμεση πρόσβαση σε ένα πολιτικό σύστημα και σύστημα ασφαλείας, του οποίου αποτελούν αναπόσπαστα μέλη.

Η ταύτιση του κυρίαρχου κράτους του Ισραήλ με τους οικισμούς στη Δυτική Όχθη θέτει σε κίνδυνο τις ευρωπαϊκές συνεργασίες του. Το συμφέρον του Ισραήλ έγκειται σε έναν ασφαλή διαχωρισμό σε δύο κράτη για δύο λαούς, με ένα αποστρατιωτικοποιημένο παλαιστινιακό κράτος, αφοπλισμένη τη Χαμάς και εφαρμόσιμες ρυθμίσεις ασφαλείας. Ο διαχωρισμός θα απελευθέρωνε ισραηλινές στρατιωτικές δυνάμεις και θα ενίσχυε τους δεσμούς με την Ευρώπη. Η Άγκυρα χρειάζεται την παλαιστινιακή διαίρεση: η υποστήριξή της προς τη Χαμάς εμποδίζει την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους και διατηρεί τη σύγκρουση ως μοχλό επιρροής της Τουρκίας.

Εάν η Τουρκία επιτεθεί στο Ισραήλ, στην Ελλάδα ή στην Κυπριακή Δημοκρατία από την κατεχόμενη βόρεια Κύπρο, η «Οργή του Ποσειδώνα» (Poseidon’s Wrath) αποσκοπεί σε κάτι περισσότερο από την απόκρουση της επίθεσης: στη διάλυση του στρατιωτικού και διοικητικού μηχανισμού της κατοχής και στην αποκατάσταση του ελέγχου της Λευκωσίας σε ολόκληρο το νησί. Οι έποικοι που μεταφέρθηκαν από την Ανατολία μετά το 1974 και δεν διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής, όπως αυτό θα διαπιστώνεται μέσα από ατομικές διαδικασίες, θα επέστρεφαν στην Τουρκία.

Το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος πρέπει να προετοιμαστούν από κοινού, με την υποστήριξη Ευρωπαίων εταίρων που θα ενεργούν βάσει της δικής τους αρμοδιότητας. Μια ισραηλινή κυβέρνηση ικανή να κινητοποιήσει την Ευρώπη και να αντισταθεί στις αμερικανικές πιέσεις για κατάπαυση του πυρός που θα διατηρούσε την κατοχή θα καθιστούσε αυτόν τον στόχο αξιόπιστο αποτρεπτικό παράγοντα. Μια επίθεση από την κατεχόμενη Κύπρο θα μπορούσε να κοστίσει στην Τουρκία την ίδια την κατοχή.

Ο Νετανιάχου βοήθησε στην οικοδόμηση της συμμαχίας. Οι διάδοχοί του δεν είναι υποχρεωμένοι να κληρονομήσουν τους περιορισμούς της διπλωματίας του. Η Τουρκία δεν θα κερδίσει τις εκλογές του Ισραήλ. Μπορεί, όμως, να χάσει την ελευθερία δράσης από την οποία εξαρτάται η στρατηγική της.

Με αφετηρία τις εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ο Γιώργος Ανθρακεύς αμφισβήτησε την κυβερνητική θέση περί ενισχυμένης γεωπολιτικής ισχύος της Ελλάδας.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η χώρα έχει υποστεί δύο σοβαρά διπλωματικά πλήγματα: το πρώτο το 2019, όταν η Τουρκία προχώρησε στην υπογραφή και επικύρωση του μνημονίου με την κυβέρνηση της Τρίπολης, και το δεύτερο με την πρόσφατη εξέλιξη στην ανατολική Λιβύη, την οποία παρουσίασε ως επικύρωση της συμφωνίας από το λιβυκό Κοινοβούλιο.

Ο νομικός καταλόγισε στην κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη αδράνεια και απουσία αποτελεσματικού σχεδιασμού, υποστηρίζοντας ότι η Αθήνα δεν αξιοποίησε τις δυνατότητες που είχε για να αντιμετωπίσει την τουρκική στρατηγική.

Κατά την εκτίμησή του, η Τουρκία εκμεταλλεύθηκε το διπλωματικό κενό και επιχείρησε να δημιουργήσει τετελεσμένα στις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.

Ο Ανθρακεύς εκτίμησε ότι οι εξελίξεις οδηγούν σε ουσιαστική απομείωση της ελληνικής θαλάσσιας δικαιοδοσίας, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή, κατά την άποψή του, υποχώρηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων μετά την ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων το 1947.

Πρόκειται για τη δική του πολιτική και νομική αποτίμηση, καθώς η υπογραφή ή η κύρωση ενός μνημονίου μεταξύ τρίτων κρατών δεν συνεπάγεται αυτομάτως μεταβολή των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Προειδοποίηση για τον τουρκικό νόμο της «Γαλάζιας Πατρίδας»

Ιδιαίτερη βαρύτητα απέδωσε ο Γιώργος Ανθρακεύς στην πιθανότητα θεσμοθέτησης της τουρκικής αντίληψης περί «Γαλάζιας Πατρίδας».

Όπως υποστήριξε, η τελευταία εξέλιξη στη Λιβύη αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού της Άγκυρας και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πολιτικό έρεισμα για τη νομοθετική αποτύπωση των τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων.

Κατά την εκτίμησή του, η Τουρκία επιδιώκει να ενσωματώσει στη συγκεκριμένη διαδικασία τις αξιώσεις της στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, επικαλούμενη τη συμφωνία της με τη Λιβύη.

Ο νομικός προέβλεψε ότι θα ακολουθήσει τουρκικός νόμος για τη «Γαλάζια Πατρίδα», τονίζοντας ότι η πρόσφατη εξέλιξη ήταν απαραίτητη για την υλοποίηση του συγκεκριμένου σχεδιασμού.

Αμφισβήτησε, παράλληλα, τη θέση που απέδωσε στον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη ότι η ελληνική πλευρά δεν μπορούσε να αποτρέψει την εξέλιξη, υποστηρίζοντας πως υπήρχαν διπλωματικές και νομικές δυνατότητες αντίδρασης.

Η πρόταση για το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αντί της Χάγης

Το σημαντικότερο μέρος της συνέντευξης αφορούσε την πρόταση του Γιώργου Ανθρακεύς για διαφορετική νομική αντιμετώπιση των θαλάσσιων διαφορών.

Ο διδάκτωρ Νομικής υποστήριξε ότι η Ελλάδα έχει εγκλωβιστεί στην προοπτική προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, παραβλέποντας τις δυνατότητες που, σύμφωνα με τη δική του επιστημονική προσέγγιση, παρέχει το ενωσιακό δίκαιο.

Επικαλέστηκε την ένταξη της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας στο νομικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία μπορούν να αξιοποιήσουν το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Λουξεμβούργο.

Άσκησε κριτική στην προοπτική ενός ελληνοτουρκικού συνυποσχετικού για τη Χάγη, επισημαίνοντας ότι μια τέτοια διαδικασία θα περιόριζε, κατά την εκτίμησή του, τη δυνατότητα θεσμικής συμμετοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Επιπλέον, υποστήριξε ότι η νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου σε ζητήματα θαλάσσιας οριοθέτησης δεν εξασφαλίζει εκ των προτέρων πλήρη επήρεια στα ελληνικά νησιά.

Το άρθρο 273 και η κοινή θαλάσσια ζώνη Ελλάδας – Κύπρου

Παρουσιάζοντας την εναλλακτική πρότασή του, ο Ανθρακεύς επικαλέστηκε το άρθρο 273 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η διάταξη προβλέπει δικαιοδοσία του Δικαστηρίου της ΕΕ για διαφορές μεταξύ κρατών-μελών, οι οποίες συνδέονται με το αντικείμενο των Συνθηκών και υποβάλλονται με ειδική συμφωνία των ενδιαφερομένων κρατών.

Ο νομικός πρότεινε η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία να υπογράψουν σχετικό συνυποσχετικό, ζητώντας δικαστική οριοθέτηση κοινής αλιευτικής ζώνης.

Στο επίκεντρο της πρότασης βρίσκεται η θέση του ότι μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για τη νομική κατοχύρωση της σύνδεσης των θαλάσσιων ζωνών των δύο κρατών.

Κατά τον Ανθρακεύς, η επιλογή αυτή θα επέτρεπε στην Ελλάδα και την Κύπρο να αποκτήσουν ισχυρό δικαστικό τίτλο, με τη συμμετοχή του ευρωπαϊκού θεσμικού πλαισίου.

Η προτεινόμενη οριοθέτηση, όπως εξήγησε, θα στηριζόταν σε τεχνικό φάκελο και γεωγραφικές συντεταγμένες που θα κατέθεταν οι δύο χώρες.

Ο καθοριστικός ρόλος της Στρογγύλης

Ξεχωριστή αναφορά έκανε ο Γιώργος Ανθρακεύς στη Στρογγύλη, τη νησίδα του συμπλέγματος Μεγίστης, την οποία χαρακτήρισε κομβικής σημασίας για τη θαλάσσια σύνδεση Ελλάδας και Κύπρου.

Υποστήριξε ότι ο συνυπολογισμός της Στρογγύλης στη χάραξη της μέσης γραμμής θα μπορούσε να συμβάλει στην εξασφάλιση πλήρους επήρειας του συμπλέγματος Καστελορίζου.

Σύμφωνα με τη συλλογιστική του, η δικαστική οριοθέτηση μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου θα δημιουργούσε ένα ισχυρό νομικό δεδομένο έναντι των τουρκικών διεκδικήσεων.

Ο Ανθρακεύς ανέφερε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία είχε επιδιώξει κατά το παρελθόν οριοθέτηση με την Ελλάδα, χωρίς όμως να προχωρήσει η διαδικασία.

Στο σημείο αυτό άσκησε κριτική σε παλαιότερους χειρισμούς της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, αναφερόμενος στις περιόδους των κυβερνήσεων Κώστα Σημίτη και Κώστα Καραμανλή και στους τότε υπουργούς Εξωτερικών Γιώργο Παπανδρέου και Ντόρα Μπακογιάννη.

Κατά την άποψή του, η σημερινή δυνατότητα δικαστικής επίλυσης μέσω ευρωπαϊκών θεσμών θα μπορούσε να αποτελέσει πιο αποτελεσματική επιλογή από τις προηγούμενες διπλωματικές προσεγγίσεις.

Κριτική στη συμφωνία με την Αίγυπτο

Ο Ανθρακεύς αναφέρθηκε και στη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας – Αιγύπτου.

Υποστήριξε ότι η συμφωνία δεν αντιμετώπισε το κρισιμότερο ζήτημα, δηλαδή τη θαλάσσια περιοχή ανατολικά της Ρόδου και τον ρόλο του συμπλέγματος Καστελορίζου.

Κατά την εκτίμησή του, η συγκεκριμένη εκκρεμότητα αφήνει ανοικτό ένα σημαντικό τμήμα του προβλήματος των θαλάσσιων οριοθετήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο νομικός επέμεινε ότι η χώρα χρειάζεται διαφορετική στρατηγική, η οποία θα στηρίζεται στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων του ευρωπαϊκού δικαίου.

Η πολιτική του ιδιότητα και ο «Ελληνικός Παλμός»

Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, ο Γιώργος Ανθρακεύς αναφέρθηκε και στην πολιτική του δραστηριότητα.

Δήλωσε ότι είναι συντονιστής της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων και Ευρωπαϊκού Δικαίου του «Ελληνικού Παλμού», ο οποίος συμμετέχει σε ευρύτερη πολιτική συνεργασία με την ονομασία Δημοκρατική Πατριωτική Συμπαράταξη.

Όπως ανέφερε, στη συγκεκριμένη συνεργασία συμμετέχουν πολιτικά κινήματα, κόμματα και κοινωνικές ομάδες που προβάλλουν ως βασικούς άξονες τη δημοκρατία, τον πατριωτισμό και την Ορθοδοξία.

Παρουσίασε την πρόταση δικαστικής οριοθέτησης Ελλάδας – Κύπρου ως μέρος του προγράμματος εξωτερικής πολιτικής του πολιτικού φορέα.

Παράλληλα, γνωστοποίησε την πρόθεσή του να είναι υποψήφιος βουλευτής στην Α΄ Ανατολικής Αττικής, αφήνοντας ανοικτό και το ενδεχόμενο συμμετοχής του στην πρώτη θέση του ψηφοδελτίου Επικρατείας, εφόσον επιλεγεί από την Κεντρική Επιτροπή.

«Δεν βλέπω θερμό επεισόδιο, γιατί η Τουρκία παίρνει αυτό που θέλει»

Προς το τέλος της συνέντευξης, ο Αρχοντής Κωστόπουλος έθεσε το ερώτημα εάν θα μπορούσε να προκύψει θερμό επεισόδιο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, ακόμη και για λόγους εσωτερικής πολιτικής σκοπιμότητας.

Ο Ανθρακεύς εμφανίστηκε αρνητικός απέναντι σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

«Δεν το πιστεύω σε καμιά περίπτωση να γίνει θερμό επεισόδιο από τη στιγμή που η Τουρκία παίρνει πάντα αυτό που θέλει», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Όπως εξήγησε, κατά την εκτίμησή του, η Άγκυρα δεν αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή τέτοια πίεση που θα την οδηγούσε να επιλέξει μια ανοιχτή στρατιωτική αναμέτρηση.

Απέδωσε την κατάσταση στη στάση της ελληνικής κυβέρνησης, επαναλαμβάνοντας την άποψη ότι η Ελλάδα δεν ασκεί αποτελεσματικά τα δικαιώματά της.

Ολοκληρώνοντας, επανήλθε στην πρότασή του για δικαστική οριοθέτηση με την Κυπριακή Δημοκρατία, υποστηρίζοντας ότι η αξιοποίηση του ευρωπαϊκού δικαίου μπορεί να προσφέρει μια διαφορετική προοπτική στην αντιμετώπιση των θαλάσσιων διαφορών.