Ο αναστηλωμένος Παρθενώνας, 2025. Φωτογραφία: Μαρκ Ανδρέας Βαλλιανάτος.

Του Ευάγγελου Βαλλιανάτου

Πρόλογος

Η μεταφορά στην Αμερική των ιδανικών της ελληνικής ιστορίας, της πολιτικής, της δημοκρατίας, του θεάτρου, του αθλητισμού, του δελφικού οράματος για την ειρήνη, της φιλοσοφίας, της επιστήμης, της τεχνολογίας, της δικαιοσύνης και της ιδέας του αγαθού και του ωραίου απαιτεί μια νέα Αμερικανική Επανάσταση. Βεβαίως, δεν ήταν αυτή η πρόθεση του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο όταν, στις 7 Οκτωβρίου 2026, εκφώνησε στην Αθήνα τον ελληνικό πανηγυρικό / εορταστικό λόγο του. Ανέβηκε στην Πνύκα, τον λόφο της αθηναϊκής δημοκρατίας, με την Ακρόπολη των Αθηνών πίσω του. Ο πανηγυρικός του ήταν μια εύγλωττη και υπερήφανη υπεράσπιση της ελληνικής πολιτικής θεωρίας, επιστήμης και πολιτισμού, που, όπως λέει ο Ρούμπιο, έγιναν αμερικανική πολιτική θεωρία, επιστήμη και πολιτισμός. Είχε το θάρρος να παραδεχθεί και να αποδεχθεί ολόψυχα την τεράστια και καθοριστική επιρροή των ελληνικών ιδεών και θεσμών στην Αμερική και στη Δύση. Ο Ρούμπιο είπε στους Έλληνες που τον άκουγαν στην Πνύκα:

«Η ιστορία της Αμερικής, η ιστορία της χώρας μου, είναι γεμάτη από τα αποτυπώματα της αρχαιότητας. Η Ελλάδα είναι κυριολεκτικά σκαλισμένη στην αρχιτεκτονική της διακυβέρνησής μας: στους επιβλητικούς κίονες, στους θόλους και στα μνημεία σε ολόκληρη την πρωτεύουσά μας. Η πόλη όπου γεννήθηκε το Σύνταγμά μας —η Φιλαδέλφεια— έχει και η ίδια ελληνικό όνομα. Οι άνδρες που ίδρυσαν τη χώρα μου ήταν γοητευμένοι από την κληρονομιά που παραλάβαμε από τη δική σας. Ήταν εξαιρετικά διαβασμένοι στην ιστορία —είχαν έντονη επίγνωση της μοναδικής θέσης τους μέσα σε αυτήν—, όμως καμία άλλη εποχή του παρελθόντος δεν αιχμαλώτιζε την προσοχή ή τη φαντασία τους όσο η [ελληνική] αρχαιότητα. Πάρα πολλοί άνθρωποι εκπλήσσονται όταν μαθαίνουν ότι ο συγγραφέας που αναφέρεται συχνότερα στα Ομοσπονδιακά Κείμενα δεν ήταν κάποιος φιλόσοφος του Διαφωτισμού ή θεωρητικός της πολιτικής. Όχι, ο συγγραφέας που αναφέρεται συχνότερα στα Ομοσπονδιακά Κείμενα ήταν ο Πλούταρχος, ο Έλληνας βιογράφος των μεγάλων ανδρών της Ελλάδας και της Ρώμης…

«Η Αθήνα μάς έδωσε τη δημοκρατία. Ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης μάς έδωσαν τη δυτική φιλοσοφία. Οι ιδέες μας για τον νόμο, την αρετή, την ιδιότητα του πολίτη και τη ρεπουμπλικανική διακυβέρνηση διαμορφώθηκαν στις ελληνικές πόλεις-κράτη. Ακόμη και μεγάλο μέρος του πολιτικού μας λεξιλογίου —λέξεις όπως δημοκρατία, τυραννία, η ίδια η λέξη “πολιτική”— έχει τις ρίζες του εδώ».

Αυτές οι ισχυρές διατυπώσεις λένε ότι οι ιδρυτές της Αμερικής εμπνεύστηκαν από το παράδειγμα των ελληνικών πόλεων-κρατών, ιδίως της Αθήνας. Αυτή είναι η αλήθεια: αποτέλεσμα της επικράτησης του λόγου και των χιλιετών παραδόσεων της συμβίωσης των Ελλήνων. Ο Ρούμπιο αξίζει αναγνώριση επειδή εξέφρασε τα χαρακτηριστικά του ελληνικού πολιτισμού. Οι δηλώσεις του αποτελούν πλήγμα για ακαδημαϊκούς και άλλους που επιχειρούν να κατεδαφίσουν τον σημαντικότερο Έλληνα όλων των εποχών, τον Όμηρο, και το ελληνικό επίτευγμα που έγινε δυτικός πολιτισμός. Οι εχθροί των Ελλήνων, περιλαμβανομένων όσων επινοούν τις ρατσιστικές αντιλήψεις ότι η Ελλάδα βρισκόταν εκτός δυτικού πολιτισμού και των οπαδών της συκοφαντίας της «Μαύρης Αθηνάς», θα πρέπει να ωρύονται.

Η Ακρόπολη των Αθηνών

Ο Ρούμπιο ξεκίνησε την ομιλία του εγκωμιάζοντας την Ακρόπολη, η οποία επί χιλιετίες «αιχμαλώτιζε τη φαντασία του δυτικού κόσμου. Γενιές πολιτικών, καλλιτεχνών και φιλοσόφων μας την αντίκρισαν με θαυμασμό και δέος… Στην Αθήνα βρήκαμε την πρώτη ολοκληρωμένη πραγμάτωση όλων των ουσιωδών γνωρισμάτων που επρόκειτο να καθορίσουν τη Δύση: έντονη ατομικότητα και αδιάκοπη φιλοδοξία· τολμηρή εξερεύνηση και εφευρετικότητα· λαχτάρα για ανακάλυψη, για περιπέτεια, για ρίσκο και δόξα. Μια ακόρεστη περιέργεια για τον κόσμο και τις αρχές που διέπουν τη λειτουργία του, μια δίψα να γνωρίσουμε τα μυστήρια της φύσης και να συλλάβουμε τα μυστικά του σύμπαντος… Αυτά δεν ήταν απλώς οι διατυπώσεις ή οι αρχές μιας συγκεκριμένης φιλοσοφικής σχολής. Ήταν το χαρακτηριστικό ενός λαού —εκφρασμένο στις παραδόσεις, στις ιστορίες και στη φαντασία του· στις ιδιότητες που απαιτούσε από τους πολίτες του· σε όσα ζούσε, πολεμούσε και πέθαινε για να υπερασπιστεί. Γνωρίζοντάς τους, γνωρίζουμε τον εαυτό μας… Όμως από τους Έλληνες κληρονομούμε, πέρα από τη φιλοδοξία να εξερευνήσουμε το άγνωστο, την πεποίθηση ότι το άγνωστο μπορεί να γίνει γνωστό. Τη βεβαιότητα ότι ο κόσμος μπορεί να αποτυπωθεί, να μετρηθεί, να χαρτογραφηθεί και να γίνει κατανοητός —και ότι υπάρχει μια λογική τάξη στο σύμπαν, η οποία διέπεται από ορισμένους θεμελιώδεις νόμους, νόμους που οι άνθρωποι μπορούν να παρατηρήσουν και ο νους μπορεί να κατανοήσει…

«Για τους Έλληνες της αρχαιότητας, η επιδίωξη της αριστείας ήταν η ίδια η αρχή της ανθρώπινης ύπαρξης. Οργάνωναν ολόκληρη τη ζωή της πόλης γύρω από τον αγώνα, τη φιλοδοξία, τον ανταγωνισμό: στη φιλοσοφία και στην ποίηση, στη γλυπτική και στο δράμα, στον αθλητισμό και στην τέχνη, στον πόλεμο και στην τέχνη της διακυβέρνησης. Η κλασική ελληνική πόλη ήταν ένας στίβος όπου οι μεγάλοι άνδρες δοκίμαζαν και αποδείκνυαν την αξία τους, καλλιεργούσαν τις δυνατότητές τους μέσα από τον διαρκή αγώνα —για να γίνουν οι καλύτεροι, οι ισχυρότεροι, οι ωραιότεροι, πασχίζοντας να πλησιάσουν ολοένα περισσότερο την τελειότητα… Όμως από αυτόν τον αδιάκοπο αγώνα για διάκριση προήλθε η μεγάλη άνθηση της τέχνης, της φιλοσοφίας και της πολιτικής και πνευματικής δημιουργικότητας, που θα μετέτρεπε ένα σύνολο μεσογειακών πόλεων στη γενέτειρα του μεγαλύτερου πολιτισμού στον κόσμο…

«Πιστεύουμε ότι η Ευρώπη μπορεί να ξυπνήσει από τον μακρύ της λήθαργο και να αναζωπυρώσει τη φωτιά που άναψε εδώ πριν από χιλιετίες…

Ο πολιτισμός της Αθήνας και της Ρώμης μετέτρεψε μια νεοσύστατη παράκτια δημοκρατία σε ηπειρωτική αυτοκρατορία…

«Έχουμε οικοδομήσει ένα πρότυπο [συμμαχίας]… με τους εταίρους μας εδώ στην Ελλάδα. Στις αμυντικές συνεργασίες μας, στην ενέργεια και στην τεχνολογία, στην κοινή μας φιλοδοξία να προστατεύσουμε τα σύνορα της Ευρώπης από τις απειλές της μαζικής μετανάστευσης. Η φιλία μας ανάγεται στα πρώτα χρόνια του έθνους μου. Όταν η Ελλάδα ξεσηκώθηκε το 1821 για να ανακτήσει την ανεξαρτησία της ύστερα από αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας, οι Αμερικανοί αναγνώρισαν κάτι οικείο σε εκείνον τον αγώνα. Τρία χρόνια αργότερα, ο μεγάλος Αμερικανός πολιτικός Ντάνιελ Γουέμπστερ εκφώνησε μια περίφημη ομιλία στο Κογκρέσο, συμβάλλοντας στο να τεθεί η υπόθεση της Ελληνικής Επανάστασης ενώπιον των αντιπροσώπων της νεαρής αμερικανικής δημοκρατίας. Και ξεκίνησε στρέφοντας την προσοχή τους σε όσα τους περιέβαλλαν. Να τι είπε στην ομιλία του: “Αυτή η ελεύθερη μορφή διακυβέρνησης, αυτή η λαϊκή συνέλευση… αυτή η πρακτική του ελεύθερου διαλόγου και της δημόσιας συζήτησης, η αναμέτρηση του νου με τον νου… ακόμη και το οικοδόμημα στο οποίο συνερχόμαστε, αυτοί οι αρμονικοί κίονες, αυτή η περίτεχνη αρχιτεκτονική, όλα μάς υπενθυμίζουν ότι η Ελλάδα υπήρξε και ότι εμείς, όπως και η υπόλοιπη ανθρωπότητα, της οφείλουμε πάρα πολλά.

«Η ιστορία της Ελλάδας μάς δείχνει μια εικόνα του εαυτού μας. Μας δείχνει ότι η κληρονομιά μας είναι η κληρονομιά μεγάλων ηρώων και ότι πρέπει να είμαστε υπερήφανοι —βαθιά υπερήφανοι— για την καταγωγή μας. Πρέπει να θαυμάζουμε όσα οι πρόγονοί μας δημιούργησαν σε τούτη τη γη. Η ιστορία του πολιτισμού μας είναι η σπουδαιότερη ιστορία που γνώρισε ποτέ ο άνθρωπος. Και ξεκίνησε εδώ, με τους πρώτους άνδρες και τις πρώτες γυναίκες της Δύσης. Από αυτούς —από αυτούς— μπορούμε να ξαναβρούμε τις αρετές, το θάρρος και τη δύναμη για να αντιμετωπίσουμε τους κινδύνους της εποχής μας».

(Οι επισημάνσεις είναι δικές μου.)

Το νόημα των δηλώσεων του Ρούμπιο

Η ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο είναι ένας ισχυρός παιάνας —ένας πανηγυρικός / εορτασμός— τόσο των μεγάλων ελληνικών επιτευγμάτων στην πολιτική, στην επιστήμη, στη φιλοσοφία, στη γλυπτική και στην αρχιτεκτονική όσο και των ωφελειών που αποκόμισαν Αμερικανοί και Ευρωπαίοι από την αρχαία Ελλάδα. Μου θυμίζει την εξίσου ισχυρή εκτίμηση του Τόμας Τζέφερσον για την ελληνική σκέψη. Είπε ότι η μελέτη των Ελλήνων βοήθησε την Αμερική να διαλύσει και να αποτινάξει το γοτθικό σκοτάδι. Και ο Ντάνιελ Γουέμπστερ ήταν πολύ ευγνώμων προς τους Έλληνες, ιδίως όταν, τη δεκαετία του 1820, οι σύγχρονοι απόγονοι εκείνων των μεγάλων αρχαίων Ελλήνων έδιναν έναν αγώνα ζωής και θανάτου για την ελευθερία. Ο Ρούμπιο ορθώς παρέθεσε τον Γουέμπστερ. Ήταν σχεδόν τέλειο. Αμερικανοί και Ευρωπαίοι, και ίσως άνθρωποι από άλλες περιοχές του κόσμου, διδάχθηκαν και εμπλούτισαν τη ζωή και την ιστορία τους από το παράδειγμα των Ελλήνων, τη δημοκρατία τους, την όμορφη γλυπτική και αρχιτεκτονική τους, τη φιλοσοφία που διευρύνει τον νου και την επιστήμη τους —μαθηματικά, αστρονομία, μηχανική, ζωολογία, βοτανική, επιστημονική ιατρική, γεωγραφία, κοσμολογία και μετεωρολογία—, την προηγμένη τεχνολογία, τους Ολυμπιακούς Αγώνες και το Μαντείο του Απόλλωνα στους Δελφούς, που ενίσχυε την ειρήνη μεταξύ των Ελλήνων. Στις άλλες αρετές περιλαμβάνονταν το θέατρο του Διονύσου και ο ανεκτικός και αδογμάτιστος πολυθεϊσμός, χωρίς ιερατείο και με λατρεία της φύσης. Όλα αυτά τα επιτεύγματα γέννησαν τον πολιτισμό. Ο Ρούμπιο συνέλαβε τις αρετές του ελληνικού πολιτισμού. Η ευγλωττία του ενισχύει την ελκυστικότητα των ελληνικών ιδεών που ενστερνίζεται.

Ο ελληνικός τρόπος ήταν επιστήμη και πολιτισμός. Ο Ρούμπιο το γνωρίζει. Είναι υπερήφανος που η Αμερική ενσωμάτωσε αυτές τις ελληνικές αρετές στην αρχιτεκτονική του οράματος και της πολιτικής της.

Με σποραδικά διαλείμματα προώθησης της δουλείας και της γενοκτονίας σε βάρος των αυτοχθόνων Αμερικανών, καθώς και εισαγωγής Αφρικανών σκλάβων για αγροτικές εργασίες, οι Ευρωπαίοι στην Αμερική έγιναν πολιτισμένοι Αμερικανοί χάρη στην Αθήνα και στην ελληνική σοφία που βρήκαν στα γραπτά του Πλουτάρχου και άλλων Ελλήνων φιλοσόφων, ιστορικών, επιστημόνων και ποιητών. Η ελληνική ιστορία έγινε η πνευματική υποδομή της αμερικανικής ιστορίας.

Ο Ρούμπιο εξήρε τους Έλληνες, ενώ παράλληλα εξήρε την Αμερική επειδή ακολούθησε τον ίδιο δρόμο περιέργειας, θάρρους και ατομικισμού, καθώς και την αμερικανική αποφασιστικότητα να διατηρήσει και να επεκτείνει την οικουμενική, αν και προβληματική, ηγεμονία της.

Παρέθεσα εκτενώς τον Ρούμπιο επειδή μου άρεσαν όσα είπε. Συνόψισε με ακρίβεια τις αρετές του ελληνικού πολιτισμού. Οι παρατηρήσεις του ήταν διεισδυτικές, πειστικές και πολύ σημαντικές. Δεύτερον, σπάνια συναντώ αυτές τις ελληνικές ιδέες, ακόμη και μεταξύ μελετητών της κλασικής αρχαιότητας, πόσο μάλλον από Αμερικανούς πολιτικούς, γραφειοκράτες ή ανώτερους κυβερνητικούς αξιωματούχους όπως ο Ρούμπιο. Το ερώτημα, ωστόσο, είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα τιμήσουν την πρωτοποριακή αγάπη και τον σεβασμό του Ρούμπιο για την αρχαία ελληνική πολιτική σκέψη και επιστήμη ή αν ο ίδιος θα αξιοποιήσει τη σημαντική ισχύ και επιρροή του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για να αλλάξει τις σημερινές αμερικανικές πολιτικές, οι οποίες έχουν ελάχιστη, αν έχουν οποιαδήποτε, σχέση με τις ελληνικές ιδέες και τα ιδανικά που θαυμάζει. Με εξαίρεση τον Μέγα Αλέξανδρο, ο οποίος κατέκτησε την Περσία επειδή η Περσία είχε εισβάλει δύο φορές στην Ελλάδα και αποτελούσε διαρκή απειλή για την ελληνική ελευθερία, οι Έλληνες δεν κατακτούσαν άλλους λαούς με στρατηγικά, θρησκευτικά και άλλα ιδεολογικά προσχήματα. Ο Ρούμπιο έχει την ευκαιρία να τερματίσει τους πολέμους της Αμερικής στην Ουκρανία και στο Ιράν.

Υποσχέθηκε στενή και ειλικρινή σχέση με τη σύγχρονη Ελλάδα, τη χώρα που βρίσκεται στο κέντρο του κόσμου, στους Δελφούς.

Αλλά μέχρι πού θα φτάσει αυτό το όραμα; Θα επιστρέψει γρήγορα η Αμερική, εθισμένη στον αέναο πόλεμο και στην ύβρη, από την ιστορική στιγμή της ομιλίας του Ρούμπιο στην Πνύκα στη συνήθη πρακτική της στήριξης του εχθρού της Ελλάδας που διεξάγει σταυροφορία, δηλαδή της Τουρκίας; Η Ελλάδα, είπε ο Ρούμπιο, υπήρξε «πρότυπος σύμμαχος» και «αναντικατάστατος φίλος τόσο της Ευρώπης όσο και των Ηνωμένων Πολιτειών». Αληθές. Η Ελλάδα και οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι στενοί φίλοι εδώ και περίπου 200 χρόνια. Ωστόσο, ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, που μαγείρεψαν η Γερμανία και η Βρετανία, έβλαψε τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις. Η Ελλάδα απειλείται από τον Ερντογάν, πρόεδρο της μουσουλμανικής Τουρκίας, η οποία επίσης συνδέεται με τις Ηνωμένες Πολιτείες μέσω του ΝΑΤΟ, που ευθύνεται και αυτό για την ανεύθυνη και επικίνδυνη συμπεριφορά της ισλαμικής και επιθετικής Τουρκίας.

Η Αμερική δεν μπορεί να παριστάνει την αθώα για τη συμφορά που προκάλεσε η Τουρκία στην ελληνική Κύπρο. Το 1974, οι ΗΠΑ βοήθησαν την Τουρκία να καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος του βόρειου μισού του ελληνικού νησιού της Κύπρου. Επιπλέον, οι ΗΠΑ ανέχονται την επιθετική πολιτική της Τουρκίας κατά της Ελλάδας. Αναμφίβολα, ο Ρούμπιο πρέπει να γνωρίζει αυτή την επαίσχυντη αμερικανική πολιτική απέναντι στην Ελλάδα. Ωστόσο, στην αξιοσημείωτη ομιλία του, στην οποία εξίσωσε την ελληνική και την αμερικανική ιστορία, λέγοντας ότι οι Αμερικανοί πρόγονοί του προέρχονται από την Αθήνα, δεν είπε ούτε λέξη για μια νέα φιλελληνική αμερικανική πολιτική, πέρα από τη συνέχιση της χρήσης της Ελλάδας ως κόμβου αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων, ανεξήγητων «αμυντικών συνεργασιών» και εξαγωγής υγροποιημένου αερίου και όπλων. Ως κορυφαίος διπλωμάτης, ο Ρούμπιο γνωρίζει πολύ περισσότερα από όσα αποκαλύπτει. Η ιστορία έχει σημασία, ιδίως όταν φωτίζει την αυτολογοκρισία του Ρούμπιο.

Γιατί είναι η Τουρκία η μάστιγα της Ασίας;

Οι Τούρκοι εξακολουθούν να γιορτάζουν την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης το 1453, της πρωτεύουσας της ελληνικής μεσαιωνικής αυτοκρατορίας. Η Τουρκία είναι η χώρα που ο Τζορτζ Χόρτον, ο Αμερικανός γενικός πρόξενος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, χαρακτήρισε «Η Μάστιγα της Ασίας».¹ Αυτό τα λέει όλα. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία διαλύθηκε στο τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Όμως ο Μουσταφά Κεμάλ την επανέφερε σε κάποιον βαθμό ως Τουρκία. Ο Χόρτον, στο μεταξύ, παρατήρησε τις γενοκτονικές πολιτικές της Τουρκίας εναντίον των μη μουσουλμανικών μειονοτήτων της, περιλαμβανομένων των Ελλήνων.

Σε μια διάλεξη στις 7 Νοεμβρίου 2009, στο Σικάγο —«Από τη Λωζάννη (1923) στην Κύπρο (2009)»—, ο Βαν Κουφουδάκης, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα, πρόσθεσε λεπτομέρειες που επιβεβαιώνουν τη συνολική καταγγελία της Τουρκίας από τον Χόρτον. Ο Κουφουδάκης μίλησε για τρομοκρατία και γενοκτονία με τουρκική κρατική υποστήριξη στην Ανατολική Θράκη και στα παράλια του Αιγαίου εναντίον μη μουσουλμάνων, ιδίως Αρμενίων, Ελλήνων και Εβραίων. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τουρκικές τρομοκρατικές ομάδες τέθηκαν υπό την προστασία του ΝΑΤΟ, υποτίθεται για να πολεμήσουν σοβιετικά στρατεύματα σε περίπτωση εισβολής. Έως το 1962, αυτές οι βίαιες τουρκικές οργανώσεις είχαν μετατραπεί στη «Διεύθυνση Ειδικών Επιχειρήσεων». Η Τουρκία κινητοποίησε αυτούς τους τρομοκράτες για να καταστρέψουν τις περιουσίες των Ελλήνων στην Κωνσταντινούπολη κατά το πογκρόμ του 1955. Ο Κουφουδάκης εξέφρασε την οργή του επειδή το ΝΑΤΟ αδιαφορούσε για τις δραστηριότητες των ομάδων που το ίδιο οργάνωσε, ενδεχομένως χρηματοδότησε και εξόπλισε στην Τουρκία. Το αποτέλεσμα αυτής της αδίστακτης πολιτικής ήταν να ενθαρρυνθούν οι Τούρκοι να συνεχίσουν να τρομοκρατούν και να σκοτώνουν Έλληνες στην Τουρκία και στη βόρεια Κύπρο.

Η Συνθήκη της Λωζάννης του 1923, τα Δικαστήρια της Νυρεμβέργης και του Τόκιο του 1945, η Σύμβαση της Γενεύης του 1949, ψηφίσματα του ΟΗΕ και αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου κατέστησαν τις εκκαθαρίσεις, τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τη γενοκτονία εγκλήματα πολέμου. Αυτές οι διεθνείς συμβάσεις δεν επηρέασαν την Τουρκία. Ο Κουφουδάκης επιβεβαίωσε ότι η Τουρκία εκκαθάρισε τον ελληνικό πληθυσμό της κατεχόμενης Κύπρου χωρίς να φοβάται οποιεσδήποτε διεθνείς κυρώσεις. Οι τουρκικές αρχές εκδίωξαν περίπου 170.000 Ελληνοκυπρίους από τις πατρογονικές εστίες τους. Αυτό αντιστοιχούσε, το 1974, σε σχεδόν 70% του πληθυσμού της βόρειας Κύπρου που κατέλαβε η Τουρκία.

Η Τουρκία εναντίον της Ελλάδας

Το 1955, η Τουρκία εξαπέλυσε πογκρόμ εναντίον των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης.² Αυτή η βάρβαρη βία δεν τάραξε ιδιαίτερα την Αμερική ούτε άλλαξε την αμερικανική και νατοϊκή πολιτική απέναντι στην Τουρκία. Αντιθέτως, η Βρετανία ήταν πολύ ευχαριστημένη. Η Βρετανία παρότρυνε την Τουρκία να τρομοκρατήσει τους Έλληνες της Κωνσταντινούπολης, παίρνοντας έτσι εκδίκηση από τους Έλληνες για την αντίσταση των Ελληνοκυπρίων στην κακοδιοίκηση της χώρας τους από την ίδια. Η Βρετανία ευθυνόταν επίσης για τη ματαίωση του μεγάλου πόθου του κυπριακού λαού για ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.

Η Ελλάδα στον 21ο αιώνα

Η δραματική ελληνική κρίση χρέους στη δεύτερη δεκαετία του εικοστού πρώτου αιώνα κατέδειξε τους στενούς δεσμούς της Αμερικής με την Τουρκία. Η κυβέρνηση Ομπάμα αντιμετώπισε ξεδιάντροπα την Ελλάδα σαν αποικία. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο της Αμερικής φτωχοποίησε την Ελλάδα. Το ΔΝΤ, σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, εκμεταλλεύτηκε τη δυσχερή θέση στην οποία είχε περιέλθει η Ελλάδα λόγω του χρέους. Αντί να ενθαρρύνουν χώρες να επενδύσουν στην Ελλάδα, ώστε να μπορέσει να αποπληρώσει τα απερίσκεπτα δάνειά της από ευρωπαϊκές και αμερικανικές τράπεζες, το ΔΝΤ, η ΕΕ και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα συμπεριφέρονταν σαν Σκρουτζ, σαν επιστάτες δούλων, υπονομεύοντας την ελληνική οικονομία και γονατίζοντας τη χώρα. Ο κύριος ωφελημένος από μια τέτοια επιθετικότητα κατά της Ελλάδας είναι η Τουρκία. Το ΔΝΤ και η ΕΕ ενήργησαν σαν υπεργολάβοι της Τουρκίας: έκαναν τη βρόμικη δουλειά της και ενίσχυαν την τουρκική επιθετικότητα κατά της Ελλάδας.

Ο δυτικός πολιτισμός και η Ελλάδα

Πώς εξηγείται αυτή η εχθρική συμπεριφορά των χωρών του δυτικού πολιτισμού απέναντι στην ίδια τη χώρα που πυροδότησε τον πολιτισμό τους; Ο Μάρκο Ρούμπιο αποδέχθηκε ότι ο ελληνικός πολιτισμός εκπολίτισε την Αμερική και την Ευρώπη, αν και δεν είπε τίποτε για το ΝΑΤΟ, τις ΗΠΑ και την Τουρκία που υπονομεύουν τον δυτικό πολιτισμό. Μία εξήγηση είναι ο ρατσισμός. Η άλλη είναι οι πυρηνικές βόμβες της Αμερικής στην Τουρκία.

Το βιβλίο του πολιτικού επιστήμονα του Χάρβαρντ Σάμιουελ Χάντινγκτον, που εκδόθηκε το 1996, ρίχνει φως σε αυτή τη σκοτεινή πλευρά των ωφελημένων από τον ελληνικό / δυτικό πολιτισμό. Στη «Σύγκρουση των Πολιτισμών», ο Χάντινγκτον υποστηρίζει ότι «η Ελλάδα δεν αποτελεί μέρος του δυτικού πολιτισμού». Ο Χάντινγκτον, διαπαιδαγωγημένος στα οφέλη μιας αμερικανικής υπερδύναμης και αυτοκρατορίας, όρισε τον δυτικό πολιτισμό ως υπακοή στην αμερικανική ηγεμονία και μίσος προς τη Σοβιετική Ένωση–Ρωσία. Δεύτερον, οι χώρες της δυτικής λέσχης έπρεπε να είναι καπιταλιστικές και χριστιανικές —καθολικές και προτεσταντικές— και υπάκουα μέλη του ΝΑΤΟ και της ΕΕ. Σε αντίθεση με αυτά τα στενά και αντιδημοκρατικά ιδανικά, η Ελλάδα είναι ορθόδοξη —ορθή / σωστή ιδεολογία— χριστιανική χώρα που, από πολιτισμική άποψη, έκλινε περισσότερο προς τη Ρωσία παρά προς τις δυτικές χώρες υπό αμερικανική ηγεσία. Άλλωστε, η χριστιανική Ελλάδα εκχριστιάνισε τη Ρωσία πριν από περισσότερο από μία χιλιετία. Στη συνέχεια, όταν ο πρόεδρος Κλίντον βομβάρδισε τη Σερβία, η Ελλάδα απέρριψε την εχθρότητα του ΝΑΤΟ και συνέχισε να παρέχει ανθρωπιστική υποστήριξη στους Σέρβους. Η Ελλάδα προσπάθησε επίσης να περάσουν οι ρωσικοί πετρελαιαγωγοί εκτός Τουρκίας και να μεταφέρουν πετρέλαιο στη Μεσόγειο μέσω Βουλγαρίας και Ελλάδας. Τέλος, η Ελλάδα αρνήθηκε —για κάποιο διάστημα— σε μια πρώην γιουγκοσλαβική επαρχία το ελληνικό όνομα Μακεδονία. Επιπλέον, η Ελλάδα ήταν σταθερός εχθρός της Τουρκίας, ενός μουσουλμανικού πυλώνα του ΝΑΤΟ.

Αυτοί είναι οι λόγοι πίσω από τον ρατσισμό και την εχθρότητα του Χάντινγκτον. Η Ελλάδα, είπε, «είναι μια ανωμαλία, ο ορθόδοξος παρείσακτος στους δυτικούς οργανισμούς [ΝΑΤΟ και ΕΕ]». Οι απόψεις του Χάντινγκτον είναι οι απόψεις εκείνων που χαράσσουν την πολιτική των δυτικών χωρών. Είναι επίσης οι απόψεις των περισσότερων Αμερικανών ακαδημαϊκών. Η εχθρότητά τους προς την Ελλάδα επέτρεψε την ταπείνωση και τον οικονομικό συνθλιβμό της με πρόσχημα το χρέος. Αυτοί οι πολιτικοί και «μελετητές» είναι τυφλοί απέναντι στον Όμηρο, στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη. Χρησιμοποιούν την Τουρκία ως βολικό πρόσχημα για να υποβαθμίσουν τον πολιτισμό, φτάνοντας ακόμη και να αποκόψουν τη σύγχρονη Ελλάδα από τον δικό της αρχαίο πολιτισμό.

Τα αμερικανικά πυρηνικά όπλα στην Τουρκία

Στις 27 Αυγούστου 2024, ο Μπρετ Στίβενς, αρθρογράφος γνώμης των New York Times, εξέφρασε την αντίθεσή του στον αμερικανικό εναγκαλισμό της Τουρκίας,³ στη χρηματοδότηση των ενόπλων δυνάμεών της και, σύμφωνα με το Αρχείο Εθνικής Ασφάλειας του Πανεπιστημίου Τζορτζ Ουάσιγκτον, ακόμη και στη στάθμευση περίπου 50 πυρηνικών βομβών στην αεροπορική βάση του Ιντσιρλίκ στην Τουρκία.⁴

Στην Αμερική επικρατεί σιωπή γύρω από αυτόν τον ενδεχόμενο τρόμο, έναν Γόρδιο δεσμό από το 1959, όταν ο πρόεδρος Ντουάιτ Αϊζενχάουερ έστειλε τα πυρηνικά όπλα στην Τουρκία.

.

Το Αρχείο Εθνικής Ασφάλειας μιλά για την «ανησυχία» μεταξύ Αμερικανών αξιωματούχων σχετικά με την παρουσία αμερικανικών πυρηνικών όπλων στην Τουρκία.

«Τα δεδομένα για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων στην Τουρκία αποτελούν επίσημο μυστικό επί δεκαετίες», αναφέρει το Αρχείο Εθνικής Ασφάλειας, «αλλά δεν είναι μυστικό ότι αποτελούν κληρονομιά και κατάλοιπο του Ψυχρού Πολέμου. Δεν είναι επίσης μυστικό ότι οι αναπτύξεις αυτές προκάλεσαν ανησυχία στην Ουάσιγκτον όταν ξεκίνησε η αμερικανοτουρκική πυρηνική σχέση, στα τέλη της δεκαετίας του 1950… Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, στελέχη της Κοινής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας του Κογκρέσου (JCAE) είπαν σε αξιωματούχους του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ότι διέβλεπαν μια “πραγματική απειλή στην Τουρκία”, λόγω του ενδεχομένου οι ηγέτες ενός στρατιωτικού πραξικοπήματος “να καταλάβουν ένα ή περισσότερα από τα ανεπαρκώς προστατευμένα όπλα”…

«Η ανησυχία για την ασφάλεια των αμερικανικών πυρηνικών όπλων επανήλθε στα μέσα του 1975, στον απόηχο της Κυπριακής Κρίσης, όταν το Κογκρέσο διέκοψε τη στρατιωτική βοήθεια προς την Τουρκία, επειδή είχε χρησιμοποιήσει οπλικά συστήματα που της είχαν παραχωρήσει οι ΗΠΑ για να πραγματοποιήσει την εισβολή στην Κύπρο. Οι Τούρκοι [ανταπέδωσαν] κλείνοντας τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις [στην Τουρκία]. Κατά τη διάρκεια συνάντησης στον Λευκό Οίκο, στην οποία συμμετείχαν ο πρόεδρος Τζέραλντ Φορντ και ο υπουργός Άμυνας Τζέιμς Σλέσινγκερ, ο πρόεδρος του Μικτού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων (JCS), Τζορτζ Μπράουν, παρατήρησε ότι οι Τούρκοι συμπεριφέρονταν “υπεύθυνα” και ότι κάποια εξέλιξη —η οποία παραμένει απόρρητη— ενδέχεται να είχε προκαλέσει ανησυχία. Κατά τη συζήτηση για τον σχεδιασμό αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών, ο Σλέσινγκερ είπε ότι, για να αποφύγει ένα “δυσάρεστο επεισόδιο”, η Ουάσιγκτον θα απευθυνόταν στην τουρκική κυβέρνηση και θα έλεγε ότι υπήρχε κάποιο “λάθος” και κατόπιν θα “τα έβγαζε [τα όπλα] από εκεί”. Ο Μπράουν παρατήρησε ότι κατά την κατάληψη των αμερικανικών εγκαταστάσεων “δύο Τούρκοι περιπλανήθηκαν μέσα σε αυτούς τους χώρους”, προφανώς στους χώρους αποθήκευσης. Η τρέχουσα κρίση έχει επίσης εγείρει ερωτήματα για το καθεστώς της Τουρκίας ως κράτους που δεν διαθέτει πυρηνικά όπλα. Σε πρόσφατη ομιλία του, ο πρωθυπουργός Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν διαμαρτυρήθηκε για τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT) και αναρωτήθηκε γιατί η Τουρκία δεν διέθετε πυρηνικά όπλα: “Αυτό δεν μπορώ να το δεχθώ”. Αποχαρακτηρισμένες πληροφορίες της δεκαετίας του 1960 δείχνουν ότι ήδη από το 1966, σύμφωνα με αναφορές Αμερικανών διπλωματών στην Άγκυρα, ορισμένοι ανώτεροι Τούρκοι αξιωματούχοι ενδιαφέρονταν για την απόκτηση δυνατότητας πυρηνικών όπλων».

Οι πρόεδροι Μπάιντεν και Τραμπ παραδέχθηκαν ότι, ναι, οι ΗΠΑ διαθέτουν πυρηνικά όπλα στην Τουρκία. Δεν τους άρεσε, αλλά τι μπορούσαν να κάνουν; Να τα απομακρύνουν; Αρνήθηκαν να πουν.⁵ Το να εμπιστεύεται κανείς πυρηνικές βόμβες σε ένα φανατικό ισλαμικό κράτος, την Τουρκία, είναι αδιανόητο. Κανένας Ψυχρός Πόλεμος δεν θα μπορούσε να δικαιολογήσει μια τέτοια ανοησία.

Οι ΗΠΑ, η ΕΕ, το ΝΑΤΟ και η Ελλάδα φοβούνται τι μπορεί να κάνει ο Ερντογάν με τα αμερικανικά πυρηνικά όπλα στην αυλή του. Για κάθε πρακτικό σκοπό, ελέγχει τα αμερικανικά πυρηνικά όπλα στη χώρα του. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ φοβάται τόσο πολύ τον Ερντογάν, ώστε προσποιείται ότι η Τουρκία δεν κατέχει τη βόρεια Κύπρο.

Η πολιτική ισχύς των πυρηνικών βομβών

Τα αμερικανικά πυρηνικά όπλα στην Τουρκία εξηγούν τις κατά τα άλλα αυτοκρατορικές νεοοθωμανικές φιλοδοξίες και στρατηγικές της Τουρκίας. Ο Ερντογάν έχει εντάξει τις εφιαλτικές αυταπάτες γύρω από τα αμερικανικά πυρηνικά όπλα σε μια στρατηγική εκφοβισμού της Ελλάδας. Ο Ερντογάν έπεισε τον φοβισμένο Έλληνα πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να διεξάγει συνομιλίες καλής γειτονίας, ενώ ο στρατός του εξασκείται στην εισβολή στα νησιά του Αιγαίου. Παρατηρητές του ΝΑΤΟ και της Αμερικής παρακολουθούν τις ασκήσεις του Ερντογάν για την κατάληψη ελληνικών νησιών. Έστειλε τα πολεμικά του πλοία για να διακόψουν το έργο της ελληνικής κυβέρνησης για την τοποθέτηση καλωδίου που συνδέει την Ελλάδα και την Κύπρο. Τα πολεμικά πλοία του Ερντογάν εισήλθαν στα ελληνικά ύδατα στις Κυκλάδες. Δεν ξέσπασε πόλεμος, επειδή η ελληνική κυβέρνηση διαπραγματεύτηκε μυστικά κάτι που τον ικανοποίησε, πιθανότατα παραχωρώντας κάποιο μέτρο ελληνικής κυριαρχίας στους Τούρκους. Τα πολεμικά πλοία του Ερντογάν ενδέχεται επίσης να κινούνται ελεύθερα στα ελληνικά ύδατα. Ο Ερντογάν λέει στην ΕΕ, στις ΗΠΑ και στην Ελλάδα ότι το Αιγαίο είναι η «γαλάζια πατρίδα» του. Κανείς στο ΝΑΤΟ, περιλαμβανομένης της Ελλάδας, δεν αντιδρά σε αυτή την ανοιχτή επιθετικότητα. Αναμφίβολα, τα πυρηνικά όπλα της Αμερικής σε μια τουρκική στρατιωτική βάση αποτελούν ισχυρούς ομήρους που προβάλλουν ισχύ για λογαριασμό του Ερντογάν. Και η Αμερική, η ΕΕ και η Ελλάδα παραμένουν σιωπηλές.

Η πράξη του Μάρκο Ρούμπιο

Ο Μάρκο Ρούμπιο έχει ηθική και πολιτική υποχρέωση να σπάσει τον πάγο. Μίλησε με πάθος και ευγλωττία στους Έλληνες, στους Αμερικανούς και σε ολόκληρο τον κόσμο για τις ελληνικές ρίζες της Αμερικής: την ιστορία της, την πολιτική, τη διακυβέρνηση, την πολιτική θεωρία, το πολιτικό λεξιλόγιο και τον πολιτισμό της. Για να συνδέσει εκείνα τα θαρραλέα λόγια με την αμερικανική εξωτερική πολιτική —την πολιτική θεωρία και την πράξη—, απαιτείται να ενεργήσει ώστε να βάλει την Τουρκία στη θέση της. Να υπενθυμίσει στην Τουρκία ότι οι ΗΠΑ δεν θα ανεχθούν πλέον την επιθετικότητά της στο Αιγαίο. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας αποτελεί διεθνές δίκαιο και τάξη, που θα πρέπει να ρυθμίζουν τις σχέσεις Τουρκίας και Ελλάδας. Να απομακρύνει τα αμερικανικά πυρηνικά όπλα από την Τουρκία, να αποβάλει την Τουρκία από το ΝΑΤΟ και να διατάξει την Τουρκία να αποχωρήσει από τη βόρεια Κύπρο. Οποιαδήποτε αντίσταση της Τουρκίας θα συντριβόταν γρήγορα από το ΝΑΤΟ. Στη συνέχεια, να αιφνιδιάσει εχθρούς και φίλους, προτείνοντας και υποστηρίζοντας την ένωση της Κύπρου με τη μητέρα Ελλάδα. Μόνο τότε, και παρά τον Τραμπ, ο Ρούμπιο και η Αμερική θα αρχίσουν να γεφυρώνουν το χάσμα ανάμεσα στη θεωρία και στην πράξη της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Είναι εύκολο να επικαλείται κανείς ελληνική κληρονομιά. Χρειάζονται όμως θάρρος και ηθικό όραμα για να ταυτιστεί με τους Έλληνες —και να ακολουθήσει τον ελληνικό δρόμο. Η έμπρακτη εφαρμογή των λόγων θα κάνει τη διαφορά. Εκείνη τη στιγμή, οι Έλληνες και ο κόσμος θα γιορτάσουν μαζί με τον Ρούμπιο. Ο ελληνικός πανηγυρικός του θα γίνει τότε ιστορικό τεκμήριο μεγάλης σημασίας —και απόδειξη ότι οι ΗΠΑ συμπαρατάσσονταν με την αρχαία και τη σύγχρονη Ελλάδα, την Ευρώπη και τον κόσμο.

«Νιώθω τιμή και ευθύνη». Με αυτά τα λόγια ο επισμηναγός Χρήστος Χαρίτος περιγράφει το βάρος της αποστολής που αναλαμβάνει στο πιλοτήριο του F-16 της ομάδας αεροπορικών επιδείξεων «Ζευς», με αφορμή την πτήση για την εθνική επέτειο της 28ης Οκτωβρίου στη Θεσσαλονίκη.

Ο χειριστής της Πολεμικής Αεροπορίας υποδέχθηκε στη Σούδα τον Γιάννη Χαραμίδη και τον Μαρίνο Αλειφέρη, για την εκπομπή «Μέδουσα» του protothema.gr. Στη συνέντευξη, η οποία πραγματοποιήθηκε πριν από την προγραμματισμένη επίδειξη, εξηγεί τι απαιτείται για να εκτελεστούν με ασφάλεια και ακρίβεια οι ελιγμοί που παρακολουθούν οι θεατές από το έδαφος.

Κάθε ελιγμός απαιτεί απόλυτη συγκέντρωση

Μέσα στο κόκπιτ, οι συνεχείς επιταχύνσεις, οι αυξημένοι παλμοί και οι μεγάλες δυνάμεις που δέχεται το σώμα συνθέτουν ένα περιβάλλον υψηλών απαιτήσεων. Ο πιλότος πρέπει να διατηρεί τον έλεγχο του αεροσκάφους και να ακολουθεί με ακρίβεια το πρόγραμμα της επίδειξης.

Όπως περιγράφει ο Χρήστος Χαρίτος, η προσοχή του είναι στραμμένη στην εκτέλεση της πτήσης. Η συγκίνηση από την επαφή με τον κόσμο έρχεται μετά την προσγείωση, όταν έχει ολοκληρωθεί η αποστολή.

Καθοριστική είναι η εκπαίδευση, η οποία τον προετοιμάζει και για την περίπτωση που κάτι δεν εξελιχθεί σύμφωνα με τον σχεδιασμό. Στην ίδια διαδικασία εντάσσεται ο συντονισμός με τον υπεύθυνο ασφαλείας, ώστε η επίδειξη να εκτελείται υπό συνεχή έλεγχο.

Οι άνθρωποι πίσω από την πτήση

Ο επισμηναγός αναδεικνύει και τη συμβολή των ανθρώπων που προετοιμάζουν και υποστηρίζουν το μαχητικό. Η εμπιστοσύνη ανάμεσα στον χειριστή και την ομάδα αποτελεί βασική προϋπόθεση κάθε πτήσης.

Το ιπτάμενο και το τεχνικό προσωπικό συμμετέχουν σε μια προσπάθεια που απαιτεί επαγγελματισμό, συνέπεια και προσήλωση στην ασφάλεια. Η πειθαρχία, όπως προκύπτει από την περιγραφή του, συνοδεύει τον πιλότο μαχητικού σε ολόκληρη την καθημερινότητά του.

Παρά την τεχνολογική εξέλιξη των αεροσκαφών, ο ίδιος δίνει ιδιαίτερο βάρος στην ανθρώπινη κρίση. Η εκπαίδευση του χειριστή και η δουλειά της ομάδας παραμένουν καθοριστικές για την επιτυχή ολοκλήρωση της αποστολής.

Η τιμή της εκπροσώπησης και η ευθύνη της προστασίας

Η πτήση στην εθνική επέτειο αποκτά για τον Χρήστο Χαρίτο ιδιαίτερη σημασία, καθώς καλείται να εκπροσωπήσει τις Ένοπλες Δυνάμεις μπροστά στους πολίτες.

Στη συζήτηση μιλά για την προσωπική ικανοποίηση που του προσφέρει η πτήση, αλλά και για τη διαρκή ευθύνη που συνοδεύει την υπηρεσία του: την προστασία της χώρας. Εκεί βρίσκεται και το ουσιαστικό περιεχόμενο της φράσης του για την τιμή και την ευθύνη.

Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στην αεροπορική βάση της Σούδας, με τη διευκόλυνση του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας και τη συμβολή της 115 Πτέρυγας Μάχης. Η εκπομπή ευχαριστεί τον διοικητή της Πτέρυγας, ταξίαρχο (Ι) Αθανάσιο Παπαμανώλη, καθώς και το ιπτάμενο και τεχνικό προσωπικό για τη συνεργασία.

Η διατήρηση της αυθεντικότητας των ποντιακών χορών, η σχέση της θρησκευτικής παράδοσης με τη μουσικοχορευτική έκφραση και η ιστορική διαδρομή ενός σημαντικού χώρου ποντιακής διασκέδασης αποτελούν τρεις θεματικές που αναμένεται να συγκεντρώσουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο συνέδριο.

Με κεντρικό τίτλο «Ο Δάσκαλος Δημοτικού Χορού στη Σύγχρονη Εποχή – Φορέας Παράδοσης, Παιδείας, Ύφους, Σκηνικής Επιτέλεσης και Ψηφιακών Προκλήσεων», το συνέδριο θα φιλοξενηθεί στη Δημοτική Πινακοθήκη Λάρισας – Μουσείο Γ. Ι. Κατσίγρα, με τη συμμετοχή επιστημόνων, ερευνητών, εκπαιδευτικών και δασκάλων παραδοσιακών χορών.

Στο επίκεντρο των εργασιών βρίσκεται ο ρόλος του σύγχρονου χοροδιδασκάλου, ο οποίος καλείται να μεταδώσει στις νεότερες γενιές όχι μόνο τα βήματα ενός χορού, αλλά και το ιστορικό, κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτός γεννήθηκε και διαμορφώθηκε.

Ιωακείμ Καρεπίδης

Σάββατο 31 Οκτωβρίου | 11:30–11:45

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η εισήγηση του Ιωακείμ Καρεπίδη, Ιστορικού, υποψήφιος Διδάκτορας Λαογραφίας ΕΚΠΑ και Απόφοιτος Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού.

Η παρουσίασή του έχει τίτλο:

«Από το χοροστάσι στη σκηνή: Ο δάσκαλος ελληνικού παραδοσιακού χορού ανάμεσα στη βιωμένη παράδοση, το τοπικό ύφος και τη σκηνική αναπαράσταση – Το παράδειγμα των ποντιακών χορών».

Πρόκειται για ένα ζήτημα με ξεχωριστή σημασία για την ποντιακή χορευτική παράδοση, καθώς αγγίζει τη σχέση ανάμεσα στον χορό όπως αυτός βιωνόταν στις τοπικές κοινωνίες και στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται σήμερα από πολιτιστικούς συλλόγους και χορευτικά συγκροτήματα.

Στο επίκεντρο της θεματικής βρίσκεται η έννοια του τοπικού ύφους, στοιχείο καθοριστικό για την κατανόηση της ποντιακής μουσικοχορευτικής κληρονομιάς.

Οι διαφορετικές περιοχές του ιστορικού Πόντου ανέπτυξαν ιδιαίτερες χορευτικές εκφράσεις, οι οποίες συνδέονταν με τις κοινωνικές συνθήκες, τη μουσική παράδοση και τις συνήθειες των κατοίκων τους.

Η μετάβαση από το αυθεντικό περιβάλλον του χορού στη σκηνική παρουσίαση δημιουργεί εύλογα ερωτήματα: Πώς διατηρείται το ιδιαίτερο ύφος κάθε περιοχής; Πού βρίσκεται το όριο ανάμεσα στην πιστή αναπαράσταση και στη χορογραφική παρέμβαση; Ποια ευθύνη φέρει ο δάσκαλος απέναντι στην παράδοση που αναλαμβάνει να μεταδώσει;

Βασίλειος Ασβεστάς

Σάββατο 31 Οκτωβρίου | 09:30–09:45

Μία διαφορετική, αλλά εξίσου σημαντική διάσταση της ποντιακής παράδοσης θα αναδείξει ο Βασίλειος Ασβεστάς, απόφοιτος του Τμήματος Φυσικοθεραπείας του ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης.

Η εισήγησή του φέρει τον τίτλο:

«Θρησκευτικοί χοροί και τραγούδια του Πόντου. Η περίπτωση της τέλεσης του “Θημίσματος”».

Η συγκεκριμένη θεματική στρέφει το ενδιαφέρον στη βαθύτερη σύνδεση της μουσικής και του χορού με τις θρησκευτικές και τελετουργικές πρακτικές των Ποντίων.

Το «Θήμισμα», ως αντικείμενο της εισήγησης, προσφέρει την ευκαιρία να εξεταστεί μια πλευρά της ποντιακής πολιτιστικής κληρονομιάς που δεν περιορίζεται στη συνηθισμένη παρουσίαση των γνωστών χορών.

Η σημασία της θεματολογίας βρίσκεται ακριβώς στην ανάγκη μελέτης των παραδοσιακών πρακτικών μέσα στο περιβάλλον στο οποίο τελούνταν, με σεβασμό στους συμβολισμούς και στις αντιλήψεις των ανθρώπων που τις διατήρησαν.

Η ποντιακή παράδοση δεν αποτελεί μόνο ένα σύνολο χορευτικών κινήσεων και μουσικών σκοπών. Είναι ένας ολόκληρος κόσμος εθίμων, τελετουργιών και κοινωνικών σχέσεων, που μεταφέρθηκε από γενιά σε γενιά και συνδέθηκε με την ιστορική πορεία του Ποντιακού Ελληνισμού.

Δημήτριος Τριανταφυλλίδης

Κυριακή 1 Νοεμβρίου | 12:00–12:15

Ιδιαίτερο ιστορικό και λαογραφικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η εισήγηση του δασκάλου παραδοσιακών χορών Δημητρίου Τριανταφυλλίδη, ο οποίος θα αναφερθεί σε έναν χώρο που αποτέλεσε αντικείμενο μουσικοχορευτικής έκφρασης και πολιτισμικών μετασχηματισμών επί τέσσερις δεκαετίες.

Ο τίτλος της παρουσίασής του είναι:

«Ποντιακό Κέντρο “Κορτσόπον”: Ένα αστικό χοροστάσι (1971–2011). Τέσσερις δεκαετίες μουσικοχορευτικής έκφρασης και πολιτισμικών μετασχηματισμών».

Η αναφορά στο Ποντιακό Κέντρο «Κορτσόπον» ανοίγει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον πεδίο μελέτης: τη λειτουργία των ποντιακών κέντρων ως χώρων κοινωνικής συνεύρεσης, μουσικής δημιουργίας και διατήρησης της πολιτιστικής ταυτότητας.

Με αφετηρία την περίοδο 1971–2011, η θεματολογία της εισήγησης προσφέρεται για την εξέταση των αλλαγών που γνώρισε η ποντιακή μουσικοχορευτική έκφραση στο αστικό περιβάλλον.

Τα ποντιακά κέντρα διασκέδασης υπήρξαν για πολλές γενιές τόποι συνάντησης, όπου η λύρα, το τραγούδι και ο χορός συνέχισαν να αποτελούν ζωντανά στοιχεία της συλλογικής ταυτότητας.

Η μελέτη της διαδρομής του «Κορτσόπον» μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η ποντιακή παράδοση διατηρήθηκε, προσαρμόστηκε και μετασχηματίστηκε μέσα στις μεταβαλλόμενες συνθήκες της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας.

Ο ρόλος του χοροδιδασκάλου στον 21ο αιώνα

Πέρα από τις τρεις ποντιακές εισηγήσεις, το συνέδριο περιλαμβάνει ένα ευρύ πρόγραμμα επιστημονικών παρουσιάσεων, συζητήσεων και βιωματικών εργαστηρίων.

Οι εργασίες θα ξεκινήσουν την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου, στις 17:00, με την εισήγηση του προέδρου της ΠΕΔΔΗΧ, Βασίλη Δημητρόπουλου, για την ευθύνη του δασκάλου δημοτικού χορού και την πολιτισμική συνέχεια.

Μεταξύ των ζητημάτων που θα απασχολήσουν τους συνέδρους βρίσκονται:

• Η θέση του παραδοσιακού χορού στη σύγχρονη εκπαίδευση.

• Η δεοντολογία και η ευθύνη των χοροδιδασκάλων.

• Η σχέση της βιωμένης παράδοσης με τη σκηνική αναπαράσταση.

• Η προστασία του παραδοσιακού χορού ως στοιχείου της εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

• Οι προκλήσεις που δημιουργεί η Τεχνητή Νοημοσύνη στην απεικόνιση και παρουσίαση της παράδοσης.

Ιδιαίτερη θέση στο πρόγραμμα κατέχουν τα βιωματικά εργαστήρια, τα οποία θα πραγματοποιηθούν στο 21ο Δημοτικό Σχολείο Λάρισας, απέναντι από τη Δημοτική Πινακοθήκη.

Οι εργασίες του συνεδρίου θα ολοκληρωθούν την Κυριακή 1 Νοεμβρίου, με σύνοψη των συμπερασμάτων και συζήτηση για τις προοπτικές του κλάδου.

Η παράδοση ως ζωντανή ιστορική μνήμη

Η παρουσία τριών εισηγήσεων με ποντιακή θεματολογία σε ένα πανελλήνιο επιστημονικό συνέδριο αναδεικνύει τη σημασία της συστηματικής μελέτης της μουσικοχορευτικής κληρονομιάς του Πόντου.

Από τα θρησκευτικά και τελετουργικά δρώμενα μέχρι τα ιδιαίτερα τοπικά χορευτικά ύφη και από το παραδοσιακό χοροστάσι μέχρι τα ποντιακά κέντρα της σύγχρονης Ελλάδας, αναδεικνύονται διαφορετικές όψεις της ίδιας πολιτιστικής διαδρομής.

Πρόκειται για μια κληρονομιά που μεταφέρθηκε στις νέες πατρίδες από τους πρόσφυγες και τους απογόνους τους και εξακολουθεί να αποτελεί βασικό στοιχείο της ταυτότητας του Ποντιακού Ελληνισμού.

Το ουσιαστικό διακύβευμα είναι η μετάδοση αυτής της παράδοσης με γνώση, ιστορική τεκμηρίωση και σεβασμό στην αυθεντικότητά της.

Γιατί οι ποντιακοί χοροί δεν είναι απλώς βήματα που επαναλαμβάνονται πάνω σε μια σκηνή. Είναι φορείς ιστορικής μνήμης, συλλογικών βιωμάτων και πολιτιστικής συνέχειας.

Και η ευθύνη να παραμείνουν ζωντανοί, χωρίς να χαθεί η ιδιαίτερη ταυτότητά τους, περνά σε μεγάλο βαθμό στα χέρια εκείνων που αναλαμβάνουν να τους διδάξουν στις επόμενες γενιές.

Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφτείτε την επίσημη ιστοσελίδα sites.google.com