Να εγκαταλείψει την πολιτική της εκ των υστέρων αντίδρασης και να καταστήσει αξιόπιστη την προοπτική επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια κάλεσε την Αθήνα ο Σάββας Καλεντερίδης, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική». Ο αναλυτής χαρακτήρισε πολιτικοδιπλωματική αποτυχία την εξέλιξη με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, άσκησε κριτική στους ελληνικούς χειρισμούς στη Λιβύη και προειδοποίησε για τον κίνδυνο νέων τετελεσμένων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του ήταν η διάκριση ανάμεσα στη νομική αντιμετώπιση των τουρκικών διεκδικήσεων και στην πραγματική δυνατότητα αποτροπής τους. Κατά τον ίδιο, η επίκληση του διεθνούς δικαίου χρειάζεται να συνοδεύεται από σχέδιο, πολιτική απόφαση και δυνατότητα εφαρμογής στο πεδίο.

Λιβύη: Η Άγκυρα απέκτησε επιρροή και στα δύο στρατόπεδα

Ο Σάββας Καλεντερίδης υποστήριξε ότι η ελληνική πολιτική είχε επενδύσει επί χρόνια στις σχέσεις με τον Ακίλα Σάλεχ και την οικογένεια Χαφτάρ, επιδιώκοντας να αποτρέψει την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή.

Όπως εξήγησε, η Τουρκία πέτυχε έναν στόχο τον οποίο η Αθήνα προσπαθούσε να εμποδίσει. Γι’ αυτό μίλησε για πολιτικοδιπλωματική επιτυχία της Άγκυρας και αντίστοιχη αποτυχία της Ελλάδας. Απέφυγε συνειδητά τη λέξη «ήττα», επισημαίνοντας ότι μπορεί να ενισχύσει την ηττοπάθεια σε μέρος της ελληνικής κοινής γνώμης.

Η κύρωση από τη λιβυκή Βουλή έγινε στις 20 Οκτωβρίου 2026. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επανέλαβε ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη. Ministry of Foreign Affairs

Ο αναλυτής έδωσε ιδιαίτερο βάρος στην προσέγγιση Τουρκίας–ανατολικής Λιβύης. Υπενθύμισε ότι η Άγκυρα είχε πολεμήσει τις δυνάμεις Χαφτάρ κατά την επιχείρησή τους εναντίον της Τρίπολης και εκτίμησε ότι κατόρθωσε να μετατρέψει την προηγούμενη εχθρότητα σε συνεργασία. Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε τις αλλαγές στη λιβυκή κοινοβουλευτική ηγεσία, τις οποίες παρουσίασε ως εξέλιξη ευνοϊκή για την Τουρκία.

Κατά την αποτίμησή του, η Άγκυρα διατηρεί πλέον διαύλους και με τις δύο αντίπαλες πλευρές, ενώ η Ελλάδα δεν εξασφάλισε αντίστοιχη επιρροή ούτε στην Τρίπολη ούτε στην ανατολική Λιβύη.

Καραμανλής, Σαμαράς και ενημέρωση της Τουρκίας

Ο Σάββας Καλεντερίδης συμφώνησε με την επισήμανση του Κώστα Καραμανλή ότι η νομική αντιμετώπιση του μνημονίου πρέπει να διαχωρίζεται από την πολιτική επιρροή που ασκεί η Τουρκία.

Παράλληλα, ερμήνευσε την παρέμβαση του πρώην πρωθυπουργού για το καλώδιο ως σαφή διαφοροποίηση από τις θέσεις του Γιώργου Γεραπετρίτη σχετικά με την ενημέρωση της Άγκυρας. Κατά την εκτίμησή του, στο συγκεκριμένο ζήτημα καταγράφεται σύγκλιση Καραμανλή και Αντώνη Σαμαρά.

«Η Τουρκία θα πράττει και εμείς θα αντιδρούμε;»

Έντονη ήταν η κριτική του στην επαναφορά συζητήσεων για επέκταση των χωρικών υδάτων νοτίως και δυτικώς της Κρήτης μετά τις εξελίξεις στη Λιβύη.

Αναρωτήθηκε γιατί η άσκηση ενός ελληνικού δικαιώματος πρέπει να ακολουθεί μια τουρκική επιτυχία και γιατί από τη σχετική συζήτηση απουσιάζει η περιοχή ανατολικά της Κρήτης.

Ανάλογα ερωτήματα έθεσε για την ολοκλήρωση της οριοθέτησης με την Αίγυπτο και την οριοθέτηση με την Κυπριακή Δημοκρατία. Υποστήριξε ότι η Λευκωσία επιδιώκει εδώ και χρόνια συμφωνία με την Αθήνα και απέδωσε την ελληνική καθυστέρηση στην αποφυγή αντιδράσεων της Τουρκίας.

«Η Τουρκία θα πράττει και εμείς θα αντιδρούμε;» διερωτήθηκε, ζητώντας πρωτοβουλίες ενταγμένες σε σταθερό σχεδιασμό εξωτερικής πολιτικής.

Η πρόταση για τα 12 ναυτικά μίλια

Αναφερόμενος στις πληροφορίες που επικαλέστηκε από τον τουρκικό Τύπο για νομοσχέδιο θαλάσσιων ζωνών, ο αναλυτής προειδοποίησε ότι μια τέτοια κίνηση θα επιχειρούσε να δώσει εσωτερικό νομοθετικό περίβλημα στις διεκδικήσεις της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Στο πλαίσιο αυτό έθεσε την ιδέα να καταστήσει η Ελλάδα πιστευτή την προοπτική επέκτασης των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, ως μέσο αποτροπής της τουρκικής πρωτοβουλίας.

Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι παρουσίαζε μια ιδέα, χωρίς να έχει αποφανθεί αν μπορεί ή αν πρέπει να εφαρμοστεί. Εκτίμησε ότι μια αξιόπιστη ελληνική προειδοποίηση θα περιόριζε τα περιθώρια της Άγκυρας να προχωρήσει στον σχεδιασμό της.

«Να δράσει προληπτικά» ήταν η προτροπή του προς την Αθήνα, ώστε να μη βρεθεί ξανά να ακολουθεί τις κινήσεις της Τουρκίας.

Κάσος: Το δίκαιο χρειάζεται αποτροπή

Ο Σάββας Καλεντερίδης συνέδεσε τη συζήτηση με τα γεγονότα του Ιουλίου 2024 στην περιοχή της Κάσου, υποστηρίζοντας ότι εκεί φάνηκαν ελλείμματα σχεδιασμού και πολιτικής αποφασιστικότητας στην προστασία των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση.

Κατά την εκτίμησή του, η Τουρκία επιχειρεί να μεταφέρει τις διεκδικήσεις της στο πεδίο με στρατιωτική πίεση. Επισήμανε ότι οι διεθνείς καταδίκες δεν συνοδεύτηκαν, στην περίπτωση που περιέγραψε, από παρουσία συμμαχικών πλοίων για την προστασία του έργου.

Προειδοποίησε ότι αντίστοιχο πρόβλημα μπορεί να προκύψει και με μια τουρκική νομοθετική πρωτοβουλία, εφόσον η ελληνική απάντηση περιοριστεί σε ανακοινώσεις.

Οι αμερικανικές δηλώσεις και η ανησυχία για τον GSI

Σχολιάζοντας τις τοποθετήσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, χαρακτήρισε ανεπαρκή την αρχική αντίδραση και αξιολόγησε θετικότερα τη μεταγενέστερη διατύπωση περί προκλητικής ενέργειας. Απέδωσε τη μεταβολή στις αντιδράσεις της ομογένειας και Αμερικανών πολιτικών, αναφερόμενος ειδικά στον γερουσιαστή Ρικ Σκοτ.

Η νεότερη αμερικανική απάντηση, όπως δημοσιεύθηκε στην «Καθημερινή», χαρακτήρισε την ανακοίνωση της κύρωσης μη εποικοδομητική και προκλητική. Παράλληλα, επανέλαβε την προτροπή για διμερή διάλογο Ελλάδας–Τουρκίας και συνέδεσε την ειρηνική επίλυση διαφορών με επενδύσεις και έρευνες. eKathimerini.com

Σε αυτή τη σύνδεση εντόπισε τον βασικό κίνδυνο. Επικαλούμενος την περίπτωση άλλου, τηλεπικοινωνιακού καλωδίου και δηλώσεις του Τομ Μπάρακ, διατύπωσε την ανησυχία ότι μπορεί να αναζητηθεί αντίστοιχη φόρμουλα και για τον Great Sea Interconnector.

Η συγκεκριμένη αναφορά αποτελεί εκτίμησή του για πιθανή εξέλιξη και όχι ανακοίνωση συμφωνίας.

Ισραήλ–Τουρκία: Αλλαγή τόνων, δύσκολη αλλαγή στρατηγικής

Στο τελευταίο μέρος της παρέμβασής του, ο Σάββας Καλεντερίδης εξέτασε το ενδεχόμενο κυβερνητικής αλλαγής στο Ισραήλ. Επικαλούμενος δημοσκοπικές εκτιμήσεις, περιέγραψε αμφίρροπη αναμέτρηση και στάθηκε στον ρόλο των αραβικών κομμάτων στους μετεκλογικούς συσχετισμούς.

Εκτίμησε ότι πιθανή αποχώρηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου θα μπορούσε να επιφέρει ηπιότερη ρητορική απέναντι στην Τουρκία, χωρίς να ανατρέψει τις βασικές στρατηγικές επιδιώξεις του Ισραήλ στη Συρία και στον Λίβανο.

Θεώρησε ιδιαίτερα δύσκολο έναν αμερικανικό συμβιβασμό ανάμεσα στις δύο χώρες, όσο παραμένουν ανταγωνιστικοί οι σχεδιασμοί τους για τη Συρία.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στις οικονομικές συναλλαγές Τουρκίας–Ισραήλ ως παράγοντα που θα μπορούσε να επηρεάσει μια μελλοντική προσέγγιση. Διευκρίνισε, όμως, ότι δεν αναμένει δραματική αλλαγή επί της ουσίας στις σχέσεις τους.

Η Ειρωνική Παράλειψη και ο Κρητικός Ελλήσποντος

Αυτή η σκόπιμη και ειρωνική παράλειψη των 12 μιλίων προς το Βορρά εγκλωβίζει το τουρκικό Casus Belli στα δικά του αδιέξοδα, καθώς στερεί από την Άγκυρα κάθε πρόσχημα κλιμάκωσης στην Ανατολική Μεσόγειο και ανοίγει διάπλατα τον δρόμο για την ηλεκτρική διασύνδεση με την Κύπρο στο Νότιο Κρητικό Πέλαγος. Με τον Κρητικό Ελλήσποντο να βγαίνει στη σκηνή αφού η μεταξύ Κάσου και Κρήτης απόσταση των 26 μιλίων, αφαιρουμένων των 12 συν 12 ένθεν κακείθεν μιλίων, αφήνουν θαλάσσια ζώνη διέλευσης 2 μιλίων, όσο είναι το μέσο πλάτος του Θρακικού Ελλήσποντου. Επιπλέον ο Κρητικός Ελλήσποντος είναι και 20 φορές βαθύτερος!

Η πρόταση αυτή με τα συγκεκριμένα 12 μίλια, δίνει το στίγμα και το δείγμα γραφής της απόλυτης προετοιμασίας της χώρας. Καλή και Άγια είναι η Ναυτική προαναγγελία (NAVTEX), αλλά είναι σαν τον αγιασμό: διώχνει τα ποντίκια, μόνο που χρειάζεται και καμία γάτα. Επί του προκειμένου, η «γάτα» είναι μισή ώρα υπόθεση στο Κοινοβούλιο -ο χρόνος όχι το Σώμα- με την ευκαιρία που του δίνεται να ξυπνήσει. Μια και, όπως έγραψα και άλλη φορά, το Διεθνές Δίκαιο δεν προστατεύει χώρες που κοιμούνται.

Η κυριαρχική απάντηση στους εταιρικούς προβληματισμούς

Δεν ήξερε, αλήθεια, η γαλλική εταιρεία ότι η UNCLOS δεν έχει εφαρμοστεί ακόμα στο Στενό Κάσου Κρήτης; Τότε πώς συμφώνησε να αναλάβει το έργο; Αν η Αθήνα υιοθετήσει τις προτάσεις μας και θεσπίσει άμεσα τα 12 ναυτικά μίλια στον Κρητικό Ελλήσποντο και στο Νότιο Κρητικό Πέλαγος, η γαλλική Nexans δεν θα έχει πλέον κανένα απολύτως πάτημα για αναβολές ή υπεκφυγές. Αν η κυβέρνηση πράξει το εθνικό της καθήκον, τότε η γαλλική εταιρεία είτε θα έρθει αμέσως να ποντίσει το καλώδιο βάσει των συμφωνηθέντων, είτε, αν αρνηθεί, να πάει από εκεί που ήρθε! Η άσκηση κυριαρχίας είναι ο μόνος τρόπος για να τελειώνουν τα εταιρικά παζάρια.

Και σε ότι αφορά τις πληροφορίες για προβλήματα στα διεθνή ύδατα, τα άρθρα 58 και 87 της Σύμβασης UNCLOS, είναι σαφή. Η πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων στην ανοιχτή θάλασσα και στις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες αποτελεί θεμελιώδη και κατοχυρωμένη «διεθνή ελευθερία» (freedom to lay submarine cables). Και στο τέλος, το καλό το παλικάρι ξέρει κι άλλο θαλάσσιο μονοπάτι. Η ουσία είναι ότι το καλώδιο θα γίνει! Εκεί δε που θα τρίβει τα μάτια της η Τουρκία είναι για τον Κρητικό Ελλήσποντο. Γιατί θα εκτιμηθεί σύντομα ότι αξίζει ίσαμε Βόσπορο και Δαρδανέλια μαζί!

Τα Πολιτικά Όπλα της Ελληνικής Κυριαρχίας

1. Η Συμφωνία με την Αίγυπτο: Το επίσημο Νομικό έγγραφο της διακρατικής συμφωνίας των θαλασσίων Ζωνών Ελλάδας – Αιγύπτου της 06/08/20. Ναι μεν είναι μισή αλλά στην περίπτωση «Κάσος» αρκεί. Τύχη δε αγαθή, θα είναι η ολοκλήρωση, έως τη Στρογγύλη Καστελόριζου! Με τα τεράστια κλοπιμαία θαλάσσια ύδατα από το έκνομο Τουρκολιβυκό μνημόνιο, να αποτελούν την αιτία της νέας Ελληνοαιγυπτιακής σύγκλισης.

2. Η Απόφαση της Βουλής: Η προ κάθε εργασίας της πόντισης, απόφαση της Ελληνικής Βουλής για τα 12 μίλια στο Διεθνές θαλάσσιο Στενό Κάσου Κρήτης μόνο, καθώς και στο Νότιο Κρητικό Πέλαγος.

3. Ο Χάρτης της Σεβίλλης: Αυτό το ολιστικό Τοπογραφικό Διάγραμμα της Ανατολικής Μεσογείου και χάρτης της πιστής εφαρμογής του Δικαίου της Θάλασσας (UNCLOS), με τις ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου όμορες ες αεί. Και για να το εκφράσω με τα λόγια του Θουκυδίδη: «κτήμα ες αεί». Μόνο που η άρνηση Μητσοτάκη να προχωρήσει στη Νομοθέτηση, που πρότεινα εκατό φορές, γίνεται «κρίμα ες αεί».

4. Ο Έλεγχος Πλόων: Το δικαίωμα ελέγχου των πλόων διαμέσου των αναφερθέντων στενών.

5. Η Ελληνική Τάφρος: Ενσωμάτωση της Ελληνικής Τάφρου, όσο κι εκείνης του Πλίνιου και πιθανόν και του Στράβωνα, στον εθνικό κορμό, ώστε να βρει αποκούμπι το φαλαινάριο του Θεού σε όλο το Ταιναρόδιο τόξο.

6. Ο Χάρτης της IMMA: Ο χάρτης της IMMA που επιβεβαιώνει την εθνικότητα των υδάτων καθώς και την ανάγκη για υψηλή θαλάσσια προστασία τους. Μιλώ για την Ελληνική Τάφρο από τη Λευκάδα έως το Καστελόριζο. Μια και φέτος το καλοκαίρι οι φάλαινες βόλταραν βορειότερα της Κεφαλονιάς, από εκεί που έδρευε ως τώρα ο χάρτης της ΙΜΜΑ.

7. Ο Χάρτης του ΟΗΕ: Ο αχρησιμοποίητος ως τώρα άσσος στο μανίκι του Ελληνισμού. Ο χάρτης του Οικολογικού τομέα του ΟΗΕ της 20/12/19, ο οποίος, ως εγκυρότερος, ακυρώνει αυθωρεί και παραχρήμα το Τουρκολιβυκό ψευδομνημόνιο της 27/11/19 που επικαλείται η Τουρκία. Αυτό διότι είναι επίσης και μεταγενέστερος της υπογραφής της συμφωνίας Τουρκίας – Λιβύης. Και πολύ κακώς που δεν αποτέλεσε αντικείμενο προσφυγής από την Ελλάδα.

PLAN B: Η Ώρα της Εθνικής Ευθύνης

Εάν, παρά τη συγκέντρωση στο πεδίο των πολιτικών αυτών όπλων, η Τουρκία επιχειρήσει να παρεμποδίσει την εφαρμογή της πόντισης, θα κάνει το μεγαλύτερο λάθος της ζωής της. Λύνει τα χέρια της Ελλάδας.

Η άμεση σύγκληση της Ολομέλειας της Βουλής των Ελλήνων θα κληθεί να επικυρώσει την εφαρμογή του Νόμου 2321/95, που αν και τώρα μείνει στα συρτάρια, θα γίνει συνώνυμο της μειοδοσίας. Καθαρές κουβέντες. Και την πολιτική αυτή κίνηση να τη συνοδεύσει η Νομοθετική πράξη ανακήρυξης ΑΟΖ και 12 μιλίων στη χώρα, μαζί με τους χάρτες της Σεβίλλης και του ΟΗΕ, ως ενιαίο νόμο του κράτους.

* Εννοείται στην ηλεκτρονική πυρά των Αθηναϊκών κυρίως Μέσων, με την τέλεια καύση των κλιβάνων.

________________

Διδυμότειχο, Οκτώβριος 2026,

Η Ιταλία πίστευε ότι η Ελλάδα αποτελούσε την «εύκολη λεία» του πολέμου και ότι λίγες μεραρχίες θα αρκούσαν για την κατάληψή της. Τελικά χρειάστηκε να κινητοποιήσει εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες και βρέθηκε αντιμέτωπη με μία αντίσταση που συγκλόνισε ολόκληρο τον κόσμο.

Ο φιλόλογος και ιστορικός ερευνητής Χρόνης Βάρσος αναλύει το διεθνές και ελληνικό περιβάλλον πριν από την ιταλική επίθεση της 28ης Οκτωβρίου 1940.

Πώς οδηγήθηκε η Ευρώπη στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο; Ποιον ρόλο διαδραμάτισαν ο γερμανικός επανεξοπλισμός, η πολιτική του κατευνασμού και το Σύμφωνο Μολότωφ–Ρίμπεντροπ; Ποιες ήταν οι πραγματικές δυνατότητες της Ιταλίας και γιατί η ηγεσία της υποτίμησε τόσο επικίνδυνα την Ελλάδα;

Η συζήτηση φωτίζει επίσης:
την προετοιμασία των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων
τη στρατηγική σημασία της Γραμμής Μεταξά
τις ιταλικές επιδιώξεις στα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο
το τελεσίγραφο και την ιστορική ελληνική απάντηση
τις στρατιωτικές νίκες που ανέτρεψαν τις προβλέψεις
το ήθος και τον ηρωισμό μιας ολόκληρης γενιάς
Μια ιστορική ανάλυση για τις συνθήκες μέσα στις οποίες γεννήθηκε το Έπος του ’40 και η Ελλάδα έγινε παγκόσμιο σύμβολο αντίστασης και ελευθερίας.