Της Φανούλας Αργυρού, ΣΗΜΕΡΙΝΗ

Μέρος Δ’ τελευταίο

Βρετανικά αρχεία, δημοσιεύματα της δεκαετίας του 1950 και η επίμαχη επιστολή Φάντη του 1964 συνθέτουν το τελευταίο μέρος της έρευνας της Φανούλας Αργυρού. Η αρθρογράφος καταγράφει ισχυρισμούς για οπλισμό του ΑΚΕΛ, σχέδια ένοπλης δράσης και πολιτικές παρεμβάσεις, εξετάζοντας παράλληλα τη στάση του κόμματος απέναντι στην Ένωση και στις ξένες δυνάμεις.

«Χέραλντ Τρίπιουν» – «Όπλα και εκρηκτικά το ΑΚΕΛ στην Κύπρο»

Στην έκθεσή τους Ιουνίου 1950, οι βρετανικές υπηρεσίες αναφέρουν και τα εξής:

«Ένα άρθρο στην έκδοση της εφημερίδας New York Herald Tribune (που εκδίδεται στο Παρίσι), του Αμερικανού ανταποκριτή του Associated Press, αναφέρεται με έμφαση στη δύναμη του Κομμουνισμού στην Κύπρο και ότι το κόμμα έχει αποθήκες όπλων και εκρηκτικών. Ο Γ.Γ. του κόμματος εξέδωσε ανακοίνωση απορρίπτοντας έντονα τον ισχυρισμό».

(An article in the Paris edition of the New York Herald Tribune, by an American correspondent of the Associated Press, is reported to have emphasized the strength of Communism in Cyprus and to have said that the Party have stores of arms and explosives. The Party’s General Secretary has issued an indignant disclaimer of the latter allegation).

Η πληροφορία αυτή πρέπει να μελετηθεί σε συνδυασμό με την επιστολή ημερ. 16/7/1951, Ε. Παπαϊωάννου, προς το Kομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος, που εντόπισε και δημοσίευσε ο Δρ Πέτρος ΠαπαπολυβIου στον «Φιλελεύθερο», 1.4.2016, με τίτλο «Σχέδιο για ένοπλο αγώνα είχε το ΑΚΕΛ το 1951».

«Το ΑΚΕΛ στις παραμονές του αγώνα της ΕΟΚΑ και όπλα διέθετε, αλλά και σχέδια για ένοπλο αγώνα εναντίον των Βρετανών είχε, όχι ακριβώς για την Ένωση με την Ελλάδα, αλλά για τη ‘‘σοβαρή συμβολή στην αντιιμπεριαλιστική υπόθεση’’», έγραψε ο Δρ Παπαπολυβίου.

https://applications.ucy.ac.cy/dailypress/dailypress.manage_documents2.download?p_file=42032

Όπως κατέγραψαν τα βρετανικά έγγραφα, η Cominform εντός του 1950 είχε ήδη κόψει την Ένωση, οπόταν επιβεβαιώνεται η θέση Παπαπολυβίου ότι στόχος του ΑΚΕΛ δεν ήταν η Ένωση, αλλά «σοβαρή συμβολή στην αντιιμπεριαλιστική υπόθεση»…

(Ο σκοπός της Cominform ήταν ο συντονισμός δράσης μεταξύ κομμουνιστικών κομμάτων κάτω από σοβιετική καθοδήγηση… ενεθάρρυνε την ενότητα μεταξύ κομμουνιστικών κομμάτων. Διαλύθηκε το 1956, μετά τη σοβιετική επαναπροσέγγιση με τη Γιουγκοσλαβία και τη διαδικασία τής απο-Σταλινοποίησης).

Το ΑΚΕΛ σε προετοιμασία «Ιερής Ταξιαρχίας»

Στην έκθεσή τους 19.2.1964, οι βρετανικές υπηρεσίες γράφουν ότι ο Γ.Γ. του ΑΚΕΛ μίλησε στις 9 Φεβρουαρίου σε συνεδρία στο Λονδίνο του Κυπριακού Κομμουνιστικού Κόμματος… Ενημέρωσε ότι το ΚΚΚ ήδη προετοιμαζόταν να πολεμήσει όλα τα ξένα στρατεύματα που θα αποστέλλονταν στην Κύπρο, εκτός εκείνων των Ηνωμένων Εθνών… και για προετοιμασίες συγκρότησης «Ιερής Ταξιαρχίας»… Περίπου 50 άτομα έδωσαν τα ονόματά τους ως εθελοντές για την «Ιερή Ταξιαρχία».

Επιστολή Φάντη προς Φόρτι, 10.4.1964

Επισημαίνεται ότι ο πραγματικός στόχος της «Ιερής Ταξιαρχίας» μάλλον ήταν να επιτεθεί κατά των αμερικανικών στρατευμάτων, εάν ο Μακάριος δεχόταν το βρετανικό σχέδιο για μεταφορά αμερικανικών στρατευμάτων για ειρηνευτική αποστολή (ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΟΥ ΑΠΕΡΡΙΨΑΝ ΟΙ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΙ*), και όχι η αντιμετώπιση των συνεχιζόμενων επιθέσεων της ΤΜΤ για διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και επιβολή δύο ομόσπονδων κρατών.

Μήπως και κατά των ελληνικών (Ελληνικής Μεραρχίας), που ήλθαν λίγους μήνες αργότερα; Αναπόφευκτο ερώτημα σε συσχετισμό με την αποκάλυψη ΑΚΕΛικού στελέχους προς τον Ανδρέα Αζίνα: «Το ΑΚΕΛ -ως απεκάλυψεν εσχάτως ανώτατον ΑΚΕΛικό στέλεχος προς τον Ανδρέα Αζίνα- όταν το 1964 αντελήφθη την έλευσιν Ελληνικού Εκστρατευτικού Σώματος εις Κύπρον, αντιπροσωπεία του επεσκέφθη τον Μακάριον, προς τον οποίον εδήλωσε ότι αντιτίθεται εις την παρουσίαν Ελληνικού Στρατού εις την Μεγαλόνησον…», σελίδα 493, Α’ Τόμος, «Η μαρτυρία μου ενώπιον της ατ-χοκ επιτροπής της Κυπριακής Βουλής διά τον Φάκελον Κύπρου», Ελευθέριου Παπαδόπουλου, 2010.

Επίσης, και σε άμεση σχέση με το περιεχόμενο της επιστολής που απέστειλε ο τότε βοηθός Γ.Γ. του ΑΚΕΛ, Α. Φάντης, ημερομηνίας 10 Απριλίου 1964, στην Ντίνα Φόρτι, σύνδεσμο των Κομμουνιστικών Κομμάτων Ιταλίας. Την επιστολή δημοσίευσε η εφημερίδα «Μάχη» στις 26 Μαΐου 1966: «Συνωμοσία του ΑΚΕΛ κατά του Μακαρίου, της Ενώσεως, της Κύπρου – Προετοιμασίαι και σχέδια δι’ ένοπλον ρήξιν με τον “ιμπεριαλιστικόν κύκλον” του Μακαρίου και κομμουνιστικοποίησιν – Οι αγωνισταί της ΕΟΚΑ αποκαλούνται “διεφθαρμένοι” και γίνεται λόγος περί εκμεταλλεύσεως των απειλών της Τουρκίας κατά της Κύπρου προς όφελος του ΑΚΕΛ».

Πριν από χρόνια αναδημοσίευσα την επιστολή Φάντη στα «Νέα» Λονδίνου και αργότερα και στην «Ένωσιν» του μ. Β. Φτωχόπουλου. Η επιστολή αποτελεί ιστορικό τεκμήριο, για την ξενοκίνητη πολιτική του ΑΚΕΛ. Την επανέφερε στο προσκήνιο, στην κατάθεσή του ενώπιον της Επιτροπής της Βουλής των Αντιπροσώπων ο Ελευθέριος Παπαδόπουλος. Και έριξε περισσότερο φως, εξηγώντας το παρασκήνιο της απόκρυψής της:

«Η επιστολή θα εδημοσιοποιείτο από τον τότε βουλευτή Λάρνακας, Γεώργιο Τζιρκώτη, ο οποίος είχε εγγράψει θέμα εις τη Βουλή. Όμως, μέχρι την ημέρα της συζητήσεως προηγήθηκε σκοτεινό και φανερόν παρασκήνιο. Ο Γ.Γ. του ΑΚΕΛ, Εζ. Παπαϊωάννου, επισκέφθηκε τον Μακάριο και αξίωσε να μην συζητηθεί η εν λόγω επιστολή. Ο δε Μακάριος, για να μην έλθει εις ρήξη με το ΑΚΕΛ, κάλεσε τον Γιωρκάτζη (Υπ. Εσωτερικών) και του επέβαλε να συνεργαστεί μετά του Γλαύκου Κληρίδη, Προέδρου της Βουλής, Τάσσου Παπαδόπουλου, Υπουργού και Λέλλου Δημητριάδη, Κοινοβουλευτικού Εκπροσώπου του λεγόμενου Πατριωτικού Μετώπου… και με το πρόσχημα της δήθεν εθνικής ζημιάς άσκησαν πιέσεις στους βουλευτές και πολύ περισσότερο εις τον αείμνηστο Γεώργιο Τζιρκώτη και παρεσιωπήθη το θέμα. Ο κ. Φάντης δήλωνε ότι η επιστολή ήταν πλαστή. Εντούτοις τα γεγονότα έχουν πείσμα και δεν αποδέχονται διαψεύσεις…». Ο Ελευθέριος Παπαδόπουλος προκάλεσε τον Α. Φάντη, σε ηλικία ενενήκοντα τεσσάρων ετών, να πει την αλήθεια χωρίς ψευδο-επιχειρήματα…

Βλέπε και «Σοβιετική Κύπρος: Το όραμα του ΑΚΕΛ – Στο φως έγγραφο του 1964», Α. Ροδίτη, 23.2.2021.

https://simerini.sigmalive.com/article/2021/2/23/sobietike-kupros-to-orama-tou-akel-sto-phos-eggrapho-tou-1966/

https://www.onisilos.gr/?p=31140

Δίδασκαν τα παιδιά του παιδομαζώματος

Σε αναφορές 29.8.1950 για επώνυμους κομμουνιστές στην Κύπρο και τις δραστηριότητές τους στο εξωτερικό, και οι ακόλουθες. Χιλιάδες έγγραφα για το ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑ στα βρετανικά αρχεία…

1) Βάσος Γεωργίου Βασιλείου και σύζυγος Φωφώ**: Έφυγε από την Κύπρο προς το Ηνωμένο Βασίλειο στις 23.3.1949 μαζί με τη σύζυγο και τη θυγατέρα του. Τον Ιούνιο 1949 του δόθηκε από την ουγγρική αντιπροσωπία στο Παρίσι, τουριστική βίζα τόσο για τον ίδιο όσο και για τη σύζυγό του για Ουγγαρία. Ο «Νέος Κυπριακός Φύλαξ» στις 11.7.1949 ανέφερε ότι το ράδιο της Βουκουρεστίου ανακοίνωσε πως ο Βασιλείου εντάχθηκε στον στρατό των Ελλήνων ανταρτών και ότι η σύζυγός του διδάσκει σε στρατόπεδο στη Βάρνα της Βουλγαρίας, όπου βρίσκονται απαχθέντα Ελληνόπουλα. Ο «Νέος Κυπριακός Φύλαξ», ημερομηνίας 9.10.1949, ανέφερε ότι «ο Δρ Βασιλείου βρίσκεται τώρα σε ενεργό υπηρεσία στη Βουδαπέστη και η σύζυγός του είναι υπεύθυνη στρατοπέδου για απαχθέντα Ελληνόπουλα».

2) Γιώργος Σαββίδης (αργότερα με την Ανεξαρτησία μέλος της Ελληνικής Κοινοτικής Βουλής): Είχε μακρό κομμουνιστικό μητρώο που περιελάμβανε και μια περίοδο παραμονής στην Ελλάδα και στην Τσεχοσλοβακία, όπου το 1950 ήταν υπεύθυνος της εκπαίδευσης των απαχθέντων Ελληνοπαίδων…

• Βιβλίο Φ.Α. «Διζωνική vs Δημοκρατία 1955-2019»

** Γονείς πρώην Προέδρου Γ. Βασιλείου.

Τα προηγούμενα:

Μέρος Α’ – Σοβιετικές πολιτικές που συγκλίνουν με εκείνες Λονδίνου/Άγκυρας

https://simerini.sigmalive.com/article/2026/10/11/sobietikes-politikes-pou-Dsugklinoun-me-ekeines-londinouagkuras/

Μέρος Β’ – Σοβιετική «εκπαίδευση», όπλα στο ΑΚΕΛ, ψευτο-υποσχέσεις στον Μακάριο…

https://simerini.sigmalive.com/article/2026/10/18/sobietike-ekpaideuse-opla-sto-akel-pseuto-uposkheseis-ston-makario/

Μέρος Γ’ – Στόχος ΑΚΕΛ – Kομμουνισμός μέσω σοσιαλισμού

Η Cominform τερματίζει την Ένωση – Ένωση μόνο με μια κομμουνιστικοποιημένη Ελλάδα

https://simerini.sigmalive.com/article/2026/10/25/stokhos-akel-kommounismos-meso-sosialismou/

*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος

Με μια εκτενή και ιδιαίτερα αιχμηρή παρέμβαση για το ελληνικό πολιτικό σύστημα, την εξωτερική πολιτική, την Τουρκία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την κρίση της σύγχρονης δημοκρατίας, ο ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Γιώργος Κοντογιώργης μίλησε στον Γιώργο Σαχίνη και στην εκπομπή «Αντιθέσεις» της ΚΡΗΤΗ TV.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η θέση του ότι η ελληνική κρίση δεν είναι απλώς αποτέλεσμα ανεπαρκών πολιτικών ηγεσιών, αλλά συνδέεται με την ίδια τη συγκρότηση του κράτους και τη σχέση της κοινωνίας με την πολιτική εξουσία. Ο καθηγητής άσκησε σφοδρή κριτική στη μεταπολιτευτική διακυβέρνηση, αμφισβήτησε τη στρατηγική της Αθήνας απέναντι στην τουρκική αναθεωρητική πολιτική και παρουσίασε την πρότασή του για τη μετάβαση από το σημερινό πολιτικό σύστημα σε ένα καθεστώς ουσιαστικής συμμετοχής της κοινωνίας στη λήψη αποφάσεων.

«Η Ελλάδα λεηλατήθηκε στη διάρκεια της Μεταπολίτευσης»

Ο Γιώργος Κοντογιώργης περιέγραψε το ελληνικό κράτος ως έναν μηχανισμό που, κατά την εκτίμησή του, έχει οργανωθεί για την εξυπηρέτηση της πολιτικής τάξης και των συμφερόντων που συνδέονται μαζί της, αντί να υπηρετεί τις ανάγκες της κοινωνίας.

Υποστήριξε ότι στη διάρκεια της Μεταπολίτευσης επανεμφανίστηκαν παθογένειες του 19ου αιώνα, με κυρίαρχα χαρακτηριστικά την πελατειακή οργάνωση, τη διαπλοκή και την ιδιοποίηση του δημόσιου χώρου.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις συνταγματικές αναθεωρήσεις, εκτιμώντας ότι δεν αντιμετώπισαν το πρόβλημα της ανεξέλεγκτης πολιτικής εξουσίας. Αντίθετα, κατά την άποψή του, συνέβαλαν στη διατήρηση ενός συστήματος στο οποίο η κοινωνία δεν διαθέτει θεσμικά εργαλεία ουσιαστικού ελέγχου.

Ο καθηγητής χρησιμοποίησε τον όρο «κομματοκρατία», εξηγώντας ότι στην ελληνική περίπτωση τα κόμματα δεν περιορίζονται στον ρόλο της πολιτικής εκπροσώπησης, αλλά έχουν καταλάβει το ίδιο το κράτος.

Τουρκία, Κάσος και τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η κριτική στην ελληνική στρατηγική

Ένα από τα σημαντικότερα τμήματα της συνέντευξης αφορούσε την ελληνική εξωτερική πολιτική και ειδικότερα τον τρόπο με τον οποίο η Αθήνα αντιμετωπίζει την Τουρκία.

Ο Κοντογιώργης υποστήριξε ότι μια χώρα, για να υπερασπιστεί αποτελεσματικά την ανεξαρτησία της, χρειάζεται ισχυρή οικονομία, λειτουργικό κράτος, αμυντική παραγωγή και συγκροτημένη εθνική στρατηγική.

Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στην αποδυνάμωση της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας και στην εξάρτηση από εισαγόμενα οπλικά συστήματα.

Επικεντρώθηκε επίσης στο επεισόδιο της Κάσου και στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, ασκώντας κριτική στους κυβερνητικούς χειρισμούς απέναντι στις τουρκικές αντιδράσεις.

Κατά την εκτίμησή του, η απουσία αποφασιστικής στρατηγικής επιτρέπει στην Άγκυρα να διευρύνει σταδιακά τις διεκδικήσεις της, ενώ η Ελλάδα περιορίζεται στη διαχείριση των εκάστοτε εξελίξεων.

Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τις εξελίξεις στη Λιβύη. Υποστήριξε ότι οι διπλωματικές συμφωνίες δεν αρκούν από μόνες τους, εάν δεν συνοδεύονται από την απαραίτητη ισχύ και τη δυνατότητα εφαρμογής τους στην πράξη.

Αναφερόμενος στις Ηνωμένες Πολιτείες, εξέφρασε προβληματισμό για τη στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στις ελληνοτουρκικές διαφορές, συνδέοντάς την με ευρύτερες γεωπολιτικές επιδιώξεις. Πρόκειται για τη δική του ερμηνεία της αμερικανικής πολιτικής και όχι για επιβεβαιωμένη αλλαγή επίσημης θέσης.

«Ζούμε σε εκλόγιμη μοναρχία» – Η θεμελιώδης διαφωνία για τη δημοκρατία

Κεντρικό σημείο της ανάλυσης αποτέλεσε η διάκριση που κάνει ο Κοντογιώργης ανάμεσα στο σημερινό κοινοβουλευτικό σύστημα, την αντιπροσώπευση και τη δημοκρατία.

Ο καθηγητής χαρακτήρισε το σύγχρονο πολιτικό σύστημα «εκλόγιμη μοναρχία», διευκρινίζοντας ότι χρησιμοποιεί τον όρο για να περιγράψει τη συγκέντρωση της πολιτικής αρμοδιότητας στα χέρια των κυβερνώντων.

Σύμφωνα με τη συλλογιστική του, η κοινωνία καλείται να επιλέξει τους κυβερνήτες της ανά τακτά χρονικά διαστήματα, χωρίς όμως να συμμετέχει θεσμικά στη διαμόρφωση των αποφάσεων που καθορίζουν τη ζωή της.

Η εκλογική διαδικασία, επομένως, δεν αρκεί κατά τον ίδιο για να χαρακτηριστεί ένα πολίτευμα δημοκρατικό.

Στην εκτενή συζήτηση με τον Γιώργο Σαχίνη ανέπτυξε την πρότασή του για θεσμική συγκρότηση της κοινωνίας ως πολιτικού σώματος, το οποίο θα διαθέτει πραγματική αποφασιστική αρμοδιότητα.

Ο δημοσιογράφος επέμεινε στα πρακτικά ζητήματα εφαρμογής αυτής της πρότασης, θέτοντας ερωτήματα για τη λειτουργία του κράτους, τη λήψη αποφάσεων, την εκπροσώπηση στις διεθνείς σχέσεις και την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων.

Ο Κοντογιώργης απάντησε επικαλούμενος την ιστορική εμπειρία της αρχαίας ελληνικής δημοκρατίας και τη διάκριση μεταξύ αποφασιστικών και προπαρασκευαστικών πολιτικών οργάνων.

Η κοινωνία, οι διαδηλώσεις και η ανάγκη αλλαγής του πολιτικού συστήματος

Η συζήτηση επεκτάθηκε στις κοινωνικές κινητοποιήσεις, στις αντιδράσεις των πολιτών και στα όρια της διαμαρτυρίας.

Ο Κοντογιώργης υποστήριξε ότι οι παραδοσιακές μορφές διεκδίκησης, όπως οι διαδηλώσεις, δεν επαρκούν πλέον για να μεταβάλουν τις σχέσεις εξουσίας. Αναφέρθηκε στις κοινωνικές αναταραχές του παρελθόντος, αλλά και στο κίνημα των «Κίτρινων Γιλέκων» στη Γαλλία, για να εξηγήσει γιατί θεωρεί ότι οι κοινωνίες επιστρέφουν διαρκώς στην ίδια πολιτική αφετηρία.

Η βασική του θέση ήταν ότι η κοινωνική διαμαρτυρία πρέπει να αποκτήσει θεσμικό περιεχόμενο. Αντί να περιορίζονται στη διεκδίκηση συγκεκριμένων μέτρων από τους κυβερνώντες, οι πολίτες θα πρέπει, σύμφωνα με τον ίδιο, να διεκδικήσουν μερίδιο στην άσκηση της πολιτικής εξουσίας.

«Η μόνη δύναμη […] η οποία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί και είναι συμπαγής είναι η δύναμη της κοινωνίας αν είναι θεσμοθετημένη και όχι μάζα στους δρόμους», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Τεχνητή νοημοσύνη, οικονομική ισχύς και έλεγχος της πληροφορίας

Ο καθηγητής συνέδεσε την πολιτική κρίση με τις τεχνολογικές εξελίξεις, την ψηφιακή οικονομία και την αυξανόμενη συγκέντρωση οικονομικής ισχύος.

Υποστήριξε ότι η τεχνητή νοημοσύνη και οι ψηφιακές τεχνολογίες μεταβάλλουν τις κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις, ενώ οι υπάρχουσες πολιτικές δομές επιχειρούν να διατηρήσουν τον έλεγχο των εξελίξεων.

Στο επίκεντρο βρέθηκε και η δυνατότητα μεγάλων οικονομικών παραγόντων να επηρεάζουν τον δημόσιο διάλογο.

Με αφορμή τον Έλον Μασκ και την πλατφόρμα X, ο Κοντογιώργης έθεσε το ζήτημα της σχέσης οικονομικής ιδιοκτησίας, κοινωνικής ευθύνης και πολιτικής επιρροής.

Παράλληλα, ανέπτυξε τη θέση ότι σε ένα διαφορετικά οργανωμένο πολιτικό σύστημα η κοινωνία θα μπορούσε να ελέγχει αποτελεσματικότερα την κατανομή του παραγόμενου πλούτου, χωρίς αυτό να συνεπάγεται κατ’ ανάγκην κατάργηση της οικονομικής ιδιοκτησίας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ρωσία και η οικονομία του πολέμου

Ιδιαίτερη σημασία είχε η αναφορά του στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στη στρατηγική που ακολουθούν οι ευρωπαϊκές ηγεσίες απέναντι στη Ρωσία.

Ο Κοντογιώργης υποστήριξε ότι η ευρωπαϊκή στροφή προς την αμυντική παραγωγή συνδέεται με βαθύτερα οικονομικά και πολιτικά προβλήματα.

Εξέφρασε επίσης την άποψη ότι η ανάδειξη της Ρωσίας σε κεντρική απειλή εξυπηρετεί και την ανάγκη ενίσχυσης της εσωτερικής συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η θέση αυτή αποτελεί πολιτική ερμηνεία του καθηγητή και όχι διαπιστωμένο κίνητρο των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

Για να τεκμηριώσει την κριτική του στις ευρωπαϊκές προτεραιότητες, επικαλέστηκε τη διαφορετική αντιμετώπιση της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και της συνεχιζόμενης τουρκικής κατοχής εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Κατά την εκτίμησή του, το θεμελιώδες πρόβλημα της Ένωσης βρίσκεται στην πολιτική της συγκρότηση και στην απουσία ουσιαστικής συμμετοχής των ευρωπαϊκών κοινωνιών στη λήψη αποφάσεων.

Ελληνισμός και ελλαδικό κράτος: Μια ιστορική διάκριση

Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο Κοντογιώργης ανέπτυξε τη διάκριση ανάμεσα στην ιστορία του ελληνικού κράτους και στην ιστορική διαδρομή του ευρύτερου Ελληνισμού.

Υποστήριξε ότι η αποτίμηση της νεότερης ελληνικής ιστορίας αποκτά διαφορετικό περιεχόμενο όταν εξετάζεται όχι μόνο η εδαφική επέκταση του κράτους, αλλά και η τύχη των ελληνικών κοινοτήτων, της οικονομικής δραστηριότητας και της παρουσίας του Ελληνισμού πέρα από τα σημερινά σύνορα.

Αναφέρθηκε στον Ελευθέριο Βενιζέλο, στον Ιωάννη Καποδίστρια και στις πολιτικές επιλογές που, κατά τη δική του ερμηνεία, επηρέασαν τη σχέση του ελληνικού κράτους με τις μεγάλες δυνάμεις.

Ο καθηγητής συνέδεσε την ιστορική αυτή πορεία με την εξωτερική εξάρτηση και με την αδυναμία συγκρότησης ενός κράτους που θα υπηρετεί μια μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική.

Δικαιοσύνη, δημόσια διοίκηση και πολιτική ευθύνη

Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με την κριτική του στη λειτουργία της Δικαιοσύνης, της δημόσιας διοίκησης και των πολιτικών θεσμών.

Ο Κοντογιώργης έθεσε ζητήματα καθυστερήσεων στην απονομή της δικαιοσύνης, σχέσεων μεταξύ πολιτικής και δικαστικής εξουσίας, καθώς και ανεπαρκούς λογοδοσίας των κυβερνώντων.

Αναφέρθηκε επίσης στη λειτουργία της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, υποστηρίζοντας ότι η πολυφωνία δεν εξασφαλίζεται απλώς με την ύπαρξη διαφορετικών μέσων ενημέρωσης, αλλά προϋποθέτει τη δυνατότητα ουσιαστικού διαλόγου και αντιπαράθεσης απόψεων στο εσωτερικό τους.

Στην καταληκτική του τοποθέτηση υποστήριξε ότι οι πολιτικές δυνάμεις που εμφανίζονται ως αντισυστημικές δεν αμφισβητούν στην πραγματικότητα το υφιστάμενο πολιτικό σύστημα, αλλά επιδιώκουν να λειτουργήσουν στο εσωτερικό του.

Κατά τον ίδιο, η λύση δεν βρίσκεται στην αντικατάσταση προσώπων ούτε σε επιμέρους διορθώσεις, αλλά στη μεταβολή της ίδιας της σχέσης κοινωνίας και πολιτικής εξουσίας.

Η συνέντευξη του Γιώργου Κοντογιώργη στις «Αντιθέσεις» αποτέλεσε μια εκτενή παρουσίαση της πολιτειολογικής του προσέγγισης, με τον Γιώργο Σαχίνη να θέτει επανειλημμένα ερωτήματα για τις πρακτικές συνέπειες και τη δυνατότητα εφαρμογής των προτάσεών του.

Την ανάγκη ρητών συμβατικών όρων για το υποθαλάσσιο καλώδιο, ώστε εταιρεία και πλοίο να μην απευθύνονται σε άλλη χώρα για άδεια, υπογράμμισε ο Σάββας Καλεντερίδης σε παρέμβασή του στο OPEN. Παράλληλα, άσκησε έντονη κριτική στους ελληνικούς χειρισμούς για τον Φεριντούν Σινιρλίογλου και ζήτησε να αξιοποιηθεί η ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας ως μοχλός πίεσης για τη θαλάσσια οριοθέτηση.

Το καλώδιο και οι όροι της σύμβασης

Στο επίκεντρο της τοποθέτησής του βρέθηκε το ποιος καθορίζει τις προϋποθέσεις υλοποίησης του έργου. Ο Σάββας Καλεντερίδης υποστήριξε ότι οι δεσμεύσεις για την ανάδοχο εταιρεία και το πλοίο έπρεπε να έχουν αποτυπωθεί εξαρχής στη σύμβαση, με σαφή πρόβλεψη να μην αναζητείται άδεια από άλλη χώρα.

«Έπρεπε να μπει όρος: άδεια μόνον από την Ελλάδα», ανέφερε χαρακτηριστικά. Πρόσθεσε ότι, εάν δεν έχει συμπεριληφθεί τέτοιος όρος, αυτό, κατά την εκτίμησή του, είναι «εκ του πονηρού».

Αμφισβήτησε επίσης την εξήγηση ότι η μεταβίβαση του έργου σε γαλλικά συμφέροντα, όπως την περιέγραψε, συνδέεται με την αναγκαία τεχνογνωσία. Το επιχείρημά του ήταν ότι η ανάδοχος εταιρεία ήταν ήδη γαλλική και παρέμενε η ίδια. Έθεσε έτσι ζήτημα πολιτικής ευθύνης για τους όρους με τους οποίους προωθείται η υλοποίηση του καλωδίου.

Στην ερώτηση εάν η τελική πόντιση θα μπορούσε να θεωρηθεί ήττα του Ερντογάν, παρέπεμψε στην παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή το 2024. Κατά τη δική του αποτίμηση, η Ελλάδα τότε υποχώρησε και το κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα απαιτήσει η Άγκυρα προκειμένου να μην επαναλάβει την ίδια ενέργεια.

Ο ίδιος συνέδεσε, επομένως, την αξιολόγηση της εξέλιξης του έργου με τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες αυτό θα προχωρήσει.

Σινιρλίογλου: Κριτική για την ελληνική στήριξη στον ΟΑΣΕ

Ο Σάββας Καλεντερίδης άνοιξε την παρέμβασή του με την υποψηφιότητα του Φεριντούν Σινιρλίογλου για τη θέση του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ. Εξέφρασε έντονη ανησυχία για το ενδεχόμενο ο Τούρκος διπλωμάτης να αναλάβει έναν θεσμικό ρόλο που συνδέεται άμεσα με τη διαχείριση του Κυπριακού και την ειρηνευτική παρουσία των Ηνωμένων Εθνών στο νησί.

Στο πλαίσιο αυτό επέκρινε την ελληνική στήριξη στην προηγούμενη ανάδειξή του στη γενική γραμματεία του ΟΑΣΕ, στο πλαίσιο της συνεννόησης που περιλάμβανε και την υποψηφιότητα της Μαρίας Τελαλιάν. Οι διορισμοί του Σινιρλίογλου και της Τελαλιάν ανακοινώθηκαν επισήμως από τον ΟΑΣΕ στις 6 Δεκεμβρίου 2024. osce.org

Ο αναλυτής στάθηκε στον προηγούμενο ρόλο του Σινιρλίογλου ως μόνιμου αντιπροσώπου της Τουρκίας στον ΟΗΕ και στην προώθηση των τουρκικών θέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες και το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Διατύπωσε επίσης επικρίσεις για τη στάση που, όπως υποστήριξε, είχε τηρήσει η Τελαλιάν απέναντι στην αποστολή ελληνικών συντεταγμένων στον ΟΗΕ.

Επικαλούμενος πληροφορίες που είχε διαβάσει, ισχυρίστηκε ότι ο Τούρκος διπλωμάτης αξιοποίησε την παρουσία του στον ΟΑΣΕ και Τούρκους διπλωμάτες για την προετοιμασία της υποψηφιότητάς του στον ΟΗΕ.

Αναφέρθηκε ακόμη στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ως δυνητικά κρίσιμο και αξιόπιστο σύμμαχο της Ελλάδας. Παράλληλα, εξέφρασε διαφωνία με τον τρόπο που, κατά την περιγραφή του, συνδέθηκε η ελληνική στάση για την ηγεσία του ΟΗΕ με επενδυτικές υποσχέσεις. Η συνολική του κριτική αφορούσε την απουσία συνεκτικής στρατηγικής από την Αθήνα.

Πασαλιμάνι και παρουσία στο Ιόνιο

Αναφερόμενος στο Πασαλιμάνι της Αλβανίας, υποστήριξε ότι στη δεκαετία του 1990 είχε προταθεί στην Ελλάδα να εκσυγχρονίσει και να χρησιμοποιεί τις εγκαταστάσεις, χωρίς η πρόταση να αξιοποιηθεί.

Κατά την εκτίμησή του, η δυνατότητα τουρκικών πολεμικών πλοίων να ελλιμενίζονται εκεί αποσκοπεί και στην υποχρέωση του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού να κατανέμει δυνάμεις στο Ιόνιο. Επισήμανε ότι μια τέτοια εξέλιξη δημιουργεί πρόσθετες απαιτήσεις για τον ελληνικό στόλο.

Το ευρωπαϊκό χαρτί απέναντι στην Αλβανία

Στην καταληκτική του τοποθέτηση συνέδεσε την τουρκική παρουσία σε Λιβύη και Αλβανία με κίνδυνο περικύκλωσης της Ελλάδας. Όπως υποστήριξε, οι εξελίξεις στη Λιβύη δεν αφορούν μόνο το μνημόνιο θαλάσσιων ζωνών, αλλά και την αμυντική συνεργασία με την Τουρκία.

«Έχουμε στα χέρια μας το υπερόπλο που λέγεται Ευρώπη», σημείωσε, ζητώντας αξιοποίηση της ελληνικής θέσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ειδικά για την Αλβανία, πρότεινε η Αθήνα να θέσει σαφείς προϋποθέσεις στην ευρωπαϊκή της πορεία: υπογραφή συνυποσχετικού, έκδοση δικαστικής απόφασης για τη θαλάσσια οριοθέτηση και διασφάλιση της αποδοχής της από την αλβανική πλευρά, περιλαμβανομένου του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

Εκτίμησε ότι μια δικαστική κρίση για την επήρεια των Διαποντίων Νήσων θα ενίσχυε την ελληνική επιχειρηματολογία απέναντι στις τουρκικές θέσεις για το Αιγαίο. Ζήτησε, τέλος, συζήτηση για συγκεκριμένες νομικές, διπλωματικές και στρατιωτικές ενέργειες στις οποίες μπορεί να προχωρήσει η Ελλάδα.