Επιμέλεια: Μαρία Ζαχαράκη, SigmaLive

Η είσοδος φορτηγών και γερανών στο 1.500 ετών μνημείο έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Τουρκία. Οι εικόνες βαρέων οχημάτων που εισέρχονται σε ένα από τα πιο εμβληματικά κτίρια έχουν ανησυχήσει αρχιτέκτονες, ιστορικούς και αρχαιολόγους, οδηγώντας τον Τούρκο υπουργό Πολιτισμού, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, να παρέμβει για να καθησυχάσει τις αντιδράσεις.

«Η Αγία Σοφία θα καταρρεύσει»

Η πιο αιχμηρή κριτική προήλθε από έναν αρχιτέκτονα, ο οποίος δήλωσε: «Η Αγία Σοφία δεν μπορεί να το αντέξει. Πραγματικά δεν καταλαβαίνουν καθόλου από αρχιτεκτονική. Ούτε αυτοκίνητο, πόσο μάλλον φορτηγό ή γερανός, δεν μπορεί να μπει εκεί μέσα. Οι επιπτώσεις θα φανούν σε λίγο καιρό. Ολόκληρο το υπόγειο την Αγία Σοφία σαν να είναι ιδιοκτησία, θα το πω ξανά, θα καταρρεύσει και ο κόσμος θα κατηγορήσει τους Τούρκους. Πώς ξέρουν πόσους τόνους μπορεί να χωρέσει; Αυτοί που το αποφάσισαν αυτό είναι εντελώς αμόρφωτοι! Ποιον ρώτησαν; Ρώτησαν τον Ανθέμιο; Μακάρι να είχαν συμβουλευτεί τον Μιμάρ Σινάν».

«Όταν η επιστήμη παραμερίζεται…»

Ο αρχιτέκτονας Κορχάν Γκιουμούς περιέγραψε το πρόβλημα σε ένα ευρύτερο κοινωνικοπολιτιστικό πλαίσιο. «Φύση ή πολιτισμός… Ζούμε σε μια εποχή όπου οι διακρίσεις έχουν εξαφανιστεί. Γιγαντιαία μηχανήματα κατασκευής, φορτηγά μεταφοράς και τσιμεντένια βάρη είναι αχαλίνωτα όχι μόνο για να καταστρέψουν τη μοναδική φυσική ομορφιά, αλλά και τον πολιτισμό της. Όπως ακριβώς βλέπουν τη φύση ως αντικείμενο που πρέπει να υποταχθεί, έτσι επιτίθενται και σε ένα μοναδικό μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς με βαριά μηχανήματα με την απλή αναφορά της “αποκατάστασης”. Δεν είναι πρόθυμοι να συμμετάσχουν σε διάλογο με την πραγματικότητα, τη βλέπουν ως αδύναμη. Στόχος τους είναι να δείξουν πως την έχουν υποτάξει. Αυτό συμβαίνει όταν η επιστήμη παραμερίζεται και το υπουργείο μιλά απευθείας με τον εργολάβο. Όσοι βρίσκονται στην εξουσία ελέγχουν άμεσα μεγάλους προϋπολογισμούς και τόσα βαριά μηχανήματα και μεθάνε από την εξουσία. Η Αγία Σοφία με επιφύλαξη, τη βλέπουν ως ένα έκθεμα. Ακόμα και όταν πρόκειται για την Αγία Σοφία, προσπαθούν να ισχυριστούν, ‘εμείς τη φτιάξαμε’», δήλωσε στην τουρκική εφημερίδα Τζουμχουριέτ, θέτοντας το έργο συζήτησης για την πολιτιστική ηθική.

Ο κόσμος παρακολουθεί με ανησυχία

Ο Νεζίχ Μπασγκελέν, αρχαιολόγος και πρόεδρος Κληρονομιάς, τόνισε τη σημασία της Αγίας Σοφίας ως «Μοναδικό παράδειγμα Πολιτιστικής Κληρονομιάς Εξαιρετικής Παγκόσμιας Αξίας, η Αγία Σοφία είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα στην αρχιτεκτονική ιστορία. Η Αγία Σοφία θεωρείται το πιο σεβάσμιο κτίσμα με προσπάθειες αποκατάστασης εντός και εκτός».

Ο Μπασγκελέν υπενθυμίζει ότι η Αγία Σοφία αποτελεί ζωντανό μνημείο παγκόσμιας αξίας, όπου κάθε παρέμβαση απαιτεί υπέρμετρη φροντίδα και σεβασμό στις διεθνείς αρχές συντήρησης. Υπάρχει απαγόρευση και στις οδηγίες που απαγορεύουν βαρέα μηχανήματα σε μνημειώδεις κατασκευές. Οι ειδικοί τόνισαν ότι οι είσοδοι και το δάπεδο είναι εξαιρετικά ευαίσθητα και ότι η χρήση φορτηγών 45 τόνων δημιουργεί κινδύνους για τη δομή, παρά την επίκληση επιστημονικών υπολογισμών από τις τουρκικές αρχές.

Ο Μπασγκελέν δηλώνει πως «η Αγία Σοφία, με την κεντρική αίθουσα περίπου 7.000 τετραγωνικών μέτρων και έναν τρούλο ύψους 55,60 μέτρων, αντιπροσωπεύει ένα από τα πιο εντυπωσιακά μηχανικά επιτεύγματα στην ανθρώπινη ιστορία. Η εισαγωγή βαρέων οχημάτων στο εσωτερικό μέσω επιστημονικές αρχές συντήρησης, δημιουργεί κινδύνους και υπονομεύει τη συμβολική αξία της».

Εργασίες χωρίς ίχνος φθοράς – Τι απαντά η κυβέρνηση

Παρά την κριτική, οι υπεύθυνοι και ο Τούρκος υπουργός Πολιτισμού, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, επιμένουν ότι η διαδικασία είναι πλήρως επιστημονική και ελεγχόμενη. Ο Τούρκος υπουργός υποστηρίζει πως χάρη στην ειδική χαλύβδινη πλατφόρμα και το προστατευτικό σύστημα, «το έδαφος στην Αγία Σοφία είναι πλήρως προστατευμένο». Ο ίδιος σημειώνει πως υπό την ηγεσία του εκκινήθηκε «η πιο ολοκληρωμένη διαδικασία αποκατάστασης», υπό την επίβλεψη Επιστημονικού Συμβουλίου που διαχειρίζεται το έργο.

Ο σεισμός ‘ασπίδα’ απέναντι στις κριτικές

Ο υπουργός μετατρέπει το φόβο των παρεμβάσεων, προβάλλοντας την αναγκαιότητα κάθε κριτική. Ο Ερσόι ανέφερε ότι μετά την πρώτη φάση, το 2023 η δεύτερη φάση επικεντρώθηκε αποκλειστικά σε ενισχύσεις. «Η προτεραιότητά μας στη δεύτερη φάση είναι ο σεισμός. Οι σεισμοί είναι γεγονός· πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι γι’ αυτούς. Η αντοχή, ηλικίας 1.500 ετών, και των άλλων χώρων πολιτιστικής κληρονομιάς μας στους σεισμούς είναι ζωτικής σημασίας για εμάς». Σύμφωνα με τον ίδιο, ενισχυτικές εργασίες βρίσκονται σε εξέλιξη «στον μιναρέ», ενώ αναβαθμίσεις πραγματοποιούνται και «στον κύριο τρούλο». Ο υπουργός εξήγησε ότι ανανεώθηκε «ολόκληρη η επίστρωση μολύβδου», εγκαταστάθηκε «προσωρινό σύστημα κάλυψης από χαλύβδινη κατασκευή και προστατευτικό μουσαμά» και ότι στο επίκεντρο βρέθηκαν τα ψηφιδωτά. Στη συνέχεια πρόσθεσε: «Όλα τα εργαλεία που θα χρησιμοποιηθούν στην αποκατάσταση καθορίστηκαν σύμφωνα με ενδελεχείς υπολογισμούς».

Περιέγραψε ότι κατασκευάστηκε χαλύβδινη πλατφόρμα 43,5 μέτρων, τονίζοντας πως «λαμβάνουμε κάθε βήμα υπό την ηγεσία επιστημόνων και διαχειριζόμαστε μια εξαιρετικά σχολαστική διαδικασία». Η κατασκευή προετοιμάζονταν επί έναν χρόνο, με «στατικούς υπολογισμούς όλων των πιθανών σταθερών και κινητών φορτίων, δοκιμές φόρτισης εδάφους και σαρώσεις γεωραντάρ». Σύμφωνα με αυτές, «η μέγιστη φέρουσα ικανότητα είναι 25 τόνους». Παρ’ όλα αυτά, «η Επιστημονική μας Επιτροπή ανέπτυξε και εφάρμοσε ένα σχέδιο που θα μεταφέρει ένα φορτίο 30 τόνων στο δάπεδο χωρίς καμία πίεση σε αυτό». Ο υπουργός κατέληξε: «Όλα τα οχήματα που θα χρησιμοποιηθούν στην αποκατάσταση καθορίστηκαν με βάση αυτούς τους υπολογισμούς».

Η «απόλυτη προστασία» τη δομή προστασίας: εφαρμόστηκε «διαπερατό από ατμούς κάλυμμα, τσόχα, άμμος, κόντρα πλακέ 18 χιλιοστών, ξύλινος σκελετός 10×10 εκ., σανίδα XPS ανάμεσα στα κουφώματα, ηχοαπορροφητικό στρώμα στο πλαίσιο και λαμαρίνα σε σχήμα διαμαντιού στο πάνω στρώμα». Όπως τόνισε, όλα αυτά έγιναν «προκειμένου να αποφευχθεί η πρόκληση ζημιών στο αυθεντικό δάπεδο». Ο Μεχμέτ Νουρί Ερσόι κατέληξε ότι η Αγία Σοφία παραμένει ανοιχτή για λατρεία.

Γράφει η Φανούλα Αργυρού, Σημερινή

χάρτης Hugo Gobbi το 1981.

Επανέρχομαι σε συνέχεια του άρθρου μου της περασμένης Κυριακής, για να εξηγήσω το παρασκήνιο στο Φόρεϊν Όφις για την απάντηση της κ. Άντζελα Γκίλον, 1.11.1983, όταν ερωτήθηκε αν οι Έλληνες της Κύπρου είχαν δεχθεί τη διζωνική, και απάντησε με ένα ΟΧΙ.

31 Ιουλίου 1979. Κατά τη διάρκεια συνομιλίας μεταξύ της Βρετανίδας τότε Πρωθυπουργού Μάργκαρετ Θάτσερ και του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Σπύρου Κυπριανού, σε συνέδριο των χωρών μελών της Κοινοπολιτείας:

«…Ο Πρόεδρος Κυπριανού είπε στην Πρωθυπουργό… ότι οι Τούρκοι μιλούσαν για ‘‘διζωνικότητα’’. Οι Έλληνες απαντούσαν ότι δεν υπήρχε τέτοιος όρος σε κανένα σύνταγμα. Η Πρωθυπουργός συμφώνησε ότι δεν ήταν όρος που χρησιμοποιείται στο Διεθνές Δίκαιο».

Οκτώβριος 1979 – Η Άγκυρα επιβεβαίωσε

Ο E. Karasapan, τότε γενικός διευθυντής στο τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών, είπε σε αξιωματούχο της βρετανικής πρεσβείας στην Άγκυρα: «Οι Ελληνοκύπριοι δεν θα δεχθούν ποτέ διζωνικές διευθετήσεις… Οι Ελληνοκύπριοι το μόνο που είχαν δεχθεί ήταν τον δικοινοτισμό…».

«Η πολιτική μας είναι σχιζοφρενική»!

Στις 12 Δεκεμβρίου 1979 στο Φόρεϊν Όφις αξιωματούχος παραδέχθηκε ότι εκείνο που ζητούσαν από τους Ελληνοκυπρίους, για να διασφάλιζαν τα δικά τους συμφέροντα (στρατιωτικές Βάσεις) και να ικανοποιούσαν την Τουρκία υιοθετώντας ένα μέτρο ίσων αποστάσεων, ήταν εντελώς άδικο. Έγραψε: «Από τότε που διακόπηκαν οι ενδοκοινοτικές συνομιλίες τον Ιούνιο, η βρετανική πολιτική υπήρξε σχιζοφρενική…» (Βέβαια, «σχιζοφρενική» πάντα ήταν τουλάχιστον από το 1954 μέχρι σήμερα).

Ιούλιος 1980 – Ο ειδικός αντιπρόσωπος του ΓΓ του ΟΗΕ Yugo Gobbi έγραφε ότι αμφότερες οι πλευρές υποστήριζαν μια ομόσπονδη λύση σε σχέση με το συνταγματικό και διζωνική σε σχέση με το εδαφικό και παρουσίασε και διχοτομικό χάρτη. Είχε ως μυστικό σύμβουλο για το Κυπριακό τον Βρετανό ΄Υπ. Αρμοστή στη Λευκωσία.

Η Α. Gillon του Φόρεϊν Όφις: «The answer is no»

Την 1η Νοεμβρίου 1983, και δεκατέσσερεις ημέρες πριν από τη μονομερή, από τον Ραούφ Ντενκτάς, ανακήρυξη του ψευδοκράτους (15.11.1983), οι αξιωματούχοι στο Φόρεϊν Όφις ζήτησαν από την κ. A. Gillon από το τμήμα έρευνάς τους, αν οι Ελληνοκύπριοι είχαν δεχθεί την έννοια της διζωνικότητας, σε σχέση με την αναφορά του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ στην πρώτη συνάντηση του νέου γύρου των συνομιλιών στις 9 Αυγούστου 1980. Η κ. Γκίλον απάντησε ευθαρσώς, με ένα ξεκάθαρο ΟΧΙ.

Πιο αναλυτικά, σε μετάφραση από το έγγραφο υπό τον τίτλο «Κύπρος: Η ιδέα της διζωνικότητας» στο οποίο αναφέρθηκα την περασμένη Κυριακή:

«Η απάντηση είναι όχι. Αυτή η αναφορά στη διζωνικότητα είχε εμποδίσει την επανέναρξη των ενδοκοινοτικών συνομιλιών για περισσότερο από έναν χρόνο. H ελληνοκυπριακή πλευρά ήθελε να εκφράσει τις επιφυλάξεις της για την τουρκική ερμηνεία του όρου, θεωρώντας ότι η τουρκική πλευρά εννοούσε τη διζωνικότητα σε ένα ομόσπονδο σύνταγμα ως ισοδύναμη με διχοτόμηση. Και η τουρκική πλευρά δεν ήταν διατεθειμένη να δεχθεί ελληνικές επιφυλάξεις στην εναρκτήρια δήλωση.

»Ο Ειδικός Αντιπρόσωπος του ΟΗΕ, Δρ Gobbi, τελικά κατάφερε να ξεπεράσει το αδιέξοδο αυτό, εκμεταλλευόμενος τον συναγερμό που δημιουργήθηκε και στις δύο πλευρές, το καλοκαίρι του 1980… Κατάφερε να πείσει τους Ελληνοκυπρίους να δεχθούν την εναρκτήρια δήλωση, με την προϋπόθεση ότι όλα τα σημεία θα ετύγχαναν εξαντλητικής συζήτησης…».

Και παρέθεσε δύο τηλεγραφήματα από τη βρετανική Υπ. Αρμοστεία της Λευκωσίας. Το πρώτο αναφερόταν στη δήλωση του Προέδρου Σπύρου Κυπριανού στις 9 Αυγούστου 1980… Όταν μίλησε εκτεταμένα για τη διζωνική και τόνισε ότι ο όρος «διζωνική» δεν υπάρχει στο σύνταγμα καμιάς ομοσπονδίας… επανέλαβε ότι η πλευρά του δεν δεσμεύθηκε με ουδεμία υποχρέωση και δεν δέχθηκε διζωνική λύση στο κυπριακό πρόβλημα. Κατά την άποψή του, ο όρος «διζωνική» δεν ήταν σωστός ούτε σε σχέση με το εδαφικό. Και το δεύτερο αναφερόταν στις δηλώσεις του Προέδρου Κυπριανού, ο οποίος έβαλε τις θέσεις του on record, σε δημοσιογραφική διάσκεψη λίγο μετά την έναρξη των συνομιλιών.

Με βάση αυτά, το Φόρεϊν Όφις έγραψε τα ψηφίσματα 541 και 550 (Σύμφωνα δε με δήλωση του τότε Υπ. Εξωτερικών, Γ. Ιακώβου, στη διατύπωση του ψηφίσματος 550 συνέτεινε με επίμονη επέμβασή του και ο Πρόεδρος Σπ. Κυπριανού).

15 Νοεμβρίου 1983 – Μονομερής ανακήρυξη ψευδοκράτους.

18 Νοεμβρίου 1983 – Καταδικαστικό ψήφισμα 541 Συμβουλίου Ασφαλείας.

11 Μαΐου 1984 – Δεύτερο καταδικαστικό ψήφισμα 550 Σ. Ασφαλείας.

Προς το τέλος του 1979 το Φόρεϊν Όφις αποφάσισε ότι ο μόνος τρόπος η ελληνοκυπριακή πλευρά να δεχόταν την τουρκική απαίτηση της «διζωνικότητας» ήταν με έναν «ευέλικτο» Πρόεδρο. Κάθισαν στην αναμονή…

Ιούλιος 1987 – Η Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του βρετανικού Κοινοβουλίου πρότεινε στο Φόρεϊν Όφις την υποστήριξη συνομοσπονδίας και το εμπόριο των κατεχομένων με τον έξω κόσμο («Παροικιακή» Λονδίνου, 2.7.1987).

Βρήκαν τον «ευέλικτό» τους Γ. Βασιλείου (υποψήφιο του ΑΚΕΛ). Τον βοήθησαν να εκλεγεί. Δίχως τη γνώση ή έγκριση του λαού, δέχθηκε το διζωνικό ψήφισμά τους, 649/90 στο Συμβούλιο Ασφαλείας, όπως έκανε προφορικώς προς Βρετανούς και Αμερικανούς εν αγνοία του λαού και ο Μακάριος το 1975. Το 1977 έδωσε τον καταραμένο διζωνικό χάρτη διά χειρός Τ. Παπαδόπουλου. Με τον χάρτη στο Εθνικό και Υπουργικό Συμβούλιο το 1977 διαφώνησαν Κυπριανού και Λυσσαρίδης… Ο Κληρίδης πρώτος συμφωνούσε από 1974, όπως και το ΑΚΕΛ (για γεωγραφική ομοσπονδία)…

Η βιασύνη για το ψήφισμα 649 ήταν για να διδόταν νομιμότητα (legitimacy) στη ΔΔΟ εφόσον οι κατευθυντήριες γραμμές 1977 δεν είχαν…

https://simerini.sigmalive.com/article/2020/1/12/ekane-oti-tou-upedeixan-oi-bretanoi/

Και έτσι το 1992 το Φόρεϊν Όφις κατάφερε να εισαγάγει τις συνομόσπονδές του «Ιδέες Γκάλι». Οι οποίες απορρίφθηκαν με διαδηλώσεις όταν περίπου 20.000 πολίτες (και μαθητές) βγήκαν στους δρόμους…

Τη ΔΔΟ ο λαός την απέρριψε με το συντριπτικό ΟΧΙ στις 24.4.2004.

(Από τα βρετανικά έγγραφα στο Βρετανικό Εθνικό Αρχείο – βιβλίο γράφουσας «Διζωνική vs Δημοκρατία»).

Ο νομικός Σίμος Αγγελίδης για τα 42 χρόνια ψευδοκράτους – 15/11/2025

https://www.youtube.com/watch?v=hVYVOQc6Jtw

*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος

Ο διχοτομικός χάρτης, που συνόδευε τις συνομόσπονδες βρετανικές «Ιδέες Γκάλι» το 1992.

Το έγγραφο A. Gillon.

O Γ. Βασιλείου, που έκανε ό,τι του ζητούσαν οι Βρετανοί.