Με αφετηρία τη γεωπολιτική θεωρία του «ζωτικού χώρου» (Lebensraum), την οποία ανέπτυξε ο Γερμανός γεωγράφος Φρίντριχ Ράτσελ και η οποία συνδέθηκε ιστορικά με την επεκτατική πολιτική του Τρίτου Ράιχ, ο Γιάννης Θεοδωράτος επιχείρησε να ερμηνεύσει τη σύγχρονη τουρκική στρατηγική.

Στην 401η εκπομπή «Με το κλειδί της ιστορίας», που μεταδίδεται από το Blue Sky, στάθηκε ιδιαίτερα στις πρόσφατες αναφορές του αρχηγού του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού, ναυάρχου Ερτζιουμέντ Τατλίογλου, κατά τη διάρκεια ναυτικής άσκησης στα τέλη Οκτωβρίου.

Σύμφωνα με την ερμηνεία του Θεοδωράτου, οι τοποθετήσεις του Τούρκου ναυάρχου δεν αποτελούν μεμονωμένες δηλώσεις ενός στρατιωτικού αξιωματούχου, αλλά εντάσσονται σε έναν ευρύτερο στρατηγικό σχεδιασμό.

Η Τουρκία, όπως εξήγησε, επιχειρεί να μετατραπεί από μια παραδοσιακά χερσαία δύναμη σε ισχυρή ναυτική δύναμη, ικανή να ελέγχει θαλάσσιες γραμμές επικοινωνίας, ενεργειακούς διαδρόμους και κρίσιμες γεωγραφικές περιοχές.

Ο ίδιος εκτίμησε ότι η ελληνοτουρκική ύφεση δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως εγκατάλειψη των τουρκικών διεκδικήσεων, αλλά ως τακτική επιλογή που επιτρέπει στην Άγκυρα να κερδίζει χρόνο.

Οι 47 ναυπηγήσεις και η «Γαλάζια Πατρίδα»

Ιδιαίτερη βαρύτητα απέδωσε στο τουρκικό ναυπηγικό πρόγραμμα, υποστηρίζοντας ότι τουλάχιστον 47 ναυπηγήσεις πολεμικών πλοίων βρίσκονται σε διάφορα στάδια σχεδιασμού ή υλοποίησης.

Αναφέρθηκε ακόμη σε μακροπρόθεσμες τουρκικές φιλοδοξίες που περιλαμβάνουν συμβατικά αεροπλανοφόρα και πυρηνοκίνητα υποβρύχια.

Ο Θεοδωράτος συνέδεσε αυτή την εξέλιξη με τη στρατηγική σκέψη του πρώην πρωθυπουργού και υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας, Αχμέτ Νταβούτογλου, επισημαίνοντας ότι η ενίσχυση της ναυτικής ισχύος αποτελεί βασικό εργαλείο της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.

Κατά την ανάλυσή του, το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν περιορίζεται στις θαλάσσιες διεκδικήσεις. Αντιθέτως, επιχειρεί να συνδέσει τη στρατιωτική ισχύ με την οικονομία, την ενέργεια, τη διπλωματία και την αμυντική βιομηχανία.

Πρόκειται, όπως υποστήριξε, για μια προσπάθεια δημιουργίας ενός ολοκληρωμένου κρατικού δόγματος, με κεντρικό στόχο την αναβάθμιση της Τουρκίας σε περιφερειακή ναυτική δύναμη.

Η ελληνική απάντηση και τα 12 ναυτικά μίλια

Απέναντι σε αυτή την προοπτική, ο Θεοδωράτος υποστήριξε ότι η Ελλάδα οφείλει να επανεξετάσει τις προτεραιότητες της εθνικής στρατηγικής της.

Ειδικότερα, πρότεινε την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, αρχίζοντας από το σύμπλεγμα της Μεγίστης και συνεχίζοντας προς τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κρήτη.

Συνέδεσε την πρόταση αυτή με την ανάγκη ενίσχυσης των αεροναυτικών δυνατοτήτων της χώρας, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις που, κατά την εκτίμησή του, θα γίνουν εντονότερες προς το τέλος της δεκαετίας.

Επέμεινε επίσης ότι η ελληνική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία δεν πρέπει να υποτιμά τις δημόσιες διακηρύξεις της Άγκυρας, καθώς αυτές αποκαλύπτουν σημαντικές πτυχές του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού της.

Το τουρκικό αεροπλανοφόρο και η απειλή για την Ανατολική Μεσόγειο

Ο παρουσιαστής αφιέρωσε σημαντικό μέρος της εκπομπής στο τουρκικό αεροπλανοφόρο MUGEM, το οποίο, σύμφωνα με όσα ανέφερε, βρίσκεται ήδη υπό ναυπήγηση.

Επικαλούμενος τις αναφορές της τουρκικής ναυτικής ηγεσίας, σημείωσε ότι προβλέπεται εκτόπισμα τουλάχιστον 60.000 τόνων και δυνατότητα επιχειρήσεων με επανδρωμένα και μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Μετέφερε επίσης τον στόχο καθέλκυσης το 2027, επισημαίνοντας ότι σε ένα τόσο σύνθετο πρόγραμμα ενδέχεται να υπάρξουν καθυστερήσεις.

Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρθηκε στο αμφίβιο πλοίο TCG Anadolu και στην τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Λιβύη, στο Κατάρ και στη Σομαλία.

Κατά τον Θεοδωράτο, οι συγκεκριμένες κινήσεις υπηρετούν έναν ενιαίο σχεδιασμό προβολής ισχύος από την Ανατολική Μεσόγειο έως τον Περσικό Κόλπο και την είσοδο του Ινδικού Ωκεανού.

Συνέδεσε μάλιστα αυτή τη στρατηγική με τις τουρκικές αντιδράσεις απέναντι στις έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Great Sea Interconnector, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα αξιοποιεί το Πολεμικό Ναυτικό ως μέσο άσκησης διπλωματικής πίεσης.

Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις: Η πραγματικότητα πίσω από την παρέλαση

Στο δεύτερο μέρος της εκπομπής, ο Θεοδωράτος εξέτασε τα οπλικά συστήματα και τις τεχνολογίες που παρουσιάστηκαν στη στρατιωτική παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου.

Αναγνώρισε ότι υπήρχαν ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες ελληνικές τεχνολογικές προσπάθειες, αλλά διατύπωσε και μια σαφή επιφύλαξη: δεν πρέπει να δημιουργείται η εντύπωση ότι όλα τα παρουσιαζόμενα συστήματα βρίσκονται ήδη σε επιχειρησιακή υπηρεσία.

Υποστήριξε ότι χρειάζεται σαφής διάκριση ανάμεσα στα οπλικά συστήματα που έχουν παραληφθεί, σε εκείνα που έχουν συμβασιοποιηθεί και σε όσα βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της ανάπτυξης ή της πιθανής προμήθειας.

Αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στα αντιαεροπορικά συστήματα Barak MX, στους εκτοξευτές PULS, στα τεθωρακισμένα Stryker, καθώς και σε ελληνικές μη επανδρωμένες πλατφόρμες ξηράς και θαλάσσης.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε σε ελληνικά μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας και στις δυνατότητες που μπορούν να προσφέρουν σε αποστολές αναγνώρισης, διείσδυσης και προσβολής στόχων.

Εξήρε την προσπάθεια ελληνικών εταιρειών και στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων, επιμένοντας όμως ότι η καινοτομία αποκτά πραγματική στρατιωτική αξία όταν μετατρέπεται σε παραγγελίες, παραγωγή και επιχειρησιακή αξιοποίηση.

Ο πόλεμος των drones και η ανάγκη μαζικής παραγωγής

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που ανέδειξε ήταν η μεταβολή του σύγχρονου πεδίου μάχης εξαιτίας των μη επανδρωμένων συστημάτων.

Χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα τον πόλεμο στην Ουκρανία, υποστήριξε ότι η μαζική παραγωγή drones αποτελεί πλέον καθοριστικό παράγοντα στρατιωτικής ισχύος.

Αναφέρθηκε στις τεράστιες ποσότητες μη επανδρωμένων αεροσκαφών που παράγουν ή σχεδιάζουν να παράγουν η Ρωσία και η Ουκρανία, ενώ μετέφερε και τουρκικές εξαγγελίες για παραγωγή αναλώσιμων drones σε εξαιρετικά μεγάλη κλίμακα.

Σύμφωνα με τον Θεοδωράτο, η Ελλάδα πρέπει να επενδύσει όχι μόνο στην αγορά προηγμένων συστημάτων, αλλά και στην εγχώρια παραγωγή πυρομαχικών, πυραύλων και μη επανδρωμένων μέσων.

Η στρατηγική αυτονομία, όπως υπογράμμισε, δεν εξασφαλίζεται μόνο με την απόκτηση σύγχρονων όπλων. Απαιτεί παραγωγική υποδομή, επαρκή αποθέματα και δυνατότητα αναπλήρωσης των απωλειών σε συνθήκες παρατεταμένων επιχειρήσεων.

Η Κύπρος του 1974 και το κρίσιμο ζήτημα της πολιτικής απόφασης

Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η παρέμβασή του για τα γεγονότα της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974.

Αφορμή αποτέλεσε αναφορά του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια σχετικά με τη σημασία των αεροσκαφών εναέριου ανεφοδιασμού και τη δυνατότητα της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας να επιχειρήσει στην Κύπρο.

Ο Θεοδωράτος, επικαλούμενος και σχετικό άρθρο του Ζαχαρία Μίχα στο Defence Point, υποστήριξε ότι η Ελλάδα διέθετε τότε επιχειρησιακές δυνατότητες για την προσβολή των τουρκικών αποβατικών δυνάμεων, ακόμη και χωρίς ιπτάμενα τάνκερ.

Αναφέρθηκε στα μαχητικά F-4 Phantom και στις δυνατότητες της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, επισημαίνοντας ότι το αποφασιστικό πρόβλημα δεν ήταν αποκλειστικά τεχνικό ή επιχειρησιακό.

Κατά την άποψή του, εκείνο που έλειψε ήταν η πολιτική απόφαση για στρατιωτική δράση.

Συνέδεσε αυτή τη διαπίστωση με την κρίση των Ιμίων το 1996, υποστηρίζοντας ότι η στρατιωτική ισχύς δεν μπορεί να αποδώσει όταν δεν συνοδεύεται από την απαραίτητη πολιτική βούληση.

Πρόκειται για ιστορική και στρατηγική αξιολόγηση του ίδιου, η οποία δεν πρέπει να συγχέεται με τεκμηριωμένη βεβαιότητα για το ποια θα ήταν η έκβαση μιας διαφορετικής στρατιωτικής απόφασης.

Το ρήγμα Τουρκίας – Αζερμπαϊτζάν και ο ενεργειακός διάδρομος που παρακάμπτει την Άγκυρα

Στην τελευταία ενότητα της εκπομπής, ο Θεοδωράτος στράφηκε στις σχέσεις Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν, αμφισβητώντας την εικόνα της απόλυτης στρατηγικής ταύτισης των δύο χωρών.

Αναφέρθηκε στις διαφωνίες που, κατά την εκτίμησή του, έχουν εμφανιστεί ανάμεσα στην Άγκυρα και το Μπακού, καθώς και στη στρατηγική σχέση του Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ.

Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στον σχεδιαζόμενο ενεργειακό διάδρομο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από το Αζερμπαϊτζάν μέσω Γεωργίας, Μαύρης Θάλασσας και Ρουμανίας προς την Ουγγαρία.

Το γεγονός ότι η συγκεκριμένη διαδρομή παρακάμπτει την Τουρκία παρουσιάστηκε από τον αναλυτή ως ένδειξη ότι η Άγκυρα δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένη την κεντρική της θέση σε κάθε περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

Κλείνοντας, ο Θεοδωράτος υποστήριξε ότι η τουρκική επιδίωξη περιφερειακής κυριαρχίας συναντά περιορισμούς και αντιστάσεις, τις οποίες η ελληνική πλευρά οφείλει να αξιολογεί με προσοχή.

Στην περαιτέρω ενίσχυση της αμυντικής τους συνεργασίας και στον συντονισμό απέναντι στις κοινές προκλήσεις ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο επικεντρώθηκε η τριμερής συνάντηση των υπουργείων Άμυνας της Κύπρου, της Ελλάδας και του Ισραήλ, η οποία πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου στην Αθήνα.

Στη συνάντηση συμμετείχαν οι επικεφαλής της αμυντικής πολιτικής των τριών υπουργείων, καθώς και ανώτεροι κρατικοί αξιωματούχοι, με βασικό αντικείμενο την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των τριών χωρών και την αντιμετώπιση των κοινών περιφερειακών απειλών.

Όπως επισημάνθηκε, η αμυντική συνεργασία αποτελεί βασικό πυλώνα της τριμερούς εταιρικής σχέσης, στη βάση της Κοινής Διακήρυξης που υιοθετήθηκε κατά τη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών στην Ιερουσαλήμ, στις 22 Δεκεμβρίου 2025. Παράλληλα, υπενθυμίστηκε η πρόσκληση προς άλλες χώρες που συμμερίζονται τις ίδιες αρχές και επιδιώξεις να ενταχθούν στο πλαίσιο της τριμερούς συνεργασίας.

Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, οι τρεις πλευρές επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για την ειρήνη, τη σταθερότητα, την ασφάλεια και την ευημερία στην Ανατολική Μεσόγειο και την ευρύτερη περιοχή. Στο επίκεντρο βρέθηκαν, μεταξύ άλλων, οι περιφερειακές εξελίξεις στον τομέα της ασφάλειας, η ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας και της τεχνολογικής καινοτομίας, η θαλάσσια ασφάλεια, καθώς και η προστασία κρίσιμων υποδομών και βασικών θαλάσσιων οδών.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε, επίσης, στην πολιτική προστασία, την ετοιμότητα και την αποτελεσματική ανταπόκριση σε περιπτώσεις καταστροφών και έκτακτων αναγκών.

Στο πλαίσιο αυτό, οι τρεις χώρες εξέτασαν τη δυνατότητα ανάπτυξης κοινών πρωτοβουλιών, μέσω ανταλλαγής τεχνογνωσίας, επαγγελματικών επαφών και τακτικού διαλόγου μεταξύ των αρμόδιων αρχών. Παράλληλα, συζητήθηκε η ενίσχυση των συνεργασιών μεταξύ των αμυντικών βιομηχανιών των τριών κρατών, με προοπτική την από κοινού ανάπτυξη, παραγωγή και αξιοποίηση νέων τεχνολογιών.

Μάλιστα, υπογραμμίστηκε η σημασία δημιουργίας τριμερούς ομάδας εργασίας για την αμυντική βιομηχανία, με στόχο την αναβάθμιση των κοινών δυνατοτήτων, τη βελτίωση της επιχειρησιακής διαλειτουργικότητας και την ενίσχυση της βιομηχανικής βάσης της συνεργασίας τους.

Οι αντιπροσωπείες συζήτησαν, ακόμη, τις κοινές απειλές που αντιμετωπίζει η περιοχή, όπως η τρομοκρατία, η διάδοση προηγμένων οπλικών συστημάτων και οι αποσταθεροποιητικές ενέργειες κρατικών και μη κρατικών δρώντων. Συμφώνησαν, επίσης, στην ενίσχυση του συντονισμού για την αντιμετώπιση νέων απειλών και την ενδυνάμωση της συλλογικής ανθεκτικότητας.

Στήριξη στην κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας και μήνυμα για το Δίκαιο της Θάλασσας

Ξεχωριστή θέση στις συζητήσεις είχε η τήρηση του Δικαίου της Θάλασσας, με τις τρεις πλευρές να τονίζουν την ανάγκη σεβασμού των διεθνώς αναγνωρισμένων αρχών που διέπουν τα θαλάσσια δικαιώματα και τις δικαιοδοσίες.

Παράλληλα, επαναβεβαίωσαν τη στήριξή τους στην κυριαρχία, την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας, στη βάση των σχετικών ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου.

Οι τρεις χώρες εξέφρασαν την αντίθεσή τους σε μονομερείς διεκδικήσεις, πρακτικές εξαναγκασμού, απειλές χρήσης βίας και στρατιωτικές ενέργειες που ενδέχεται να αποσταθεροποιήσουν την περιοχή. Τόνισαν, επίσης, ότι κανένα κράτος της περιοχής δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως βάση για ενέργειες που απειλούν την περιφερειακή ασφάλεια.

Ειδική αναφορά έγινε στο Μνημόνιο Συνεννόησης μεταξύ της κυβέρνησης της Τουρκίας και της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο, το οποίο κυρώθηκε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου 2026.

Τα τρία υπουργεία Άμυνας υποστήριξαν ότι η συγκεκριμένη συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και αγνοεί τους διεθνείς κανόνες που διέπουν τη θαλάσσια δικαιοδοσία, υπογραμμίζοντας ότι δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων κρατών.

Ενέργεια και ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο επίκεντρο

Σημαντικό μέρος των συνομιλιών αφιερώθηκε και στην ενεργειακή συνεργασία, την οποία οι τρεις πλευρές χαρακτήρισαν πυλώνα περιφερειακής σταθερότητας και ανθεκτικότητας. Παράλληλα, εξέφρασαν την αντίθεσή τους σε προσπάθειες παρεμπόδισης της ενεργειακής συνεργασίας κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας, καθώς και στην ανάγκη προστασίας των κρίσιμων υποδομών και των ενεργειακών οδών εφοδιασμού, στοιχεία που θεωρούνται καθοριστικά για την ασφάλεια και την ευημερία της Ευρώπης, της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.

Κλείνοντας, οι τρεις αντιπροσωπείες υπογράμμισαν ότι η τριμερής συνεργασία, η οποία βασίζεται σε κοινές δημοκρατικές αξίες και συμπληρωματικά στρατηγικά συμφέροντα, αποτελεί πλαίσιο στρατηγικού συντονισμού και υπεύθυνης περιφερειακής συνεργασίας.

Όπως ανέφεραν, η σύμπραξη Κύπρου, Ελλάδας και Ισραήλ συμβάλλει στην ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και ενισχύει τους δεσμούς μεταξύ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής, με τις τρεις χώρες να επισημαίνουν ότι ο διάλογος, η συνεργασία και ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για ένα μέλλον ειρήνης, ασφάλειας, διασυνδεσιμότητας και βιώσιμης ανάπτυξης στην περιοχή.

ΠΗΓΗ: SigmaLive

Η ανάγκη ουσιαστικής αναμόρφωσης της στρατιωτικής θητείας και της εφεδρείας βρέθηκε στο επίκεντρο εσπερίδας του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛΙΣΜΕ), υπό τον συντονισμό του προέδρου του, αντιστράτηγου ε.α. Ιωάννη Μπαλτζώη. Οι παρεμβάσεις ανέδειξαν προβλήματα στην επάνδρωση και την εκπαίδευση των μονάδων, τις συνέπειες της δημογραφικής συρρίκνωσης και την ανάγκη αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού των Ενόπλων Δυνάμεων.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην πρόταση για καθολική στράτευση των ανδρών στα 18, στην προοπτική εθελοντικής στράτευσης των γυναικών, στην παροχή ουσιαστικών κινήτρων στους κληρωτούς και στη δημιουργία ενός αποτελεσματικότερου συστήματος εκπαίδευσης των εφέδρων.

Στην εκδήλωση τοποθετήθηκαν ο Ευδόκιμος Μαρκόπουλος, ο αντιστράτηγος ε.α. Ιπποκράτης Δασκαλάκης και ο υποστράτηγος ε.α. Ελευθέριος Παπαϊωάννου, ενώ ο Ιωάννης Μπαλτζώης παρουσίασε στοιχεία από το ισραηλινό σύστημα στράτευσης και επιστράτευσης.

Μπαλτζώης: Το ισραηλινό μοντέλο και η σημασία της εκπαιδευμένης εφεδρείας

Ο Ιωάννης Μπαλτζώης επέλεξε να ξεκινήσει τη συζήτηση παρουσιάζοντας τον τρόπο με τον οποίο το Ισραήλ οργανώνει τη στρατιωτική του ισχύ, στηριζόμενο στον συνδυασμό υποχρεωτικής θητείας, μόνιμου προσωπικού και ισχυρής εφεδρείας.

Όπως εξήγησε, το ισραηλινό σύστημα επιτρέπει την ενεργοποίηση ολόκληρων σχηματισμών σε σύντομο χρονικό διάστημα, καθώς οι έφεδροι γνωρίζουν εκ των προτέρων τη μονάδα στην οποία ανήκουν, τους συναδέλφους τους και την αποστολή που καλούνται να εκτελέσουν.

Αναφέρθηκε ιδιαίτερα στο σύστημα αποθήκευσης και διατήρησης στρατιωτικού υλικού, γνωστό ως dry storage system, περιγράφοντας την εμπειρία του από επίσκεψη σε ισραηλινές εγκαταστάσεις. Σύμφωνα με όσα παρουσίασε, άρματα μάχης και στρατιωτικά οχήματα διατηρούνται σε κατάσταση που επιτρέπει την ταχεία ενεργοποίησή τους, περιορίζοντας παράλληλα τις ανάγκες συντήρησης.

Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ υπογράμμισε επίσης τη σημασία της τακτικής μετεκπαίδευσης των εφέδρων και της οικονομικής τους κάλυψης κατά την περίοδο που απομακρύνονται από την εργασία τους.

Η κεντρική διαπίστωση της παρέμβασής του ήταν ότι η εφεδρεία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια δύναμη που υπάρχει μόνο στα χαρτιά. Χρειάζεται συνεχή εκπαίδευση, συγκεκριμένη οργανωτική ένταξη και δυνατότητα άμεσης κινητοποίησης.

Ευδόκιμος Μαρκόπουλος: Η στρατιωτική θητεία ως σχολείο επιβίωσης

Μια διαφορετική προσέγγιση παρουσίασε ο Ευδόκιμος Μαρκόπουλος, ο οποίος συνέδεσε τη στρατιωτική εκπαίδευση όχι μόνο με την εθνική άμυνα, αλλά και με την επιβίωση των πολιτών σε περιόδους πολέμου ή μεγάλων φυσικών καταστροφών.

Επισήμανε ότι οι σύγχρονες πολεμικές συγκρούσεις δεν περιορίζονται πλέον στα παραδοσιακά πεδία μάχης. Οι επιθέσεις εναντίον στρατηγικών υποδομών, οι επιχειρήσεις μεγάλου βεληνεκούς και οι κίνδυνοι για τα αστικά κέντρα καθιστούν την προετοιμασία των πολιτών ζήτημα ευρύτερης εθνικής ασφάλειας.

Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε τις πυρκαγιές, τις πλημμύρες και τις άλλες φυσικές καταστροφές, υποστηρίζοντας ότι η στρατιωτική θητεία μπορεί να προσφέρει γνώσεις και δεξιότητες χρήσιμες και στην πολιτική προστασία.

Ο Μαρκόπουλος τάχθηκε υπέρ της μεγαλύτερης διάρκειας της στρατιωτικής εκπαίδευσης, προτείνοντας να εξεταστεί η δυνατότητα εθελοντικής 24μηνης θητείας, με ουσιαστικά ανταλλάγματα για όσους επιλέξουν να την πραγματοποιήσουν.

Στις προτάσεις του περιλαμβάνονται η απόκτηση πιστοποιημένων επαγγελματικών δεξιοτήτων, η ενίσχυση της φυσικής κατάστασης των στρατευσίμων, η συχνότερη πρακτική εκπαίδευση και η αξιοποίηση των γνώσεων που ήδη διαθέτουν οι νέοι.

Για την εφεδρεία εισηγήθηκε σύντομες, επαναλαμβανόμενες εκπαιδεύσεις κοντά στον τόπο κατοικίας των εφέδρων, με τη χρήση κινητών εκπαιδευτικών ομάδων.

Ιπποκράτης Δασκαλάκης: «Ο χαμένος χρόνος» και η ανάγκη πραγματικής εκπαίδευσης

Ο αντιστράτηγος ε.α. Ιπποκράτης Δασκαλάκης επικεντρώθηκε στις λειτουργικές αδυναμίες του σημερινού συστήματος, θέτοντας το ερώτημα κατά πόσο η στρατιωτική θητεία και η εφεδρεία ανταποκρίνονται στις επιχειρησιακές απαιτήσεις.

Σύμφωνα με την εκτίμησή του, ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα είναι ότι πολλοί στρατεύσιμοι αντιμετωπίζουν τη θητεία ως χαμένο χρόνο. Το φαινόμενο αυτό συνδέεται, όπως εξήγησε, με την περιορισμένη ουσιαστική εκπαίδευση, τις αγγαρείες και την αδυναμία αξιοποίησης των κληρωτών.

Ο Δασκαλάκης υποστήριξε ότι η υπερβολική γραφειοκρατία και η αντικατάσταση της πρακτικής εκπαίδευσης από θεωρητικές παρουσιάσεις έχουν περιορίσει τη μαχητική προετοιμασία.

Έθεσε ως προτεραιότητα την επαναφορά της ρεαλιστικής εκπαίδευσης, με την τήρηση των αναγκαίων μέτρων ασφαλείας, αλλά χωρίς την αποφυγή κάθε απαιτητικής δραστηριότητας.

Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ της σταδιακής στράτευσης των γυναικών, την οποία χαρακτήρισε αναγκαία προοπτική, ενώ πρότεινε μεγαλύτερη ευελιξία στην εκπαίδευση των εφέδρων.

Στο πλαίσιο αυτό ανέπτυξε ένα σύστημα που θα συνδυάζει σύντομες ατομικές εκπαιδεύσεις, ειδική εκπαίδευση ανά ειδικότητα και περιοδική συμμετοχή των εφέδρων σε ασκήσεις των μονάδων τους.

Υπογράμμισε, ακόμη, την ανάγκη οικονομικής αποζημίωσης, ασφαλιστικής κάλυψης και έγκαιρου προγραμματισμού των υποχρεώσεων των εφέδρων, ώστε η στρατιωτική τους συμμετοχή να μην προκαλεί δυσανάλογα προβλήματα στην επαγγελματική και οικογενειακή τους ζωή.

Ελευθέριος Παπαϊωάννου: Δημογραφική συρρίκνωση και πρόταση για καθολική στράτευση στα 18

Ιδιαίτερα αναλυτική ήταν η παρέμβαση του υποστράτηγου ε.α. Ελευθέριου Παπαϊωάννου, ο οποίος παρουσίασε ένα ευρύτερο πλαίσιο προτάσεων για την αναδιοργάνωση της στρατιωτικής θητείας και τη διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού.

Ο Παπαϊωάννου συνέδεσε ευθέως το δημογραφικό πρόβλημα με τη μελλοντική δυνατότητα επάνδρωσης των στρατιωτικών μονάδων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, οι γεννήσεις στην Ελλάδα έχουν μειωθεί από περίπου 114.000 το 2010 σε 65.000 το 2025. Υποστήριξε ότι η εξέλιξη αυτή δημιουργεί σοβαρές προκλήσεις για τις επόμενες στρατεύσιμες κλάσεις.

Αναφέρθηκε επίσης στον αριθμό των ανυπότακτων, παραθέτοντας εκτιμήσεις για περίπου 20.000 στο εσωτερικό και 17.000 στο εξωτερικό.

Οι αριθμοί αυτοί παρουσιάστηκαν από τον ομιλητή και δεν αποτελούν ανεξάρτητα διασταυρωμένα στοιχεία του ρεπορτάζ.

Η βασική του εισήγηση ήταν η καθολική στράτευση των ανδρών στην ηλικία των 18 ετών, με δυνατότητα συγκεκριμένων αναβολών, ώστε να διατηρείται η συνέχεια της επαγγελματικής κατάρτισης όπου απαιτείται.

Παράλληλα, πρότεινε την εθελοντική στράτευση των γυναικών σε πρώτη φάση, με προοπτική ευρύτερης αξιοποίησής τους.

Μόρια για τις σπουδές, επαγγελματικά δικαιώματα και οικονομικά κίνητρα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της εισήγησης Παπαϊωάννου αφορούσε τη δημιουργία κινήτρων για τους νέους που υπηρετούν σε απαιτητικές μονάδες.

Πρότεινε την εξέταση ενός συστήματος πρόσθετης μοριοδότησης, της τάξης του 1% έως 2%, σε συνάρτηση με τις συνθήκες και την περιοχή υπηρεσίας.

Ως παράδειγμα ανέφερε έναν υποψήφιο που έχει συγκεντρώσει 18.990 μόρια στις Πανελλαδικές Εξετάσεις και θα μπορούσε, με πρόσθετη μοριοδότηση 1%, να φτάσει τα 19.170 μόρια περίπου.

Πρόκειται για προσωπική πρόταση του ομιλητή και όχι για ισχύουσα ρύθμιση.

Στο ίδιο πλαίσιο εισηγήθηκε την αναγνώριση της στρατιωτικής υπηρεσίας ως επαγγελματικής προϋπηρεσίας σε συγκεκριμένες τεχνικές ειδικότητες, την παροχή επαγγελματικών πιστοποιήσεων, τη μοριοδότηση για διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ και την ενίσχυση της δυνατότητας συνέχισης της υπηρεσίας μέσω του θεσμού των Οπλιτών Βραχείας Ανακατάταξης.

Έκανε ακόμη αναφορά στη δυνατότητα παροχής εκπαίδευσης στις ξένες γλώσσες, στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και στον χειρισμό οχημάτων ή ειδικών μηχανημάτων.

ΕΠΟΠ, δόκιμοι αξιωματικοί και αμυντική βιομηχανία

Ο Παπαϊωάννου στάθηκε επίσης στην ανάγκη επανεξέτασης του θεσμού των Επαγγελματιών Οπλιτών, επισημαίνοντας ότι οι απαιτήσεις των μάχιμων μονάδων πρέπει να συνδέονται με την ηλικία, τη φυσική κατάσταση και την επιχειρησιακή ικανότητα του προσωπικού.

Πρότεινε δυνατότητες μετακίνησης στελεχών σε άλλες υπηρεσίες, όταν δεν μπορούν πλέον να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις συγκεκριμένων μάχιμων καθηκόντων, ώστε να αξιοποιείται η εμπειρία τους.

Ανέπτυξε επίσης προτάσεις για τον θεσμό των Δόκιμων Εφέδρων Αξιωματικών και την αξιοποίηση πτυχιούχων σε εξειδικευμένες θέσεις.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην αμυντική βιομηχανία και στην ανάγκη διατήρησης του επιστημονικού δυναμικού στην Ελλάδα. Επικαλέστηκε την τουρκική εμπειρία για να υποστηρίξει ότι η ανάπτυξη εγχώριας αμυντικής τεχνολογίας αποτελεί σημαντικό παράγοντα στρατηγικής ισχύος.

Το κρίσιμο ζήτημα της αποτροπής

Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις τους, οι ομιλητές συνέκλιναν στην ανάγκη αναβάθμισης της εκπαίδευσης, της επάνδρωσης και της επιχειρησιακής ετοιμότητας των Ενόπλων Δυνάμεων.

Η συζήτηση ανέδειξε ότι η στρατιωτική θητεία δεν μπορεί να εξετάζεται απομονωμένα από το δημογραφικό, την οικονομία, την αγορά εργασίας και την αμυντική βιομηχανία.

Το βασικό ζητούμενο που αναδείχθηκε στην εσπερίδα του ΕΛΙΣΜΕ ήταν η δημιουργία ενός συστήματος στο οποίο ο κληρωτός θα εκπαιδεύεται ουσιαστικά, ο έφεδρος θα διατηρεί την επιχειρησιακή του ικανότητα και οι στρατιωτικές μονάδες θα διαθέτουν το προσωπικό που απαιτείται για την αποστολή τους.

Η ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος της χώρας αποτέλεσε τον κοινό παρονομαστή των παρεμβάσεων, με τους ομιλητές να υπογραμμίζουν ότι η ύπαρξη σύγχρονων οπλικών συστημάτων δεν αρκεί χωρίς κατάλληλα εκπαιδευμένο και οργανωμένο ανθρώπινο δυναμικό.