Σε μια από τις πιο σύνθετες μετεκλογικές αναμετρήσεις των τελευταίων ετών έχει εισέλθει το Ισραήλ, με τα αραβικά κόμματα να αναδεικνύονται σε καθοριστικό παράγοντα για την επιλογή του επόμενου πρωθυπουργού. Η Κοινή Λίστα και το Ra’am του Μανσούρ Αμπάς, που εξασφάλισαν συνολικά 19 έδρες στην Κνεσέτ, τάχθηκαν υπέρ της ανάθεσης εντολής σχηματισμού κυβέρνησης στον πρώην αρχηγό των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων Γκάντι Άιζενκοτ.

Η εξέλιξη δημιουργεί ένα θεωρητικό αντινετανιαχικό μέτωπο 67 βουλευτών, την ώρα που το στρατόπεδο του Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει περιοριστεί στις 53 έδρες.

Ωστόσο, η δυνατότητα να προταθεί ο Άιζενκοτ για πρωθυπουργός δεν ταυτίζεται με την ύπαρξη συμφωνημένης κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας που θα μπορούσε να στηρίξει μια νέα κυβέρνηση.

Την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, το Reuters επιβεβαίωσε ότι η θέση του Νετανιάχου αποδυναμώνεται, καθώς τα αραβικά κόμματα υποστηρίζουν τον βασικό αντίπαλό του, ενώ η υπερορθόδοξη Ενωμένη Τορά αρνήθηκε να προτείνει οποιονδήποτε υποψήφιο για την πρωθυπουργία.

Από την άλλη πλευρά, οι τέσσερις βασικές πολιτικές δυνάμεις της αντιπολίτευσης διαθέτουν 48 βουλευτές. Σε αυτές περιλαμβάνονται το Yashar του Άιζενκοτ, η συμμαχία Together των Ναφτάλι Μπένετ και Γιαΐρ Λαπίντ, το Yisrael Beytenu του Άβιγκντορ Λίμπερμαν και οι Δημοκρατικοί του Γιαΐρ Γκολάν.

Οι υπόλοιπες 19 έδρες κατανέμονται ανάμεσα στην Κοινή Λίστα, με 11 βουλευτές, και το Ra’am, με οκτώ.

Η στάση αυτών των δύο κομμάτων αλλάζει τους συσχετισμούς, καθώς μπορούν να επηρεάσουν την ανάθεση εντολής σχηματισμού κυβέρνησης χωρίς να ενταχθούν απαραίτητα σε κυβερνητικό συνασπισμό.

Η ιστορική κίνηση των αραβικών κομμάτων

Η απόφαση των αραβικών παρατάξεων αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις της μετεκλογικής περιόδου.

Ο Άχμαντ Τίμπι, από τις πλέον αναγνωρίσιμες προσωπικότητες της αραβικής πολιτικής εκπροσώπησης στο Ισραήλ, έχει ξεκαθαρίσει ότι προτεραιότητα αποτελεί η απομάκρυνση του Νετανιάχου από την πρωθυπουργία.

Η Κοινή Λίστα εμφανίζεται διατεθειμένη να παρέχει εξωτερική κοινοβουλευτική υποστήριξη σε κυβέρνηση υπό τον Άιζενκοτ, χωρίς να αναλάβει υπουργικές θέσεις ή να ταυτιστεί πλήρως με τις επιλογές της στην εξωτερική πολιτική και στην ασφάλεια.

Η διαφοροποίηση δεν είναι τυπική. Οι αραβικές παρατάξεις διαφωνούν σε θεμελιώδη ζητήματα με τις σιωνιστικές πολιτικές δυνάμεις, ιδιαίτερα όσον αφορά το Παλαιστινιακό, τη Δυτική Όχθη και τον χαρακτήρα του ισραηλινού κράτους.

Επιχειρούν, ωστόσο, να αξιοποιήσουν τη σημαντική εκλογική ενίσχυσή τους για να διεκδικήσουν βελτιώσεις στην καθημερινότητα των Αράβων πολιτών του Ισραήλ.

Τα αιτήματά τους αφορούν την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας, την αστυνόμευση, την ισότητα, τις δημόσιες επενδύσεις και τις κατεδαφίσεις κατοικιών.

Ο Γιούσεφ Τζαμπαρίν, επικεφαλής της Κοινής Λίστας, αντιμετωπίζει τη συγκυρία ως ευκαιρία για αλλαγή πολιτικής κατεύθυνσης.

Το Ra’am του Μανσούρ Αμπάς έχει ήδη εμπειρία συμμετοχής σε κυβερνητική συνεργασία, καθώς το 2021 είχε ενταχθεί στον συνασπισμό Μπένετ–Λαπίντ.

Στις 4 Νοεμβρίου ανακοίνωσε ότι θα προτείνει τον Άιζενκοτ για την πρωθυπουργία, ενώ την επόμενη ημέρα ακολούθησε και η Κοινή Λίστα.

Ο Άιζενκοτ έχει 67 συστάσεις, αλλά όχι 67 κυβερνητικούς εταίρους

Το βασικό πρόβλημα για τον Άιζενκοτ βρίσκεται στις αντιθέσεις του ίδιου του αντιπολιτευτικού στρατοπέδου.

Ο Άβιγκντορ Λίμπερμαν έχει διαμηνύσει ότι μπορεί να υποστηρίξει την ανάθεση εντολής στον πρώην αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων, αλλά δεν προτίθεται να συμμετάσχει σε κυβέρνηση που θα εξαρτάται από τα αραβικά κόμματα.

Αντίστοιχες δυσκολίες αντιμετωπίζει και ο Ναφτάλι Μπένετ, ο οποίος απευθύνεται σε εκλογικό ακροατήριο με έντονα κεντροδεξιά χαρακτηριστικά και έχει διατυπώσει επιφυλάξεις για μια τέτοια συνεργασία.

Αντίθετα, ο επικεφαλής των Δημοκρατικών, Γιαΐρ Γκολάν, έχει υποστηρίξει τη δυνατότητα κοινοβουλευτικής συνεργασίας με τις αραβικές παρατάξεις.

Ο ίδιος ο Άιζενκοτ έχει θέσει πολιτικές προϋποθέσεις, όπως η αναγνώριση του Ισραήλ ως εβραϊκού και δημοκρατικού κράτους και η σαφής τοποθέτηση απέναντι στη Χαμάς.

Το αποτέλεσμα είναι μια ιδιόμορφη κατάσταση: οι αντίπαλοι του Νετανιάχου μπορούν να συγκεντρώσουν αρκετούς βουλευτές ώστε να εμποδίσουν την παραμονή του στην εξουσία, αλλά δυσκολεύονται να συμφωνήσουν στο πρόγραμμα και στη σύνθεση μιας νέας κυβέρνησης.

Το σχέδιο κυβέρνησης με μόλις 49 ψήφους

Στο ισραηλινό πολιτικό παρασκήνιο εξετάζεται ακόμη και η δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης μειοψηφίας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Yedioth Ahronoth και του ynet, το οποίο επικαλείται ο δημοσιογράφος Αμίρ Έτινγκερ, έχει διερευνηθεί σενάριο ανάδειξης κυβέρνησης Άιζενκοτ με 49 θετικές ψήφους έναντι 46 αρνητικών.

Η δυνατότητα βασίζεται στο γεγονός ότι η αρχική ψήφος εμπιστοσύνης στο ισραηλινό κοινοβούλιο δεν απαιτεί υποχρεωτικά 61 θετικές ψήφους. Αρκεί οι θετικές ψήφοι να υπερβαίνουν τις αρνητικές.

Το συγκεκριμένο σχέδιο προβλέπει ότι 48 βουλευτές της αντιπολίτευσης θα υπερψήφιζαν τη νέα κυβέρνηση και θα εξασφαλιζόταν μία επιπλέον θετική ψήφος από το Ra’am.

Παράλληλα, 25 βουλευτές, προερχόμενοι από την Κοινή Λίστα, το Ra’am και την υπερορθόδοξη Ενωμένη Τορά, θα απείχαν από την ψηφοφορία.

Ωστόσο, το σχέδιο παραμένει υπό διερεύνηση και δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη συμφωνία για την εφαρμογή του.

Επιπλέον, ακόμη και αν μια τέτοια κυβέρνηση καταφέρει να λάβει αρχική ψήφο εμπιστοσύνης, η επιβίωσή της θα εξαρτάται από διαρκείς κοινοβουλευτικές συνεννοήσεις.

Οι υπερορθόδοξοι εγκαταλείπουν προσωρινά τον Νετανιάχου

Καθοριστική εξέλιξη αποτελεί η στάση της Ενωμένης Τορά, του υπερορθόδοξου κόμματος που διαθέτει επτά έδρες και αποτελούσε παραδοσιακό σύμμαχο του Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Στις 5 Νοεμβρίου, οι εκπρόσωποί του ανακοίνωσαν στον πρόεδρο Ισαάκ Χέρτσογκ ότι δεν προτείνουν κανέναν από τους δύο βασικούς διεκδικητές της πρωθυπουργίας.

Η απόφαση περιορίζει τις συστάσεις υπέρ του Νετανιάχου στις 46, εφόσον οι υπόλοιποι σύμμαχοί του διατηρήσουν τη στήριξή τους.

Η Ενωμένη Τορά δεν προσχώρησε στην αντιπολίτευση. Επέλεξε να διατηρήσει ανοικτές τις επιλογές της, προκειμένου να εξασφαλίσει δεσμεύσεις για ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα: τις απαλλαγές των σπουδαστών των υπερορθόδοξων θρησκευτικών σχολών από την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία.

Το αίτημα αυτό αποτελεί σοβαρό εμπόδιο σε ενδεχόμενη συνεργασία με τον Άιζενκοτ, καθώς σημαντικές δυνάμεις της αντιπολίτευσης, ιδιαίτερα ο Λίμπερμαν, υποστηρίζουν τη στράτευση των υπερορθόδοξων.

Η στάση της Ενωμένης Τορά αυξάνει την αβεβαιότητα για τον Νετανιάχου, χωρίς να σημαίνει ότι οι επτά έδρες της είναι διαθέσιμες για μια εναλλακτική κυβέρνηση.

Το προηγούμενο του Ράμπιν και η προσπάθεια πολιτικής ανατροπής

Η δυνατότητα εξωτερικής κοινοβουλευτικής υποστήριξης από αραβικές παρατάξεις δεν είναι εντελώς άγνωστη στην ισραηλινή πολιτική ιστορία.

Τη δεκαετία του 1990, ο Γιτζάκ Ράμπιν αξιοποίησε τη στήριξη αραβικών κομμάτων για να διατηρήσει την κοινοβουλευτική του θέση και να προωθήσει την ειρηνευτική διαδικασία που οδήγησε στις Συμφωνίες του Όσλο.

Η σημερινή πραγματικότητα, ωστόσο, είναι διαφορετική.

Οι επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις που ακολούθησαν και η ενίσχυση συντηρητικών και θρησκευτικών πολιτικών δυνάμεων έχουν περιορίσει τα περιθώρια συνεργασίας ανάμεσα σε εβραϊκά και αραβικά κόμματα.

Για τον Άιζενκοτ, η πρόκληση δεν είναι μόνο να αντικαταστήσει τον Νετανιάχου, αλλά να δημιουργήσει μια πολιτικά βιώσιμη συμμαχία μεταξύ δυνάμεων με ουσιαστικές διαφορές σε ζητήματα ασφάλειας, εθνικής ταυτότητας και Παλαιστινιακού.

Ο Νετανιάχου αμφισβητεί την εκλογική διαδικασία

Ο απερχόμενος πρωθυπουργός επιχειρεί να διατηρήσει την πολιτική πρωτοβουλία, προβάλλοντας αντιρρήσεις για τη συμμετοχή των αραβικών κομμάτων στη συγκρότηση μιας νέας κυβερνητικής πλειοψηφίας.

Παράλληλα, στελέχη του Likud έχουν διατυπώσει καταγγελίες για πιθανή εκλογική νοθεία και εξωτερικές παρεμβάσεις στην εκλογική διαδικασία.

Οι καταγγελίες αυτές δεν έχουν τεκμηριώσει αλλοίωση του εκλογικού αποτελέσματος.

Ο πρόεδρος της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής του Ισραήλ, δικαστής Νόαμ Σόλμπεργκ, έχει απορρίψει την εικόνα ότι η ακεραιότητα της εκλογικής διαδικασίας έχει υπονομευθεί.

Το ζήτημα έχει αποκτήσει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα, καθώς το Ισραήλ βρίσκεται αντιμέτωπο με το ενδεχόμενο αλλαγής κυβέρνησης ύστερα από παρατεταμένη πόλωση.

Ο πρόεδρος Ισαάκ Χέρτσογκ έχει επίσης υπερασπιστεί τη νομιμότητα της συμμετοχής των αραβικών πολιτικών δυνάμεων στις κοινοβουλευτικές διαδικασίες.

Μέχρι τις 11 Νοεμβρίου η πρώτη εντολή σχηματισμού κυβέρνησης

Η επόμενη κρίσιμη ημερομηνία είναι η 11η Νοεμβρίου, μέχρι την οποία ο πρόεδρος Ισαάκ Χέρτσογκ πρέπει να επιλέξει τον πολιτικό αρχηγό που θεωρεί ότι διαθέτει τις περισσότερες πιθανότητες να σχηματίσει κυβέρνηση.

Ο εντολοδόχος θα έχει αρχικά 28 ημέρες για να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική υποστήριξη, με δυνατότητα παράτασης έως 14 επιπλέον ημέρες.

Ο Άιζενκοτ εμφανίζεται να διαθέτει σαφές προβάδισμα ως προς τις προεδρικές συστάσεις, όχι όμως και εξασφαλισμένη κυβερνητική πλειοψηφία.

Τα βασικά ενδεχόμενα περιλαμβάνουν τη δημιουργία κυβέρνησης μειοψηφίας με εξωτερική υποστήριξη αραβικών κομμάτων, τη συνεργασία με υπερορθόδοξες παρατάξεις, τον σχηματισμό κυβέρνησης εθνικής ενότητας με συμμετοχή του Likud ή, σε περίπτωση αποτυχίας των διαβουλεύσεων, την προκήρυξη νέων εκλογών.

Η τελευταία επιλογή θα παρέτεινε την πολιτική αβεβαιότητα και θα διατηρούσε τον Νετανιάχου στην πρωθυπουργία μέχρι τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης.

Το αποτέλεσμα της κάλπης της 27ης Οκτωβρίου έχει αφαιρέσει από τον Νετανιάχου την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, χωρίς να έχει εξασφαλίσει στους αντιπάλους του τη δυνατότητα άμεσης ανάληψης της εξουσίας.

Το κλειδί βρίσκεται πλέον στις 19 έδρες των αραβικών παρατάξεων και στη στάση των υπερορθόδοξων.

Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι οι Άραβες πολίτες του Ισραήλ, μέσω της κοινοβουλευτικής τους εκπροσώπησης, αποκτούν αποφασιστική επιρροή στη διαδικασία επιλογής πρωθυπουργού.

Το ερώτημα είναι εάν ο Γκάντι Άιζενκοτ θα κατορθώσει να μετατρέψει αυτή την υποστήριξη σε λειτουργική κυβερνητική συμφωνία ή εάν οι εσωτερικές αντιθέσεις της αντιπολίτευσης θα επιτρέψουν στον Μπενιαμίν Νετανιάχου να παραμείνει στην εξουσία παρά την απώλεια της πλειοψηφίας του.

Του Σάι Γκαλ | Το Βήμα

Οι Βρυξέλλες απαγορεύουν το ρωσικό φυσικό αέριο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ ταυτόχρονα επιτρέπουν τη διέλευσή του από ευρωπαϊκό έδαφος προς τη Σερβία, μια χώρα υποψήφια προς ένταξη στην ΕΕ. Αυτή η διάκριση είναι κατοχυρωμένη στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεισέφερε 49,6 εκατομμύρια ευρώ για την κατασκευή του αγωγού διασύνδεσης φυσικού αερίου μεταξύ Σερβίας και Βουλγαρίας, ενώ η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων χορήγησε επιπλέον δάνειο 25 εκατομμυρίων ευρώ. Ο αγωγός, που ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2023, άνοιξε τον δρόμο για την πρόσβαση σε προμήθειες φυσικού αερίου μη ρωσικής προέλευσης. Ωστόσο, τον Φεβρουάριο του 2026, η Ρωσία εξακολουθούσε να καλύπτει περισσότερο από το 80% των αναγκών της Σερβίας σε φυσικό αέριο. Η Ευρώπη χρηματοδότησε μια εναλλακτική λύση. Η Μόσχα διατήρησε την ενεργειακή εξάρτηση.

Ο Κανονισμός 2026/261 προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με τους περιορισμούς στις υφιστάμενες μακροπρόθεσμες συμβάσεις προμήθειας μέσω αγωγών να τίθενται σε ισχύ στις 30 Σεπτεμβρίου 2027 ή την 1η Νοεμβρίου, εφόσον οι απαιτήσεις αποθήκευσης δικαιολογούν παράταση. Ωστόσο, δεν απαγορεύει τη διέλευση ρωσικού φυσικού αερίου μέσω Βουλγαρίας προς τη Σερβία, υπό καθεστώς τελωνειακής επιτήρησης. Οι Βρυξέλλες κλείνουν την αγορά τους στο ρωσικό φυσικό αέριο, διατηρώντας παράλληλα ανοικτή τη διαδρομή του προς χώρες που επιδιώκουν να ενταχθούν στην Ένωση.

Η Άγκυρα επωφελείται από την ίδια εξάρτηση. Ο αγωγός TurkStream μεταφέρει ρωσικό φυσικό αέριο μέσω Τουρκίας προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Το αζερικό φυσικό αέριο διασχίζει την τουρκική επικράτεια μέσω του TANAP και συνεχίζει μέσω του TAP προς την Ελλάδα, την Αλβανία και την Ιταλία. Το αζερικό φυσικό αέριο μειώνει την εξάρτηση από τη Μόσχα, όχι όμως και από τη διέλευση μέσω Τουρκίας. Η Άγκυρα δεν χρειάζεται ούτε να παραβιάσει κάποια σύμβαση ούτε να διατυπώσει ρητή απειλή για να επωφεληθεί από την απουσία αξιόπιστων εναλλακτικών λύσεων.

Η Ελλάδα διαθέτει τις υποδομές για να περιορίσει αυτή την εξάρτηση. Το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) εισέρχεται μέσω της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης. Ο ελληνοβουλγαρικός διασυνδετήριος αγωγός και η σύνδεση της Βουλγαρίας με τη Σερβία παρέχουν πρόσβαση προς τον Βορρά. Ο Κάθετος Διάδρομος συνδυάζει υφιστάμενους αγωγούς, αναβαθμίσεις δυναμικότητας και διακρατικές συμφωνίες. Στις 4 Σεπτεμβρίου, οι διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας εντάχθηκαν στην πρωτοβουλία, ενώ στις 6 Οκτωβρίου οι υπουργοί Ενέργειας των τεσσάρων χωρών προώθησαν τα σχέδια διασύνδεσης.

Οι εξελίξεις αυτές διευρύνουν τις εναλλακτικές επιλογές. Ωστόσο, η στρατηγική τους αξία καθορίζεται από το κατά πόσον οι συμβασιοποιημένες ποσότητες φυσικού αερίου, η δεσμευμένη δυναμικότητα μεταφοράς και οι νομικά εκτελεστές δεσμεύσεις μπορούν να διατηρήσουν τον κρίσιμο ενεργειακό εφοδιασμό όταν ένας προμηθευτής ή μια διαδρομή μεταφοράς τεθεί εκτός λειτουργίας.

Η Μεσόγειος προσφέρει πρόσθετο στρατηγικό βάθος. Το LNG παρέχει ευελιξία, αλλά παραμένει εκτεθειμένο στις διακυμάνσεις της παγκόσμιας προσφοράς και των τιμών. Ο αγωγός EastMed, εφόσον κατασκευαστεί, θα μπορούσε να μεταφέρει ισραηλινό και κυπριακό φυσικό αέριο απευθείας στην Ελλάδα, με τον Κάθετο Διάδρομο να αναλαμβάνει τη διοχέτευσή του προς τον Βορρά.

Ο Great Sea Interconnector θα συνέδεε την Κύπρο με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο. Κανένα από τα δύο έργα δεν παρέχει σήμερα επιχειρησιακά διαθέσιμη δυναμικότητα. Σε συνδυασμό με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την αποθήκευση και τις υφιστάμενες διασυνδέσεις, θα μπορούσαν να διευρύνουν τις εναλλακτικές επιλογές της Ευρώπης. Η αξία τους εξαρτάται από τη διασφάλιση της πρόσβασης, της λειτουργίας και της δυνατότητας αποκατάστασης μετά από ενδεχόμενη διακοπή.

Η Αθήνα πρέπει να μετατρέψει τη φυσική δυνατότητα πρόσβασης σε ευρωπαϊκή υποχρέωση ασφάλειας. Ο αξιόπιστος εφοδιασμός προς τον Βορρά θα αποδυνάμωνε τη ρωσική επιρροή, θα περιόριζε την εξάρτηση από τη διέλευση μέσω Τουρκίας και θα παρείχε στα κράτη-μέλη της ΕΕ πρόσθετες διαδρομές εφοδιασμού σε περιόδους διαταραχών.

Η Ελλάδα θα εξασφάλιζε μακροπρόθεσμη ζήτηση, έσοδα από τη μεταφορά φυσικού αερίου, επενδύσεις και κεντρικό ρόλο στην ενεργειακή ασφάλεια της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Οι Βρυξέλλες θα αποκτούσαν μεγαλύτερη ελευθερία να εφαρμόζουν τις πολιτικές τους πέρα από τα σύνορα εντός των οποίων ισχύει η νομοθεσία τους.

Η Ενεργειακή Κοινότητα, ένα πλαίσιο που βασίζεται σε διεθνή συνθήκη και επεκτείνει τους ενεργειακούς κανόνες της ΕΕ σε γειτονικές χώρες, επιβάλλει ήδη την κατάρτιση σχεδίων αντιμετώπισης κρίσεων και την περιφερειακή συνεργασία. Το καθεστώς ενεργειακής αλληλεγγύης της Ένωσης για το φυσικό αέριο προβλέπει βοήθεια ως έσχατο μέτρο για προστατευόμενους καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων των νοικοκυριών και των βασικών υπηρεσιών. Δεν παρέχει, όμως, αυτομάτως αντίστοιχα διασυνοριακά δικαιώματα σε χώρες που δεν είναι μέλη της ΕΕ. Τον Φεβρουάριο του 2025, η Γραμματεία της Ενεργειακής Κοινότητας ζήτησε βαθύτερη ενσωμάτωση στους συγκεκριμένους μηχανισμούς.

Η Γερμανία, η Ιταλία και η Ελβετία δημιούργησαν το σχετικό νομικό προηγούμενο. Η τριμερής συμφωνία αλληλεγγύης για το φυσικό αέριο, η οποία υπογράφηκε τον Μάρτιο του 2024 και τέθηκε σε ισχύ τον Μάιο του 2026, προβλέπει παροχή βοήθειας σε περιόδους σοβαρών ελλείψεων. Η Ελβετία συμμετέχει χωρίς να είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επομένως, δεσμευτικές υποχρεώσεις παροχής βοήθειας σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης μπορούν να επεκταθούν πέρα από την Ένωση, χωρίς να τροποποιηθούν οι απαιτήσεις ένταξης.

Οι Βρυξέλλες περιορίζουν ήδη το κανονιστικό χάσμα. Στις 2 Νοεμβρίου, οι ρυθμιστικές αρχές της Ενεργειακής Κοινότητας ενέκριναν την επέκταση των ευρωπαϊκών κανόνων για την κατανομή δυναμικότητας και τη διαλειτουργικότητα των δικτύων φυσικού αερίου στα σύνορα με τα κράτη-μέλη, ενόψει προτεινόμενης απόφασης στις 23 Νοεμβρίου.

Τα μέτρα αυτά διευκολύνουν το διασυνοριακό εμπόριο. Δεν εξασφαλίζουν, όμως, προμήθειες έκτακτης ανάγκης, δεν δεσμεύουν δυναμικότητα μεταφοράς και δεν κατανέμουν τις οικονομικές συνέπειες μιας διακοπής εφοδιασμού.

Η επιχειρησιακή ενοποίηση αποτελεί τη δέσμευση που εξακολουθεί να απουσιάζει. Οι διαφοροποιημένες πηγές προμήθειας, οι εναλλακτικές διαδρομές και η δεσμευμένη δυναμικότητα πρέπει να λειτουργούν ως ένα ενιαίο σύστημα, έτοιμο να αντιμετωπίσει κρίσεις.

Η Ελλάδα πρέπει να ηγηθεί της δημιουργίας ενός συμφώνου ενεργειακής αλληλεγγύης πριν από την ένταξη, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα γειτονικά κράτη-μέλη και τις κυβερνήσεις των Δυτικών Βαλκανίων που πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις.

Οι εμπορικοί προμηθευτές θα συνάπτουν συμβάσεις φυσικού αερίου και θα δεσμεύουν δυναμικότητα μεταφοράς σε ολόκληρες τις διαδρομές παράδοσης. Οι κυβερνήσεις θα καθορίζουν τα όρια ενεργοποίησης των μηχανισμών έκτακτης ανάγκης, τις ποσότητες βοήθειας, τις αποζημιώσεις και την προτεραιότητα που θα παρέχεται στους προστατευόμενους καταναλωτές.

Σε περίπτωση ταυτόχρονων ελλείψεων, θα ενεργοποιούνται προσυμφωνημένοι κανόνες κατανομής. Οι διαχειριστές θα εκτελούν αυτές τις υποχρεώσεις βάσει προκαθορισμένων αρμοδιοτήτων, χωρίς να χρειάζεται να ξεκινούν εκ νέου διπλωματικές διαπραγματεύσεις εν μέσω κρίσης.

Ο τομέας της ηλεκτρικής ενέργειας απαιτεί αντίστοιχες ρυθμίσεις για τη διασυνοριακή εξισορρόπηση των δικτύων, τις έκτακτες ανταλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας και την αποκατάσταση της λειτουργίας των συστημάτων.

Το μείγμα ηλεκτροπαραγωγής, η εξάρτηση από εισαγωγές και οι περιορισμοί των δικτύων διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα. Η επάρκεια φυσικού αερίου από μόνη της δεν μπορεί να εξασφαλίσει τη συνέχεια της βιομηχανικής παραγωγής ή τη σταθερότητα των ηλεκτρικών δικτύων.

Η ανισορροπία επεκτείνεται και στη ρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα της ΕΕ (CBAM) εισήλθε στο οριστικό καθεστώς εφαρμογής του τον Ιανουάριο του 2026, επιβάλλοντας υποχρεώσεις συμμόρφωσης ως προς τις εκπομπές άνθρακα στην εισαγόμενη ηλεκτρική ενέργεια, ενώ η ενοποίηση των αγορών παραμένει ελλιπής.

Οι παραγωγοί ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές αντιμετωπίζουν πρακτικές δυσκολίες στην απόδειξη των πραγματικών εκπομπών τους. Η πειθαρχία ως προς τις εκπομπές άνθρακα πρέπει να διατηρηθεί, αλλά οι παραγωγοί που συμμορφώνονται με τους κανόνες χρειάζονται λειτουργική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά.

Οι Βρυξέλλες έχουν επεκτείνει τις ρυθμιστικές υποχρεώσεις ταχύτερα από τις αμοιβαίες δεσμεύσεις ενεργειακής ασφάλειας. Και τα δύο πρέπει να προχωρήσουν παράλληλα.

Οι Βρυξέλλες έχουν ήδη χρηματοδοτήσει υποδομές. Τώρα πρέπει να χρηματοδοτήσουν και την επιχειρησιακή ετοιμότητα που τις καθιστά στρατηγικά χρήσιμες: αξιόπιστη διαθέσιμη δυναμικότητα, κρίσιμες αναβαθμίσεις, ασκήσεις αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και δυνατότητα αποκατάστασης της λειτουργίας.

Οι δαπάνες πρέπει να διέπονται από ανταγωνιστικές διαδικασίες προμηθειών, διαφανή τιμολόγια και επαληθευμένες επιδόσεις. Η χρηματοδότηση οφείλει να εξασφαλίζει υπηρεσίες διαθέσιμες υπό προσυμφωνημένες προϋποθέσεις, συμπεριλαμβανομένης της αποζημίωσης για τη διατήρηση εφεδρικής δυναμικότητας σε κατάσταση ετοιμότητας.

Έργα που δεν είναι οικονομικά βιώσιμα δεν αποκτούν στρατηγική αξία απλώς επειδή χαρακτηρίζονται ως τέτοια από τις κυβερνήσεις.

Η συμμετοχή πρέπει να υπόκειται σε προϋποθέσεις. Οι κυβερνήσεις που επιδιώκουν ευρωπαϊκές εγγυήσεις ενεργειακής βοήθειας σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης οφείλουν να διασφαλίζουν διαφάνεια στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των υποδομών, ανεξάρτητη ρυθμιστική εποπτεία, επαληθευμένη προέλευση του φυσικού αερίου, εφαρμόσιμους κανόνες αγοράς και δικλίδες ασφαλείας κατά της παράκαμψης των κυρώσεων.

Τα δημοκρατικά πρότυπα, η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και οι προϋποθέσεις ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένουν αδιαπραγμάτευτα.

Η ενεργειακή βοήθεια πρέπει να επιβραβεύει τις μεταρρυθμίσεις και όχι να επιδοτεί την εξάρτηση.

Για τη Σερβία, η επιλεξιμότητα απαιτεί μετρήσιμη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού. Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση πρέπει να μειώνει την έκθεση στη Ρωσία και όχι απλώς να προσθέτει δυναμικότητα που παραμένει αναξιοποίητη. Μόλις εκπληρωθούν οι προϋποθέσεις, η βοήθεια καθίσταται νομικά εκτελεστή υποχρέωση.

Οι Έλληνες καταναλωτές που δικαιούνται προστασία μέσω του μηχανισμού αλληλεγγύης εξακολουθούν να καλύπτονται από το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Το προτεινόμενο σύμφωνο εγγυάται αποζημίωση για τις παραδόσεις ενέργειας σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για τη διατήρηση περιφερειακής εφεδρικής δυναμικότητας.

Οι δεσμευτικές συμβάσεις θα καθορίζουν εκ των προτέρων τις ποσότητες, το κόστος και την επιχειρησιακή αρμοδιότητα, πριν σημειωθεί οποιαδήποτε διαταραχή.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να αναθέτει στην Ελλάδα μια αποστολή ασφάλειας με πανευρωπαϊκή σημασία, αφήνοντας την Αθήνα να επωμίζεται μόνη της το κόστος.

Ένα σύμφωνο υπό ελληνική ηγεσία θα καθιστούσε την επαληθεύσιμη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών προϋπόθεση για δεσμευτική και αμοιβαία ενεργειακή αλληλεγγύη πριν από την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς χαλάρωση των κριτηρίων ένταξης.

Η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει υποχρεώσεις πέρα από τα σύνορά της, προκειμένου να εξαλείψει τις εξαρτήσεις που υπονομεύουν την ασφάλεια στο εσωτερικό της.

Στις επιπτώσεις των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών, στον κίνδυνο νέας κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή και στις εξελίξεις που επηρεάζουν την Ανατολική Μεσόγειο επικεντρώθηκε ο Σάββας Καλεντερίδης στην εκπομπή της Τετάρτης 4 Νοεμβρίου 2026.

Ο αναλυτής περιέγραψε το αποτέλεσμα των αμερικανικών εκλογών ως σοβαρό πολιτικό πλήγμα για τον Ντόναλντ Τραμπ. Σύμφωνα με την εικόνα που παρουσίασε στην εκπομπή, η επικράτηση των Δημοκρατικών στη Βουλή των Αντιπροσώπων και στη Γερουσία δημιουργεί νέα δεδομένα στην Ουάσινγκτον, ενισχύοντας τον κοινοβουλευτικό έλεγχο στην προεδρική εξουσία.

Ωστόσο, υπογράμμισε ότι η αλλαγή των συσχετισμών στο Κογκρέσο δεν συνεπάγεται αυτόματη ανατροπή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Ο πρόεδρος εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά περιθώρια κινήσεων, ενώ η νέα πλειοψηφία μπορεί να ασκήσει πίεση μέσω της χρηματοδότησης, των ακροάσεων και του ελέγχου των κυβερνητικών επιλογών.

Το Ιράν παραμένει ο μεγάλος αστάθμητος παράγοντας

Το κεντρικό γεωπολιτικό ερώτημα της εκπομπής ήταν η επόμενη ημέρα στο μέτωπο του Ιράν. Ο Καλεντερίδης παρουσίασε δύο διαφορετικά ενδεχόμενα: την αναζήτηση διπλωματικής διεξόδου από την Ουάσινγκτον και την πιθανότητα περαιτέρω στρατιωτικής κλιμάκωσης.

Ο ίδιος απέφυγε κατηγορηματική πρόβλεψη. Επισήμανε ότι μια σκληρότερη στάση της Τεχεράνης, εφόσον εκλάβει την αμερικανική κυβέρνηση ως αποδυναμωμένη, θα μπορούσε να αυξήσει τον κίνδυνο σύγκρουσης. Στην εξίσωση πρόσθεσε τη ρευστότητα στο Ισραήλ και τον τρόπο με τον οποίο η ισραηλινή ηγεσία αντιλαμβάνεται την περιφερειακή ισχύ του Ιράν.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις ενεργειακές υποδομές. Κατά την εκτίμησή του, ενδεχόμενη καταστροφή τους θα είχε συνέπειες που υπερβαίνουν τα όρια της περιοχής, επηρεάζοντας την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία και την οικονομία.

Παράλληλα, χαρακτήρισε τα μη επανδρωμένα συστήματα και τους πυραύλους ως «τα πυρηνικά των φτωχών», αναδεικνύοντας τη σημασία τους για την αποτρεπτική ικανότητα μικρότερων κρατών και περιφερειακών δυνάμεων.

Οι τρεις άξονες στη Μέση Ανατολή

Στην ανάλυσή του διέκρινε τρεις βασικούς πόλους στην περιοχή: έναν άξονα με επίκεντρο την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν, έναν δεύτερο με βασικούς συντελεστές το Ισραήλ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Αζερμπαϊτζάν, και έναν τρίτο γύρω από το Ιράν και τις οργανώσεις που συνδέονται μαζί του.

Πρόκειται για το ερμηνευτικό σχήμα που χρησιμοποίησε ο ίδιος για να εξηγήσει τις περιφερειακές ανακατατάξεις. Στο πλαίσιο αυτό, υποστήριξε ότι πιθανή ενίσχυση της ιρανικής επιρροής στον Κόλπο θα συνιστούσε ιστορική μεταβολή, την οποία δύσκολα θα αποδέχονταν το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι ομογενείς στο Κογκρέσο και τα όρια των προσδοκιών

Ξεχωριστή αναφορά έκανε στην ελληνοαμερικανική πολιτική παρουσία. Στην εκπομπή παρουσιάστηκε η εκλογή του Κρις Πάππας στη Γερουσία και έξι ακόμη πολιτικών ελληνικής καταγωγής στη Βουλή των Αντιπροσώπων.

Ο Καλεντερίδης χαιρέτισε την παρουσία της ομογένειας, επισημαίνοντας παράλληλα ότι οι εκλεγμένοι στις ΗΠΑ δεσμεύονται να υπηρετούν το αμερικανικό κράτος. Η ελληνική καταγωγή, όπως εξήγησε, μπορεί να διατηρεί δεσμούς και διαύλους επικοινωνίας, αλλά δεν αναιρεί τις θεσμικές υποχρεώσεις τους.

Ενέργεια και επιχειρηματικά συμφέροντα

Αιχμηρή ήταν η κριτική του στη σύνδεση εξωτερικής πολιτικής και μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων. Με αφορμή αναφορές σε σχέδιο απόκτησης διεθνών περιουσιακών στοιχείων της Lukoil, έθεσε ερωτήματα για το ποιοι ωφελούνται από τις κυρώσεις και τις ενεργειακές ανακατατάξεις.

Αντίστοιχη κριτική διατύπωσε για τον Κάθετο Διάδρομο. Αναγνώρισε ότι μπορεί να προσφέρει γεωπολιτικά οφέλη στην Ελλάδα, αμφισβήτησε όμως κατά πόσο αυτά μεταφράζονται σε οικονομικά και ενεργειακά οφέλη για τους πολίτες.

Προειδοποιήσεις για Κύπρο και τουρκοαιγυπτιακή προσέγγιση

Στα ζητήματα ελληνικού ενδιαφέροντος, στάθηκε στην αεροναυτική άσκηση Τουρκίας–Αιγύπτου που αναφέρεται στην εκπομπή. Εκτίμησε ότι η Άγκυρα επιχειρεί να αξιοποιήσει τις δυνατότητες αμυντικής συνεργασίας και συμπαραγωγής οπλικών συστημάτων για να ενισχύσει τη σχέση της με το Κάιρο και να εξασφαλίσει ανταλλάγματα που θα μπορούσαν να επηρεάσουν Ελλάδα και Κύπρο.

Έντονη ήταν επίσης η αντίδρασή του στην αναφερόμενη συνάντηση της απεσταλμένης του ΟΗΕ με τον Τούρκο διπλωματικό εκπρόσωπο στα κατεχόμενα. Ο Καλεντερίδης αμφισβήτησε τη συμβατότητα της κίνησης με το πλαίσιο των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας και άσκησε κριτική στους χειρισμούς της ελληνικής και της κυπριακής πλευράς.

Στο τελευταίο μέρος εξέτασε σενάρια που συνδέουν το Αζερμπαϊτζάν, την αυτόνομη περιοχή του Κουρδιστάν στο Ιράκ και τις εθνοτικές κοινότητες του Ιράν. Διευκρίνισε ότι μέρος αυτών των σεναρίων προερχόταν από τουρκικό λογαριασμό που παρουσίαζε. Η εκπομπή ολοκληρώθηκε με αναφορά στην ανάγκη προστασίας των χριστιανικών κοινοτήτων της Μέσης Ανατολής.