Γράφει ο Νικόδημος Καλλιντέρης, Νομικός (ΜΔΕ Δημοσίου Δικαίου)

Η ραγδαία ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών έχει αναδιαμορφώσει ριζικά τις δυνατότητες άσκησης κρατικής εξουσίας, δημιουργώντας καινοφανείς μηχανισμούς συλλογής πληροφοριών, παρακολούθησης και κοινωνικού ελέγχου. Η τεχνολογική πρόοδος, παρά την καθοριστική συμβολή της στην ασφάλεια και στην αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης, συνοδεύεται από σοβαρούς κινδύνους για τις ατομικές ελευθερίες και τη δημοκρατική διακυβέρνηση.

Αυτή ακριβώς τη διάσταση αναδεικνύει η έκθεση της Privacy International, με τίτλο «Η αυταρχική χρήση της τεχνολογίας: Μια διεθνής έκθεση» (“The authoritarian use of technology: A global report”), που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2026, καταγράφοντας τις αυταρχικές πρακτικές αξιοποίησης προηγμένων τεχνολογιών επιτήρησης σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η βασική διαπίστωση της μελέτης είναι ιδιαιτέρως ανησυχητική: η αυταρχική χρήση της τεχνολογίας δεν αποτελεί αποκλειστικό γνώρισμα ανελεύθερων καθεστώτων, αλλά εκδηλώνεται και σε κράτη με εδραιωμένους δημοκρατικούς θεσμούς. Η έκθεση εισάγει την έννοια της «αυταρχικής χρήσης της τεχνολογίας (“authoritarian use of technology”), περιγράφοντας πρακτικές οι οποίες υπερβαίνουν τη μεμονωμένη παράνομη παρακολούθηση και οδηγούν σε συστημική υπονόμευση του κράτους δικαίου, περιορισμό της πολιτικής συμμετοχής και κανονικοποίηση της επιτήρησης. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο η νομιμότητα ενός τεχνολογικού μέσου, αλλά ο σκοπός της χρήσης του, η έκτασή της και οι πραγματικές συνέπειές της για τη δημοκρατική κοινωνία.

Η μελέτη εξετάζει πέντε βασικές κατηγορίες τεχνολογιών: τη βιομετρική αναγνώριση προσώπου (σ. 11–32), την εξαγωγή δεδομένων από κινητά τηλέφωνα (σ. 33–48), τα κατασκοπευτικά λογισμικά (σ. 49–70), τη συστηματική παρακολούθηση κοινωνικών δικτύων (σ. 71–85) και τη μαζική υποκλοπή επικοινωνιών (σ. 86–95). Κοινό χαρακτηριστικό τους είναι η δυνατότητα συγκέντρωσης και συσχέτισης εξαιρετικά μεγάλου όγκου πληροφοριών, επιτρέποντας την ανασύσταση προσωπικών σχέσεων, πολιτικών δράσεων και καθημερινών συμπεριφορών.

Η βιομετρική αναγνώριση προσώπου συνιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα μετατροπής του δημόσιου χώρου σε περιβάλλον διαρκούς επιτήρησης. Στη Βραζιλία, το πρόγραμμα Smart Sampa στο Σάο Πάολο περιλαμβάνει περίπου 25.000 κάμερες, καλύπτοντας μια μητροπολιτική περιοχή εκατομμυρίων κατοίκων. Στο Ηνωμένο Βασίλειο καταγράφεται η διευρυνόμενη χρήση αντίστοιχων συστημάτων από αστυνομικές αρχές, ενώ στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη εξετάζεται η αξιοποίησή τους για την ταυτοποίηση και τον έλεγχο μετακινήσεων Παλαιστινίων. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η χρήση τους κατά τη διάρκεια πολιτικών συγκεντρώσεων, όπως καταγράφεται στην Ουγγαρία και στη Ρωσία.

Εξίσου προβληματική είναι η εξαγωγή δεδομένων από κινητά τηλέφωνα, καθώς επιτρέπει την πρόσβαση σε μηνύματα, φωτογραφίες, επαφές, γεωγραφικά στίγματα και άλλες εμπιστευτικές πληροφορίες. Η έκθεση αναδεικνύει τη χρήση σχετικών τεχνολογιών, μεταξύ άλλων της εταιρείας Cellebrite εναντίον δημοσιογράφων και πολιτικών ακτιβιστών. Στη Σερβία καταγράφηκε η αξιοποίηση εργαλείων ψηφιακής εγκληματολογίας σε συνδυασμό με το κατασκοπευτικό λογισμικό NoviSpy, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο δικαστική απόφαση του 2022 έκρινε παράνομη τη γενικευμένη κατάσχεση και εξέταση κινητών τηλεφώνων αιτούντων άσυλο. Οι περιπτώσεις αυτές αποκαλύπτουν πώς τεχνολογίες που αναπτύσσονται για τη διερεύνηση εγκλημάτων μπορούν να μετατρέπονται σε μέσα δυσανάλογης επέμβασης στην ιδιωτική ζωή.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στα προηγμένα κατασκοπευτικά λογισμικά, όπως τα Pegasus και Predator, τα οποία επιτρέπουν την κρυφή διείσδυση σε ηλεκτρονικές συσκευές και την πρόσβαση ακόμη και στις πλέον προσωπικές επικοινωνίες. Η έκθεση παρουσιάζει εκτεταμένες υποθέσεις παρακολούθησης δημοσιογράφων, αντιπολιτευόμενων και υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Στην Πολωνία αποκαλύφθηκε ότι το Pegasus χρησιμοποιήθηκε εναντίον 578 προσώπων την περίοδο 2017-2022, ενώ στην Αίγυπτο τεκμηριώθηκε η στοχοποίηση του αντιπολιτευόμενου Ahmed Eltantawy με Predator μετά την ανακοίνωση της πρόθεσής του να διεκδικήσει την προεδρία. Ανάλογες πρακτικές καταγράφονται στο Ελ Σαλβαδόρ, στο Μεξικό, στο Σουδάν και στα κράτη του Περσικού Κόλπου. Ιδιαίτερη σημασία έχει η διακρατική διάσταση της ψηφιακής καταστολής, καθώς κυβερνήσεις μπορούν να παρακολουθούν αντιφρονούντες ακόμη και όταν αυτοί βρίσκονται σε ξένα κράτη.

Στο ευρωπαϊκό αυτό πλαίσιο εντάσσεται και η Ελλάδα (σ. 55), με την έκθεση να αναφέρεται ρητώς στο σκάνδαλο του κατασκοπευτικού λογισμικού Predator. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, η ελληνική Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα εντόπισε τουλάχιστον 87 πρόσωπα που είχαν στοχοποιηθεί με απόπειρες παραβίασης των συσκευών τους, μεταξύ των οποίων υπουργοί, ανώτατοι στρατιωτικοί και επικριτές της εξουσίας. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο γεγονός ότι 27 από τα συγκεκριμένα πρόσωπα βρίσκονταν παράλληλα υπό συμβατική παρακολούθηση της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών.

Η Privacy International εκτιμά ότι αυτή η επικάλυψη δημιουργεί ισχυρές ενδείξεις συντονισμού ή κοινής στόχευσης μεταξύ των εμπλεκομένων στο κατασκοπευτικό λογισμικό και του κρατικού μηχανισμού ασφαλείας. Η έκθεση μνημονεύει επίσης τις παραιτήσεις που ακολούθησαν και την ποινική διερεύνηση της υπόθεσης. Η ελληνική περίπτωση αναδεικνύει, επομένως, κρίσιμα ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα του θεσμικού ελέγχου των υπηρεσιών πληροφοριών, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.

Μια διαφορετική αλλά εξίσου ανησυχητική διάσταση αποτελεί η παρακολούθηση των κοινωνικών δικτύων (SOCMINT). Η συστηματική συλλογή και αλγοριθμική ανάλυση διαδικτυακών δημοσιεύσεων επιτρέπει την καταγραφή πολιτικών πεποιθήσεων, την ταυτοποίηση συμμετεχόντων σε κινητοποιήσεις και τη χαρτογράφηση κοινωνικών δικτύων. Η έκθεση εξετάζει τις αμερικανικές πρακτικές ελέγχου κοινωνικών δικτύων αιτούντων φοιτητικές θεωρήσεις εισόδου, καθώς και τις συλλήψεις πολιτών στην Τουρκία μετά τις κινητοποιήσεις για τον Εκρέμ Ιμάμογλου το 2025, οι οποίες συνδέθηκαν και με διαδικτυακές αναρτήσεις. Αντίστοιχες πρακτικές καταγράφονται στην Κολομβία και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το γεγονός ότι μια πληροφορία είναι δημόσια προσβάσιμη δεν συνεπάγεται, κατά τη μελέτη, ανεπιφύλακτη νομιμοποίηση της συστηματικής κρατικής επεξεργασίας της.

Τέλος, εξετάζεται η μαζική υποκλοπή επικοινωνιών, μέσω πρόσβασης σε τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, αυτοματοποιημένης συλλογής δεδομένων και συστημάτων όπως οι συσκευές υποκλοπής αναγνωριστικών κινητής τηλεφωνίας (IMSI catchers). Στη Βενεζουέλα παρατίθενται στοιχεία για υποκλοπές επικοινωνιών περισσότερων από 1,58 εκατομμύρια συνδρομητών κατά το 2021. Στη Λιβύη, η προμήθεια προηγμένων συστημάτων παρακολούθησης από τη γαλλική εταιρεία Amesys στο καθεστώς Καντάφι αποτέλεσε αντικείμενο δικαστικών ερευνών για ενδεχόμενη συνέργεια σε σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι υποθέσεις αυτές αναδεικνύουν και την ευθύνη των ιδιωτικών επιχειρήσεων που εμπορεύονται τεχνολογίες επιτήρησης.

Από νομική άποψη, ο πυρήνας της προβληματικής εντοπίζεται στη σχέση μεταξύ κρατικής ασφάλειας και θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η προστασία της ιδιωτικής ζωής, της ελευθερίας της έκφρασης και του συνέρχεσθαι απαιτούν κάθε επέμβαση να διαθέτει επαρκή νόμιμη βάση και να υπόκειται στις αρχές της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας.

Η Privacy International προτείνει την απαγόρευση της ζωντανής αναγνώρισης προσώπου σε δημόσιους χώρους και της μαζικής υποκλοπής επικοινωνιών, ενώ για άλλες τεχνολογίες αξιώνει αυστηρούς περιορισμούς, προηγούμενη ανεξάρτητη δικαστική άδεια, διαφάνεια, εποπτεία και αποτελεσματικά ένδικα βοηθήματα.

Το βαθύτερο συμπέρασμα της μελέτης υπερβαίνει, ωστόσο, το ζήτημα της νομιμότητας μεμονωμένων παρακολουθήσεων. Η συστηματική επιτήρηση δημιουργεί ένα ευρύτερο αποτρεπτικό αποτέλεσμα (“chilling effect”), καθώς η γνώση ή ακόμη και η υποψία παρακολούθησης μπορεί να οδηγεί τους πολίτες σε αυτολογοκρισία, αποχή από πολιτικές δραστηριότητες και περιορισμό της δημόσιας κριτικής. Η τεχνολογία καθίσταται έτσι δυνητικά μηχανισμός προληπτικής πειθάρχησης της κοινωνίας, χωρίς να απαιτείται πάντοτε η άμεση άσκηση καταστολής.

Η πρόκληση για τις σύγχρονες δημοκρατίες δεν είναι, συνεπώς, η απόρριψη της τεχνολογικής προόδου, αλλά η ουσιαστική υπαγωγή της τεχνολογικής διάστασης στις επιταγές του κράτους δικαίου. Διότι όταν οι δυνατότητες παρακολούθησης διευρύνονται ταχύτερα από τους θεσμούς που τις ελέγχουν, η ίδια η τεχνολογία κινδυνεύει να μετατραπεί από μέσο προστασίας της κοινωνίας σε όργανο περιορισμού της ελευθερίας της. Και τότε το διακύβευμα δεν αφορά απλώς το απόρρητο των επικοινωνιών, αλλά την ποιότητα της δημοκρατίας και τα πραγματικά όρια της κρατικής εξουσίας.

Στο επίκεντρο ενός σύνθετου γεωπολιτικού και ενεργειακού ανταγωνισμού βρίσκεται η Ελλάδα, καθώς η προώθηση του Κάθετου Διαδρόμου και της ηλεκτρικής διασύνδεσης Great Sea Interconnector προκαλεί έντονες αντιδράσεις και αναδιατάξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στη νέα εκπομπή «Direct News», ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας παρουσιάζει πληροφορίες και αναλύσεις για τις πιέσεις που, όπως υποστηρίζει, ασκούνται με στόχο να περιοριστεί ο ενεργειακός ρόλος της χώρας. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε δημοσιεύματα αμερικανικών μέσων σχετικά με την Κίμπερλι Γκίλφοϊλ και πρόσωπα που συνδέονται με τον ενεργειακό σχεδιασμό Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών.

Σύμφωνα με την εκπομπή, πίσω από τη δημόσια αντιπαράθεση βρίσκεται μια ευρύτερη σύγκρουση επιχειρηματικών και γεωπολιτικών συμφερόντων για τον έλεγχο των ενεργειακών διαδρομών προς την Ευρώπη. Διατυπώνεται, μάλιστα, ο ισχυρισμός ότι συμφέροντα τα οποία επιδίωκαν την ενεργειακή αναβάθμιση της Τουρκίας επιχειρούν να πλήξουν τον ελληνικό σχεδιασμό. Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί παρουσιάζονται ως πληροφορίες και εκτιμήσεις της εκπομπής και χρειάζονται ανεξάρτητη επιβεβαίωση.

Η Ελλάδα φιλοδοξεί να εδραιωθεί ως βασική πύλη εισόδου φυσικού αερίου και αμερικανικού LNG προς την ευρωπαϊκή ενδοχώρα. Ο Κάθετος Διάδρομος αποτελεί κομβικό τμήμα αυτού του σχεδιασμού, καθώς συνδέει τις ελληνικές ενεργειακές υποδομές με τις αγορές των Βαλκανίων και της Κεντρικής Ευρώπης.

Παράλληλα, το Great Sea Interconnector αποκτά ιδιαίτερη στρατηγική σημασία. Το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ εμφανίζεται στην εκπομπή ως πεδίο άμεσης ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης. Διπλωματικές πηγές που επικαλείται το «Direct News» υποστηρίζουν ότι η Αθήνα είναι αποφασισμένη να επανεκκινήσει το έργο και ότι η Ουάσιγκτον τοποθετείται θετικά απέναντι στην υλοποίησή του.

Την ίδια στιγμή, στην Τουρκία εντείνονται οι αντιδράσεις. Τουρκικές πολιτικές και αναλυτικές φωνές συνδέουν το καλώδιο με τις διεκδικήσεις της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ επαναφέρουν απειλητική ρητορική τόσο για το GSI όσο και για το δικαίωμα επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.

Κατά την εκπομπή, το ενδεχόμενο επέκτασης των χωρικών υδάτων νοτίως και ανατολικά της Κρήτης παραμένει στην ελληνική πολιτική και διπλωματική ατζέντα. Μια τέτοια κίνηση θα επηρέαζε καθοριστικά τις ισορροπίες στην περιοχή, χωρίς ωστόσο να παρουσιάζεται στους υπότιτλους επίσημη κυβερνητική απόφαση ή συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.

Νέα δεδομένα δημιουργεί και η ενίσχυση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Τουρκικά μέσα εστιάζουν στην απόκτηση των F-35, στα Rafale και στα αναβαθμισμένα F-16 Viper, επιχειρώντας να υπολογίσουν τη νέα επιχειρησιακή ισορροπία στο Αιγαίο. Η σχετική συζήτηση συνοδεύεται από σενάρια για τις δυνατότητες των ελληνικών αεροσκαφών, τα οποία προκαλούν εμφανή ανησυχία στην τουρκική δημόσια σφαίρα.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται, επίσης, στην εμβάθυνση των σχέσεων Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Ινδίας. Η αμυντική συνεργασία, οι επενδύσεις και οι ενεργειακές συνδέσεις συνθέτουν έναν νέο στρατηγικό χάρτη, ο οποίος περιορίζει την ικανότητα της Άγκυρας να εμφανίζεται ως ο μοναδικός περιφερειακός κόμβος.

Το βασικό συμπέρασμα της εκπομπής είναι σαφές: το GSI δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό έργο τοποθέτησης καλωδίου. Μαζί με τον Κάθετο Διάδρομο, αποτελεί δοκιμασία της δυνατότητας της Ελλάδας να υλοποιεί κυριαρχικές και στρατηγικές επιλογές, να ενισχύει τον περιφερειακό της ρόλο και να προστατεύει μεγάλα έργα από εξωτερικές πιέσεις.

Η ενεργειακή σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου αλλάζει γρήγορα. Το ερώτημα είναι εάν η Αθήνα θα κινηθεί εγκαίρως, μετατρέποντας τις διεθνείς συνεργασίες και τα ενεργειακά σχέδια σε πραγματικά γεωπολιτικά τετελεσμένα.

Την ανάγκη να εγκαταλείψει η Ελλάδα τη λογική της εξάρτησης και να αποκτήσει αυτόνομη εθνική στρατηγική υπογράμμισε ο καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών Κωνσταντίνος Γρίβας, σε μια παρέμβαση που κάλυψε ολόκληρο το φάσμα των μεγάλων γεωπολιτικών προκλήσεων: από τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και την αμυντική πολιτική μέχρι το Ισραήλ, τη Ρωσία, το ΝΑΤΟ και την ενεργειακή κρίση της Ευρώπης.

Ο καθηγητής υποστήριξε ότι η Ελληνική Επανάσταση δεν ολοκληρώθηκε με τον τρόπο που την είχαν οραματιστεί οι πρωτεργάτες της. Κατά την ανάλυσή του, το κράτος που προέκυψε ήταν μικρό, εξαρτημένο από τις Μεγάλες Δυνάμεις και ενταγμένο εξαρχής σε ευρύτερους γεωπολιτικούς σχεδιασμούς. Αυτή η ιστορική αφετηρία, όπως σημείωσε, καλλιέργησε μια βαθιά ριζωμένη αντίληψη ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να λειτουργήσει ανεξάρτητα, αλλά οφείλει πάντοτε να βρίσκεται υπό την προστασία κάποιας ισχυρότερης δύναμης.

Σήμερα, όμως, το διεθνές σύστημα έχει αλλάξει ριζικά. Η λεγόμενη ευρωατλαντική Δύση δεν αποτελεί πλέον, σύμφωνα με τον ίδιο, ένα απολύτως ενιαίο στρατόπεδο. Τα επιμέρους κράτη και κέντρα ισχύος συνεργάζονται, αλλά ταυτόχρονα ανταγωνίζονται μεταξύ τους.

«Είναι η εποχή που δεν πρέπει να είσαι ταυτισμένος 100% με κανέναν. Πρέπει να έχεις συμμαχίες και όχι σχέσεις υποτέλειας», ανέφερε χαρακτηριστικά. Όπως τόνισε, η Ελλάδα δεν πρέπει να επιχειρεί να «πατά σε δύο βάρκες», αλλά να μετατραπεί η ίδια σε αυτόνομο γεωπολιτικό παράγοντα: «Πρέπει να είσαι εσύ ο ίδιος βάρκα».

«Το Ισραήλ δεν είναι σύμμαχος κανενός»

Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν ο Κωνσταντίνος Γρίβας για τις προσδοκίες που καλλιεργούνται γύρω από τη σχέση Ελλάδας–Ισραήλ. Όπως είπε, το Ισραήλ λειτουργεί αποκλειστικά με γνώμονα τα δικά του συμφέροντα και δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι θα προστρέξει στρατιωτικά στο πλευρό της Ελλάδας σε ενδεχόμενη σύγκρουση με την Τουρκία.

Αυτό δεν σημαίνει, διευκρίνισε, ότι δεν υπάρχουν πεδία σύγκλισης. Μια υπερενισχυμένη Τουρκία, με κυρίαρχο ρόλο στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, θα μπορούσε να αποτελέσει απειλή και για το ίδιο το Ισραήλ. Ωστόσο, άλλο πράγμα η σύμπτωση συμφερόντων και άλλο μια δεσμευτική στρατηγική συμμαχία.

Ο καθηγητής αναγνώρισε την αξία συγκεκριμένων ισραηλινών οπλικών συστημάτων, προειδοποίησε όμως ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να στηρίζει την άμυνά της στη μόνιμη εξάρτηση από ξένους προμηθευτές.

«Δεν μπορείς να είσαι πελάτης – Πρέπει να γίνεις παραγωγός»

Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του ήταν η ανάγκη ανάπτυξης εγχώριας αμυντικής παραγωγής. Ο Κωνσταντίνος Γρίβας υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν χρειάζεται να ξεκινήσει κατασκευάζοντας αεροπλανοφόρα ή πυρηνικά υποβρύχια. Μπορεί, όμως, να επενδύσει σε πολυάριθμα, φθηνά και αποτελεσματικά συστήματα, όπως μη επανδρωμένα μέσα, πυραυλικά συστήματα, αισθητήρες και αποκεντρωμένα δίκτυα μάχης.

Οι σύγχρονες συγκρούσεις, από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή, αποδεικνύουν, κατά τον καθηγητή, ότι το αποτέλεσμα δεν κρίνεται μόνο από τις πανάκριβες οπλικές πλατφόρμες. Κρίνεται επίσης από την ανθεκτικότητα, τη διασπορά, τη δυνατότητα μαζικής παραγωγής και την αποφυγή κρίσιμων κεντρικών στόχων.

Στο πλαίσιο αυτό, αμφισβήτησε την αντίληψη ότι μια αντιπυραυλική «ασπίδα» μπορεί να προσφέρει απόλυτη προστασία. Ακόμη και το Ισραήλ, παρατήρησε, παρά το μέγεθος και τα προηγμένα συστήματά του, δεν μπορεί να αναχαιτίζει κάθε εισερχόμενη απειλή. Η ελληνική άμυνα, επομένως, πρέπει να αποκτήσει αποκεντρωμένη και «χαοτική» δομή, ώστε να μην προσφέρει στον αντίπαλο λίγους, εύκολα αναγνωρίσιμους στόχους.

Προειδοποίησε, μάλιστα, για τον κίνδυνο ενός ιδιότυπου «αφοπλισμού διά των εξοπλισμών»: την εξάντληση δηλαδή των διαθέσιμων πόρων σε ελάχιστα, πανάκριβα και απαιτητικά στη συντήρηση συστήματα, χωρίς παράλληλη οικοδόμηση εγχώριας παραγωγικής βάσης.

«Η Τουρκία διεξάγει επαυξημένο πόλεμο»

Αναφερόμενος στην τουρκική στρατηγική, ο καθηγητής εκτίμησε ότι η Ελλάδα βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με μια ευρεία και συντονισμένη πολεμική προσπάθεια, χωρίς αυτή να περιορίζεται στη συμβατική στρατιωτική σύγκρουση.

Χρησιμοποίησε τον όρο «επαυξημένος πόλεμος» για να περιγράψει τη συστηματική αξιοποίηση διπλωματικών, νομικών, οικονομικών, ενεργειακών και στρατιωτικών μέσων. Τα θαλάσσια πάρκα, το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, η υπόθεση της Κάσου, η αλιευτική δραστηριότητα και η «Γαλάζια Πατρίδα» αποτελούν, σύμφωνα με την ανάλυσή του, διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας μακρόπνοης στρατηγικής.

Κεντρικός στόχος της Άγκυρας, όπως υποστήριξε, είναι η σταδιακή «εδαφοποίηση» μεγάλου μέρους του Αιγαίου, η αποδυνάμωση της νομικής υπόστασης των ελληνικών νησιών και η επιβολή τουρκικού ελέγχου στην ευρύτερη περιοχή.

Ο καθηγητής προειδοποίησε ότι η διαρκής υποχώρηση απέναντι σε απειλές πολέμου δεν απομακρύνει κατ’ ανάγκη τη σύγκρουση. Αντιθέτως, μπορεί τελικά να την καταστήσει πιθανότερη. Η ελληνική αποτροπή, πρόσθεσε, δεν αρκεί να αφορά μόνο μελλοντικές διεκδικήσεις, αλλά πρέπει να αποκτήσει «θεραπευτικό» χαρακτήρα, αποκαθιστώντας σταδιακά την ισορροπία και τη νομιμότητα που έχουν ήδη διαταραχθεί.

Καμία βεβαιότητα για αμερικανική παρέμβαση

Για το ενδεχόμενο μιας ελληνοτουρκικής κρίσης, ο Κωνσταντίνος Γρίβας υποστήριξε ότι δεν μπορεί να γίνει ασφαλής πρόβλεψη ούτε για τη μορφή ούτε για τη διάρκειά της. Η Τουρκία διαθέτει σημαντικές εσωτερικές και στρατιωτικές ευπάθειες και δύσκολα θα αποφασίσει μια γενικευμένη αναμέτρηση. Παραμένει, όμως, σε έναν βαθμό παγιδευμένη στη δική της αναθεωρητική ρητορική.

Η Αθήνα, σύμφωνα με τον καθηγητή, δεν πρέπει να θεωρεί δεδομένο ότι μια σύγκρουση θα τερματιστεί μέσα σε λίγες ώρες ύστερα από αμερικανική παρέμβαση. Ο κόσμος έχει αλλάξει, οι παρατεταμένοι πόλεμοι έχουν επιστρέψει και κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα ποια θα είναι η στάση της Ουάσιγκτον ή πόσο γρήγορα θα θελήσει και θα μπορέσει να επιβάλει αποκλιμάκωση.

Παράλληλα, εκτίμησε ότι καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν πρόκειται να συγκρουστεί στρατιωτικά με την Τουρκία για λογαριασμό της Ελλάδας. Γι’ αυτό και η χώρα οφείλει να σχεδιάζει την άμυνά της με βάση τις δικές της δυνατότητες και όχι την προσδοκία εξωτερικής σωτηρίας.

Ρωσία, ενέργεια και το ευρωπαϊκό αδιέξοδο

Ο Κωνσταντίνος Γρίβας περιέγραψε τις ελληνορωσικές σχέσεις ως ένα διαχρονικό μείγμα συνεργασίας και ανταγωνισμού. Αναγνώρισε τον ιστορικό ρόλο της Ρωσίας στη δημιουργία των προϋποθέσεων για τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους, υπογράμμισε όμως ότι οι διεθνείς σχέσεις δεν καθορίζονται από το ποιος «αγαπά» ποιον, αλλά από τα γεωστρατηγικά συμφέροντα.

Κατά την εκτίμησή του, η Ρωσία θα προτιμούσε μια ισχυρή Ελλάδα, ικανή να λειτουργεί ως ανάχωμα απέναντι σε μια ανεξέλεγκτη «υπερτουρκία».

Στο ενεργειακό πεδίο, χαρακτήρισε αδιέξοδη την ευρωπαϊκή πολιτική αποκοπής από τη ρωσική ενέργεια. Υποστήριξε ότι Ρωσία και Δυτική Ευρώπη είχαν μια συμπληρωματική σχέση παραγωγού–καταναλωτή, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ταυτόχρονα ενεργειακός προμηθευτής και μεγάλος βιομηχανικός ανταγωνιστής της Ευρώπης. Η ακριβή ενέργεια, προειδοποίησε, απειλεί τη βιωσιμότητα της γερμανικής, γαλλικής, ιταλικής και συνολικά της ευρωπαϊκής βαριάς βιομηχανίας.

«Να σκοτώσουμε τον ραγιά μέσα μας»

Κλείνοντας, ο καθηγητής σημείωσε ότι ο νέος, αβέβαιος και πολυκεντρικός κόσμος θα μπορούσε να προσφέρει στην Ελλάδα σημαντικές ευκαιρίες λόγω της γεωγραφικής θέσης, της ιστορίας και των δυνατοτήτων της.

Το βασικό εμπόδιο, όπως υποστήριξε, είναι μια βαθιά κουλτούρα εξάρτησης που διαπερνά τόσο το πολιτικό σύστημα όσο και την κοινωνία.

Το τελικό του μήνυμα ήταν σαφές και αιχμηρό: «Πρέπει να σκοτώσουμε τον ραγιά μέσα μας». Για τον Κωνσταντίνο Γρίβα, η εθνική ανεξαρτησία δεν αποτελεί πλέον ιδεολογική επιλογή ή ιστορική πολυτέλεια. Αποτελεί προϋπόθεση επιβίωσης μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον στο οποίο ακόμη και οι σύμμαχοι κινούνται πρωτίστως με γνώμονα τα δικά τους συμφέροντα.