Νέο κύκλο πολιτικής έντασης προκαλεί στην Τουρκία η προφυλάκιση της δημάρχου του Ουσκουντάρ, του ιστορικού Σκουταρίου, Σινέμ Ντεντέτας, η οποία το 2024 έγινε η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε τη διοίκηση της συντηρητικής περιφέρειας της Κωνσταντινούπολης.

Δικαστήριο της Κωνσταντινούπολης διέταξε την Παρασκευή την προφυλάκιση της 45χρονης δημάρχου και ακόμη τριών προσώπων, στο πλαίσιο έρευνας για φερόμενες παρατυπίες στην έκδοση οικοδομικών αδειών και αδειών χρήσης κτιρίων.

Η εξέλιξη εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κύμα ερευνών εναντίον δήμων που ελέγχονται από το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα – CHP, μετά τη μεγάλη εκλογική άνοδο της αξιωματικής αντιπολίτευσης στις αυτοδιοικητικές εκλογές του Μαρτίου 2024.

Η αντιπολίτευση καταγγέλλει πολιτική επιχείρηση απομάκρυνσης εκλεγμένων αξιωματούχων και εξουδετέρωσης δυνητικών αντιπάλων του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η κυβέρνηση απορρίπτει τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι δεν παρεμβαίνει στη Δικαιοσύνη.

Τέσσερις προφυλακίσεις

Μαζί με τη Σινέμ Ντεντέτας προφυλακίστηκαν ο διευθυντής του δημαρχιακού γραφείου Αλίχαν Κότσογλου, η αρχιτέκτονας Μπουρτσίν Τσεβίκ και ο εργολάβος Μπουλέντ Ορχάν Τοζκοπαράν.

Οι τέσσερις αντιμετωπίζουν κατηγορίες για δωροδοκία, εκβίαση μέσω κατάχρησης αξιώματος, καθώς και για σύσταση και διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης.

Ο αντιδήμαρχος Τζεϊχούν Ουνλού και ο επιχειρηματικός διαμεσολαβητής Αντέμ Αλτιντάς αφέθηκαν ελεύθεροι υπό δικαστική επιτήρηση. Σε βάρος τους επιβλήθηκε απαγόρευση εξόδου από τη χώρα.

Και τα έξι πρόσωπα είχαν συλληφθεί κατά τη διάρκεια ταυτόχρονων αστυνομικών επιχειρήσεων την Τετάρτη.

Η προφυλάκιση δεν αποτελεί καταδίκη, ενώ οι κατηγορούμενοι διατηρούν το τεκμήριο της αθωότητας μέχρι την ολοκλήρωση της δικαστικής διαδικασίας.

Οι καταγγελίες για τις οικοδομικές άδειες

Η Γενική Εισαγγελία Κωνσταντινούπολης–Ανατολίας υποστηρίζει ότι η έρευνα αφορά δωροδοκίες και εκβιασμούς που συνδέονται με τη χορήγηση οικοδομικών αδειών και πιστοποιητικών χρήσης κτιρίων.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η Kent AŞ, εταιρεία που ανήκει στον Δήμο Ουσκουντάρ. Κατά τους εισαγγελείς, υπάλληλοι της εταιρείας φέρονται να συντόνιζαν διαδικασίες έκδοσης οικοδομικών αδειών, παρότι δεν διέθεταν τη σχετική νόμιμη αρμοδιότητα.

Οι Αρχές ισχυρίζονται ότι οι εμπλεκόμενοι χρησιμοποιούσαν κρυπτογραφημένο και κλειστό σύστημα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για την επικοινωνία τους.

Παράλληλα, φέρονται να διατηρούσαν υπολογιστικά φύλλα με χρωματικές σημάνσεις, στα οποία καταγράφονταν συγκεκριμένα οικοδομικά τετράγωνα και οικόπεδα. Μέσω αυτών, σύμφωνα με την κατηγορούσα Αρχή, δίνονταν οδηγίες σε δημοτικούς υπαλλήλους και ελεγχόταν η πορεία των αδειοδοτήσεων.

Δεν έχουν δημοσιοποιηθεί πλήρως τα αποδεικτικά στοιχεία στα οποία στηρίζονται οι ισχυρισμοί.

Η ίδια έρευνα είχε οδηγήσει σε δύο προηγούμενες επιχειρήσεις τον Μάιο και στην προφυλάκιση 16 προσώπων.

«Στέκομαι όρθια – Δεν φοβάμαι»

Καθώς η Σινέμ Ντεντέτας μεταφερόταν στο δικαστικό μέγαρο την Πέμπτη, στον λογαριασμό της στο Instagram αναρτήθηκε μήνυμα με το οποίο καλούσε τους πολίτες να υπερασπιστούν την πολιτική τους βούληση.

«Ας γίνει η ψυχραιμία μου η φωνή σας», ανέφερε, καλώντας κάθε πολίτη να αναλάβει ευθύνη και να προστατεύσει την ελεύθερη βούλησή του και την Τουρκική Δημοκρατία.

«Ως γυναίκα της Δημοκρατίας, στέκομαι όρθια. Δεν φοβάμαι», κατέληγε το μήνυμα.

Η δημοτική Αρχή του Ουσκουντάρ κάλεσε τους πολίτες να μην οδηγηθούν σε πρόωρα συμπεράσματα πριν ολοκληρωθεί η έρευνα και επικαλέστηκε το τεκμήριο της αθωότητας.

Σε ανακοίνωσή του, ο δήμος παρουσίασε τη διοίκηση Ντεντέτας ως διαφανή, συμμετοχική και κοινωνικά προσανατολισμένη, με βασική αρχή την παροχή ίσων υπηρεσιών προς όλους τους κατοίκους.

Η παρέμβαση Ιμάμογλου από τη φυλακή

Την προφυλάκιση της Ντεντέτας καταδίκασε ο εκλεγμένος δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, ο οποίος παραμένει φυλακισμένος από τον Μάρτιο του 2025.

Η δήλωσή του δημοσιεύθηκε στους λογαριασμούς του προεδρικού προεκλογικού του γραφείου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ο Ιμάμογλου υποστήριξε ότι η κυβέρνηση έχει χάσει την ελπίδα της στην κάλπη και επιχειρεί να παραμείνει στην εξουσία χρησιμοποιώντας τη Δικαιοσύνη εναντίον της λαϊκής βούλησης.

Αναφέρθηκε ιδιαίτερα στις αστυνομικές επιχειρήσεις που πραγματοποιούνται τις πρώτες πρωινές ώρες και εμφανίζονται από την αντιπολίτευση ως μέσο δημόσιου εκφοβισμού και πολιτικής πίεσης.

Ο φυλακισμένος δήμαρχος προειδοποίησε ότι οι πολίτες περιμένουν την επόμενη εκλογική αναμέτρηση για να απομακρύνουν την κυβέρνηση από την εξουσία.

Η γυναίκα που ανέτρεψε ένα καθεστώς 30 ετών

Η πολιτική σημασία της Σινέμ Ντεντέτας υπερβαίνει τα όρια μιας δημοτικής περιφέρειας.

Στις αυτοδιοικητικές εκλογές του Μαρτίου 2024 εξελέγη δήμαρχος του Ουσκουντάρ με ποσοστό 49,9%, επικρατώντας του τότε δημάρχου Χιλμί Τουρκμέν από το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης – AKP, ο οποίος συγκέντρωσε 42,3%.

Η νίκη της τερμάτισε 30 χρόνια αδιάλειπτης διοίκησης από κόμματα της ισλαμιστικής πολιτικής παράδοσης.

Η περίοδος αυτή είχε αρχίσει το 1994 με το Κόμμα Ευημερίας και συνεχίστηκε από τους πολιτικούς διαδόχους του και το AKP.

Το Ουσκουντάρ θεωρούνταν επί δεκαετίες ένα από τα ισχυρότερα συντηρητικά προπύργια της Κωνσταντινούπολης. Στην περιφέρεια βρίσκεται και η ιδιωτική κατοικία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Η επικράτηση μιας γυναίκας υποψήφιας του κεμαλικού CHP σε αυτή την περιοχή είχε ισχυρό πολιτικό και συμβολικό βάρος. Η Ντεντέτας δεν κέρδισε απλώς έναν δήμο, αλλά ανέτρεψε μία από τις μακροβιότερες τοπικές κυριαρχίες του ισλαμιστικού πολιτικού χώρου.

Ευρωπαϊκές αντιδράσεις

Την προφυλάκιση καταδίκασε και το κόμμα των Ευρωπαίων Δημοκρατών, χαρακτηρίζοντάς την μέρος μιας συνεχιζόμενης εκστρατείας εναντίον της δημοκρατικής αντιπολίτευσης στην Τουρκία.

Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, το κόμμα επισήμανε ότι η Σινέμ Ντεντέτας δεν ηττήθηκε στις εκλογές, αλλά κέρδισε την εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων.

Υποστήριξε ακόμη ότι η στήριξη προς τον Ιμάμογλου και η διεκδίκηση πολιτικής αλλαγής αντιμετωπίζονται πλέον ως λόγοι στοχοποίησης.

Οι Ευρωπαίοι Δημοκράτες κάλεσαν τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και τους θεσμούς να μην παραμείνουν σιωπηλοί απέναντι στην απομάκρυνση εκλεγμένων δημάρχων μέσω δικαστικών ερευνών που η αντιπολίτευση χαρακτηρίζει πολιτικά υποκινούμενες.

Ο αριθμός που προκαλεί σοκ

Η προφυλάκιση της Ντεντέτας ανεβάζει στους 16 τον αριθμό των δημάρχων που εξελέγησαν με το CHP στην Κωνσταντινούπολη τον Μάρτιο του 2024 και έχουν έκτοτε φυλακιστεί στο πλαίσιο ποινικών ερευνών.

Πρόκειται για τον μητροπολιτικό δήμαρχο και τους δημάρχους των 26 περιφερειών που είχε κερδίσει συνολικά το κόμμα.

Από τους 16, οι 14 παραμένουν προσωρινά κρατούμενοι. Δύο αφέθηκαν ελεύθεροι, αλλά δεν επανήλθαν στα αξιώματά τους.

Το CHP υποστηρίζει ότι οι έρευνες έχουν ως πραγματικό στόχο να αποδυναμώσουν την αξιωματική αντιπολίτευση, να ακυρώσουν στην πράξη τα αποτελέσματα των δημοτικών εκλογών και να απομακρύνουν πρόσωπα που θα μπορούσαν να απειλήσουν την πολιτική κυριαρχία του Ερντογάν.

Η κυβέρνηση επιμένει ότι οι υποθέσεις αφορούν ποινικά αδικήματα και όχι πολιτικές διώξεις, απορρίπτοντας κάθε κατηγορία για παρέμβαση στη δικαστική εξουσία.

Το τεκμήριο της αθωότητας πρέπει να ισχύει για όλους τους κατηγορουμένους. Όμως ο αριθμός των εκλεγμένων δημάρχων που βρίσκονται πίσω από τα κάγκελα δημιουργεί πλέον ένα πολιτικό γεγονός που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Το ερώτημα δεν αφορά μόνο το εάν διαπράχθηκαν παρανομίες στον Δήμο Ουσκουντάρ. Αφορά και το εάν η λαϊκή εντολή που δόθηκε στις κάλπες του 2024 μπορεί να ανατραπεί μέσα από ένα συνεχές κύμα προφυλακίσεων πριν υπάρξουν οριστικές δικαστικές αποφάσεις.

Ο πρώην αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας και νυν πρέσβης της χώρας στο Ηνωμένο Βασίλειο, Βαλέριι Ζαλούζνι, εξέφρασε την άποψη ότι η Ουκρανία δεν πρόκειται να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ στο προβλέψιμο μέλλον.

Μιλώντας σε συνάντηση Ουκρανών πρεσβευτών, υποστήριξε ότι επί σειρά ετών άκουγε διαβεβαιώσεις πως η ένταξη βρισκόταν «προ των πυλών», χωρίς όμως να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος.

Ο Ζαλούζνι, ο οποίος είχε ενεργό ρόλο στις προσπάθειες προσαρμογής των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων στα πρότυπα της Συμμαχίας για περισσότερο από μία δεκαετία, υποστήριξε ότι η χώρα εξακολουθεί να απέχει σημαντικά από τις απαιτήσεις του ΝΑΤΟ. Όπως ανέφερε, οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις δεν διαθέτουν ακόμη κρίσιμες επιχειρησιακές δυνατότητες και τεχνολογίες που θεωρούνται δεδομένες στα κράτη-μέλη, όπως προηγμένα συστήματα πυραυλικής άμυνας και διαστημικές υποδομές.

Παρά την εκτίμησή του, η ένταξη τόσο στο ΝΑΤΟ όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να αποτελεί στρατηγικό στόχο της Ουκρανίας και προβλέπεται από το Σύνταγμά της. Ο Ζαλούζνι απομακρύνθηκε από τη θέση του αρχιστράτηγου το 2024, έπειτα από διαφωνίες με τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι σχετικά με τη στρατηγική διεξαγωγής του πολέμου απέναντι στη Ρωσία. Σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, παραμένει μία από τις πιο δημοφιλείς προσωπικότητες της χώρας, με επίπεδα εμπιστοσύνης αντίστοιχα με εκείνα του Ζελένσκι.

Αντιμέτωπος με εισαγγελική έρευνα για φερόμενη προσβολή του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν βρίσκεται ο βετεράνος δημοσιογράφος Ερτουγρούλ Οζκιόκ, έπειτα από πολιτικά σχόλια που έκανε κατά τη διάρκεια διαδικτυακής εκπομπής.

Η Γενική Εισαγγελία της Κωνσταντινούπολης άνοιξε την έρευνα με αφορμή δηλώσεις του Οζκιόκ στην εκπομπή της δημοσιογράφου Μπαχάρ Φεϊζάν στο YouTube, σύμφωνα με το Bold Medya.

Οι εισαγγελικές Αρχές δεν έχουν διευκρινίσει ποια ακριβώς φράση θεωρούν ενδεχομένως ποινικά κολάσιμη, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί η άσκηση δίωξης ή η κατάθεση κατηγορητηρίου.

Η υπόθεση επαναφέρει στο προσκήνιο τη συστηματική εφαρμογή του άρθρου 299 του τουρκικού Ποινικού Κώδικα, το οποίο προβλέπει φυλάκιση για την «προσβολή του προέδρου» και έχει χρησιμοποιηθεί εναντίον δημοσιογράφων, πολιτικών της αντιπολίτευσης και επικριτών της κυβέρνησης.

Το σύστημα που οικοδομήθηκε γύρω από τον Ερντογάν

Κατά τη διάρκεια της διαδικτυακής συζήτησης, ο Οζκιόκ υποστήριξε ότι το σημερινό πολιτικό σύστημα της Τουρκίας έχει διαμορφωθεί γύρω από το πρόσωπο του Ερντογάν και δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ αόριστον με την ίδια μορφή.

Για να εξηγήσει τη θέση του, αναφέρθηκε στην περίοδο κατά την οποία σπούδαζε στην Ισπανία, στα τελευταία χρόνια της δικτατορίας του Φρανθίσκο Φράνκο.

Ο παραλληλισμός αφορούσε, σύμφωνα με όσα είπε, τον τρόπο με τον οποίο ολοκληρώνονται πολιτικές εποχές που έχουν ταυτιστεί με έναν συγκεκριμένο ηγέτη.

«Αυτές οι περίοδοι θα περάσουν», ανέφερε ο δημοσιογράφος, εκτιμώντας ότι κανένας άλλος πολιτικός δεν θα μπορούσε να διατηρήσει το σημερινό τουρκικό σύστημα στην ίδια ακριβώς μορφή μετά τον Ερντογάν.

Ο Οζκιόκ δεν περιορίστηκε, ωστόσο, σε κριτική για την προσωποκεντρική λειτουργία του πολιτεύματος. Κάλεσε τον Τούρκο πρόεδρο και την πολιτική ηγεσία να εξετάσουν σοβαρά τη μακροπρόθεσμη πορεία της χώρας.

Δικαιοσύνη, αξιοκρατία και ελευθερία των μέσων

Ο βετεράνος δημοσιογράφος υποστήριξε ότι ο Ερντογάν θα είχε περισσότερες πιθανότητες να κερδίσει μία ακόμη εκλογική αναμέτρηση, εάν η Τουρκία ενίσχυε ουσιαστικά το κράτος δικαίου και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ζήτησε επίσης τον διορισμό κρατικών αξιωματούχων με βάση τα προσόντα και όχι την πολιτική αφοσίωση, καθώς και τη διεύρυνση της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης.

Οι τοποθετήσεις του παρουσιάστηκαν ως πολιτική πρόταση για το μέλλον της Τουρκίας. Παρ’ όλα αυτά, προκάλεσαν την άμεση αντίδραση του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης – AKP.

Η οργισμένη αντίδραση του Ομέρ Τσελίκ

Ο εκπρόσωπος του AKP, Ομέρ Τσελίκ, καταδίκασε δημόσια τις δηλώσεις του Οζκιόκ, υποστηρίζοντας ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει αναλάβει επανειλημμένα την εξουσία μέσα από δημοκρατικές εκλογικές διαδικασίες.

Ο Τσελίκ απέρριψε τον παραλληλισμό με τον Φράνκο, χαρακτηρίζοντάς τον στερούμενο λογικής και ορθής κρίσης.

Η κυβερνητική αντίδραση επικεντρώθηκε στη σύγκριση του σημερινού τουρκικού πολιτικού συστήματος με την τελευταία περίοδο της φρανκικής δικτατορίας στην Ισπανία. Από την πλευρά του, ο Οζκιόκ χρησιμοποίησε το ιστορικό παράδειγμα για να υποστηρίξει ότι τα προσωποκεντρικά πολιτικά συστήματα δεν μπορούν να διατηρούνται αναλλοίωτα μετά την αποχώρηση του ηγέτη γύρω από τον οποίο συγκροτήθηκαν.

Οι ισχυρισμοί ότι έφυγε από την Τουρκία

Όταν έγινε γνωστή η έναρξη της εισαγγελικής έρευνας, ο Οζκιόκ βρισκόταν εκτός Τουρκίας. Το γεγονός αυτό προκάλεσε σχόλια από φιλοκυβερνητικούς κύκλους, οι οποίοι άφησαν να εννοηθεί ότι ο δημοσιογράφος είχε εγκαταλείψει τη χώρα εξαιτίας της υπόθεσης.

Ο ίδιος διέψευσε αυτή την εκδοχή μέσω της Μπαχάρ Φεϊζάν. Εξήγησε ότι βρίσκεται στη Γερμανία για να παρακολουθήσει το μουσικό φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ και ότι διαθέτει ήδη εισιτήριο επιστροφής στην Τουρκία.

Ο Ερτουγρούλ Οζκιόκ αποτελεί μία από τις γνωστότερες προσωπικότητες της τουρκικής δημοσιογραφίας. Σήμερα αρθρογραφεί στο 10Haber, ενώ στο παρελθόν διετέλεσε για περίπου δύο δεκαετίες διευθυντής της Hürriyet, η οποία υπήρξε μία από τις ισχυρότερες εφημερίδες της χώρας.

Έως τέσσερα χρόνια φυλάκισης

Το άρθρο 299 του τουρκικού Ποινικού Κώδικα προβλέπει ποινή φυλάκισης από ένα έως τέσσερα χρόνια για την προσβολή του προέδρου.

Εάν η υποτιθέμενη προσβολή διαπραχθεί μέσω μέσου ενημέρωσης, η προβλεπόμενη ποινή μπορεί να αυξηθεί κατά το ένα έκτο.

Χιλιάδες άνθρωποι έχουν ερευνηθεί, διωχθεί ή καταδικαστεί στην Τουρκία βάσει της συγκεκριμένης διάταξης. Ανάμεσά τους βρίσκονται δημοσιογράφοι, πολιτικοί της αντιπολίτευσης, χρήστες κοινωνικών δικτύων και πολίτες που άσκησαν δημόσια κριτική στον Ερντογάν.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έκρινε το 2021 ότι η εφαρμογή της διάταξης από την Τουρκία παραβιάζει την ελευθερία της έκφρασης. Επισήμανε ακόμη ότι οι αρχηγοί κρατών δεν πρέπει να απολαμβάνουν ειδική προστασία από την κριτική μέσω ιδιαίτερων ποινικών διατάξεων περί προσβολής.

Παρά την απόφαση, οι τουρκικές Αρχές συνέχισαν να εφαρμόζουν τον νόμο.

Η έρευνα σε βάρος του Οζκιόκ αποτυπώνει για ακόμη μία φορά τα στενά όρια μέσα στα οποία διεξάγεται ο δημόσιος πολιτικός διάλογος στην Τουρκία. Ένας δημοσιογράφος μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με την ποινική Δικαιοσύνη χωρίς να έχει ακόμη διευκρινιστεί ποια ακριβώς φράση του θεωρήθηκε προσβλητική.

Το διακύβευμα ξεπερνά το πρόσωπο του Ερτουγρούλ Οζκιόκ. Αφορά το κατά πόσο η κριτική προς τον εκάστοτε πρόεδρο αποτελεί νόμιμο μέρος του δημοκρατικού διαλόγου ή αδίκημα που μπορεί να οδηγήσει έναν πολίτη στη φυλακή.