Ιστορία - Πολιτισμός
Αιωνία σου η μνήμη Ανδρέα Κουζουπή, ζηλωτή της ελευθερίας, σαμποτέρ της ΕΟΚΑ
Ως ο έσχατος των λογογράφων αδυνατώ να εικονίσω το μεγαλείον του ανδρος. Συλλαβίζω όμως τον κεκρυμμένο του θησαυρό. Την παρακαταθήκη που παιδιόθεν ψηλάφισα σε εκείνες τις συναντήσεις συναγωνιστών τις έμπλεες, ταπεινώσεως και ελληνορθόδοξου βίου. Παρακαταθήκη που την κουβάλησαν από τα χωριά της Λαόνας, της Πόλεως Χρυσοχούς, το Προδρόμι και τα χώματα του Ακάμα στην εργατομάνα Λεμεσό του Παπά-Σολομώντα Παναγίδη και των χριστιανών μαχητικών και ευγενικών μαθητών του. Την παρακαταθήκη της Λαϊκής ευσέβειας. Γνήσια τέκνα της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας Γνήσια παιδιά του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.
Γράφει ο Γιάννης Πεγειώτης
Ο Ανδρέας Κουζουπής υπήρξε κορυφαίος και ανιδιοτελής αγωνιστής της Ε.Ο.Κ.Α. Έδρασε υποδειγματικά στον τομέα Λεμεσού ως επικεφαλής υπεύθυνος ομάδος Σαμποτέρ μέχρι της συλλήψεως του το Καλοκαίρι του 1958. Ο περιπετειώδης αγωνιστικός του βίος θα χρειαστεί τόμους βιβλίων για να καταγραφεί. Το ίδιο και η ψυχική του δύναμη κατά τα σκληρά βασανιστήρια πλάϊ στον ήρωα πεσόντα αγωνιστή Πλάτωνα, τις απόπειρες των Άγγλων να τον θανατώσουν δια να μην καταθέσει στις θανατικές ανακρίσεις και δίκες. Τις συνεχείς βασανιστικές του μετακινήσεις μέχρι την οριστική επιβίωση και την κράτηση του στα Κρατητήρια Πολεμίου. Ως ο υπ΄αριθμόν DP. 2716 Ανδρέας Ηρακλέους Κουζουπής.
Οι δεκάδες των συναγωνιστών του μαρτυρούν τους αγώνες, τις θυσίες, τους τραυματισμούς του στην συνεχή προσπάθεια δημιουργίας, διαφύλαξης παραλαβής και ασφαλούς μετακίνησης εκρηκτικών υλικών βομβών, χειροβομβίδων, βλημάτων και τόσων άλλων για να είναι δυναμικά και δυναμιτιστικά παρούσα σε εκείνο το πανηγύρι ελευθερίας και επανάστασης.
Ως ηγέτης υποδειγματικός είχε το χάρισμα της επιλογής συνεργατών και την αρετή της ακριβοδίκαιης αξιολόγησης στο πεδίο της δράσης. Τον θυμάμαι συχνά να μου λέει πότε έκρινε και αποφάσισε πως ο πατέρας μου Νεόφυτος Πεγειώτης ήταν κατάλληλος για να πορευτούν μαζί το δύσκολο έργο της μαχητικής Ε.Ο.Κ.Α. στη Λεμεσό του 1957 και 1958. Πλάϊ τους ένας ολόκληρος κόσμος συναγωνιστών, συνεργατών, ένα ολόκληρο επιτελείο στήριξης. Όλοι αυτοί που ο μακαριστός θείος Ανδρέας όπως τον λέγαμε από μικροί δεν τους ξέχασε ποτέ. Τους έψαχνε μέχρι την τελευταία μέρα του βίου του, τους εμψύχωνε, τους παρηγορούσε. Πάσχιζε να τους βρει όλους, το μαθητή που του δάνεισε το πηλίκιο για να διαφύγει, τον εργάτη μηχανικό που του έδωσε τα ρούχα του για να δραπετεύσει από τον κλοιό. Τόσους και τόσους αφανείς αγωνιστές στο ελληνορθόδοξο εργοτάξιο αρετής της Ε.Ο.Κ.Α.
Ο λίαν αγαπητός Ανδρέας συνέχισε τον αγώνα αρετής και ανιδιοτέλειας και μετά το τέλος του αγώνα και την απελευθέρωση του. Υποδειγματικός σύζυγος πατέρας και παππούς δεν αρνήθηκε κανένα προσκλητήριο της πατρίδας. Εθελοντής και ομαδάρχης πάλιν το 1963-64. Ακόλουθος του Χριστού και της Εκκλησίας πορεύτηκε την τελευταία τεσσαρακονταετία εν προσευχή και μετανοία. Με ζήλο, ιεραποστολικό με πύρωμα καρδιάς για τον συνάνθρωπο, για τα γηρατειά, τους κοπιώντας και πεφορτισμένους, τους ξεχασμένους συναγωνιστάς. Σε όλες τις γειτονιές της Λεμεσού, στα νοσοκομεία στα ιδρύματα με την Καινή Διαθήκη όπλο παρηγοριάς. Στο αγαπημένο του Σταυροβούνι, το σταθμό μετανοίας για πολλούς αγωνιστές της Λεμεσού.
Ως ο έσχατος των λογογράφων αδυνατώ να εικονίσω το μεγαλείον του ανδρος. Συλλαβίζω όμως τον κεκρυμμένο του θησαυρό. Την παρακαταθήκη που παιδιόθεν ψηλάφισα σε εκείνες τις συναντήσεις συναγωνιστών τις έμπλεες, ταπεινώσεως και ελληνορθόδοξου βίου. Παρακαταθήκη που την κουβάλησαν από τα χωριά της Λαόνας, της Πόλεως Χρυσοχούς, το Προδρόμι και τα χώματα του Ακάμα στην εργατομάνα Λεμεσό του Παπά-Σολομώντα Παναγίδη και των χριστιανών μαχητικών και ευγενικών μαθητών του. Την παρακαταθήκη της Λαϊκής ευσέβειας. Γνήσια τέκνα της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας Γνήσια παιδιά του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.
Ο Ανδρέας Κουζουπής ήταν και είναι μια παρουσία φωτεινή και μια διάψευση για όλες εκείνες τις φωνές που φόρτωναν τόσα και τόσα στα παιδιά της Ε.Ο.Κ.Α. Ακολούθως της οδού του Ιωάννη Μακρυγιάννη και του Μάρκου Δράκου ρυθροίς μυστικοίς εκόμισε σε εμάς ακριβέστερα από όλους την αλήθεια εκείνη που ήθελε μια μεγάλη μερίδα αγωνιστών της πόλεως και επαρχίας Λεμεσού να αγαπά, με ζήλο ενθέο την πνευματική μελέτη, την μελέτη της Καινής Διαθήκης και της μετοχής στα Άχραντα Μυστήρια και την κεχαριτωμένη Θεία Λειτουργία. Στη μετάνοια και την εξομολόγηση. Αυτό το μαρτυρώ ως μάρτυς αυτήκοος και αυτόπτης από τα παιδικά και νεανικά μου χρόνια.
Όταν τον Αύγουστο του 1958 οι Βρετανοί, ανακάλυπταν στην οδό Ευρυπίδου εδώ κοντά στη Β΄Αστική Σχολή μετά από προδοσία ή σφάλμα μια περίτεχνη κρύπτη ελεγχόμενου θερμοκρασίας βάθους σχεδόν δύο μέτρων καμωμένη με οπλισμένο σκυρόδεμα ο υπεύθυνος Βρεττανός πυροτεχνουργός έκπληκτος αντίκρυζε την ζηλευτή τεχνική και κατασκευαστική πρόοδο της Ε.Ο.Κ.Α. στη Λεμεσό, την επινοητικότητα και την υπομονετική κατασκευαστική ακρίβεια, τον πλούτο υλικών και υποδομών. Διέταξε τότε την ανατίναξη της έκρηξης της κρύπτης, του κρησφύγετου και της οικίας. Εκείνη η ανατίναξη ήταν άλλο ένα παράσημο τιμής για δύο αγωνιστές της Ε.Ο.Κ.Α. Ο πρώτος των δύο ήταν ο αγαπητός Ανδρέας Κουζουπής. Υπήρξε όμως ακόμα ένα παράσημο αρετής. Χρόνια απέφευγαν τον ονοματισμό του ανθρώπου που έσφαλλε ή λύγισε. Ενώ επίμονα τα τελευταία χρόνια του διαμηνούσε τους χαιρετισμούς των δύο και το γεγονός ότι έμπρακτα τον είχαν συγχωρήσει.
Στο καλό ευγενικέ, κοινωνικέ, ζηλωτή της ελευθερίας και της εν Χριστώ ζωής Ανδρέα Κουζουπή.
Ας μου επιτραπεί κάτι εντελώς προσωπικό. Εμείς ως οικογένεια του αγαπητού του συντρόφου ορφάνεψαμε σήμερα για δεύτερη φορά, Γιατί τα τελευταία πέντε χρόνια υπήρξε δεύτερος μας πατέρας. Δεν μας ξέχασε και στις ώρες της δοκιμασίας προσευχόταν για μας και είχεν την έγνοια μας. Τον περασμένο Φεβρουάριο μου εξαναεπανάλαβε δακρυσμένος. Προσεύχομαι κάθε μέρα για το φίλο μου και είμαι σίγουρος ότι θα τον συναντήσω στον Παράδεισο».
Αιωνία σου η μνήμα Ανδρέα Κουζουπή και ΚΑΛΟ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ.
Γιάννης Πεγειώτης
ΟΜΙΛΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΚΗΔΕΙΑ
1. Στέλιος Θεοφάνους, Αντιπρόεδρος του «Μεγάλου Βασιλείου» εκ μέρους του Συλλόγου «Ο Μέγας Βασίλειος».
2. Φρίξος Δημητριάδης, εκ μέρους του κύκλου μελέτης Αγίας Γραφής
3. Νικόλαος Δίπλαρος, εκ μέρους του Κύκλου Πρόνοιας.
4. Γιάννης Πεγειώτης, εκ μέρους της οικογένειας του συναγωνιστή Νεόφυτου Πεγειώτη.
5. Αντρέας Ζαχαρουδιού, εκ μέρους του ΠΑΧΟΚ
6. Ευανθία Σωτηρίου, εγγονή εκ μέρους της οικογένειας.
| Η γραπτή μαρτυρία του Ανδρέα Κουζούπη όπως δημοσιεύτηκε στο βιβλίο της Ελίνας Σταματίου«14 Εγκλήματα μιας Αυτοκρατορίας», Εκδόσεις Κ. Επιφανίου, Λευκωσία 2021:
Είμαι ο Ανδρέας Κουζούπης και συνελήφθη στη Λεμεσό στις 2 Αυγούστου 1958 από τον Λοχία Κένεντυ που ήταν κι ο υπεύθυνος για την κράτησή μου. Μεταφέρθηκα στα κρατητήρια Λανιτείου Γυμνασίου. Εκεί έμεινα δύο μέρες. Τη δεύτερη μέρα το πρωί 09.00 π.μ. ήρθαν δύο Τούρκοι αστυνομικοί με πολιτικά ρούχα και με φώναξαν. Με πήραν στο γραφείο του κρατητηρίου και εκεί εγνώρισα τον Πλάτωνα Στυλιανού από το Βουνί Λεμεσού. Οι δύο Τούρκοι μας οδήγησαν και τους δύο σε αυτοκίνητο βαν κλειστό όπου τα παράθυρα ήταν σκεπασμένα με μαύρο ρούχο. Το αυτοκίνητο μόλις επέρασε τη φρουρά του Λανιτείου, σταμάτησε. Ο ένας από τους δύο Τούρκους πήρε δύο άδειους σάκκους τσιμέντου από το αυτοκίνητο και μας τους έβαλε στην κεφαλή για να μην βλέπουμε. Μας επέρασαν χειροπέδες. Προχωρήσαμε με το αυτοκίνητο ακόμη 15 λεπτά περίπου όπου και πάλι μας σταμάτησαν σ’ ένα ήσυχο μέρος. Μας άφησαν στο αυτοκίνητο ενώ αυτοί κατέβηκαν και έκλεισαν τις πόρτες. Η ζέστη ήταν αφόρητη κι αρχίσαμε να χτυπούμε με τα πόδια μας την πόρτα και να φωνάζουμε βοήθεια. Τότε άνοιξαν την πόρτα και μας οδήγησαν τον καθένα ξεχωριστά, αλλά στο ίδιο μέρος. Είχαμε κατέβει σε υπόγειο μέρος γιατί είχε σκαλοπάτια με τις χειροπέδες πίσω στα χέρια και άρχισαν τις ανακρίσεις. Μας απειλούσαν και μας φοβέριζαν για τους δώσουμε πληροφορίες για την οργάνωση της ΕΟΚΑ. Τότε μας είπαν ότι εδώ που σας μεταφέρουμε σκοτώνουμε και πυροβολούμε. Άρχισε το μαρτύριό μας. Με εγύμνωσαν, με έβαλαν πάνω σε κρεβάτι με σούστες χωρίς στρώμα (με τις χειροπέδες και το σακούλι στο πρόσωπο). Ανέβαιναν πάνω στο σώμα μου, με πίεζαν στη σούστα του κρεβατιού και με άφηναν απότομα. Με χτυπούσαν με διάφορους τρόπους με ένα σακούλι άμμο στο στομάχι και στο στήθος, μου τραβούσαν τα γεννητικά όργανα και με άλλους χυδαίους τρόπους με βασάνιζαν για πολλές ώρες. Εκτός από αυτά άρχισαν μετά ένα άλλο είδος βασανιστηρίου. Τον τεχνητό πνιγμό. Ήταν ένα είδος πνιγμού με σακούλι στο πρόσωπο, που το έδεναν κάτω στο λαιμό και άφηναν το πάνω μέρος ανοικτό. Το γέμιζαν με βρώμικο νερό μέχρι πάνω, το περιστριφογύριζαν στο κεφάλι μέχρι λιποθυμίας. Αυτό μου το έκαμαν μερικές φορές. Ξαφνικά άκουσα φωνές και ταραχή μεγάλη. Κατάλαβα ότι με τον ίδιο τρόπο βασανιζόταν στο ίδιο ακριβώς δωμάτιο και ο συναγωνιστής μου Πλάτων Στυλιανού που δεν άντεξε στα βασανιστήρια και πέθανε. Ο θάνατος του συναγωνιστή μου τους έκανε να σταματήσουν τα δικά μου βασανιστήρια και να με μεταφέρουν στον κεντρικό σταθμό Λεμεσού. Όταν μου έβγαλαν το σακούλι από το κεφάλι είδα ότι ήταν παρών στα βασανιστήρια και ο ανακριτής μου Κένεντυ. Κόντευε να δύσει ο ήλιος όταν ήμουν στον κεντρικό σταθμό, κάτι που δείχνει ότι με χτυπούσαν όλη μέρα. Όταν μάλιστα πήγα στο αποχωρητήριο είδα ότι έχανα αίμα. Μετά από τα συμβάντα με οδήγησαν στις φυλακές Ομορφίτας όπου έμεινα 40 μέρες και μετά στα κρατητήρια, φυσικά εκεί ήταν μια άλλη ιστορία. Επειδή ήμουν ο μοναδικός μάρτυρας για τον θάνατο του συναγωνιστή μου Πλάτωνα Στυλιανού με οδήγησαν στο δικαστήριο. Στην εξέταση που μου έγινε παρουσίασα τα πράγματα όπως ακριβώς έγιναν. Με έκπληξη μου όμως διάβασα στην εφημερίδα «ΕΘΝΟΣ» της 27ης Σεπτεμβρίου 1958, ότι ο δικαστής κ. Μόργκαν εξέδωσε απόφαση ότι ο θάνατος του Πλάτωνα Στυλιανού οφειλόταν σε φυσικά αίτια!!! Ήταν μια δίκη παρωδία και ευχαριστώ το Θεό που με γλίτωσε από έναν βέβαιο θάνατο γιατί δεν ήμουν ακόμη έτοιμος. Ανδρέας Κουζούπης |
GEOPOLITICO
Σμαραγδής: «Στην Ελλάδα είναι επικίνδυνο να είσαι Έλληνας» – Ο Κολοκοτρώνης, η εθνική ταυτότητα και η απάντηση στους επικριτές
Ο σκηνοθέτης μίλησε στην Όλγα Λαθύρη στον Star Κεντρικής Ελλάδας για τη νέα ταινία με επίκεντρο τον Γέρο του Μωριά, την ανάγκη εθνικής ενότητας και τον πολιτισμό ως δύναμη αντίστασης στην ομογενοποίηση.
Με αιχμηρές αναφορές στην παγκοσμιοποίηση, στην υποχώρηση της ελληνικής αυτοπεποίθησης και στις αρνητικές κριτικές που δέχθηκε ο «Καποδίστριας», ο Γιάννης Σμαραγδής παρουσίασε το σκεπτικό της επόμενης κινηματογραφικής του προσπάθειας. Στη συνέντευξή του στην Όλγα Λαθύρη για τον Star Κεντρικής Ελλάδας, αποκάλυψε ότι έχει ολοκληρωθεί η πρώτη μορφή του σεναρίου για τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, τον οποίο αντιμετωπίζει ως φορέα της ελληνικής λαϊκής ψυχής και ως πρότυπο προσφοράς στην πατρίδα.
«Στην ουσία, στην Ελλάδα είναι επικίνδυνο να είσαι Έλληνας», ανέφερε χαρακτηριστικά, διευκρινίζοντας ότι εννοεί την υπεράσπιση μιας «ανώτερης Ελλάδας». Συνέδεσε την τοποθέτησή του με το όραμα του Καποδίστρια και με τις αντιδράσεις απέναντι στην ταινία του, υποστηρίζοντας ότι η ανάδειξη της ελληνικής ιστορίας και ταυτότητας συναντά αντιστάσεις.
Η σύγκρουση με τους κριτικούς και τα ξένα πρότυπα
Ο Σμαραγδής επιτέθηκε σε μεγάλο μέρος της ελληνικής κινηματογραφικής κριτικής, αναγνωρίζοντας πάντως ότι υπάρχουν εξαιρέσεις. Χρησιμοποίησε τον όρο «σύνδρομο της Στοκχόλμης» για να περιγράψει αυτό που ο ίδιος θεωρεί θαυμασμό προς τον «επικυρίαρχο».
Στη δική του ανάγνωση, η παγκοσμιοποίηση επιδιώκει την πολιτισμική ομοιομορφία, με τον αμερικανικό κινηματογράφο να λειτουργεί ως όχημα επιβολής προτύπων. Υποστήριξε ότι η άκριτη υιοθέτησή τους μπορεί να οδηγήσει σε πολιτισμική εξάρτηση, ενώ αντιπαρέβαλε τη δυνατότητα του ελληνικού κινηματογράφου να αναδεικνύει ιστορικές προσωπικότητες και να ενισχύει την αυτογνωσία του κοινού.
«Μας έχουν πείσει ότι είμαστε αδύνατοι να ξαναγίνουμε μεγάλοι», είπε. Κατά τον ίδιο, οι ταινίες του επιχειρούν να αμφισβητήσουν αυτή την εικόνα, υπενθυμίζοντας στους θεατές τις δυνάμεις και τις αξίες που διαθέτουν.
«Ο Κολοκοτρώνης είναι η ελληνική ψυχή»
Για τον Γέρο του Μωριά, ο σκηνοθέτης έδωσε ιδιαίτερο βάρος στον λαϊκό πολιτισμό, στην πίστη, στην παράδοση και στη μετάδοση των αξιών από γενιά σε γενιά.
«Πρώτα απ’ όλα, ο Κολοκοτρώνης είναι η ελληνική ψυχή», υπογράμμισε. Εξήγησε ότι θέλει να φωτίσει, πέρα από τη στρατιωτική του δράση, την εσωτερική διαδρομή ενός ανθρώπου που έφθασε να υπηρετεί κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό του.
Ως κεντρικό νόημα της ταινίας περιέγραψε την υπέρβαση της ατομικής επιδίωξης χάριν μιας ανώτερης αποστολής. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε σε περιστατικά συγχώρεσης και αποφυγής της εκδίκησης, όπως ο ίδιος τα έχει εντάξει στην προσέγγισή του για τον ήρωα.
Παρουσίασε, επίσης, τον Κολοκοτρώνη ως το «alter ego» του Καποδίστρια: τον άνθρωπο της στρατιωτικής πράξης δίπλα στον άνθρωπο του πολιτικού οράματος. Η νέα ταινία, όπως εξήγησε, αποτελεί προέκταση της προηγούμενης, με κοινό άξονα την αφύπνιση της ελληνικής αυτοσυνειδησίας.
Εθνική ενότητα απέναντι στον διχασμό
Η αναφορά στους εμφύλιους της Επανάστασης έφερε τη συζήτηση στη σημερινή Ελλάδα. Ο Σμαραγδής χαρακτήρισε τους εμφύλιους «κατάρα των Ελλήνων» και ζήτησε υπέρβαση της εσωτερικής αντιπαλότητας.
«Να ενωθούμε», τόνισε, εκφράζοντας την απογοήτευσή του για τον κατακερματισμό και τις κομματικές συγκρούσεις. Συνέδεσε το μήνυμα της ενότητας με την ανάγκη να αποκτήσουν οι νεότερες γενιές ουσιαστική σχέση με την ιστορία τους.
Ενδεικτική ήταν η αφήγησή του για ένα παιδικό πάρτι στις Λιβανάτες, όπου είδε να χρησιμοποιείται ο Spider-Man ως πρότυπο ψυχαγωγίας. Με αφορμή το περιστατικό, εξήγησε ότι επιθυμεί να αναδείξει τον Καποδίστρια και τον Κολοκοτρώνη ως ελληνικά πρότυπα για τα παιδιά.
Η τοποθέτηση για την Τριπολιτσά
Στο τέλος της συνέντευξης, όταν η Όλγα Λαθύρη έθεσε το ζήτημα των τουρκικών αναφορών στη σφαγή της Τριπολιτσάς, ο Σμαραγδής υποστήριξε ότι ο Κολοκοτρώνης απουσίαζε κατά τη σφαγή, συνδέοντας την απουσία του με τη συμφωνία αποχώρησης των Αλβανών.
Απέδωσε τη βία στη συσσωρευμένη οργή από την οθωμανική κυριαρχία, δηλώνοντας παράλληλα ότι η σφαγή «δεν έπρεπε να γίνει». Στην επιχειρηματολογία του επικαλέστηκε τις διώξεις των Ελλήνων, τις γενοκτονίες και την Κύπρο. Οι συγκεκριμένες ιστορικές αναφορές παρουσιάστηκαν ως δικές του εκτιμήσεις στη συνέντευξη.
Το σενάριο και το ζητούμενο της χρηματοδότησης
Στο πρακτικό σκέλος, ο Σμαραγδής ανέφερε ότι συνεργάζεται με τον Μελέτη Μελετόπουλο και τον ιστορικό Νίκο Γιαννόπουλο για την οργάνωση του ιστορικού υλικού. Δήλωσε ότι στόχος του είναι η δραματουργία να στηριχθεί στα πραγματικά περιστατικά.
Η πρώτη μορφή του σεναρίου έχει ολοκληρωθεί, αλλά προηγείται η εξασφάλιση της χρηματοδότησης. Ο σκηνοθέτης έχει τρεις ηθοποιούς στο μυαλό του για τον πρωταγωνιστικό ρόλο, χωρίς να τους έχει ενημερώσει.
Παράλληλα, ανέφερε ότι τον «Καποδίστρια» έχουν παρακολουθήσει περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι και μίλησε για δωρεάν προβολές σε σχολεία και για προβολές σε πολιτιστικά κέντρα διεθνώς. Για τον ίδιο, η συνέχεια αυτής της προσπάθειας έχει σαφή προορισμό: να μεταφέρει στις επόμενες γενιές την ιστορική μνήμη και την πίστη ότι η Ελλάδα μπορεί να δημιουργήσει ξανά.
GEOPOLITICO
Ο Σαμουήλ παραδίδεται στους Βουλγάρους: Μας κατέκλεψαν και τους επιβραβεύουμε!
Το λείψανο του Σαμουήλ είναι ένα όπλο στα χέρια των σημερινών Βουλγάρων να γίνουν ακόμη πιο επιθετικοί, αντί να φροντίσουμε να λογικεύσουμε τους Σκοπιανούς. Άρθρο του βυζαντινολόγου Σταύρου Γουλούλη
Γράφει ο Σταύρος Γουλούλης, Δρ. βυζαντινολόγος ” Εφημ. Ελευθερία, Λάρισα 04 Οκτωβρίου 2026, σελ. 15.
Τελικά η κυβέρνηση προέβη αιφνίδια σε συμφωνία με την Βουλγαρία, ανταλλαγή του (υποτιθέμενου) λειψάνου του κατακτητή της Λάρισας Σαμουήλ με 48 κειμήλια. Είναι γνωστό πως βρέθηκε στον τάφο Γ στο νότιο κλίτος της βασιλικής του Αγίου Αχιλλίου (προορισμένη για Αρχιεπισκοπή του κράτους του Σαμουήλ, ο μεγαλύτερος ναός στα Βαλκάνια στην βυζαντινή περίοδο!) στο νησί της Πρέσπας την δεκαετία του ’60 και ταυτίσθηκε από τον καθηγητή της Αρχιτεκτονικής ΑΠΘ Νικ. Μουτσόπουλο. Για την ακρίβεια ο αείμνηστος, μέγας επιστήμων στον τομέα του, εδώ χωρίς να είναι Ειδικός, προχώρησε σε ταύτιση που δεν έχουν αποδεχτεί όλοι οι Ιστορικοί. Δημοσίευσε δε την σχετική πρόταση σε βουλγαρικό περιοδικό! Τον θεωρούσε Βούλγαρο και το κράτος του βουλγαρικό. Κακώς, αφού υπάρχουν πολλά κενά σε έναν τάφο χωρίς επιγραφική μαρτυρία. Ο Σαμουήλ πέθανε στην Πρίλαπο (Πρίλεπ) βορείως των Σκοπίων (Οκτ. 1014), βλέποντας στρατιώτες του τυφλωμένους από τον Βασίλειο Β΄.
Ας δεχτούμε όμως ότι το λείψανο είναι γνήσιο. Εδώ διαφωνούν οι Σκοπιανοί. Δέχονται, εύλογα, ότι ο Σαμουήλ και τα αδέλφια του, τέκνα του κόμη Νικολάου (Κομητόπουλοι), συγκρότησαν δυναστεία με κέντρο την Πρέσπα και την Αχρίδα. Ως Αρμένιοι στην καταγωγή, υπήρξαν αξιωματούχοι του Βυζαντίου (Ρωμανίας) κι εκμεταλλεύτηκαν ότι οι παλαιοί Βούλγαροι επί Τσιμισκή παρέδωσαν τα βασιλικά σύμβολα στην Κων/πολη το 971, οπότε δημιούργησαν μία κεντρική βαλκανική αυτοκρατορία (997 κ.ε.), πρόδρομο του ‘μακεδονικού’ έθνους. (Μάλιστα ο τελευταίος Βούλγαρος βασιλικός γόνος, ο Ρωμανός, ήταν απλός αξιωματούχος τους στα Σκόπια). Ο Σαμουήλ θεωρείται κάτι σαν ο ιδρυτής (founder) του κράτους των.
Οι δύο βόρειοι γείτονες, λοιπόν, ερίζουν, για έναν βασιλιά, αλλά όπως θα δείξω, μάλλον σε ‘ξένον αχυρώνα’, αφού αυτός εντάσσεται και στον βυζαντινό πολιτισμό. Εμείς τον μάθαμε βέβαια σε εποχή αντικομμουνισμού ως Σλάβο μέγα εχθρό του Βυζαντίου, αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι, είχε συνεργασία με τον Βασίλειο Β΄.
Προφανώς το λείψανό του αποκτά υπεραξία για τις δύο χώρες. Aξίζει όχι 48 κειμήλια, που τέτοια έχουμε χιλιάδες, αλλά πολύ περισσότερο. Δεν εισέρχεται στην ανταλλακτική λογική. Αποτελεί πολιτικό κεφάλαιο πρώτου μεγέθους, δεν είναι κειμήλιο. Είναι συνδεδεμένο με μνημείο της Ελλάδας, συνδέεται με την ελληνική ιστορία (και την Λάρισα!). Δεν συγκρίνεται ούτε με τα πολύ περισσότερα από τα 48 κειμήλια που έκλεψαν οι Βούλγαροι στο α΄μισό του 20ού αιώνα ή τα περιβόητα μακεδονικά χειρόγραφα. Οι Βούλγαροι είναι σαν να κόβουν τα πόδια των Σκοπιανών, θα είναι σε θέση ακόμη και να αφομοιώσουν τα Σκόπια. (Εμποδίζουν τα Σκόπια να εισέλθουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν τους αναγνωρίζουν γλώσσα, εθνότητα, τίποτα). Στην ουσία χαρίζουμε στους Βουλγάρους το πιο σημαντικό πλεονέκτημα και μπορεί να δούμε να ενώνονται τα δύο κράτη, ενώ εμείς θα μείνουμε στα 48 «κειμήλια». Κι ενώ χαρίσαμε στα Σκόπια το όνομα της Μακεδονίας, ακριβώς για να είναι αντίβαρο στην Μεγάλη Βουλγαρία, τώρα χαρίζουμε στην Βουλγαρία το πιο σημαντικό τεκμήριο αλλά και το επιστημονικό και ηθικό πλεονέκτημα να πετύχει αυτό που δεν θέλουμε. Είμαστε σχιζοφρενείς ;
Δεν πιστεύουμε τους Σκοπιανούς γιατί ενέταξαν τα επιχειρήματά τους στον αλυτρωτισμό τους και βλέπουν τον Σαμουήλ ως ‘Μακεδόνα’. Αλλά είναι ανάγκη να πάμε στο άλλο άκρο; Βασικό επιχείρημά τους είναι ότι στην διάρκεια των πολέμων που διεξήγαγε η δυναστεία των Κομητοπούλων οι σύγχρονοι βυζαντινοί συγγραφείς ποτέ δεν αποκαλούν το κράτος αυτών Βουλγαρία ή τους κατοίκους «Βουλγάρους» (βλ. Mitko Panov, The Blinded State, εκδ. Brill, Leiden, 2019, σσ. 9-10, 29 κ.ε.: «το τυφλωμένο κράτος, το κράτος που το τύφλωσαν»). Τους λένε Μυσούς, Σκύθες, βαρβάρους, Κομητόπουλους. Οι Βυζαντινοί μόνον μετά το 1018, την οριστική νίκη από τον Βασίλειο Β΄ Βουλγαροκτόνο, αποκαλούν (Νέο)Βουλγάρους όλους τους Σλάβους (Σλαβόφωνους) από τον Δούναβη μέχρι την Νότια Ελλάδα (όσους δεν έδιωξαν οι Βυζαντινοί). Υπήρχε πολιτική σκοπιμότητα γι’ αυτό, δεν είναι της ώρας. Θέμα (=διοικητικό διαμέρισμα) Βουλγαρίας τότε οργάνωσαν στην περιοχή των Σκοπίων. Η Αρχιεπισκοπή Βουλγαρίας, διάδοχος της παλαιάς, είχε πλέον έδρα την Αχρίδα και έπιανε μόνον την ΒΔ Βαλκανική.
Ο Σαμουήλ έφτιαξε μία αυτοκρατορία (997 κ.ε.) (νέο)Βουλγάρων/Σλάβων και Ρωμαίων μαζί με τους Λατινόφωνους (Βλάχους). Γι΄αυτό κατέλαβε την Λάρισα (985/6) όπου η πλειοψηφία των κατοίκων ήταν Βλάχοι, ιδίως αφότου το 980 ο Βασίλειος Β΄ έδωσε στον αρχηγό τους Νικουλιτζά τον τίτλο του άρχοντα των Βλάχων της Ελλάδος. Μετέφερε τους κατοίκους στην πρωτεύουσα Πρέσπα (βλ. Στ. Γουλούλης, δες Θεσσαλικό Ημερολόγιο 90, Σεπ. 2026), όπου έχτισε τον αρχιεπισκοπικό ναό αφιερωμένο στον Άγιο Αχίλλιο. Ο πολιούχος άγιος της Λάρισας συμμετείχε στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο, αυτή που νομιμοποίησε ως θεσμό, δόγμα και οργάνωση την χριστιανική Εκκλησία. Ήθελε οι αρχιεπισκοπικός ναός να συνδέεται με το ρωμαϊκό κράτος. Η βασιλική του Αγίου Αχιλλίου κτίσθηκε στην δεκαετία 1004/5-1014 με την συνδρομή του Βυζαντίου, εκφράζει τον βυζαντινό πολιτισμό, καμία σχέση με ναούς του βουλγαρικού κράτους προ του 971 (βλ. μελέτες: Γουλούλης Academia.edu).
Ο Άγιος Αχίλλιος Πρέσπας όπως δέχονται όλοι συνδέεται και με το ρωμαϊκό κράτος, περισσότερο τον κόσμο των λατινοφώνων-Βλάχων. Άλλωστε στο κράτος του Σαμουήλ υπήρχαν αντίπαλοι αλλά οι «φρονούντες τα των Ρωμαίων», όσοι ήθελαν να υπαχθούν στον αυτοκράτορα. Εκκλησιαστικώς πάντως δεν υπήρξε σχίσμα.
Οι σημερινοί Βλάχοι (Λατινόφωνοι) των Σκοπίων και της Αλβανίας υπήρξαν πολίτες αυτού του κράτους, και είναι γνωστό ότι αισθάνονται Ρωμιοί, αποβλέποντας στην Ελλάδα, την κληρονόμο του ελληνόφωνου Βυζαντίου. Αναγνωρίζοντας Βούλγαρο τον Σαμουήλ, αποβάλλουμε την ρωμαϊκή ταυτότητά του και του ηγεμόνα και των πολιτών του.
Γίνεται φανερό ότι το λείψανο του Σαμουήλ είναι ένα όπλο στα χέρια των σημερινών Βουλγάρων να γίνουν ακόμη πιο επιθετικοί, αντί να φροντίσουμε να λογικεύσουμε τους Σκοπιανούς. Κανονικά η κ. Μενδώνη όφειλε να συγκαλέσει ένα επιστημονικό συνέδριο για τον Σαμουήλ, να κατατεθούν οι απόψεις (Βουλγάρων, Σκοπιανών, Ελλήνων) κι όχι στα ξαφνικά (λέγε με ‘πονηρά’) να προχωρήσει σε αυθαίρετη ανταλλαγή. Με την επιστήμη λύνονται τα εθνικιστικά πάθη, ούτε με φοβίες (π.χ. για το βλαχικό) ούτε με φωνάρες. «Αυτό το χώμα είναι δικό τους και δικό μας».
GEOPOLITICO
Το αφήγημα της Τριπολιτσάς και όχι μόνο
Το αφήγημα της Τριπολιτσάς δεν στέκεται μόνο στο συγκεκριμένο γεγονός, αλλά άγει και σε άλλα πολύ σοβαρά.
Γράφει ο Αριστόβουλος
Πολύ συχνά ο ερευνητής/σχολιαστής της ιστορίας κι των διεθνών σχέσεων, οφείλει να απομακρύνεται και να παρακολουθεί τα γεγονότα ώστε να τοποθετηθεί περισσότερο εμπεριστατωμένα επί των διαφόρων θεμάτων. Μας έκανε αλγεινή εντύπωση η ένταση της ανακοίνωσης του τουρκικού ΥΠΕΞ κατά την πρόσφατη επέτειο Αλώσεως της Τριπολιτσάς. Ανερυθρίαστα δήλωσε πως στις 23 Σεπτεμβρίου 1821 συντελέσθηκε γενοκτονία κατά του τουρκικού πληθυσμού της πόλης. Διατείνεται δε, περί περαιτέρω ενεργειών σε διεθνές επίπεδο για σχετική αναγνώριση. Ενδιαφέρον ακούγεται….
Για την ιστορία όμως και την αλήθεια, ας βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους. Η Άλωση της Τριπολιτσάς εδραίωσε την Επανάσταση των Ελλήνων και είχε ως νόημα την αφύπνιση ενός λαού που είχε μάθει να ζει κατά τις βουλήσεις της εκάστοτε τοπικής τουρκικής διοίκησης. Ενός λαού που ανήκε καθ΄ ολοκληρίαν στον πασά, τον αγά και που του όριζε την μοίρα ο δερβέναγας, ο γενίτσαρος κι ο τσαούσης. Αυτός ο κόσμος πολιόρκησε την Τριπολιτσά κι αυτός την άλωσε. Η όποια βιαιότητα αναπτύχθηκε, δεν ήτανε τίποτε περισσότερο από την δικαιολογημένη οργή μιας κοινωνίας υπόδουλης για αιώνες. Πολλοί λοιπόν είναι οι λόγοι που καθιστούν έωλο το αφήγημα της γείτονος.
Αρχικά, μπορεί κάποιος να μας πει που αλλού στην Επανάσταση υπήρξε ανάλογη πρακτική από πλευράς Ελλήνων? Π ο υ θ ε ν ά. Υπήρξαν πολλές πολιορκίες και πέσανε αρκετά κάστρα. Μπορεί να πει άραγε το τουρκικό ΥΠΕΞ τι έπραξαν οι Οθωμανοί όταν ανέκτησαν την Τριπολιτσά από τους Έλληνες που αλληλοεξοντώνονταν? Μια πόλη Νάουσα, σας λέει τίποτε ευαίσθητοι γείτονες? Μήπως κάποιο Σούλι λίγο νωρίτερα? Μπορεί να μας περιγράψει κάποιος τούρκος αξιωματούχος τι συνέβη στην Έξοδο του Μεσολογγίου? Η δράση του Ιμπραήμ στον Μωριά ήτανε πολιτισμένη? Πόσοι νέοι και νέες μεταφέρθηκαν στα σκλαβοπάζαρα της Αιγύπτου και παρά τις προσπάθειες του Κόδρινγκτον μετά το Ναυαρίνο δεν επέστρεψαν ποτέ? Αν μη τι άλλο, είναι ένα καθαρό παράδειγμα εθνοκάθαρσης. Η Χίος του ολοκληρωτικού αφανισμού 100 και πλέον χιλιάδων, σας λέει κάτι κύριοι του τουρκικού ΥΠΕΞ? Τα Ψαρά που βρίσκονται λίγο παραδίπλα? Η Κάσος νοτιότερα? Πως κόπτεσθε περί Τριπολιτσάς όταν λίγους μήνες νωρίτερα με την έκρηξη της Επανάστασης κατασφάχθηκε η Σμύρνη και η Λευκωσία? Μάλλον δεν δικαιούσθε δια να ομιλείτε….
Μπορούμε όμως να πάμε το θέμα και παραπίσω στην Ιστορία. Από το Ματζικέρτ το 1071 μέχρι την Άλωση του 1453 και τους μετέπειτα αιώνες της οθωμανικής υπερεξάπλωσης, μπορείτε να μας πείτε πως οι ολίγες χιλιάδες σελτζούκων και οθωμανών υπερίσχυσαν των εκατομμυρίων Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας? Πως ανατράπηκαν αυτά τα αριθμητικά δεδομένα? Φυσικά μπορούμε να πάμε και στις αρχές του 20ου αιώνα. Όταν τα 8 εκατομμύρια γνήσιων τούρκων μέσα σε εκατό χρόνια έγιναν 80…. Ξέρετε τα νούμερα δεν βγαίνουν. Και το λέει και η γενετική αυτό, από τον πληθυσμό σας, το 11% είναι γνήσια τουρκικό, για το υπόλοιπο ένα τεστ dna μπορεί να δώσει κατάλληλα τις απαντήσεις. Χωρίς βέβαια να μπαίνει σε ζυγαριά ο ανθρώπινος πόνος από όπου κι αν προέρχεται, δεν θα αποφύγουμε να συγκρίνουμε τα γεγονότα της Τριπολιτσάς με τα όσα διαδραματίσθηκαν στην προκυμαία της Σμύρνης. Μάλλον δεν υπάρχει σύγκριση.
Μεταφερόμενοι βέβαια στα καθ΄ημάς, δεν μπορούμε να μην προβληματισθούμε. Καμία απάντηση από τα δικά μας θεσμικά όργανα, καμία ένσταση από τους ένθεν κακείθεν πολιτικούς φορείς. Λες και το θέμα αφορά κάποιους άλλους κι όχι τον οίκο μας. Σε επίπεδο κοινωνίας κι εκεί υποτονική αντίδραση. Τα φαινόμενα αυτά δυστυχώς δεν περνούν απαρατήρητα από το τουρκικό κράτος. Από την στήλη αυτή και ήδη προς ενός έτους (25/09/25) έχουμε επισημάνει πως τα «ήρεμα νερά βρωμάνε». Το χειρότερο είναι πως μετά τα περί συνωστισμού στην προκυμαία της Σμύρνης, αναπτύχθηκε στο εσωτερικό μια ιδιότυπη «αυτοκριτική» με κεντρικό θέμα (κι όχι μόνο) την πολιορκία κι άλωση της Τριπολιτσάς, φθάνοντας να λοιδωρηθούν ο Κολοκοτρώνης κι η Μπουμπουλίνα (…). Τέτοια σημάδια θεσμικής ατονίας και κοινωνικής αφασίας, είναι βέβαιο πως δεν περνάνε απαρατήρητα από τους γείτονες. Οι οποίοι ανάλογα προσαρμόζουν τις πρακτικές τους.
Μένοντας απαθείς όμως απέναντι στις τουρκικές ιστορικές ουτοπίες, περνάμε εντελώς λάθος μηνύματα και στους «συμμάχους» μας, πάσης λογής και φύσεως. Φαινομενικά ασύνδετο αλλά νοηματικά απόλυτα συνδεδεμένο, είναι το γεγονός της υπογραφής αμυντικής συμφωνίας Γαλλίας και Τουρκίας. Στο πρόσφατο παρελθόν πανηγυρίσαμε την ελληνογαλλική προσέγγιση (από το 2019 κι εντεύθεν), την οποία και χρηματοδοτήσαμε αδρότατα. Κι απ΄ ότι αποδεικνύεται χωρίς καμιά δικλείδα ασφαλείας υπέρ ημών. Σχετικά είχαμε συστηθεί με το πρώτο μας άρθρο (06/03/25) περί της τοποθέτησης πυραύλων meteor στα τουρκικά Eurofighter. Έχουμε επίσης τοποθετηθεί πως μας αντιμετωπίζουν οι Γάλλοι με σχετικό άρθρο στις 03/02/26. Όταν λοιπόν οι Γάλλοι μας βλέπουν χαλαρούς κι υπεράνω σε ιστορικά θέματα στα οποία είχανε άμεση εμπλοκή, τότε καταλαβαίνουν πως πίσω από την αποφυγή της ξεκάθαρης απάντησης σε μια ιστορική ανακρίβεια υπάρχει σοβαρό πνευματικό κενό.
Να γιατί δεν είναι μόνο του το αφήγημα της Τριπολιτσάς. Διότι περνάει στους άλλους την εντύπωση της χαλαρής αντιμετώπισης των καταστάσεων. Από την στήλη πολύ επιθυμούμε την εγρήγορση και την αφύπνιση. Μην ξεχνάμε πως από τα πλέον σοβαρά που έχουμε να αντιμετωπίσουμε ως χώρα είναι το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδος – Κύπρου. Επ΄ αυτού έχουμε σχετικά τοποθετηθεί από πέρυσι (04/11/25) για την σοβαρότητα του θέματος. Στο οποίο υπήρξε η εξέλιξη της συμμετοχής σε πλειοψηφικό μετοχικό πακέτο γαλλικής εταιρείας. Με εκκωφαντική σιωπή σε ιστορική διαστρέβλωση θα πορευθούμε, ελπίζοντας σε ξένη λύση? Το ένα είναι μια απλή τοποθέτηση σε γεγονότα, το άλλο είναι τοποθέτηση στο διεθνές γίγνεσθαι. Το ένα αφορά πράγματα που έγιναν, το άλλο εκείνα που επέρχονται.
Κλείνοντας θα συμπεράνουμε (για μια φορά ακόμα) ότι οι τουρκικές πρακτικές ακολουθούν συγκεκριμένο κι αναλλοίωτο μοτίβο. Υπέχουν δηλαδή θέση προβιάς λύκου, με τις γνωστές ιδιότητες. Δεν μπορούμε να προσδοκάμε τίποτε όταν σιωπούμε. Τουναντίον, οι «φίλοι» θα βρίσκουν ευκαιρίες για παίγνια στην πλάτη μας κι σε βάρος ημών. Να διευκρινίσουμε δε, πως επειδή βρισκόμαστε σε άτυπη προεκλογική περίοδο, ότι δεν τοποθετούμαστε πολιτικά. Όπως πάντα τοποθετούμαστε εθνικά κι η πολιτική απουσία μας θλίβει, αν όχι καταθλίβει λόγω της γενικής αντιμετώπισης. Να γιατί το αφήγημα της Τριπολιτσάς δεν στέκεται μόνο στο συγκεκριμένο γεγονός, αλλά άγει και σε άλλα πολύ σοβαρά.
-
Αναλύσεις3 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις1 μήνα πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO3 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας