Σαφές μήνυμα ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει μόνο επικουρικά και όχι ως υποκατάστατο της δικαιοδοτικής κρίσης έστειλε ο Προκόπιος Παυλόπουλος, μιλώντας στο πρώτο Διεθνές Συνέδριο του “Κοινού των Ακαδημιών” και της Ακαδημίας Αθηνών, με θέμα «Μύθοι και αλήθειες στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης: Τα όρια χρήσης μέσων Τεχνητής Νοημοσύνης κατά την απονομή της Δικαιοσύνης».

Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Ακαδημαϊκός και Επίτιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, έθεσε στο επίκεντρο μια θεμελιώδη διάκριση: την απόσταση ανάμεσα στη Νοημοσύνη και στη Συνείδηση. Όπως υπογράμμισε, ο άνθρωπος υπερέχει επειδή είναι «συνδυασμός homo sapiens και homo sentiens», δηλαδή διαθέτει όχι μόνο γνωστικές ικανότητες αλλά και συνείδηση, ενσυναίσθηση, αυτογνωσία. Αντίθετα, ακόμη και τα πιο εξελιγμένα μεγάλα νευρωνικά δίκτυα και μεγάλα γλωσσικά μοντέλα διαθέτουν μόνο τεχνητή νοημοσύνη, όχι τεχνητή συνείδηση — και αυτό, όπως τόνισε, είναι ο λόγος που δεν μπορούν να χειριστούν «με πληρότητα και κατά τον κανονιστικό προορισμό τους» κρίσιμες αόριστες νομικές έννοιες (Δίκαιο, Δικαιοσύνη, Επιείκεια).

«Δεν υπάρχει προοπτική Τεχνητής Συνείδησης»

Στην παρέμβασή του επισήμανε ότι, παρά την τεχνολογική πρόοδο και την προοπτική του κβαντικού υπολογιστή, δεν διακρίνεται στον ορίζοντα η δημιουργία τεχνητής συνείδησης «υπό την ολοκληρωμένη επιστημονικώς σύλληψή της». Έκανε μάλιστα αναφορά στο γεγονός ότι η επιστήμη δεν γνωρίζει ακόμη πλήρως πώς λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος στη διαμόρφωση και ενεργοποίηση της συνείδησης, άρα είναι αδύνατο να «προγραμματιστεί» κάτι που παραμένει εν πολλοίς ανεξερεύνητο.

Στο ίδιο πλαίσιο, χρησιμοποίησε παράδειγμα από τον χώρο των παιχνιδιών υψηλού επιπέδου, όπως το AlphaZero, για να δείξει ότι η AI μπορεί να παράγει λύσεις που αιφνιδιάζουν τον άνθρωπο, όμως αυτό ακριβώς αναδεικνύει και τον πυρήνα του κινδύνου: η μηχανή δεν θέτει από μόνη της ηθικά όρια, ούτε μπορεί να αυτοδεσμευτεί από αυτά. Οι «ηθικοί φραγμοί», αν υπάρχουν, προέρχονται εξωτερικά από εκείνον που την προγραμματίζει. Άρα η τεχνολογία «τρέχει», ενώ οι αντικειμενικοί κανόνες χρήσης της μένουν πίσω.

Κίνδυνος «ψευδαίσθησης» στην Νομική: «αυτόματη δικαιοσύνη»

Ο κεντρικός άξονας της τοποθέτησής του ήταν ότι είναι ανεδαφική και επικίνδυνη η ιδέα πως συστήματα ΤΝ μπορούν να υποκαταστήσουν θεσμικά όργανα εξουσίας (νομοθεσία/δικαιοσύνη), είτε στην παραγωγή κανόνων είτε στην ερμηνεία και εφαρμογή τους.

Κατά τον Προκόπιο Παυλόπουλο, η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει τη νομική σκέψη μόνο επικουρικά, κυρίως όταν απαιτείται επίλυση δύσκολων τεχνικών προβλημάτων (οικονομία, φυσική, μαθηματικά) ή υποστήριξη της αποδεικτικής διαδικασίας (π.χ. πραγματογνωμοσύνες). Όμως η «καρδιά» της δικαιοσύνης —η στάθμιση πραγματικών δεδομένων με αόριστες νομικές έννοιες και αξιολογικές κρίσεις— προϋποθέτει συνδυασμό νοημοσύνης και συνείδησης, κάτι που τα συστήματα ΤΝ δεν διαθέτουν.

Ο δικανικός συλλογισμός δεν «προγραμματίζεται»

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην κανονιστική ιδιοσυστασία του δικανικού συλλογισμού (μείζων πρόταση/ελάσσων πρόταση/συμπέρασμα), εξηγώντας ότι δεν μπορεί να γίνει πλήρως αντικείμενο αλγοριθμικού προγραμματισμού:

• Η μείζων πρόταση (επιλογή εφαρμοστέου κανόνα) δεν είναι «στατική», αφού το δίκαιο μεταβάλλεται και συνδέεται με ρευστή κοινωνικοοικονομική πραγματικότητα.

• Η ελάσσων πρόταση (ερμηνεία κανόνα και νομικός χαρακτηρισμός των πραγματικών) απαιτεί τελεολογική προσέγγιση, στάθμιση και in concreto συγκεκριμενοποίηση αόριστων εννοιών.

• Άρα και το συμπέρασμα δεν μπορεί να παραχθεί θεσμικά με τρόπο που να ισοδυναμεί με αυθεντική δικαστική κρίση.

Στο σημείο αυτό προειδοποίησε ότι «αυτοματοποιημένες» νομικές ρυθμίσεις ή δικαστικές αποφάσεις οδηγούν σε ισοπεδωτική ρύθμιση κοινωνικών σχέσεων, αντίθετη με την αναλογική ισότητα, την αξία του ανθρώπου και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας.

ΗΠΑ: «τεχνολογική επιτάχυνση» με κόστος δικαιωμάτων

Ο Προκόπιος Παυλόπουλος στάθηκε κριτικά και σε πρακτικές που έχουν θεσμικά προχωρήσει κυρίως στις ΗΠΑ, όπου η αυτοματοποίηση αποφάσεων εμφανίζεται ως «λύση» επιτάχυνσης της δικαιοσύνης. Επισήμανε ότι εκεί έχουν καταγραφεί αποφάσεις που αφήνουν να φανούν ρατσιστικές στρεβλώσεις, ιδίως στο ποινικό πεδίο, λόγω υποκειμενικών κριτηρίων σε «κλίμακες επικινδυνότητας» και αλγοριθμικών προβλέψεων που επηρεάζουν κρίσιμα ζητήματα όπως η επιμέτρηση ποινής και η εκτίμηση υποτροπής.

Τι «ναι» στην ΤΝ: ψηφιοποίηση, οργάνωση, πρόσβαση

Παρά την αυστηρή κριτική στην ιδέα της «AI-Δικαιοσύνης», ξεκαθάρισε ότι η τεχνολογία μπορεί να αποδώσει τα μέγιστα ως εργαλείο υποστήριξης: ψηφιοποίηση και οργάνωση δικαστηρίων, διαχείριση δικογραφιών, κατάθεση δικογράφων, ενημέρωση για νομοθεσία/νομολογία, κατάρτιση πινακίων, διευκόλυνση επικοινωνίας με τους διαδίκους, επιμόρφωση δικαστών, πρόσβαση στη νομολογία ευρωπαϊκών δικαστηρίων. Παρέπεμψε ενδεικτικά και σε ευρωπαϊκές κατευθύνσεις (όπως του CCJE και της CEPEJ) για την «cyberjustice» ως διοικητική και λειτουργική αναβάθμιση, όχι ως αντικατάσταση της δικαιοδοτικής κρίσης.

Επίλογος με καθαρή προειδοποίηση

Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι η ανεξέλεγκτη χρήση αλγοριθμικών μεθόδων στη νομοθετική παραγωγή ή στην απονομή της δικαιοσύνης μπορεί να οδηγήσει σε «τερατογενέσεις» και να απομακρύνει τη Δικαστική Εξουσία από τις ρίζες της ως θεσμικής εγγύησης της ελευθερίας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Με άλλα λόγια: τεχνολογία, ναι — αλλά ως εργαλείο. Όχι ως αντικαταστάτης της ανθρώπινης κρίσης, εκεί που κρίνεται η ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια.

ΚΥΚΛΟ ἀντιδράσεων τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας καί ἀντιπαραθέσεων τῶν κομμάτων πυροδότησε τό ναυτικό δυστύχημα στά ἀνοικτά τῆς Χίου, κατά τό ὁποῖο βρῆκαν τόν θάνατο 15 παράνομοι μετανάστες, ἐνῷ 26 ἀκόμη ἔχουν τραυματισθεῖ. Ἀναδεικνύεται γιά μία ἀκόμη φορά ἡ ἰδεοληψία τῶν κομμάτων τῆς Ἀριστερᾶς, τοῦ ΠΑΣΟΚ περιλαμβανομένου, πού κατά τρόπον τελείως ἀνεύθυνο ἐπετέθησαν κατά τῆς Κυβερνήσεως καί τοῦ Λιμενικοῦ Σώματος. Ἡ συμπεριφορά τους δημιουργεῖ τό ἐρώτημα μέ τίνος τήν πλευρά συμπαρατάσσονται. Μέ τούς δουλεμπόρους, διακινητές τοῦ ἀνθρωπίνου πόνου, πού δροῦν μέ τήν ἀνοχή –ἄν ὄχι ὑποθαλπώμενοι ἀπό τήν Τουρκία, ἤ μέ τήν Ἑλλάδα; Τό ζήτημα δέν εἶναι κομματικό. Δέν εἶναι κἄν πολιτικό. Εἶναι ἐθνικό.

Καί ἐνῷ οἱ πολιτικοί μας ταγοί ἐρίζουν, οἱ πολῖτες ἀγανακτισμένοι ἀπό ἀσύδοτη εἰσβολή τῶν παράνομων μεταναστῶν (ἀποτυπώνεται στό τελευταῖο Εὐρωβαρόμετρο) ὁμιλοῦν ἀνοικτά γιά τόν ρόλο ἤ τοὐλάχιστον τήν ἀνοχή τῆς Τουρκίας στά συνεχιζόμενα κύματα μεταναστῶν, ἐνῷ κάποιοι κάνουν λόγο καί γιά ὑβριδική ἀπειλή στήν ὁποία ἐντάσσουν αὐτές τίς ροές.

Στήν Βουλή πάντως ὅπου συζητεῖται τό νομοσχέδιο γιά τήν αὐστηροποίηση τῶν διατάξεων γιά τήν παράνομη μετανάστευση, τά κόμματα τῆς Ἀριστερᾶς προέβησαν σέ μιάν ἀκατανόητη συντονισμένη ἐπίθεση κατά τῆς Κυβερνήσεως θέτοντας ὑπό ἀμφισβήτηση τό Λιμενικό Σῶμα καί μιλῶντας γιά «δικαιωματισμούς», «προστασία τῆς ζωῆς» καί «ἐγκλήματα». Εἶναι προφανῶς ὅτι τά κόμματα αὐτά ζοῦν στήν εἰκονική πραγματικότητα τῶν ἰδεοληψιῶν τους καί ἔχουν ἀποστασιοποιηθεῖ καί ἀπό τήν κοινή λογική καί ἀπό τήν ἑλληνική κοινωνία. Γιά ξενοφοβική ρητορική ἔκανε λόγο ὁ κοινοβουλευτικός ἐκπρόσωπος τῆς Πλεύσης Ἐλευθερίας Ἀλέξανδρος Καζαμίας καί ὑπεστήριξε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νά δώσει συγκεκριμένα στοιχεῖα γιά τό πῶς φτάσαμε σέ 15 νεκρούς. Ὁ κοινοβουλευτικός ἐκπρόσωπος τοῦ ΣΥΡΙΖΑ

Χρῆστος Γιαννούλης εἶπε ὅτι τό κόμμα του ἀναγνωρίζει μέν τήν προσπάθεια τῶν ἀνδρῶν καί γυναικῶν τοῦ Λιμενικοῦ νά διαφυλάττουν τήν ἀκεραιότητα τῆς χώρας, ἀλλά ἰσχυρίσθηκε ὅτι ἡ χώρα ἐλέγχεται ἀπό διεθνεῖς φορεῖς σέ σχέση μέ τόν σεβασμό ἀπέναντι στά ἀνθρώπινα δικαιώματα προσφύγων καί μεταναστῶν καί ζήτησε ἀναλυτικά στοιχεῖα.

Μέ τό πολύνεκρο δυστύχημα τῆς Πύλου ἐπεχείρησε νά συνδέσει τό προχθεσινό συμβάν ὁ κοινοβουλευτικός ἐκπρόσωπος τοῦ ΠΑΣΟΚ Δημήτρης Μάντζος. Γιά «νέο ἔγκλημα» στό Αἰγαῖο πού «μετατρέπεται σέ ὑγρό τάφο» ὁμίλησε ὁ κοινοβουλευτικός ἐκπρόσωπος τοῦ ΚΚΕ Νῖκος Καραθανασόπουλος καί ζήτησε ἐνημέρωση πῶς ἔγινε ἡ σύγκρουσις, ἄν ἐτηρήθησαν τά πρωτόκολλα ἀσφαλοῦς πλεύσεως, ἄν ἔγιναν προσπάθειες ἀπωθήσεως καί ποιές ἐντολές εἶχε τό Λιμενικό. Ἡ κοινοβουλευτική ἐκπρόσωπος τῆς Νέας Ἀριστερᾶς Σία Ἀναγνωστοπούλου κατηγόρησε τόν κ. Πλεύρη γιά ρητορεία πού δέν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν της τήν ἀνθρώπινη ζωή καί τόνισε ὅτι ὄφειλε νά βρίσκεται σήμερα στή Βουλή ὁ κ. Κικίλιας, προκειμένου νά δώσει ἀπαντήσεις. Καί ὁ κ. Τσίπρας σέ ἀνάρτησή του ὑποστηρίζει ὅτι τό Αἰγαῖο γίνεται τάφος γιά «ἀνώνυμους ἀπελπισμένους».

Μέ μιά διαφορετική προσέγγιση ὁ πρόεδρος τοῦ Πατριωτικοῦ Κινήματος Νίκη ἐζήτησε νά νομοθετηθοῦν ἰσόβια δεσμά γιά τούς διακινητές ἐνῷ ὁ κοινοβουλευτικός ἐκπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Λύσεως Κωνσταντῖνος Χήτας εἶπε ὅτι τό συμβάν στήν Χίο συνοψίζει τήν ἀποτυχία τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔχει βαφτίσει πολιτική τήν ἀδράνειά της.

«Ἐγώ πιστεύω τό Λιμενικό, ἐσεῖς μπορεῖτε νά πιστεύετε τούς διακινητές» ἀπήντησε ὁ ὑπουργός Μεταναστευτικῆς Πολιτικῆς κ. Θᾶνος Πλεύρης, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσε: «Οἱ 24 διασωθέντες εἶναι ἀπό τίς γυναῖκες καί ἄνδρες τοῦ Ἑλληνικοῦ Λιμενικοῦ καί ὄχι ἀπό ἐπαγγελματίες ἀνθρωπιστές. Αὐτή εἶναι ἡ πραγματικότητα. Οἱ γυναῖκες καί ἄνδρες τοῦ Λιμενικοῦ κάνουν τή δουλειά τους, φυλᾶνε τά σύνορα τῆς πατρίδας καί σώζουν κόσμο. Οἱ ἐγκληματίες εἶναι οἱ διακινητές, αὐτοί πού σέ 8 μέτρα λέμβο βάλανε σχεδόν 40 ἄτομα, πήγανε νά τούς ἀφήσουνε στίς ἀκτές τῆς Χίου, ὅταν τούς ἐντόπισε τό Ἑλληνικό Λιμενικό τούς ζήτησε νά σταματήσουν καί οἱ διακινητές ἔστρεψαν τή λέμβο γιά νά φύγουν καί πέτυχαν καί χτύπησαν, ὅπως βγαίνει ἀπό τίς φωτογραφίες πού ἔδωσε τό Λιμενικό, τό σκάφος τοῦ Λιμενικοῦ. Προφανῶς γίνεται ἔρευνα, ἐγώ ἀναφέρομαι στήν ἔκθεση καί στήν ἐνημέρωση τοῦ Ἑλληνικοῦ Λιμενικοῦ τό ὁποῖο καί πιστεύω. Ἐσεῖς μπορεῖ νά πιστεύετε τούς διακινητές, ἐγώ πιστεύω τό Ἑλληνικό Λιμενικό. Ἐπειδή θά γίνει ἐδῶ ἡ συζήτηση πού δέν θά ἀποφύγετε, ὑπάρχουν δύο ἄρθρα στό νομοσχέδιο τά ὁποῖα αὐστηροποιοῦν τό πλαίσιο γιά τούς διακινητές, γι’ αὐτούς πού χθές ἔπνιξαν καί σκότωσαν 15 ἄτομα, αὐτοί ἦταν οἱ διακινητές καί 24 ἀνθρώπους τούς ἔσωσε τό Λιμενικό. Θέλω νά δῶ πῶς θά ψηφίσουν τά κόμματα».

Πάντως οἱ Ἕλληνες ἀνησυχοῦν. Συμφώνως πρός τό Εὐρωβαρόμετρο, τό 84% τῶν Ἑλλήνων (καί τό 86% στήν Κύπρο) τοποθετοῦν τήν ἀνεξέλεγκτη μετανάστευση στήν κορυφή τῶν ἀπειλῶν. Ὁ ἀντίστοιχος μέσος ὅρος στίς ὑπόλοιπες χῶρες τῆς ΕΕ εἶναι 65% καί ἡ διαφορά αὐτή δεικνύει τίς διαφορετικές ἀντιλήψεις καί τό γεγονός ὅτι στήν ἠπειρωτική Εὐρώπη δέν γίνεται ἐξ ἴσου ἀντιληπτός ὁ κίνδυνος πού ἐλλοχεύει στίς παρυφές τῶν θαλασσίων συνόρων καί τόν ὁποῖο ὑφίστανται ἄμεσα οἱ Ἕλληνες πολῖτες.

Δέν θεωρεῖται ἐξ ἄλλου τυχαῖο τό γεγονός πώς ὅταν γίνεται μιά προσπάθεια ἐκλογικεύσεως τῆς μεταναστευτικῆς πολιτικῆς, «κάτι» συμβαίνει. Κάποιο περιστατικό στήν θάλασσα, κάποια τραγωδία, ἐξ αἰτίας τῆς ὁποίας πυροδοτοῦνται τά δῆθεν ἀνθρωπιστικά ἀντανακλαστικά τῶν κομμάτων καί δημιουργεῖται ἀντίδρασις πρός τά σχέδια ἀποτροπῆς τῶν εἰσβολέων. Διότι οἱ παράνομοι μετανάστες εἶναι εἰσβολεῖς, δέν εἶναι πρόσφυγες. Ἐνῷ συζητεῖται στήν Βουλή τό νομοσχέδιο τοῦ Ὑπουργείου Μεταναστεύσεως γιά αὐστηροποίηση τῶν διατάξεων, εἴχαμε τά γεγονότα τῆς Χίου. Τήν εὐθύνη φέρουν οἱ διακινητές οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν τήν σύγκρουση. Ὅμως οἱ κεκράκτες ἔχουν ἀρχίσει. Δακρύβρεκτες περιγραφές στά ΜΜΕ, ἱστορίες γιά τήν ἐπιχείρηση διασώσεως, γιά τραυματισμένα μικρά παιδιά καί ἐγκύους, ἀλλά ἐν τέλει γιά τήν οὐσία τοῦ ζητήματος οὐδέν. Διότι ἡ οὐσία εἶναι πώς τήν εὐθύνη γιά τούς 15 νεκρούς τήν φέρουν ἀποκλειστικῶς οἱ διακινητές καί αὐτοί πού τούς ὑποθάλπουν στίς μικρασιατικές ἀκτές.

ΠΗΓΗ: ΕΣΤΙΑ