Με τίτλο που παραπέμπει σε ειρωνικό σχόλιο σε όσους προεξοφλούν “τέλος της Ευρώπης”, η Τουρκάλα δημοσιογράφος Barçın Yinanç περιγράφει σε άρθρο της στο T24 την ΕΕ ως έναν οργανισμό που περνά «από τις δυσκολότερες φάσεις μετά τον Ψυχρό Πόλεμο», προειδοποιώντας όμως ότι αυτό δεν είναι λόγος για τουρκική χαιρεκακία ούτε πρόσχημα για επικίνδυνες στροφές στην εξωτερική πολιτική της Άγκυρας.

«Η Ευρώπη δεν σας ήθελε ποτέ, αλλά κι εσείς χάσατε ευκαιρίες»

Η Yinanç αναγνωρίζει ότι στην Τουρκία υπάρχει διάχυτη πικρία/θυμός απέναντι στη Δύση και την ΕΕ, αλλά χαρακτηρίζει άγονη τη μόνιμη «λογιστική» για το ποιος φταίει περισσότερο. Κάνει πάντως μια ωμή αποτίμηση: οι Ευρωπαίοι αποφασίζοντες «ποτέ δεν χώνεψαν» πραγματικά την ιδέα της Τουρκίας ως πλήρους μέλους, ενώ και η Άγκυρα δεν αξιοποίησε τα “παράθυρα” που άνοιξαν κατά καιρούς.

Το κεντρικό καμπανάκι: «Μην ψάχνετε άλλες “ομπρέλες” έξω από τα υπάρχοντα σχήματα ασφαλείας»

Το πιο αιχμηρό κομμάτι του κειμένου αφορά πληροφορίες (που, όπως σημειώνει, κυκλοφόρησαν μέσω Bloomberg) ότι η Τουρκία βρίσκεται σε τροχιά ένταξης σε αμυντικό σύμφωνο Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν, ένα σχήμα με λογική τύπου «άρθρου 5», δηλαδή επίθεση στον έναν = επίθεση στους άλλους.

Στο ίδιο πλαίσιο παραθέτει και την παρέμβαση του βουλευτή του CHP, Ναμίκ Ταν, ο οποίος υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να στήσει ένα «αντίβαρο» απέναντι σε τριμερείς αμυντικές συνεργασίες Ισραήλ–Ελλάδας–Κύπρου, και να «ισορροπήσει» μια αντιληπτή πυρηνική απειλή μέσω της πυρηνικής δυνατότητας του Πακιστάν.

«Αν μπείτε, μπορεί να χάσετε αυτό που ήδη έχετε: το ΝΑΤΟ»

Η Yinanç δεν ωραιοποιεί: υπενθυμίζει ότι η Τουρκία είναι κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, άρα βρίσκεται ήδη κάτω από συμμαχική “ομπρέλα”. Ναι, σημειώνει ότι με τον Ντόναλντ Τραμπ έχει ανοίξει συζήτηση για το πόσο αξιόπιστη είναι η πρακτική λειτουργία της συλλογικής άμυνας, αλλά τονίζει πως πυρηνική αποτροπή δεν σημαίνει μόνο ΗΠΑ και, κυρίως, ότι μια παράλληλη δέσμευση τύπου «άρθρου 5» με τρίτες χώρες θα μπορούσε να δημιουργήσει ρήγμα με τους συμμάχους. Το σκεπτικό της είναι ευθύ: αν η Τουρκία μπλέξει σε σύγκρουση επειδή παρασύρθηκαν Πακιστάν ή Σαουδική Αραβία, οι σύμμαχοι θα μπορούσαν να πουν ότι δεν έχουν υποχρέωση να “τρέξουν” για την Άγκυρα.

«Γιατί να εγγυηθεί η Τουρκία την ασφάλεια δύο καθεστώτων;»

Η αρθρογράφος θέτει και ζήτημα πολιτικού ρίσκου: πόσο «υπεύθυνοι» και σταθεροί είναι οι δύο εταίροι, τι γίνεται αν βρεθούν σε κρίση και σύρουν την Τουρκία σε περιπέτεια που θα θέσει σε κίνδυνο την τουρκική κοινωνία και οικονομία. Γι’ αυτό απαιτεί να μην περάσει κάτι τέτοιο «στα μουλωχτά», αλλά να γίνει ανοιχτή δημόσια συζήτηση για μια τόσο ριζική επιλογή.

Υποψία «διαρροής για μήνυμα προς Ευρώπη»

Η Yinanç αφήνει κι ένα “ήπιο” ενδεχόμενο: ίσως η πληροφορία περί νέου αμυντικού άξονα να διοχετεύεται σκόπιμα ως μοχλός πίεσης/μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Όμως επιμένει ότι το υγιές ερώτημα δεν είναι «πώς φεύγουμε από τη Δύση», αλλά πώς μπαίνουμε πιο γερά σε ευρωπαϊκά σχήματα άμυνας και πώς αλλάζει η «μυωπική» ευρωπαϊκή ματιά προς την Τουρκία.

Το πραγματικό υπόστρωμα: Ριάντ–Ισλαμαμπάντ σφίγγουν δεσμούς

Σημειώνεται ότι στο φόντο αυτών των συζητήσεων, οι δεσμοί Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν εμφανίζονται να βαθαίνουν και πρακτικά, με διαπραγματεύσεις που περιλαμβάνουν ακόμη και μεγάλες αμυντικές αγορές/ανταλλάγματα (π.χ. JF-17).

Συμπέρασμα του άρθρου: Η κρίση στην ΕΕ δεν είναι πανηγύρι για την Τουρκία. Και η ιδέα μιας «πυρηνικής ασφάλειας» μέσω Πακιστάν–Σαουδικής Αραβίας είναι, κατά Yinanç, τόσο σοβαρή, που αν όντως βρίσκεται στο τραπέζι, πρέπει να περάσει από κανονική πολιτική και κοινωνική δοκιμασία — όχι να παρουσιαστεί ως τετελεσμένο.

Διαβάστε αναλυτικά το άρθρο:

Βιαστείτε! Η ΕΕ καταρρέει και εμείς εγγυόμαστε για το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία.

Η ΕΕ περνά μία από τις δυσκολότερες περιόδους της μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Αυτό όμως δεν είναι μια διαδικασία που η Τουρκία μπορεί να την παρακολουθεί με κρυφή χαρά, τρώγοντας «πασατέμπο». Ούτε είναι μια κατάσταση που δικαιολογεί λανθασμένες εκτιμήσεις και επικίνδυνες στροφές. Δεν πρέπει, με το επιχείρημα ότι οι μηχανισμοί ασφάλειας στους οποίους ανήκει η Τουρκία δεν θα αποδώσουν, να παρασυρθούμε σε προβληματικές αναζητήσεις. Αν η Τουρκία, στο όνομα της «πυρηνικής προστασίας», πρόκειται να μπει σε αμυντικό σύμφωνο με το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία και να εγγυηθεί την ασφάλεια αυτών των δύο χωρών, τότε αυτή η ριζοσπαστική απόφαση δεν πρέπει να περάσει ως τετελεσμένο· πρέπει να συζητηθεί αναλυτικά στη δημόσια σφαίρα.

Στη θρυλική σειρά της TRT, είναι η ατάκα του Τζεμίλ, που «ψήνεται» κοιτάζοντας τη γειτονιά από το παράθυρο, και έγινε πασίγνωστη: το κάλεσμα «Σεβίμ, τρέξε!».

Οι φράσεις ορισμένων σχολιαστών, που δεν μπορούν να κρύψουν τη χαρά τους λέγοντας «Κοιτάξτε, έμεινε Ευρώπη; Η Ευρωπαϊκή Ένωση τελείωσε… τελείωσε· σε λίγο θα φυσούν άνεμοι στη θέση της», μου θυμίζουν ακριβώς εκείνη την ατάκα του Τζεμίλ.

Σε σχεδόν κάθε κοινωνικό στρώμα στην Τουρκία, από μικρούς μέχρι μεγάλους, υπάρχει μια απολύτως κατανοητή αντίδραση απέναντι στη Δύση, την Ευρώπη και την ΕΕ, ένα μείγμα πικρίας και θυμού.

Αν μπούμε στη λογιστική του ποιος είχε δίκιο και ποιος άδικο στις σκαμπανεβάσεις των σχέσεων Τουρκίας–Ευρώπης/ΕΕ, στην πραγματικότητα θα καταλήξουμε ότι και οι δύο πλευρές έκαναν λάθη. Μια «τελεσίδικη» κρίση για το ποιος ήταν πιο δίκιος ή πιο άδικος είναι χάσιμο χρόνου σε σχέση με τις εκτιμήσεις που χρειάζεται να κάνουμε για το αύριο.

Ας το πούμε καθαρά: οι Ευρωπαίοι αποφασίζοντες δεν μπόρεσαν ποτέ να αποδεχτούν πραγματικά να βλέπουν την Τουρκία ως μέρος της ΕΕ. Και, παρά αυτή την απροθυμία, η Τουρκία δεν αξιοποίησε ευκαιρίες που κατά καιρούς άνοιξαν.

Οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες και η Ευρωπαϊκή Ένωση περνούν μία από τις δυσκολότερες περιόδους μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Αυτό δεν είναι μια εξέλιξη που η Τουρκία μπορεί να την παρακολουθεί με κρυφή χαρά, λέγοντας «να πάθετε χειρότερα», και τρώγοντας πασατέμπο.

Ο απλός πολίτης μπορεί να έχει το «δικαίωμα» να ξεσπά και να τα βάζει με την Ευρώπη για να εκτονώνεται.

Οι διαμορφωτές γνώμης και οι πολιτικοί, όμως, πρέπει να σκεφτούν τι πρέπει να κάνει η Τουρκία απέναντι στις αναταράξεις που βιώνει η ΕΕ, με βάση τα πιθανά σενάρια.

Πόσο ρεαλιστικό είναι το σενάριο ότι η ΕΕ θα διαλυθεί; Μέχρι τώρα, η ΕΕ κατάφερνε να βγαίνει από τις κρίσεις στις οποίες παρασυρόταν πιο ισχυρή. Θα αποτύχει αυτή τη φορά; Ή απλώς θα τραβήξει περισσότερο η διαδικασία εξόδου από την κρίση;

Σε μια ρήξη ΗΠΑ–ΕΕ λόγω Γροιλανδίας, θα πάρει η Τουρκία θέση; Ή θα ακολουθήσει πολιτική εξισορρόπησης; Μπορεί να το κάνει; Πρέπει να το κάνει;

Αναζήτηση κοινής άμυνας με Πακιστάν και Σαουδική Αραβία;

Από την άλλη, μέσα στον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων, υπάρχει η προσδοκία ότι οι περιφερειακές δυνάμεις «μεσαίου βεληνεκούς» θα νιώσουν μεγαλύτερη ανάγκη να φτιάχνουν μικρές συμμαχίες.

Μήπως αυτή η προσδοκία σπρώχνει την Άγκυρα να ενταχθεί σε έναν κοινό αμυντικό μηχανισμό με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν;

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Bloomberg, η Τουρκία ετοιμάζεται να ενταχθεί στο αμυντικό σύμφωνο Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν.

Μετά το χτύπημα του Ισραήλ κατά του Κατάρ και τη στάση παρατηρητή των ΗΠΑ, η Σαουδική Αραβία είχε υπογράψει τον Σεπτέμβριο του 2025 αμυντική συμφωνία με το Πακιστάν, με στόχο να αξιοποιήσει την πυρηνική ισχύ του Πακιστάν.

Σύμφωνα με τη συμφωνία, όπως στο άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, επίθεση εναντίον του ενός μέρους θα θεωρείται επίθεση εναντίον και των δύο.

Ο βουλευτής του CHP στην Κωνσταντινούπολη, Ναμίκ Ταν, έφερε το θέμα στην επικαιρότητα με την εξής ανάρτηση:

«Η κυβέρνηση·
πιθανότατα κινείται με τη λογική να δημιουργήσει ένα “αντί” τριμερές αμυντικό σύμφωνο με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν ως απάντηση στην τριμερή αμυντική συμφωνία του Ισραήλ με την Ελλάδα και την “Ε/Κ Διοίκηση Νότιας Κύπρου”,
και να ισορροπήσει, κατά τη δική της αντίληψη, την πυρηνική απειλή που “αντιλαμβάνεται” από το Ισραήλ, στηριζόμενη στην πυρηνική ισχύ του Πακιστάν, όπως κάνει και η Σαουδική Αραβία».

Η κυβέρνηση όντως κινείται με αυτά τα κίνητρα;

Όμως, όπως τονίζει και ο Ταν, η Τουρκία είναι σύμμαχος στο ΝΑΤΟ και, άρα, η πυρηνική της ομπρέλα είναι το ΝΑΤΟ.

Αν μπει η Τουρκία σε αυτό το σύμφωνο, χάνεται η προστασία του ΝΑΤΟ;

Θα μπορούσε να αντιταχθεί ότι, λόγω του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, η ισχύς του άρθρου 5 μπαίνει πια σε συζήτηση. Θα μπορούσε επίσης να ειπωθεί ότι είναι πλέον αμφίβολο το πόσο μπορεί να ωφεληθεί κανείς από την αμερικανική πυρηνική ισχύ. Όμως το ΝΑΤΟ δεν έχει ως μοναδική πυρηνική δύναμη τις ΗΠΑ.

Επιπλέον, η ένταξη της Τουρκίας σε ένα σύμφωνο που περιλαμβάνει ρήτρα τύπου άρθρου 5 είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσει αντιδράσεις από τους συμμάχους του ΝΑΤΟ. Αν η Άγκυρα μπλεχτεί σε μια σύγκρουση στην οποία θα παρασυρθούν το Πακιστάν ή η Σαουδική Αραβία, οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ θα μπορούσαν κάλλιστα να υποστηρίξουν ότι παύει να ισχύει η υποχρέωσή τους να σπεύσουν σε βοήθεια της Τουρκίας. Αυτό θα σήμαινε ότι η Τουρκία θα αποκλειστεί από τον μοναδικό αμυντικό μηχανισμό που διαθέτει πέρα από τις ίδιες της τις δυνατότητες.

Πόσο «υπεύθυνοι» είναι το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία;

Πρέπει να εξεταστεί πόσο σταθερά είναι τα καθεστώτα στο Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία, και αν οι σημερινές κυβερνήσεις στις δύο πρωτεύουσες θα δράσουν με σύνεση σε συνθήκες κρίσης.

Πόσο λογικό είναι, αν οι δύο χώρες δεν δείξουν ψυχραιμία και πέσουν σε κρίση, να τρέξει η Τουρκία να τις βοηθήσει, βάζοντας σε κίνδυνο την ασφάλεια του τουρκικού λαού; Επειδή το Πακιστάν έχει πυρηνικά, γιατί να εγγυηθεί η Τουρκία την ασφάλεια αυτών των δύο χωρών;

Μια τόσο ριζική απόφαση δεν πρέπει να περάσει ως τετελεσμένο· χρειάζεται να συζητηθεί διεξοδικά στο κοινό.

Το ενδεχόμενο μια τάση μέσα στην κυβέρνηση, με ώθηση και από «κάποιους εξωτερικούς νουθετητές», να επιδιώκει να αποκόψει την Τουρκία από τη Δύση και την Ευρώπη και να συνεργαστεί με τα επισφαλή καθεστώτα της Μέσης Ανατολής, μας φέρνει αντιμέτωπους με απαισιόδοξα σενάρια.

Το αισιόδοξο σενάριο θα ήταν αυτή η είδηση να έχει διαρρεύσει σκόπιμα ως μήνυμα προς την Ευρώπη.

Στην πραγματικότητα, η πιο υγιής δημόσια συζήτηση θα ήταν για το πώς η Τουρκία μπορεί να ενταχθεί πιο σταθερά στους ευρωπαϊκούς αμυντικούς μηχανισμούς και τι χρειάζεται για να ενοποιηθούν/εξυγιανθούν αυτοί οι μηχανισμοί.

Πρέπει να σκεφτούμε ποιες κινήσεις οφείλει να κάνει η Άγκυρα ώστε να αλλάξει η μυωπική ματιά της Ευρώπης απέναντι στην Τουρκία. Το τίμημα της ευρωπαϊκής έλλειψης οράματος δεν πρέπει να είναι να παρασυρθούμε σε επικίνδυνες επιλογές με βιαστικές αποφάσεις.

«Βιαστείτε οι δημοκρατίες ψυχορραγούν»

Κανένας πολιτικός επιστήμονας δεν θα ισχυριστεί ότι οι δημοκρατίες είναι “άτρωτες” στις κρίσεις. Και οι δημοκρατίες μπαίνουν σε κρίση, έχουν σκαμπανεβάσματα. Οι δυσκολίες που περνούν κατά καιρούς οι πραγματικά λειτουργικές, πλουραλιστικές δημοκρατίες δεν σημαίνουν ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε τη δημοκρατία. Είναι βέβαιο ότι καθεστώτα με αυταρχικές τάσεις θα προσπαθήσουν να εκμεταλλευτούν τις δυσκολίες των δημοκρατιών προς όφελός τους. Οι κοινωνίες θα επιχειρηθεί να πειστούν ότι, απέναντι στην επερχόμενη «θύελλα», την καλύτερη προστασία την προσφέρει ένα σύστημα όπου οι αποφάσεις δεν αμφισβητούνται σε διαφορετικά φόρα, αλλά βγαίνουν από ένα και μοναδικό κέντρο.

Η αντιπολίτευση στην Τουρκία πρέπει να είναι προετοιμασμένη απέναντι σε τέτοιους ισχυρισμούς.

Ποια είναι η Barçın Yinanç;

Η Barçın Yinanç γεννήθηκε το 1968 και αποφοίτησε από το Τμήμα Διεθνών Σχέσεων του ΟDTÜ (Μέσης Ανατολής Τεχνικό Πανεπιστήμιο). Το 1990 ξεκίνησε ως ασκούμενη στο γραφείο Άγκυρας της Milliyet, όπου για πάνω από 10 χρόνια κάλυπτε το διπλωματικό ρεπορτάζ. Έπειτα πέρασε στην τηλεόραση, εργαζόμενη πρώτα στο TV8 και στη συνέχεια στο γραφείο Άγκυρας του CNN Türk.

Παρακολούθησε εξελίξεις της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής σε ευρύ γεωγραφικό τόξο, από τις σχέσεις Τουρκίας–ΗΠΑ και Τουρκίας–ΕΕ μέχρι τον Καύκασο και τη Μέση Ανατολή. Πήρε συνεντεύξεις από πολλούς ξένους αξιωματούχους και κάλυψε επιτόπου συνόδους και παρασκηνιακές εξελίξεις σε ΟΗΕ, ΝΑΤΟ και ΕΕ.

Το 2004 εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη και, μετά το CNN Türk και την εφημερίδα Referans, εργάστηκε στη αγγλόφωνη Hürriyet Daily News (HDN). Ανέλαβε διάφορους ρόλους (συντονίστρια ειδήσεων, επιμελήτρια σελίδας σχολίων) και από το 2010, για δέκα χρόνια, έκανε τις εβδομαδιαίες συνεντεύξεις της Δευτέρας, συνεχίζοντας παράλληλα να γράφει αναλύσεις εξωτερικής πολιτικής.

Συμμετέχει σε συναντήσεις διεθνών think tanks ως ομιλήτρια/συντονίστρια και σχολιάζει σε ξένα μέσα. Ετοιμάζει το podcast AtlatmaHaber και είναι μέλος της Ένωσης Διπλωματικών Συντακτών, της Διεθνούς Ένωσης Δημοσιογράφων Σκι (Ski Club of International Journalist) και της πλατφόρμας «Γυναίκες στην Εξωτερική Πολιτική».

Τελευταία της έκδοση είναι το “Women, Peace and Security Agenda in Turkey and Women in Diplomacy: How to Integrate the WPS Agenda in Turkish Foreign Policy” («Η Ατζέντα Γυναίκες, Ειρήνη και Ασφάλεια στην Τουρκία και οι Γυναίκες στη Διπλωματία: Πώς να ενταχθεί η ατζέντα WPS στην τουρκική εξωτερική πολιτική»).

Από τον Δεκέμβριο του 2020 γράφει στο T24 και παρουσιάζει επίσης, κάθε εβδομάδα στο T24, την εκπομπή «Dış Politika ile İçli Dışlı» μαζί με την Buse Söğütlü.