Γράφει ο Σάι Γκαλ, SigmaLive

Στο Νταβός την περασμένη εβδομάδα, η κυριαρχία μπήκε στο τραπέζι. «Πλήρης πρόσβαση» στη Γροιλανδία, χωρίς ημερομηνία λήξης. Οι Βρυξέλλες αντέδρασαν άμεσα. Το Νουούκ ήταν ξεκάθαρο: η κυριαρχία δεν είναι διαπραγματεύσιμη. Στη Λευκωσία, την 1η Ιανουαρίου, η Κύπρος ανέλαβε την Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το μοναδικό κράτος-μέλος που ζει εδώ και μισό αιώνα με έδαφος αντιμετωπιζόμενο ως αντικείμενο παζαριού.

Η Γροιλανδία και η Κύπρος δεν είναι η ίδια περίπτωση. Η μία είναι αυτοδιοικούμενο έδαφος της Δανίας, η άλλη έδαφος της ΕΕ υπό ξένη κατοχή. Τον Ιανουάριο έγιναν το ίδιο ευρωπαϊκό πρόβλημα: κυριαρχία υπό πίεση χωρίς χρήση βίας. Η Ευρώπη μπορεί να απορρίψει τη Γροιλανδία ως μια διατλαντική ενόχληση. Αυτό είναι λάθος. Όταν το ευρωπαϊκό έδαφος μετατρέπεται σε διαπραγματευτικό περιουσιακό στοιχείο, το προηγούμενο ταξιδεύει. Φτάνει στην Κύπρο. Και η Κύπρος είναι έτοιμη — όχι από απαίτηση, αλλά από σχεδιασμό — κρατώντας την Προεδρία του Συμβουλίου.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η ισχύς σπάνια αυτοανακηρύσσεται με σημαίες. Λειτουργεί μέσω διαδικασίας: ποιος προεδρεύει στη συνεδρίαση, ποιος γράφει τον συμβιβασμό, τι μπαίνει στην ατζέντα, τι γίνεται συμπέρασμα του Συμβουλίου, τι αναβάλλεται ώσπου να σκληρύνει σε ρουτίνα. Η εκ περιτροπής Προεδρία είναι φτιαγμένη γι’ αυτή τη μορφή ισχύος. Η Κύπρος προεδρεύει τώρα στη μηχανή που μετατρέπει 27 κυριαρχίες σε μία θέση, ακριβώς τη στιγμή που η Ευρώπη καλείται να αποφασίσει αν η ίδια η κυριαρχία είναι διαπραγματεύσιμη.

Το μάθημα που προσφέρει η Κύπρος στη Δανία και τη Γροιλανδία δεν είναι σύνθημα. Είναι μέθοδος.

Ποτέ μην επιτρέπεις να επαναπλαισιωθεί ένα ζήτημα κυριαρχίας ως ζήτημα ευκολίας. Από τη στιγμή που η «πρόσβαση για λόγους ασφάλειας» γίνεται συζήτηση περί ιδιοκτησίας, το ζήτημα παύει να είναι άμυνα· γίνεται τίτλος κυριότητας. Η Κύπρος έχει δει επί δεκαετίες πώς οι πραγματιστικές διευθετήσεις στερεοποιούνται σε πολιτική αρχιτεκτονική. Στη Γροιλανδία, ο πειρασμός θα είναι να προσφερθούν πρόσβαση, εγκαταστάσεις και παραχωρήσεις για να κατευναστεί η πίεση. Αυτό μπορεί να διευκολύνει την εβδομάδα. Δηλητηριάζει τη δεκαετία, αποδεικνύοντας ότι ο εξαναγκασμός αποδίδει.

Η συναίνεση πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τεχνικός περιορισμός, όχι ως ηθική προτίμηση. Η Γροιλανδία είναι αυτοδιοικούμενη. Η Δανία είναι κυρίαρχη. Κάθε σοβαρή ευρωπαϊκή απάντηση οφείλει να σέβεται και τα δύο: καμία διαπραγμάτευση για τη Γροιλανδία χωρίς το Νουούκ, καμία πίεση στην Κοπεγχάγη βαφτισμένη ως «υπόθεση συμμάχων», καμία συμφωνία που να μετατρέπει έναν λαό σε μεταβλητή. Η Κύπρος γνωρίζει τι σημαίνει όταν τρίτοι «λύνουν» ένα νησί χωρίς το νησί. Όταν η συναίνεση παραμερίζεται, η διευθέτηση γίνεται θέατρο και η σύγκρουση μεταλλάσσεται αντί να τερματίζεται.

Η αξιοπιστία της Ευρώπης είναι πλέον ένας ενιαίος φάκελος. Αν η Ένωση αντιδρά στη Γροιλανδία με κατεπείγοντα χαρακτήρα, ενώ διαχειρίζεται την κατοχή της Κύπρου ως ρουτίνα, διδάσκει ένα σκληρό μάθημα: η ευρωπαϊκή εδαφική ακεραιότητα προστατεύεται μόνο απέναντι σε αντιπάλους, όχι απέναντι σε πιέσεις από συμμάχους ή υποψήφιους. Η Άγκυρα δεν θα χάσει αυτό το σήμα.

Η Κυπριακή Προεδρία μπορεί τώρα να μετατρέψει το σοκ της Γροιλανδίας σε δόγμα.

Επιχειρησιακή κυριαρχία είναι η ικανότητα υπεράσπισης του εδάφους και της λήψης αποφάσεων των κρατών-μελών μέσω εργαλείων που επιβάλλουν συνέπειες.

Τι μπορεί να κάνει η Κύπρος με την Προεδρία;
Όχι τα πάντα. Ακριβώς γι’ αυτό έχει σημασία. Η Κύπρος δεν μπορεί να χαράξει εξωτερική πολιτική, να προεδρεύσει στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων ή να αντικαταστήσει την Επιτροπή. Μπορεί όμως κάτι καθοριστικό: να διαμορφώσει τις αποφάσεις της Ένωσης έτσι ώστε η κυριαρχία να πάψει να είναι θέμα συζήτησης και να γίνει όρος ενσωματωμένος σε όλους τους φακέλους της ΕΕ.

Η Προεδρία μπορεί να προωθήσει συμπεράσματα του Συμβουλίου που συνδέουν την Αρκτική και τη Μεσόγειο με έναν κανόνα: το ευρωπαϊκό έδαφος και η κυρίαρχη επιλογή δεν είναι διαπραγματευτικά χαρτιά. Αυτό δεν είναι κλιμάκωση. Είναι υγιεινή. Αγκυρώνει τη Δανία και τη Γροιλανδία, ενώ στενεύει τον χώρο μέσα στον οποίο η Άγκυρα έχει κανονικοποιήσει την ιδέα ότι ένα κατεχόμενο τμήμα κράτους-μέλους της ΕΕ μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστό αποτέλεσμα. Υπό κυπριακή προεδρία, αυτό δεν διαβάζεται ως ιδιοτελές, αλλά ως ευρωπαϊκή αυτοάμυνα.

Το επεισόδιο της Γροιλανδίας ήρθε όχι μόνο μέσω ομιλιών, αλλά και μέσω απειλών δασμών. Η Ευρώπη διαθέτει εργαλεία γι’ αυτό, συμπεριλαμβανομένου του Μηχανισμού Αντιεξαναγκασμού, αλλά τα αχρησιμοποίητα εργαλεία σηματοδοτούν συγκατάθεση. Κατά τη διάρκεια της Προεδρίας της, η Κύπρος θα προεδρεύει στο Συμβούλιο όταν οι υπουργοί Εμπορίου συνεδριάζουν για την κοινή εμπορική πολιτική, τοποθετώντας τη Λευκωσία στο σημείο όπου η Ευρώπη αποφασίζει αν η οικονομική πίεση αντιμετωπίζεται με ανησυχία ή με αποτροπή. Αν η Ουάσιγκτον μάθει ότι η πίεση στη Δανία ενεργοποιεί ευρωπαϊκή αντίδραση με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και «μενού», το «με τον έναν ή τον άλλον τρόπο» παύει να είναι ύφος και γίνεται λάθος. Ένα μάθημα που μαθαίνεται στην Αρκτική θα αντηχήσει στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Γροιλανδία πλαισιώνεται ολοένα και περισσότερο γύρω από κρίσιμα ορυκτά και μελλοντικές αλυσίδες εφοδιασμού. Η Ευρώπη διαθέτει ήδη νομικό πλαίσιο για τα υπερπόντια εδάφη της και διαπραγματεύεται τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό. Η Κυπριακή Προεδρία μπορεί να πιέσει τα σχετικά δημοσιονομικά και εταιρικά πλαίσια ώστε να προσφέρουν στη Γροιλανδία κάτι ισχυρότερο από συμπάθεια: προβλέψιμη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, κοινά πρότυπα και επενδύσεις που σέβονται την τοπική αρχή. Αντιμετωπίζοντας τη Γροιλανδία ως εταίρο που επιλέγει, όχι ως έπαθλο προς κατάκτηση, η Ευρώπη αποδεικνύει στην πράξη την κυριαρχία. Η Κύπρος, που έχει διατηρήσει νομική συνέχεια παρά τον διαταραγμένο έλεγχο, είναι η κατάλληλη Προεδρία για να το υποστηρίξει.

Αυτή την εβδομάδα, ο απεσταλμένος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ συναντά τους Κύπριους διαπραγματευτές και τους δύο ηγέτες στη Λευκωσία. Ο χρόνος έχει σημασία. Καθώς η Γροιλανδία δείχνει πόσο γρήγορα μπορούν να κινηθούν οι φάκελοι κυριαρχίας, η Κύπρος μπορεί να διασφαλίσει ότι η στήριξη της ΕΕ στη διαδικασία του ΟΗΕ ενσωματώνεται στη διακυβέρνηση: συνοχή σε βοήθεια, στο καθεστώς της Πράσινης Γραμμής, στην ενέργεια και στη ψηφιακή συμμόρφωση — σε κάθε διεπαφή όπου η Ευρώπη μπορεί να ενισχύσει την ενότητα ή να επιτρέψει να βαθύνει ο διαχωρισμός.

Η κατοχή δεν θα τερματιστεί μόνο με χαρτιά. Αλλά συντηρείται από χαρτιά και από τη συνήθεια της Ευρώπης να κανονικοποιεί το ανώμαλο. Αυτή η συνήθεια μπορεί να σπάσει εκ των έσω.

Το λεπτό σημείο είναι η Ουάσιγκτον.
Οι τελευταίες ημέρες έδειξαν ότι δεν έρχεται αξιόπιστη εξωτερική διάσωση ούτε αρχιτεκτονική πολιτικής που να αποκαθιστά την κυπριακή κυριαρχία. Η Γροιλανδία ξεκαθάρισε το μοτίβο. Όταν συμμαχικό έδαφος αντιμετωπίζεται ως διαπραγματεύσιμος χώρος αντί ως κυριαρχία προς αποκατάσταση, η μόχλευση αντικαθιστά την αρχή και η ανοχή τετελεσμένων γίνεται στρατηγική. Αυτό δεν είναι εχθρότητα προς την Κύπρο ούτε αδιαφορία για τη μοίρα της. Είναι μια στρατηγική στάση που προκρίνει την πρόσβαση, την ευελιξία και τη συναλλαγή έναντι της αποκατάστασης και της μονιμότητας. Η επανένωση δεν θα μεσολαβηθεί απ’ έξω ούτε θα εγγυηθεί από εταίρους των οποίων τα πλαίσια αντιμετωπίζουν την κυριαρχία ως ρυθμιζόμενη. Η ευθύνη έχει μετατοπιστεί. Τα εργαλεία, το δίκαιο και το καθήκον βρίσκονται πλέον εκεί όπου βρίσκεται η ιδιότητα μέλους: μέσα στην ίδια την Ευρώπη.

Η Προεδρία της Κύπρου έχει σημασία, για την Ευρώπη και για την Κύπρο. Υπό την κυπριακή προεδρία, η Ένωση θέτει έναν κανόνα: κανένας εξαναγκασμός, καμία παράκαμψη της συναίνεσης, καμία ανοχή στον εδαφικό αναθεωρητισμό. Η Δανία και η Γροιλανδία θωρακίζονται· ο χώρος της Άγκυρας στενεύει.

Η Κύπρος δεν θα επανενωθεί μέχρι τον Ιούνιο, αλλά η Ευρώπη προβαίνει σε μία καθοριστική διευκρίνιση: η Κύπρος δεν είναι μια παγωμένη διαμάχη στην περιφέρεια, αλλά δοκιμασία της ευρωπαϊκής εδαφικής ακεραιότητας. Η Γροιλανδία στην κορυφή του χάρτη και η Κύπρος στο κάτω μέρος, η μία πιεζόμενη από την όρεξη, η άλλη από τη βία, αποκαλύπτουν την ίδια αλήθεια. Η κυριαρχία δεν προστατεύεται με διακηρύξεις, αλλά με συστήματα που δεν μπορούν να ανταλλαχθούν.

Για έξι μήνες, η Κύπρος κρατά το σφυρί του Συμβουλίου. Αυτός ο χρόνος αρκεί για να αποκαταστήσει μια πειθαρχία που η Ευρώπη έχει ξεχάσει και να την εφαρμόσει εκεί όπου απέτυχε για πενήντα χρόνια — στην ίδια την Κύπρο.