Επιμέλεια: Γιάννης Πεγειώτης

Η κρίση που άνοιξε με το πλήγμα κατά της RAF Ακρωτηρίου μεταφέρει τη φωτιά της σύγκρουσης στην Ανατολική Μεσόγειο και βάζει την Κυπριακή Δημοκρατία σε καθεστώς αυξημένης επιφυλακής, με την Αθήνα να περνά από τις δηλώσεις στη χειροπιαστή ενίσχυση: αποστολή φρεγατών και μαχητικών F-16, στο πλαίσιο αποφάσεων του ΚΥΣΕΑ και συντονισμού σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο.

Η ελληνική κίνηση: φρεγάτες και F-16 στην Πάφο

Το ΕΡΤNews μεταδίδει ότι στην Κύπρο κατευθύνονται δύο ελληνικές φρεγάτες (με αναφορά στη «Κίμων» και δεύτερη μονάδα) και ότι δύο ζεύγη F-16 έχουν ήδη προσγειωθεί στη βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο, ως άμεσο μέτρο αποτροπής και προστασίας.

Από κυπριακής πλευράς, κυβερνητικές τοποθετήσεις κινούνται στη γραμμή ότι τα μέτρα είναι προληπτικά, μέσα σε ρευστό περιβάλλον απειλής, με επίκεντρο τις περιοχές γύρω από τις βρετανικές εγκαταστάσεις και κρίσιμες υποδομές.

Τι συνέβη στο Ακρωτήρι: χτύπημα, συναγερμοί, αναχαιτίσεις

Το διεθνές ειδησεογραφικό αποτύπωμα καταγράφει ότι η βάση χτυπήθηκε από drone (με αναφορές για ελάχιστες ζημιές και χωρίς απώλειες), ενώ ακολούθησαν νέοι συναγερμοί και κινητοποίηση. Το Reuters μετέδωσε εκκένωση στο αεροδρόμιο Πάφου μετά από ύποπτο ίχνος στο ραντάρ, ενώ καταγράφηκαν σειρήνες και απογειώσεις αεροσκαφών από το Ακρωτήρι.
Παράλληλα, διεθνή μέσα αναφέρουν ότι μετά το αρχικό περιστατικό υπήρξαν πρόσθετες απειλές/κινήσεις drones προς την περιοχή της βάσης.

Η «σκιά» του Φιλελευθέρου: απειλές IRGC για εντατικοποίηση πληγμάτων

Την ίδια ώρα, στη Λευκωσία αυξάνει η ανησυχία μετά από δημοσίευμα του Φιλελευθέρου που μεταφέρει απειλές ανώτατου αξιωματούχου των Φρουρών της Επανάστασης για κλιμάκωση πυραυλικών πληγμάτων κατά της Κύπρου, με το σκεπτικό ότι οι ΗΠΑ έχουν ενισχύσει τη στρατιωτική παρουσία στο νησί.
Εδώ η ουσία είναι διπλή:

1. επιχειρείται να μπει η Κύπρος στο κάδρο ως “κόμβος” της δυτικής παρουσίας,

2. να δημιουργηθεί ψυχολογική πίεση σε πληθυσμό και πολιτική ηγεσία, ειδικά σε περιοχές κοντά σε βάσεις/υποδομές.

Το κρίσιμο ερώτημα: θα υπάρξει συνέχεια στις επιθέσεις κατά των βρετανικών βάσεων;

Με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Υπάρχουν ήδη ενδείξεις «συνέχειας» σε επίπεδο απειλής (συναγερμοί/ραντάρ/ύποπτα ίχνη και αναφορές για πρόσθετα drones) και σε επίπεδο ρητορικής κλιμάκωσης (δημόσιες απειλές).
Αυτό που δεν έχει κλειδώσει είναι η μορφή και η ένταση: άλλο πράγμα η παρενόχληση/δοκιμή αεράμυνας με UAV, άλλο ένα μαζικό κύμα που θα επηρεάσει ευρύτερα το νησί και τις πτήσεις/υποδομές.

Η εικόνα προς τα έξω: ΕΕ, Λονδίνο, Ουάσιγκτον – και το μήνυμα Αθήνας

Η Ελλάδα, στέλνοντας πλοία και μαχητικά, δείχνει ότι αντιμετωπίζει το επεισόδιο ως απειλή που “ακουμπά” την ασφάλεια κράτους-μέλους της ΕΕ και την περιφερειακή σταθερότητα. Από την άλλη, το Λονδίνο επιμένει ότι οι κινήσεις του έχουν αμυντικό χαρακτήρα, ενώ η ίδια η βάση του Ακρωτηρίου παραμένει κομβικό σημείο για επιχειρήσεις/επιτήρηση στην περιοχή—άρα και προφανής στόχος πίεσης.

Το συμπέρασμα της στιγμής είναι καθαρό: η Κύπρος δεν μπορεί να μείνει μόνο σε ανακοινώσεις. Θέλει αεράμυνα, επιτήρηση, διαλειτουργικότητα και πολιτική κάλυψη. Η Αθήνα επέλεξε να δώσει σήμα με μέσα και όχι με λόγια.

Στο επίκεντρο της εκπομπής «Geopolitics» στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής» βρέθηκε η εσωτερική γεωγραφία του κινήματος MAGA (Make America Great Again) και το πώς αυτή μεταφράζεται σε εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, με αφορμή την κλιμάκωση γύρω από το Ιράν. Καλεσμένος ήταν ο Ραφαήλ Καλυβιώτης, υποψήφιος διδάκτορας γεωπολιτικής και πολιτικός επιστήμονας, ο οποίος ανέλυσε τις τάσεις, τα ρήγματα και τις αντιφάσεις του τραμπισμού, αλλά και τη μεγάλη στρατηγική πίσω από τις κινήσεις της Ουάσιγκτον.

Ο κ. Καλυβιώτης περιέγραψε το MAGA ως πολιτική κατασκευή που «έδεσε» την άνοδο του Ντόναλντ Τραμπ με μια κρίσιμη κοινωνική δεξαμενή: τους λεγόμενους “Middle American Radicals”, πολίτες από τα μεσαία στρώματα που –όπως είπε– είχαν βρεθεί εκτός της παραδοσιακής κομματικής ταύτισης και επηρεάστηκαν από την απώλεια θέσεων εργασίας λόγω παγκοσμιοποίησης. Σε αυτό το πλαίσιο, τα μηνύματα “America First” και «να ξανακάνουμε την Αμερική μεγάλη» παρουσιάστηκαν ως ρητορικό «διαζύγιο» με τις δυνάμεις των πολυεθνικών και ως συμμαχία με τους «απλούς και κανονικούς» Αμερικανούς.

Κομβικό σημείο της ανάλυσης ήταν ότι ένα μεγάλο κομμάτι της βάσης του MAGA διατηρεί νεο-απομονωτιστικά χαρακτηριστικά: δεν θέλει «ατελείωτους πολέμους» και αντιμετωπίζει με καχυποψία τις επεμβάσεις. Εκεί, κατά τον ίδιο, εξηγείται και η εσωτερική τριβή που προκαλούν κινήσεις των ΗΠΑ σε μέτωπα όπως το Ιράν ή η Βενεζουέλα: ένα μέρος του κινήματος θεωρεί ότι ο Τραμπ «δεν τήρησε τις υποσχέσεις του» στον βαθμό που το έκανε στην πρώτη θητεία.

Στην ίδια γραμμή, σχολίασε το ρήγμα εντός του MAGA γύρω από την ισραηλινοαμερικανική επίθεση στο Ιράν, επισημαίνοντας πως συνυπάρχουν αντικρουόμενες φωνές: από όσους την καταδικάζουν ως «αποκρουστική και κακή» έως εκείνους που τη θεωρούν πιθανό ιστορικό επίτευγμα, εφόσον υπάρξει γρήγορη επιτυχία. Ο ίδιος επέμεινε ότι η ανάλυση δεν ταυτίζεται με «λήψη θέσης» και άνοιξε τη συζήτηση προς μια ευρύτερη θεματική: τα προβλήματα των πολυπολιτισμικών κοινωνιών, όπου οργανωμένες μειοψηφίες, χρήμα και επικοινωνιακή επιρροή μπορούν –όπως υποστήριξε– να επηρεάζουν τη συμπεριφορά του μέσου ψηφοφόρου.

Παράλληλα, έκανε σαφή διάκριση: χαρακτήρισε τα πλήγματα «χειρουργικά», όμως τόνισε ότι δεν δικαιολογούνται στη βάση του διεθνούς δικαίου, ενώ δήλωσε «εναντίον των αλλαγών καθεστώτων» μέσω εξωτερικής παρέμβασης. Στο ίδιο σημείο ανέδειξε και την «εσωτερική αντίφαση» του America First: απομονωτισμός από τη μία, αλλά από την άλλη η ανάγκη να μην αφήσει η Ουάσιγκτον την Κίνα να διεισδύει σε κρίσιμες περιφέρειες επιρροής – κάτι που, όπως είπε, το «βαθύ κράτος» γνωρίζει πολύ καλά.

Κατά τον κ. Καλυβιώτη, η ουσιαστικότερη τομή της εποχής Τραμπ δεν είναι απλώς πολιτική, αλλά δομική: υποστήριξε ότι η άνοδος Τραμπ «έβγαλε τις πολυεθνικές» από τον σκληρό πυρήνα του αμερικανικού κράτους και επανέφερε λογική κρατικού συμφέροντος, κάνοντας αναφορά στο βεσφαλιανό πλαίσιο και στη raison d’état. Στο ίδιο σχήμα ενέταξε την κριτική του προς κύκλους που, όπως είπε, μέσω του World Economic Forum επιδίωκαν ένα «πρόπλασμα παγκόσμιου κράτους».

Ενόψει των midterms, προέβλεψε ότι ο Τραμπ πιθανότατα θα έχει απώλειες λόγω της παράδοσης που «τιμωρεί» το κυβερνών κόμμα στις ενδιάμεσες εκλογές, αλλά και λόγω της δυσαρέσκειας για τις επεμβάσεις στο εξωτερικό. Από την άλλη, σημείωσε πως υπάρχει ισχυρό κομμάτι βάσης που στηρίζει τον Τραμπ για ζητήματα όπως η παράνομη μετανάστευση, η ατζέντα κατά της woke κουλτούρας και η μείωση φόρων.

Στο διεθνές επίπεδο, έθεσε ως «τελικό στρατηγικό στόχο» των ΗΠΑ την Ταϊβάν και την ανάσχεση της Κίνας, υποστηρίζοντας ότι κινήσεις σε Ιράν, Βενεζουέλα, Μεξικό, Κούβα και Ευρώπη εντάσσονται σε μία ιεράρχηση που υπηρετεί αυτή τη μεγάλη προτεραιότητα. Ειδικά για το Ιράν, το περιέγραψε ως κρίσιμο κομμάτι της χερσαίας απόληξης του Νέου Δρόμου του Μεταξιού, που επιχειρεί να παρακάμψει τις θαλάσσιες μεταφορές, άρα –κατά την εκτίμησή του– να ανατρέψει την αγγλοσαξονική ναυτική γεωπολιτική παράδοση.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη δύναμη των συμβόλων. Ο κ. Καλυβιώτης εξήγησε ότι τα σύμβολα λειτουργούν ως «κόλλα» συλλογικής ταυτότητας: από τα ρωμαϊκά λάβαρα έως τα καπελάκια MAGA, τα οποία –όπως είπε– προσέφεραν αίσθηση συμμετοχής σε συλλογική αντίσταση. Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και επιλογές όπως η ενδυματολογική παρουσία του Νετανιάχου σε επαφές υψηλού συμβολισμού, τις ονομασίες επιχειρήσεων με “Lion”, αλλά και τη ρητορική κορυφαίων Αμερικανών αξιωματούχων.

Συνδέοντας το πολιτισμικό στοιχείο με τη γεωπολιτική, έκανε ειδική αναφορά στον IMEC, σημειώνοντας ότι αφορά άμεσα την Ελλάδα, καθώς διαμορφώνει νέο εμπορικό-ενεργειακό πλέγμα με Ινδία–Σαουδική Αραβία–Ισραήλ–Κύπρο–Ελλάδα. Παράλληλα άσκησε κριτική στο ελληνικό κράτος για «έξοδο από την εξίσωση» περιοχών όπως η Σομαλιλάνδη, τις οποίες συνέδεσε με ανταγωνισμούς στο Κέρας της Αφρικής.

Κλείνοντας, έριξε το βάρος στα ΜΜΕ: τόνισε ότι ο πρώτος ρόλος τους είναι η κατάθεση των γεγονότων, αλλά ο δεύτερος –και εξίσου κρίσιμος– είναι ο έλεγχος της εξουσίας, όποιας μορφής. Μάλιστα σημείωσε ότι η απόσταση ελίτ–εθνών στη Δύση έχει μεγαλώσει και ότι η μάχη για «επιστροφή στην κανονική λειτουργία» των θεσμών και της ενημέρωσης θα κρίνει πολλά στη συνέχεια.

Με «πικρό καφέ» άνοιξε η εκπομπή «Καφές της Κυριακής» στις «Ανιχνεύσεις WebTV», με τον παρουσιαστή να βάζει εξαρχής το πλαίσιο: πολεμικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και ένα ντόμινο αβεβαιότητας που –όπως ειπώθηκε– κανείς δεν μπορεί ακόμη να “δέσει” σε ασφαλές σενάριο.

Στο επίκεντρο της συζήτησης τέθηκε η πληροφορία που μεταφέρθηκε στην εκπομπή ως «επιβεβαιωμένη από επίσημα κρατικά μέσα του Ιράν» για τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ, με τους συνομιλητές να περιγράφουν ένα περιβάλλον όπου η «επόμενη μέρα» θα κριθεί από τη συνοχή των μηχανισμών εξουσίας, τη δυνατότητα επιχειρησιακής συνέχειας και το αν η σύγκρουση θα περάσει από την αεροπορική/πυραυλική φάση σε πιο επικίνδυνες μορφές κλιμάκωσης.

Στο πάνελ συμμετείχαν ο Βασίλης Κυρατζόπουλος, ο υποναύαρχος ε.α. Δημήτρης Τσαϊλάς, ο αντιστράτηγος ε.α. (και μέχρι πρόσφατα διοικητής Ειδικών Δυνάμεων) Νικόλαος Γιαννόπουλος, ο στρατιωτικός σύμβουλος Θρασύβουλος Ευτυχίδης και ο ιρανολόγος Αλέξης Λεκάκης, ενώ στη συνέχεια εντάχθηκε στην εκπομπή και ο επίτιμος αρχηγός ΓΕΑ πτέραρχος ε.α. Χρήστος Χριστοδούλου, δίνοντας την αεροπορική ανάγνωση της επιχείρησης.

Η πολιτική αποτίμηση από τον Θρασύβουλο Ευτυχίδη κινήθηκε σε “σκληρή γραμμή”: χαρακτήρισε το πλήγμα ΗΠΑ–Ισραήλ ως παράνομο κατά το διεθνές δίκαιο, με αιχμή ότι δεν τεκμηριώνεται “επικείμενη απειλή” και ότι η αναλογικότητα είναι εκτός κάδρου. Παράλληλα, ανέδειξε τον κίνδυνο γενικευμένης ανάφλεξης, επιμένοντας ότι χωρίς οργανωμένη αντιπολίτευση στο εσωτερικό του Ιράν, η “αλλαγή καθεστώτος” δεν παράγεται αξιόπιστα μόνο από αεροπορικά χτυπήματα.

Ο Αλέξης Λεκάκης, από τη σκοπιά του ιρανικού εσωτερικού, μίλησε για μια κοινωνία διχασμένη, αλλά όχι “ελεύθερο πεδίο” για ανατροπή. Περιέγραψε –όπως ειπώθηκε στην εκπομπή– τις συνταγματικές διαδικασίες διαδοχής (μεταβατικό τριμελές συμβούλιο και στη συνέχεια εκλογή νέου ανώτατου ηγέτη από τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων), υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για θεσμοποιημένο σύστημα με μηχανισμούς αναπλήρωσης ακόμη και μετά από βαριές απώλειες στην κορυφή.

Στο επιχειρησιακό σκέλος, ο πτέραρχος ε.α. Χρήστος Χριστοδούλου έβαλε “φρένο” στις βεβαιότητες: η αεροπορία μπορεί να πετύχει εντυπωσιακά αποτελέσματα, όχι όμως ανατροπές από μόνη της. Επέμεινε ότι τέτοιες επιχειρήσεις απαιτούν βάθος πληροφοριών, διασταύρωση και “άνθρωπο από μέσα”, ενώ υπογράμμισε πως στον πόλεμο «πρώτο θύμα είναι η αλήθεια», προειδοποιώντας για επικοινωνιακή ομίχλη και αντιφατικές αφηγήσεις.

Ο αντιστράτηγος ε.α. Νικόλαος Γιαννόπουλος περιέγραψε την κλιμάκωση ως σύγκρουση σε τρία ταυτόχρονα πεδία: στρατιωτικό, περιφερειακό και θεσμικό/νομιμοποίησης (ΟΗΕ και διεθνές ακροατήριο). Τόνισε τον κίνδυνο “λάθους υπολογισμού” και έδωσε έμφαση στην οικονομία του πολέμου: ασφάλιστρα, ναυτιλιακό κόστος και πίεση στις θαλάσσιες διόδους, με ειδική αναφορά στα Στενά του Ορμούζ.

Η παρέμβαση του Δημήτρη Τσαϊλά έβαλε στο τραπέζι το κεντρικό ερώτημα στρατηγικής: μπορεί αεροπορική/πυραυλική ισχύς να παράγει “αποφασιστικό πολιτικό αποτέλεσμα”; Η απάντησή του κινήθηκε στη ρεαλιστική σχολή: τα πλήγματα διαμορφώνουν το πεδίο, αλλά ο έλεγχος της πολιτικής πραγματικότητας συνήθως απαιτεί “boots on the ground” ή, εναλλακτικά, έτοιμους εσωτερικούς φορείς που θα καλύψουν το κενό εξουσίας – αλλιώς το αποτέλεσμα είναι αναστάτωση χωρίς διαδοχή, δηλαδή χάος.

Στο δεύτερο μέρος άνοιξε και η παράμετρος “Τουρκία”, με αναφορά σε δήλωση Ερντογάν (όπως μεταφέρθηκε στον αέρα) που κρατά αποστάσεις από όλες τις πλευρές, αλλά καταδικάζει και τα ιρανικά πλήγματα σε χώρες του Κόλπου. Η συζήτηση πήγε, επίσης, στη μεγάλη εικόνα της ενέργειας: ποιος κερδίζει από ένα “σφίξιμο” ή κλείσιμο του Ορμούζ, ποιος πληρώνει τον λογαριασμό και γιατί η Ευρώπη κινδυνεύει να βρεθεί ξανά ο “φτωχός συγγενής” σε τιμές, κόστος ζωής και ενεργειακή ασφυξία.

Δείτε την εκπομπή: