Αναλύσεις
Η Τουρκία παγιώνει τετελεσμένα στην Κύπρο με φόντο το Ιράν
Η ανάπτυξη τουρκικών F-16 και αντιαεροπορικών συστημάτων στον κατεχόμενο βορρά της Κύπρου δεν συνιστά συγκυριακή απάντηση στην περιφερειακή κρίση, αλλά μέρος μιας μακρόπνοης στρατηγικής εδραίωσης και αναθεώρησης στην Ανατολική Μεσόγειο. Άρθρο του Σάι Γκαλ.
Ο πόλεμος ευκαιρίας της Άγκυρας
Γράφει ο Σάι Γκαλ, Το Βήμα
Ο πόλεμος τραβά το βλέμμα. Η στρατηγική κινείται αλλού. Ενώ ο κόσμος παρακολουθεί ένα πεδίο μάχης, οι χάρτες αλλάζουν. Η ανατολική Μεσόγειος είναι ένα από αυτά.
Ενώ ο πόλεμος με το Ιράν κυριαρχεί στον ορίζοντα, η Άγκυρα έχει ανεβάσει τη στάση της στον κατεχόμενο βορρά της Κύπρου. Η ανάπτυξη F-16 και αντιαεροπορικών συστημάτων παρουσιάστηκε ως προληπτικό μέτρο, ενώ πύραυλοι διέσχιζαν τους ουρανούς της περιοχής. Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για τοποθέτηση με ορίζοντα τη δεκαετία, όχι την εβδομάδα. Η κίνηση ήταν σκόπιμη, τοποθετημένη εκεί όπου η Άγκυρα αναμένει τον μικρότερο έλεγχο.
Η στάση της Τουρκίας απέναντι στην Τεχεράνη δεν είναι ουδετερότητα. Είναι διατήρηση. Η Άγκυρα αντιτίθεται στην κλιμάκωση, διατηρεί δεσμούς και αποφεύγει την αντιπαράθεση, ακόμη κι ενώ πύραυλοι διασχίζουν τους ουρανούς της περιοχής. Το επεισόδιο της Ισκεντερούν αποκάλυψε το μοτίβο: ένα πλήγμα που αρχικά παρουσιάστηκε ως απόδειξη ότι και η Τουρκία βρισκόταν υπό ιρανική επίθεση και στη συνέχεια, διακριτικά, αποδόθηκε σε πύραυλο που πιθανότατα κατευθυνόταν προς την Κύπρο. Η αφήγηση μετατοπίστηκε. Η σαφήνεια δεν ήταν ποτέ ο στόχος. Η τοποθέτηση ήταν. Στρατηγικά, τίποτε δεν άλλαξε. Η Τουρκία δεν αποτελεί μέρος της πίεσης προς το Ιράν. Αποτελεί μέρος του μηχανισμού που συντηρεί την Τεχεράνη. Η Τεχεράνη λαμβάνει αυτό που ο πόλεμος απαιτεί περισσότερο: κάλυψη, χώρο και χρόνο. Η Άγκυρα δεν χρειάζεται να νικήσει το Ιράν. Χρειάζεται το καθεστώς να αντέξει. Ένα άλυτο ιρανικό ζήτημα κρατά την περιοχή ασταθή και την προσοχή στραμμένη αλλού. Όταν ο πόλεμος πλησίασε τον τουρκικό εναέριο χώρο, η Άγκυρα δεν άνοιξε μέτωπο κατά της Τεχεράνης. Ενίσχυσε το στρατιωτικό της αποτύπωμα στον κατεχόμενο βορρά. Αυτή η επιλογή τα λέει όλα για το πού επιδιώκει η Άγκυρα να αποκτήσει πλεονέκτημα.
Η Κύπρος δεν είναι στρατηγική. Είναι μοχλός πίεσης. Η Άγκυρα αντιμετωπίζει το νησί ως προωθημένη θέση για προβολή ισχύος σε ολόκληρη τη λεκάνη της ανατολικής Μεσογείου. Τα αεροσκάφη μειώνουν τον χρόνο προειδοποίησης και επεκτείνουν την ακτίνα δράσης. Οι προσωρινές αναπτύξεις μετατρέπονται σε συνήθη αεροπορική αστυνόμευση. Αξιωματούχοι μιλούν ήδη για φάσεις, για στρώματα αεράμυνας και για drones. Αυτό δεν είναι σχέδιο έκτακτης ανάγκης. Είναι εδραίωση.
Τίποτε από αυτά δεν είναι αυτοσχεδιασμός. Είναι προετοιμασία, που γίνεται με την πεποίθηση ότι το ΝΑΤΟ θα ανεχθεί στην Κύπρο ό,τι δεν θα δεχόταν ποτέ αλλού.
Η ειρωνεία είναι προφανής. Τούρκοι αξιωματούχοι κατηγόρησαν την Ελλάδα ότι εκμεταλλεύεται τις περιφερειακές κρίσεις στο Αιγαίο. Κι όμως, η μετατροπή της αναταραχής σε μοχλό πίεσης έχει γίνει αντανακλαστικό της Άγκυρας. Ο πρόεδρος Ερντογάν έχει δηλώσει ότι η Τουρκία εξουδετερώνει απειλές στην πηγή τους, πέρα από τα σύνορά της. Το δόγμα εκτείνεται από τη βόρεια Συρία έως το Ιράκ και διασχίζει τις θάλασσες. Η διασυνοριακή δράση είναι ρουτίνα.
Η Κύπρος είναι το επόμενο στάδιο ενός μοτίβου που προϋπήρχε αυτού του πολέμου. Το 2019 τουρκικά drones εμφανίστηκαν στο αεροδρόμιο του Γετσιτκάλε, για να υποστηρίξουν υπεράκτιες ενεργειακές επιχειρήσεις. Το 2020 ναυτικές αναπτύξεις συνόδευσαν αποστολές ερευνών κοντά στην Κύπρο, καθώς η Άγκυρα δοκίμαζε τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της σε αμφισβητούμενα ύδατα. Οι ναυτικές οδηγίες επεκτάθηκαν σε ολόκληρο το Αιγαίο,
προβάλλοντας δικαιώματα υφαλοκρηπίδας και αμφισβητώντας την ερευνητική δραστηριότητα γειτονικών κρατών. Μεμονωμένα μοιάζουν τακτικές κινήσεις. Μαζί συνιστούν δόγμα.
Η Άγκυρα παρουσιάζει μια λύση δύο κρατών για την Κύπρο ως την πιο ρεαλιστική διευθέτηση. Πρόσωπα εντός του κυβερνητικού συνασπισμού έθεσαν το ενδεχόμενο βαθύτερης ενσωμάτωσης μεταξύ της Τουρκίας και της οντότητας του βορρά. Το αν τέτοιες προτάσεις θα υλοποιηθούν είναι δευτερεύον. Ο σκοπός τους είναι να διευρύνουν το πεδίο αυτού που η Άγκυρα θεωρεί δυνατό. Η στρατιωτική πραγματικότητα και η πολιτική αφήγηση πλέον συγκλίνουν.
Η Τουρκία δεν είναι πια μια απρόθυμη δύναμη του status quo στην ανατολική Μεσόγειο. Είναι μια αναθεωρητική δύναμη και η Κύπρος είναι το πεδίο δοκιμής της.
Αυτό το ένστικτο να δρα ενώ οι άλλοι κοιτούν αλλού δεν είναι καινούργιο. Η επέμβαση στην Κύπρο το 1974 εκτυλίχθηκε ενώ η Ουάσιγκτον ήταν παραλυμένη από το Watergate και η αμερικανική κυβέρνηση απορροφημένη από εσωτερική κρίση. Δεκαετίες νωρίτερα, η ενσωμάτωση του Χατάι έγινε καθώς η Ευρώπη όδευε προς τον πόλεμο και το γαλλικό στρατηγικό περιθώριο είχε στενέψει. Αυτά δεν ήταν συμπτώσεις. Ήταν στιγμές απόσπασης προσοχής που η Άγκυρα αξιοποίησε. Κάθε επεισόδιο ενίσχυσε το ίδιο μάθημα: όταν οι σύμμαχοι είναι αποσπασμένοι, οι γραμμές πάνω στον χάρτη γίνονται διαπραγματεύσιμες.
Ούτε είναι η Τουρκία μόνη σε αυτό το ένστικτο. Τα κράτη επί μακρόν λειτουργούν κάτω από δανεική φωτιά. Η Συρία εντάχθηκε στον συνασπισμό κατά του Ιράκ στον Πόλεμο του Κόλπου και παγίωσε την κυριαρχία της στον Λίβανο μόλις η σύγκρουση ανακατεύθυνε την προσοχή. Η Ρωσία ενέτεινε τις επιχειρήσεις της στην ανατολική Ουκρανία αφότου ο πόλεμος στη Γάζα μετέφερε αλλού τους παγκόσμιους τίτλους. Η στρατηγική απόσπαση προσοχής είναι ευκαιρία.
Ο πόλεμος με το Ιράν έχει τραβήξει στόλους και αεροσκάφη στην περιοχή. Οι αεροδιάδρομοι είναι γεμάτοι με αναχαιτίσεις. Οι θαλάσσιες οδοί παρακολουθούνται. Ο κατεχόμενος βορράς έχει μετατραπεί στην προωθημένη βάση της Άγκυρας στην ανατολική Μεσόγειο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ανάπτυξη τουρκικών μαχητικών εκεί δεν είναι περιθωριακό θέατρο. Είναι μια απόπειρα διαμόρφωσης της γεωμετρίας ασφαλείας της περιοχής πριν τελειώσει ο πόλεμος.
Οι επόμενες κινήσεις θα είναι αθόρυβες. Η στρατηγική σπάνια ανακοινώνει τον εαυτό της. Μια εκ περιτροπής παρουσία μαχητικών θα κανονικοποιηθεί, αν δεν αμφισβητηθεί. Τα στρώματα αεράμυνας θα πυκνώσουν. Μη επανδρωμένες πλατφόρμες θα επιχειρούν συχνότερα από τον βορρά, ενώ οι αναγνωριστικές περιπολίες θα επεκτείνονται σε όλη την ανατολική Μεσόγειο. Καμία από αυτές τις κινήσεις δεν θα μοιάζει δραματική. Με τον χρόνο όμως θα επαναπροσδιορίζουν το θέατρο.
Ωστόσο, η στρατηγική που διεξάγεται υπό την κάλυψη ενός άλλου πολέμου κουβαλά ένα παράδοξο. Τα κράτη που εκμεταλλεύονται την απόσπαση προσοχής θεωρούν ότι είναι αόρατα. Σπάνια το πετυχαίνουν. Όταν δυνάμεις συσσωρεύουν στρατιωτικά μέσα σε μια περιοχή, οι αισθητήρες πολλαπλασιάζονται, η επιτήρηση εντείνεται και η πληροφορία κυκλοφορεί ακαριαία. Ό,τι κάποτε περνούσε απαρατήρητο, τώρα καταγράφεται παντού.
Το νομικό πλαίσιο που περιβάλλει το νησί ενισχύει ακόμη περισσότερο την επιτήρηση. Διεθνείς αποφάσεις και ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών αναγνωρίζουν μόνο την Κυπριακή Δημοκρατία και απορρίπτουν τη
νομιμότητα της οντότητας του βορρά. Η ενίσχυση στρατιωτικών υποδομών δεν αναιρεί αυτές τις διαπιστώσεις. Βαθαίνει το σχετικό αρχείο.
Υπάρχει και μια αντίφαση στη στάση της Άγκυρας. Η κρίση που επέτρεψε την ανάπτυξη δυνάμεων αποκάλυψε ταυτόχρονα την εξάρτηση της Τουρκίας από τη συλλογική αντιπυραυλική άμυνα, όταν ιρανικά βλήματα διέσχισαν τους ουρανούς της περιοχής. Οι αναχαιτίσεις έγιναν μέσω συμμαχικών συστημάτων, ενώ επιπλέον πυραυλικές συστοιχίες ενίσχυσαν την περιφερειακή ασπίδα. Ένα κράτος που διευρύνει το μέτωπο σε ένα θέατρο ενώ στηρίζεται σε εξωτερική προστασία σε ένα άλλο προβάλλει αυτονομία, αποκαλύπτοντας ταυτόχρονα εξάρτηση.
Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και το Λονδίνο δεν είναι θεατές. Κάθε αποδοχή μιας «προσωρινής» ανάπτυξης εντάσσει την Κύπρο σε μια διαφορετική τάξη ασφαλείας. Η Άγκυρα υπολογίζει σε αυτή την ανοχή. Το κάνει εδώ και δεκαετίες. Κάθε αναπάντητη κίνηση μετατρέπει την Κύπρο από ευρωπαϊκό πρόβλημα σε ευρωπαϊκή επιλογή.
Ακόμη και η υποτιθέμενη μετόπισθεν δεν είναι χωρίς τριβές. Η βόρεια Κύπρος φιλοξενεί μεγάλο τουρκικό στρατιωτικό αποτύπωμα, ωστόσο τμήματα του πληθυσμού της αμφισβητούν την πολιτική κατεύθυνση της Άγκυρας και την κοινωνική επιρροή της. Το στρατηγικό βάθος είναι ισχυρότερο όταν η κοινωνία πίσω του είναι ευθυγραμμισμένη. Όταν η ένταση αυξάνεται, η στρατιωτικοποίηση μπορεί να παράγει το αντίθετο αποτέλεσμα.
Οι κινήσεις που γίνονται υπό συνθήκες απόσπασης προσοχής καταγράφονται πιο προσεκτικά από εκείνες που γίνονται σε συνθήκες ηρεμίας. Κάθε ανάπτυξη αφήνει συντεταγμένες.
Ο πόλεμος επιταχύνει τη στρατηγική. Ενώ ο κόσμος παρακολουθεί το Ιράν, η Άγκυρα ξανασχεδιάζει τον χάρτη της ανατολικής Μεσογείου.
Αλλά οι χάρτες λειτουργούν και προς τις δύο κατευθύνσεις.
Κάθε νέα θέση επεκτείνει την εμβέλεια και σταθεροποιεί την ευαλωτότητα. Κάθε υπόστεγο αεροσκαφών, κάθε διαδρομή περιπολίας και κάθε ραντάρ ορίζοντα μπαίνει σε φάκελο, σε μοντέλο, σε σχέδιο έκτακτης ανάγκης.
Τα κράτη που δρουν κάτω από δανεική φωτιά συχνά συγχέουν την απόσπαση προσοχής με την ασυλία. Δεν είναι ασυλία. Είναι αποκάλυψη.
Και πάνω στην αποκάλυψη αναλαμβάνεται δράση.
Η προσοχή μετατοπίζεται. Ο χάρτης όχι.
GEOPOLITICO
Κίνδυνος και… έγκλημα!
Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ επικρίνει τους χειρισμούς στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, εκτιμά ότι η επίσκεψη Ρούμπιο θα συνοδευτεί από εξοπλιστικές πιέσεις και απορρίπτει την παραχώρηση ελληνικών Patriot στην Ουκρανία.
Αιχμηρή παρέμβαση για την αντιμετώπιση των τουρκικών πιέσεων και την αξιοποίηση της στρατηγικής θέσης της Ελλάδας έκανε στη «Ναυτεμπορική» ο αντιστράτηγος ε.α. και πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ, Ιωάννης Μπαλτζώης.
Στο επίκεντρο έθεσε το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, προειδοποιώντας ότι ενδεχόμενη αποδοχή της απαίτησης της Άγκυρας για έγγραφη άδεια θα δημιουργούσε, κατά την εκτίμησή του, επικίνδυνο προηγούμενο εις βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Το καλώδιο και η παγίδα της άδειας
Ο κ. Μπαλτζώης σχολίασε θετικά την τοποθέτηση του Άγγελου Συρίγου για την ελληνική υποχωρητικότητα, όπως αυτή παρουσιάστηκε στη συζήτηση. Υποστήριξε ότι ο βουλευτής εξέφρασε δημόσια μια διαπίστωση που ο ίδιος επαναλαμβάνει εδώ και καιρό.
Παράλληλα, έθεσε το ζήτημα της απουσίας συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος για την ηλεκτρική διασύνδεση. Όπως τόνισε, ένα τόσο σημαντικό διακρατικό έργο δεν μπορεί να παραμένει χωρίς σαφές πλαίσιο υλοποίησης. Κατά την άποψή του, η αναζήτηση στήριξης μέσω γαλλικών συμφερόντων φανερώνει αμηχανία απέναντι στις τουρκικές αντιδράσεις.
Η σοβαρότερη προειδοποίησή του αφορούσε το ενδεχόμενο υποβολής αιτήματος άδειας προς την Τουρκία. Μια τέτοια κίνηση, υποστήριξε, θα ξεπερνούσε την πολιτική ταπείνωση: θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από την Άγκυρα ως παραδοχή των αξιώσεών της και να αξιοποιηθεί εναντίον της Ελλάδας και σε άλλες περιοχές του Αιγαίου.
Επικρίνοντας τους χειρισμούς στην Κάσο, επισήμανε ότι όταν η άλλη πλευρά χρησιμοποιεί πολεμικά πλοία για να επιβάλει τη θέση της, η Ελλάδα οφείλει να επιδεικνύει ανάλογη αποφασιστικότητα. Στη δική του ανάγνωση, η στρατιωτικοποίηση ενός ζητήματος από την Τουρκία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με αποχώρηση και διαρκείς αναβολές.
«Δεν πρέπει εμείς να γονατίσουμε»
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στη διατύπωση προειδοποιήσεων από το τουρκικό υπουργείο Άμυνας. Εκτίμησε ότι η Άγκυρα επιχειρεί έτσι να προσδώσει στρατιωτικό βάρος στις διεκδικήσεις της και να εντείνει την πίεση προς την ελληνική πλευρά.
Ωστόσο, απέρριψε την αντίληψη ότι αυτό πρέπει να οδηγεί αυτομάτως σε υποχώρηση.
«Δεν σημαίνει ότι επειδή το λέει το υπουργείο Άμυνας πρέπει εμείς να γονατίσουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Επικαλούμενος ανάλυση του Μάικλ Ρούμπιν, αμφισβήτησε την εικόνα απόλυτης στρατιωτικής ισχύος που προβάλλει η Τουρκία. Υποστήριξε ότι το μέγεθος των ενόπλων δυνάμεών της δεν τεκμηριώνει από μόνο του την αποτελεσματικότητά τους απέναντι σε έναν οργανωμένο αντίπαλο.
Αναφέρθηκε επίσης στην προσωπική του εμπειρία από κοινά επιτελεία και ασκήσεις, αποδίδοντας υψηλό επίπεδο στο ελληνικό στρατιωτικό προσωπικό και επισημαίνοντας αδυναμίες της τουρκικής πλευράς.
Στο ίδιο πλαίσιο έκανε ιστορική αναφορά στην εισβολή στην Κύπρο το 1974. Απέδωσε καθοριστική ευθύνη στους τότε ελληνικούς χειρισμούς και στις εντολές που δόθηκαν, υποστηρίζοντας ότι η έκβαση δεν μπορεί να παρουσιάζεται απλώς ως απόδειξη τουρκικής στρατιωτικής υπεροχής.
Το ισραηλινό ενδιαφέρον και η Κύπρος
Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ αναφέρθηκε σε ανάλυση της Jerusalem Post, την οποία συνέδεσε με ισραηλινές ανησυχίες για τις τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.
Όπως μετέφερε, ο θαλάσσιος διάδρομος που προβάλλεται μέσω του τουρκολιβυκού μνημονίου αντιμετωπίζεται στην εν λόγω ανάλυση ως δυνητικό πρόβλημα για τις θαλάσσιες μεταφορές του Ισραήλ. Με βάση αυτή την ανάγνωση, εκτίμησε ότι οι τουρκικές επιδιώξεις θίγουν ευρύτερα συμφέροντα στη Μεσόγειο και ενδέχεται να προκαλέσουν πρόσθετες αντιδράσεις.
Διατύπωσε επίσης την πρόβλεψη ότι το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου μπορεί να βρεθεί στο επίκεντρο έντονων εξελίξεων, χωρίς να παρουσιάσει συγκεκριμένο περιστατικό ως ήδη δρομολογημένο.
Τι περιμένει από τον Ρούμπιο
Για την επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, ο κ. Μπαλτζώης εκτίμησε ότι η αμερικανική πλευρά θα επιδιώξει ελληνική συμμετοχή σε διπλωματικές προσπάθειες σχετικές με το Ιράν και την περιφερειακή ασφάλεια, καθώς και πρόσθετες αγορές αμερικανικών οπλικών συστημάτων.
Συνέδεσε το ελληνικό ενδιαφέρον με την εμπορική ναυτιλία και την ανάγκη να παραμένουν ασφαλείς οι θαλάσσιες οδοί. Υπενθύμισε τις ιστορικές σχέσεις Ελλάδας και Ιράν, αναγνωρίζοντας ότι οι σημερινές πολιτικές σχέσεις έχουν διαταραχθεί.
Στο εξοπλιστικό σκέλος, προέβλεψε πιέσεις προς την Αθήνα για μεγαλύτερο μερίδιο των αμυντικών δαπανών σε αμερικανικά συστήματα, πέραν των F-35. Κατά την εκτίμησή του, οι δεσμεύσεις προς άλλους προμηθευτές και τα συγκεκριμένα δημοσιονομικά περιθώρια θα δυσκολέψουν τους κυβερνητικούς χειρισμούς.
Κάθετος για τους Patriot
Κατηγορηματική ήταν η αντίθεσή του σε ενδεχόμενη παραχώρηση ελληνικών Patriot στην Ουκρανία. Υποστήριξε ότι μια τέτοια απόφαση θα αποδυνάμωνε την ελληνική άμυνα, ιδιαίτερα λόγω των δυσκολιών αναπλήρωσης.
«Θα είναι έγκλημα να τους δώσουμε», είπε, επιμένοντας ότι προτεραιότητα πρέπει να αποτελεί η κάλυψη των ελληνικών αμυντικών αναγκών.
Στη συζήτηση επικαλέστηκε πληροφορία για πιθανή παραχώρηση Patriot με όρο την προστασία ελληνικών εμπορικών πλοίων από ουκρανικά πλήγματα. Πρόκειται για πληροφορία που ανέφερε ο ίδιος, χωρίς να παρουσιάσει τεκμήρια κατά την παρέμβασή του.
Παράλληλα, αναγνώρισε την ενίσχυση της Πολεμικής Αεροπορίας και του Πολεμικού Ναυτικού μέσω των εξοπλιστικών προγραμμάτων, ζητώντας μεγαλύτερη προσοχή στον Στρατό Ξηράς. Ειδικά για τα τεθωρακισμένα οχήματα μάχης, έθεσε το ζήτημα της προστατευμένης μεταφοράς και υποστήριξης των στρατιωτών στο πεδίο.
Η Ελλάδα να διεκδικήσει περισσότερα
Κλείνοντας, ο κ. Μπαλτζώης υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν αξιοποιεί επαρκώς τη γεωπολιτική της αξία στις σχέσεις με τους συμμάχους. Έφερε ως παράδειγμα την Αλεξανδρούπολη και τη συμβολή της στις μεταφορές στρατιωτικού υλικού προς την Ουκρανία, αντιπαραβάλλοντας αυτή την προσφορά με τα ανταλλάγματα που, κατά την άποψή του, λαμβάνει η χώρα.
Εστίασε στη σημασία του Αιγαίου, της Κρήτης και της Κύπρου για τους θαλάσσιους διαδρόμους της Ανατολικής Μεσογείου. Ζήτησε η στρατηγική θέση της Ελλάδας να μετατρέπεται σε διαπραγματευτική ισχύ, αμυντική ενίσχυση και ουσιαστική υποστήριξη των εθνικών συμφερόντων.
GEOPOLITICO
Κειμήλια αντί λειψάνων Σαμουήλ: Τα ερωτήματα για τη συμφωνία με τη Βουλγαρία και τη Συνθήκη του Νεϊγύ
Ο Γιώργος Καρανίκας, με άρθρο του στον «Χρόνο», θέτει ζήτημα αντιμετώπισης των λεηλατημένων ελληνικών θησαυρών ως αντικειμένων ανταλλαγής. Η υποχρέωση επιστροφής, οι εκκρεμείς διεκδικήσεις και οι ενστάσεις των Μητροπόλεων.
Η επιστροφή 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων από τη Βουλγαρία επαναφέρει ένα ιστορικό και πολιτικό ερώτημα: γιατί η απόδοση θησαυρών που αφαιρέθηκαν από ελληνικές μονές συνδέεται με την παράδοση ανταλλάγματος, όταν η Συνθήκη του Νεϊγύ προέβλεπε ήδη την επιστροφή τους;
Αυτό είναι το κεντρικό ζήτημα που αναδεικνύει ο δημοσιογράφος Γιώργος Καρανίκας, στο άρθρο του «Διαγράφουμε την συνθήκη του Νεϊγύ;», που δημοσιεύεται στην εφημερίδα «Χρόνος» στις 7 Οκτωβρίου. Η παρέμβασή του στρέφεται κατά της λογικής της ανταλλαγής και της πανηγυρικής παρουσίασης μιας συμφωνίας που αφορά μέρος των θησαυρών που διεκδικεί η ελληνική πλευρά.
Η υποχρέωση που διατυπώθηκε το 1919
Η Συνθήκη του Νεϊγύ υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 1919, μετά την ήττα της Βουλγαρίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πέρα από τις εδαφικές και οικονομικές ρυθμίσεις, περιλάμβανε συγκεκριμένη πρόβλεψη για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών.
Το άρθρο 126 όριζε ότι η Βουλγαρία αναλαμβάνει να αναζητήσει και να επιστρέψει χωρίς καθυστέρηση στην Ελλάδα, τη Ρουμανία και το Σερβοκροατοσλοβενικό Κράτος αρχεία, έγγραφα και αντικείμενα αρχαιολογικού, ιστορικού ή καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος που είχαν απομακρυνθεί από τα εδάφη τους κατά τον πόλεμο.
Στη διάταξη αυτή στηρίζεται η κριτική του Καρανίκα: η επιστροφή των λεηλατημένων κειμηλίων αποτελούσε υποχρέωση της βουλγαρικής πλευράς, επομένως η αντιμετώπισή τους ως στοιχείων μιας αμοιβαίας συναλλαγής δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα.
Ο αρθρογράφος υπενθυμίζει και την παράδοση χειρογράφων το 1923. Σύμφωνα με την ιστορική αναδρομή του, η ελληνική αντιπροσωπεία παρέλαβε κιβώτια τα οποία παρουσιάστηκαν ως το σύνολο των αφαιρεθέντων, αλλά περιείχαν μόνο περιορισμένο αριθμό χειρογράφων. Κατά τον ίδιο, η εκκρεμότητα δεν έκλεισε ποτέ, παρά τους μεταγενέστερους βουλγαρικούς ισχυρισμούς.
Τι περιλαμβάνει η πρόσφατη συμφωνία
Στις 3 Οκτωβρίου 2026, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης, υπογράφηκαν τα πρωτόκολλα παράδοσης και παραλαβής, παρουσία των πρωθυπουργών Ελλάδας και Βουλγαρίας.
Τα 48 κειμήλια προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Η ελληνική πλευρά παραδίδει τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό από τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες.
Η επίσημη ανακοίνωση προβλέπει συνέχιση των διαπραγματεύσεων για ιστορικά αντικείμενα που δεν περιλήφθηκαν στην παρούσα συμφωνία. Τα επιστραφέντα κειμήλια θα εκτίθενται στη Θεσσαλονίκη έως τις 5 Νοεμβρίου και κατόπιν θα αποδοθούν στους φορείς προέλευσής τους.
Οι θησαυροί που παραμένουν εκτός
Οι εκκρεμείς διεκδικήσεις δείχνουν ότι η επιστροφή των 48 αντικειμένων δεν ολοκληρώνει τον επαναπατρισμό.
Ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος, σε επιστολή του προς την υπουργό Πολιτισμού, αναφέρει ότι από την Εικοσιφοίνισσα είχαν αφαιρεθεί 800 ιερά κειμήλια και 430 χειρόγραφα. Εκφράζει επίσης την ανησυχία ότι η παράδοση των λειψάνων του Σαμουήλ αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική δυνατότητα της Ελλάδας για όσα παραμένουν στη Βουλγαρία.
Η Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθεωρίου διεκδικεί ακόμη 50 αντικείμενα από τις Μονές Παναγίας Καλαμούς και Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας, ζητώντας την επιστροφή τους έξω από τη λογική ανταλλαγής. Παράλληλα, η Ιερά Σύνοδος χαιρέτισε τον επαναπατρισμό των 48 κειμηλίων, εκφράζοντας την προσδοκία να ακολουθήσουν νέες επιστροφές.
Το ερώτημα περί «διαγραφής» της Συνθήκης του Νεϊγύ αποτελεί την αιχμηρή πολιτική θέση του Καρανίκα· δεν τεκμηριώνει από μόνο του νομική κατάργησή της. Αναδεικνύει, όμως, ένα συγκεκριμένο ζήτημα που απαιτεί απάντηση: πώς διασφαλίζεται η διεκδίκηση του συνόλου των αφαιρεθέντων θησαυρών, μετά την ολοκλήρωση αυτής της ανταλλαγής;
Η επιστροφή των 48 κειμηλίων έχει αξία για τις μονές και την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας. Η ιστορική εκκρεμότητα, ωστόσο, παραμένει ανοιχτή όσο χειρόγραφα και εκκλησιαστικοί θησαυροί εξακολουθούν να βρίσκονται μακριά από τους τόπους στους οποίους ανήκουν.
GEOPOLITICO
Μουντζουρούλιας: «Πού είναι η ελληνική αντίδραση;» – Μακεδονικό, γαλλοτουρκική προσέγγιση και αποτροπή στο Αιγαίο
Αιχμές για τις αναφορές της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ερωτήματα για τη στάση του Παρισιού απέναντι στην Άγκυρα και ανάλυση των κινήσεων που ενισχύουν την ελληνική άμυνα.
Η στάση των Βρυξελλών στο Μακεδονικό, η ανάπτυξη των αμυντικών σχέσεων Γαλλίας–Τουρκίας και η ενίσχυση της ελληνικής αποτροπής βρέθηκαν στο επίκεντρο της εκπομπής «Direct News» με τον Ανδρέα Μουντζουρούλια. Ο δημοσιογράφος άσκησε έντονη κριτική για τις αναφορές της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σε «μακεδονική» γλώσσα και ταυτότητα, έθεσε ερωτήματα για τις επιλογές του Παρισιού και παρουσίασε τις στρατιωτικές και διπλωματικές εξελίξεις που, κατά την εκτίμησή του, διαμορφώνουν ένα νέο περιβάλλον για την Ελλάδα.
Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του ήταν ότι η Αθήνα χρειάζεται να συνδυάζει την αμυντική προετοιμασία με ξεκάθαρη διπλωματική στάση. Οι εξοπλισμοί και οι στρατηγικές συνεργασίες αποκτούν ουσιαστικό βάρος όταν συνοδεύονται από ετοιμότητα και αποφασιστικότητα στην υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων.
Μακεδονικό: Κριτική για τις Πρέσπες και την απουσία αντίδρασης
Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας ξεκίνησε από τις δηλώσεις που, όπως ανέφερε, έκανε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά την επίσκεψή της στα Σκόπια στις 2 Οκτωβρίου. Σύμφωνα με την παρουσίαση στην εκπομπή, οι αναφορές αφορούσαν την ταυτότητα, τον πολιτισμό και τη γλώσσα της Βόρειας Μακεδονίας.
Ο δημοσιογράφος τις αντιμετώπισε ως επιβεβαίωση των συνεπειών της Συμφωνίας των Πρεσπών, την οποία επέκρινε με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα. Καταλόγισε ευθύνες στην κυβέρνηση που την υπέγραψε, αλλά και στη σημερινή κυβέρνηση για τη διαχείριση του ζητήματος.
Στάθηκε ιδιαίτερα στο γεγονός ότι, μέχρι την ώρα της εκπομπής, ο ίδιος δεν είχε διαπιστώσει ισχυρή ελληνική αντίδραση. Επέκρινε επίσης την περιορισμένη, κατά την εκτίμησή του, ανάδειξη του θέματος από τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης.
Παράλληλα, αμφισβήτησε το επιχείρημα ότι η ένταξη της γειτονικής χώρας στο ΝΑΤΟ θα την απομάκρυνε από την τουρκική επιρροή, επικαλούμενος τη συνέχιση της συνεργασίας της με την Άγκυρα.
Γαλλία–Τουρκία: Τι θα κάνει το Παρίσι για το καλώδιο;
Στη συνέχεια, ο παρουσιαστής επικεντρώθηκε στον οδικό χάρτη αμυντικής συνεργασίας Γαλλίας–Τουρκίας, ο οποίος, σύμφωνα με όσα παρουσίασε, υπογράφηκε στις 3 Οκτωβρίου.
Υπογράμμισε ότι η εξέλιξη ενδιαφέρει άμεσα την Ελλάδα λόγω της στρατηγικής σχέσης με τη Γαλλία, της ρήτρας αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής και των εξοπλιστικών προγραμμάτων με τα Rafale και τις φρεγάτες Belharra.
Ο Μουντζουρούλιας διευκρίνισε ότι η γαλλοτουρκική προσέγγιση δεν ακυρώνει την ελληνογαλλική συνεργασία. Έθεσε, όμως, ένα συγκεκριμένο ερώτημα: Πώς θα εκφραστεί έμπρακτα η γαλλική στήριξη εάν η Τουρκία επιχειρήσει να παρεμποδίσει τις εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου;
Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε τις συζητήσεις για πιθανή τουρκική προμήθεια του γαλλοϊταλικού συστήματος αεράμυνας SAMP/T. Κατά την ανάλυσή του, η Αθήνα χρειάζεται σαφείς απαντήσεις για τις προθέσεις του Παρισιού, το οποίο αναπτύσσει διαύλους και με τις δύο πλευρές του Αιγαίου.
Η Ινδία και τα στρατιωτικά σενάρια στο Αιγαίο
Θετικά αξιολόγησε την εμβάθυνση των σχέσεων Ελλάδας–Ινδίας, δίνοντας έμφαση στη ναυτιλία, στις θαλάσσιες μεταφορές, στις λιμενικές υποδομές και στην άμυνα.
Όπως επισήμανε, η ελληνική ναυτιλιακή τεχνογνωσία μπορεί να συνδεθεί με την αναπτυσσόμενη βιομηχανική βάση και τις διεθνείς φιλοδοξίες της Ινδίας. Αναφέρθηκε επίσης στις επαφές του Ινδού πρέσβη με την ελληνική στρατιωτική ηγεσία, παρουσιάζοντάς τες ως ένδειξη ενίσχυσης της αμυντικής συνεργασίας.
Στον αντίποδα, στάθηκε στην άσκηση ναυτικών ειδικών δυνάμεων Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν που, όπως ανέφερε, προγραμματιζόταν για τις 19–20 Οκτωβρίου στο Ακσάζ. Υπογράμμισε τη σημασία της τοποθεσίας απέναντι από τα Δωδεκάνησα και το ελληνικό ενδιαφέρον για τα σενάρια υποβρύχιας επίθεσης και άμυνας.
Σε αυτό το περιβάλλον ενέταξε την ελληνική άσκηση «Αλέξανδρος», αναδεικνύοντας τον έλεγχο των χρόνων αντίδρασης, την ενεργοποίηση σχεδίων και τον συντονισμό Στρατού Ξηράς, Πολεμικού Ναυτικού και Πολεμικής Αεροπορίας. Στην παρουσίασή του περιέλαβε σενάρια ανακατάληψης νησίδων, απόκρουσης αποβατικής ενέργειας και συνδυασμένης αεροναυτικής δράσης.
Ρούμπιο και ενεργειακή θέση της Ελλάδας
Στην εκπομπή, την οποία ο παρουσιαστής τοποθέτησε χρονικά στις 4 Οκτωβρίου, αναφέρθηκε στην επικείμενη τότε επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα στις 6 Οκτωβρίου.
Έδωσε βάρος στον ελληνοαμερικανικό στρατηγικό διάλογο, στην αμυντική συνεργασία και στην ενεργειακή ασφάλεια. Ανέδειξε τον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου και τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη, ενώ επισήμανε τη στρατηγική σημασία της Σούδας και της Αλεξανδρούπολης.
Υποστήριξε επίσης ότι γύρω από τα ενεργειακά έργα συγκρούονται κρατικά και επιχειρηματικά συμφέροντα. Ζήτησε οι σχετικές εξελίξεις να εξετάζονται μέσα στο ευρύτερο γεωπολιτικό τους πλαίσιο.
Τα υποβρύχια «φαντάσματα», οι οχυρώσεις και τα Spike NLOS
Μεγάλο μέρος της εκπομπής αφορούσε την ενίσχυση της ελληνικής στρατιωτικής ισχύος. Ο δημοσιογράφος αναφέρθηκε σε πρόγραμμα βαριάς συντήρησης των τεσσάρων υποβρυχίων Type 214 κλάσης «Παπανικολής», ύψους 120 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε.
Έδωσε έμφαση στη δυνατότητα παρατεταμένης παραμονής τους σε κατάδυση και στο χαμηλό ακουστικό τους ίχνος, χαρακτηριστικά που ενισχύουν την επιχειρησιακή τους αξία.
Παράλληλα, παρουσίασε πρόγραμμα 522 οχυρωματικών θέσεων στον Έβρο και στα νησιά. Το βασικό του επιχείρημα ήταν ότι μια μονάδα πρέπει να μπορεί να συνεχίσει να μάχεται μετά το πρώτο πλήγμα. Καταφύγια, διασπορά μέσων, προστατευμένες θέσεις και ασφαλή κέντρα διοίκησης αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις.
Στάθηκε ακόμη στα Spike NLOS και στην προσοχή που, όπως ανέφερε, δίνει ο τουρκικός Τύπος στην ανάπτυξή τους. Συνέδεσε αυτή την παρακολούθηση με το ευρύτερο ενδιαφέρον για τις νέες ελληνικές φρεγάτες, τον εκσυγχρονισμό των MEKO και τις μελλοντικές δυνατότητες του Πολεμικού Ναυτικού.
Τέλος, αναφέρθηκε στη διαστημική διάσταση της άμυνας, υπογραμμίζοντας την αξία της έγκαιρης εικόνας του πεδίου και της αξιοποίησης δεδομένων. Η εκπομπή περιέλαβε επίσης αναφορές στην τουρκική οικονομία και στον τρόπο με τον οποίο τουρκικά μέσα αντιμετωπίζουν τη συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ.
-
Αναλύσεις3 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις1 μήνα πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO3 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας