ΟΥΑΣΙΝΓΚΤΟΝ — Έκκληση προς τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να διορίσει άμεσα έναν Ειδικό Απεσταλμένο για τις Κουρδικές Υποθέσεις διατυπώνουν αναλυτές, με στόχο την προστασία των αμερικανικών συμφερόντων και την ευθυγράμμιση της εξωτερικής πολιτικής στην πολυτάραχη περιοχή της Μέσης Ανατολής με την πραγματικότητα του πεδίου.

Σύμφωνα με άρθρο του Middle East Forum που υπογράφει ο αναλυτής Diliman Abdulkader, η παραδοσιακή διπλωματία της Ουάσιγκτον —η οποία ασκείται αποκλειστικά μέσω των επίσημων κυβερνήσεων της Τουρκίας, του Ιράκ και της Συρίας— κρίνεται πλέον παρωχημένη και αναποτελεσματική.

Το Κουρδικό Ζήτημα στο Μικροσκόπιο της Στρατηγικής των ΗΠΑ

Οι Κούρδοι αποτελούν τη μεγαλύτερη εθνοτική ομάδα στον κόσμο χωρίς δικό τους ανεξάρτητο κράτος. Παρά το γεγονός αυτό, παραμένουν διαχρονικά ο πιο αξιόπιστος και φιλοαμερικανικός εταίρος στην περιοχή.

«Είναι προς το συμφέρον κάθε Αμερικανού προέδρου να διαθέτει μια θέση που να βλέπει την κουρδική περιοχή ολιστικά, αντί να διοχετεύει τα αμερικανικά συμφέροντα μέσα από το πρίσμα πρεσβειών που συχνά ιεραρχούν άλλες διμερείς προτεραιότητες», επισημαίνει ο Abdulkader.

Ιστορικοί Δεσμοί και Στρατιωτική Συμμαχία

Η προσφορά των Κούρδων στα αμερικανικά συμφέροντα ασφαλείας είναι καταγεγραμμένη ιστορικά:

• Αντίσταση κατά του Σαντάμ Χουσεΐν για δεκαετίες.

• Διευκόλυνση των ΗΠΑ το 2003: Άνοιξαν τα βόρεια εδάφη τους για την είσοδο των αμερικανικών δυνάμεων στο Ιράκ, όταν η Τουρκία αρνήθηκε την πρόσβαση.

• Πόλεμος κατά του ISIS: Αποτέλεσαν την αιχμή του δόρατος στη Συρία και το Ιράκ για την ήττα του Ισλαμικού Κράτους.

• Ανάχωμα στο Ιράν: Παραμένουν έτοιμοι και πρόθυμοι να αντισταθούν στο ιρανικό καθεστώς.

Οι Αδυναμίες της Τρέχουσας Διπλωματικής Οδού

Αυτή τη στιγμή, η Ουάσιγκτον έχει επενδύσει σημαντικά στην εκπαίδευση και τον εξοπλισμό των κουρδικών δυνάμεων, ενώ το Στέιτ Ντιπάρτμεντ διατηρεί προξενείο στην Ερμπίλ. Ωστόσο, αυτό υπάγεται στην Πρεσβεία των ΗΠΑ στη Βαγδάτη, περιορίζοντας την αυτονομία του.

Παράλληλα, η στάση των περιφερειακών κυβερνήσεων περιπλέκει την κατάσταση:

Γιατί ένας Ειδικός Απεσταλμένος Είναι Αναγκαίος Τώρα

Ο διορισμός ενός Ειδικού Απεσταλμένου από τον Πρόεδρο Τραμπ θα μπορούσε να παρακάμψει τις διπλωματικές ισορροπίες που συχνά «φιλτράρουν» την αλήθεια. Οι Αμερικανοί διπλωμάτες στην Άγκυρα τείνουν συχνά να αποδέχονται το αφήγημα της τουρκικής κυβέρνησης για να μην διαταράξουν τις διμερείς σχέσεις.

Ένας Ειδικός Απεσταλμένος θα προσέφερε στην Ουάσιγκτον:

1. Αδιαμεσολάβητα Δεδομένα: Άμεση ενημέρωση για τα γεγονότα στο πεδίο (facts on the ground) για τη σωστή βαθμονόμηση της πολιτικής των ΗΠΑ.

2. Ανταγωνισμό Αληθείας: Θα ανάγκαζε τις κυβερνήσεις της περιοχής να είναι πιο ειλικρινείς με τις ΗΠΑ, βελτιώνοντας παράλληλα το ιστορικό τους στα ανθρώπινα δικαιώματα.

3. Στρατηγική Συνοχή: Μια πιο σταθερή και συνεκτική πολιτική στη Μέση Ανατολή, διασφαλίζοντας ότι η συμμαχία ΗΠΑ-Κούρδων θα ενισχυθεί εν μέσω των συνεχιζόμενων προκλήσεων με το Ιράν και τις νέες ισορροπίες στη Συρία.

Η δικαστική παρέμβαση στο Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα της Τουρκίας, το CHP, δεν αποτελεί απλώς μια εσωκομματική διαμάχη ούτε μια ακόμη τακτική κίνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για την αποδυνάμωση της αντιπολίτευσης. Σύμφωνα με την ανάλυση του The National Context, πρόκειται για κομμάτι ενός ευρύτερου σχεδίου αναδιαμόρφωσης του τουρκικού πολιτικού συστήματος, με στόχο τη δημιουργία μιας «διαχειρίσιμης» αντιπολίτευσης που θα μπορεί να επιβιώσει και μετά τον ίδιο τον Ερντογάν.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η ακύρωση του συνεδρίου του CHP του 2023, η απομάκρυνση του Οζγκιούρ Οζέλ και η επιστροφή του Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου στην ηγεσία. Η απόφαση ήρθε μετά τη μεγάλη εκλογική ανάκαμψη του CHP στις δημοτικές εκλογές του 2024, αλλά και μέσα σε ένα ευρύτερο περιβάλλον πιέσεων κατά στελεχών της αντιπολίτευσης, με χαρακτηριστική περίπτωση τη φυλάκιση του Εκρέμ Ιμάμογλου.

Η ανάλυση υποστηρίζει ότι η επιστροφή Κιλιτσντάρογλου δεν ήρθε ξαφνικά. Είχε προηγηθεί πολιτική και επικοινωνιακή προετοιμασία. Μία ημέρα πριν από τη δικαστική απόφαση, ο πρώην πρόεδρος του CHP δημοσίευσε βίντεο στο οποίο κατηγορούσε τη σημερινή ηγεσία για ηθική παρακμή και ανάγκη «κάθαρσης». Η γλώσσα αυτή, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ταυτιζόταν σε μεγάλο βαθμό με τη ρητορική των φιλοκυβερνητικών μέσων ενημέρωσης.

Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι αν υπήρξε κάποια επίσημη συμφωνία ανάμεσα στην πλευρά Κιλιτσντάρογλου και το τουρκικό κράτος. Το κρίσιμο είναι η σύγκλιση σε τρία επίπεδα: στον χρόνο, στο αφήγημα και στα μέσα επικοινωνίας. Η πλευρά Κιλιτσντάρογλου εμφανίστηκε έτοιμη πριν από την απόφαση, μίλησε με το ίδιο λεξιλόγιο που χρησιμοποιούσε το κυβερνητικό στρατόπεδο και στη συνέχεια αξιοποίησε φιλοκυβερνητικά κανάλια για την πρώτη δημόσια τοποθέτησή της.

Το The National Context συγκρίνει την υπόθεση του CHP με την κρίση στο εθνικιστικό MHP την περίοδο 2015-2017. Τότε, η Μεράλ Ακσενέρ και οι εσωκομματικοί αντίπαλοι του Ντεβλέτ Μπαχτσελί επιχείρησαν να τον ανατρέψουν, αλλά τελικά αποκλείστηκαν μέσα από δικαστικές και οργανωτικές διαδικασίες. Η Ακσενέρ ίδρυσε αργότερα το Καλό Κόμμα, ενώ ο Μπαχτσελί διατήρησε τον έλεγχο του MHP και έγινε βασικός σύμμαχος του Ερντογάν στο προεδρικό σύστημα.

Η μέθοδος, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι η ίδια: διατηρείται το κομματικό κέλυφος, προστατεύεται η ηγεσία που είναι συμβατή με το σύστημα και απομακρύνεται η δυναμική πτέρυγα που μπορεί να απειλήσει την εξουσία. Στην περίπτωση του CHP, ο Κιλιτσντάρογλου κρατά το όνομα, την ιστορική σύνδεση με την κεμαλική δημοκρατία, την κοινοβουλευτική ομάδα και τον κομματικό μηχανισμό. Αντιθέτως, το ρεύμα Οζέλ – Ιμάμογλου κινδυνεύει με διάσπαση, πολιτική φθορά ή αναγκαστική δημιουργία νέου κόμματος σε πολύ δυσκολότερες συνθήκες.

Ο Κιλιτσντάρογλου παρουσιάζεται ως η «συμβατή» μορφή αντιπολίτευσης. Είναι αρκετά αντιπολιτευτικός ώστε να διατηρείται η εικόνα του πλουραλισμού, αλλά όχι τόσο απειλητικός ώστε να μπορεί να ανατρέψει την αρχιτεκτονική της εξουσίας. Η πολιτική του διαδρομή, η γραφειοκρατική του κουλτούρα και η προσεκτική του σχέση με το κράτος τον καθιστούν, σύμφωνα με το δημοσίευμα, χρήσιμο για ένα σύστημα που θέλει αντιπολίτευση χωρίς πραγματική εναλλαγή εξουσίας.

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στον ρόλο του Ντεβλέτ Μπαχτσελί. Η ανάλυση τον παρουσιάζει όχι απλώς ως εταίρο του Ερντογάν, αλλά ως αρχιτέκτονα μιας ευρύτερης ενσωμάτωσης πολιτικών και κοινωνικών ρευμάτων στο νέο τουρκικό σύστημα. Ο ίδιος στήριξε το προεδρικό μοντέλο του 2017, παρενέβη στο κουρδικό ζήτημα προτείνοντας θεσμικό ρόλο για τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν και τώρα εμφανίζεται να υπερασπίζεται το CHP ως «ιδρυτικό θεσμό» της Τουρκικής Δημοκρατίας, όχι όμως ως πραγματική εναλλακτική εξουσίας.

Σύμφωνα με την ίδια ανάγνωση, το νέο σύστημα που διαμορφώνεται δεν είναι ένα κλασικό μονοκομματικό καθεστώς. Είναι κάτι πιο σύνθετο: ένα μοντέλο ελεγχόμενης αντιπροσώπευσης. Οι εθνικιστές, οι ισλαμιστές, οι Κούρδοι, οι κεμαλικοί, οι Αλεβίτες και οι κοσμικοί ρεπουμπλικανοί μπορούν να έχουν θέση, αρκεί να λειτουργούν εντός των ορίων που θέτει η εξουσία.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Κιλιτσντάρογλου αποκτά και μια δεύτερη σημασία. Ως η πρώτη μεγάλη πολιτική φυσιογνωμία αλεβιτικής καταγωγής που ηγήθηκε του CHP, μπορεί να λειτουργήσει ως άτυπος δίαυλος εκπροσώπησης των Αλεβιτών και των κοσμικών ρεπουμπλικανών. Όχι με θεσμική αναγνώριση τύπου Λιβάνου, αλλά με έναν πιο τουρκικό τρόπο: μέσα από διαμεσολαβητές που το κράτος αναγνωρίζει ως συνομιλητές.

Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι. ότι η κρίση στο CHP δεν αφορά μόνο το ποιος θα ηγηθεί του κόμματος. Αφορά το αν η βασική αντιπολίτευση της Τουρκίας θα παραμείνει κόμμα της κοινωνίας ή αν θα επιστρέψει στον έλεγχο του κράτους.

Ο Οζέλ και ο Ιμάμογλου εκπροσωπούσαν ένα CHP ικανό να ξεφύγει από τα όρια της ελεγχόμενης αντιπολίτευσης και να γίνει πραγματικό όχημα πολιτικής μετάβασης. Ο Κιλιτσντάρογλου, αντιθέτως, μπορεί να καταστήσει το CHP κομμάτι της νέας τάξης πραγμάτων: ρεπουμπλικανικό, κοσμικό, ιστορικά νομιμοποιημένο, αλλά πολιτικά ακίνδυνο για το καθεστώς.

Η μάχη, επομένως, δεν είναι απλώς νομική. Είναι μάχη για το αν η Τουρκία θα έχει αντιπολίτευση που διεκδικεί την εξουσία ή αντιπολίτευση που απλώς εκπροσωπεί ένα εγκεκριμένο κομμάτι της κοινωνίας μέσα στο σύστημα.