Σε μια αιφνιδιαστική κίνηση με σοβαρές γεωπολιτικές προεκτάσεις, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε τα ξημερώματα της Τετάρτης την προσωρινή αναστολή της «Επιχείρησης Ελευθερία» («Project Freedom»), του αμερικανικού σχεδίου συνοδείας και διευκόλυνσης εμπορικών πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Η ανακοίνωση έγινε περίπου στις 02:00 ώρα Ελλάδας μέσω ανάρτησης του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος αποκάλυψε ότι η απόφαση ελήφθη ύστερα από αίτημα του Πακιστάν και άλλων χωρών, αλλά και λόγω της προόδου που –όπως υποστηρίζει η Ουάσινγκτον– έχει σημειωθεί στις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη.

Παρά την προσωρινή παύση του σχεδίου, ο Τραμπ ξεκαθάρισε ότι ο ναυτικός αποκλεισμός παραμένει σε πλήρη ισχύ, υπογραμμίζοντας ότι οι ΗΠΑ δεν εγκαταλείπουν την πίεση προς το Ιράν, αλλά επιχειρούν να δημιουργήσουν ένα μικρό παράθυρο διπλωματικής αποκλιμάκωσης.

«Με βάση το αίτημα του Πακιστάν και άλλων χωρών, την τεράστια στρατιωτική επιτυχία που είχαμε κατά τη διάρκεια της εκστρατείας κατά του Ιράν και το γεγονός ότι έχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος προς μια πλήρη και οριστική συμφωνία με τους εκπροσώπους του Ιράν, έχουμε συμφωνήσει από κοινού ότι, ενώ ο αποκλεισμός θα παραμείνει σε πλήρη ισχύ, η Επιχείρηση Ελευθερία θα διακοπεί για σύντομο χρονικό διάστημα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η τοποθέτηση Τραμπ έρχεται λίγες ώρες μετά τις δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο από τον Λευκό Οίκο, ο οποίος ουσιαστικά επιβεβαίωσε ότι η στρατιωτική φάση της αμερικανικής επιχείρησης κατά του Ιράν –με την κωδική ονομασία «Επική Οργή»– έχει ολοκληρωθεί.

«Τώρα περνάμε στην επιχείρηση Ελευθερία», δήλωσε ο Ρούμπιο, περιγράφοντας τη νέα αμερικανική στρατηγική που επικεντρώνεται στον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και στην προστασία των εμπορικών ροών ενέργειας.

Η Ουάσινγκτον είχε ήδη ενημερώσει το Κογκρέσο ότι οι εχθροπραξίες κατά του Ιράν θεωρούνται τυπικά λήξασες, καθώς συμπληρώθηκε το όριο των 60 ημερών που δεν απαιτεί νέα έγκριση από τους νομοθέτες για συνέχιση στρατιωτικών επιχειρήσεων. Ωστόσο, η αμερικανική πλευρά διαμηνύει ότι το ενδεχόμενο επανέναρξης βομβαρδισμών παραμένει απολύτως ανοιχτό σε περίπτωση κατάρρευσης των συνομιλιών ή παραβίασης της κατάπαυσης πυρός από την Τεχεράνη.

Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ προχωρούν σε διεθνή διπλωματική κινητοποίηση γύρω από το Ορμούζ. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοίνωσε ότι η Ουάσινγκτον, σε συνεργασία με το Μπαχρέιν, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Κατάρ, κατέθεσε σχέδιο απόφασης στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για την προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στα Στενά.

Το σχέδιο απαιτεί από το Ιράν να σταματήσει τις επιθέσεις, την τοποθέτηση ναρκών και την επιβολή διοδίων στα διερχόμενα πλοία, ενώ ζητά να αποκαλυφθούν οι θέσεις των θαλάσσιων ναρκών που έχουν ήδη τοποθετηθεί. Παράλληλα, προβλέπει τη δημιουργία ανθρωπιστικού διαδρόμου και παρέχει τη δυνατότητα στα κράτη-μέλη να προστατεύουν τα πλοία τους βάσει του διεθνούς δικαίου.

Πανηγυρίζουν στην Τεχεράνη

Στην Τεχεράνη, πάντως, η ανακοίνωση Τραμπ παρουσιάστηκε ως αμερικανική υποχώρηση. Το κρατικό πρακτορείο INSA έκανε λόγο για «αποτυχία των ΗΠΑ να επιτύχουν τους στόχους τους στο λεγόμενο Σχέδιο Ελευθερίας», ενώ το πρακτορείο Tasnim κυκλοφόρησε τίτλο με τη φράση: «Ο Τραμπ υποχωρεί».

Το ιρανικό αφήγημα επιχειρεί να εμφανίσει την αμερικανική απόφαση ως αποτέλεσμα των «σταθερών προειδοποιήσεων» της Τεχεράνης, την ώρα που ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών βρίσκεται στο Πεκίνο για συνομιλίες με την κινεζική ηγεσία. Πρόκειται για την πρώτη πρόσωπο με πρόσωπο συνάντηση κορυφής μεταξύ Κίνα και Ιράν μετά την έναρξη του πολέμου, γεγονός που αποτυπώνει και τον αυξανόμενο ρόλο του Πεκίνου στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής.

Το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο, καθώς η προσωρινή αναστολή της «Επιχείρησης Ελευθερία» μοιάζει περισσότερο με τακτική παύση παρά με στρατηγική αναδίπλωση. Το βασικό ερώτημα πλέον είναι αν η διπλωματία θα προλάβει να σταθεροποιήσει την κατάσταση πριν επιστρέψει το σενάριο νέας στρατιωτικής ανάφλεξης στον Περσικό Κόλπο.

Μετά την παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, η αντιπαράθεση ΗΠΑ – Ιράν δεν σταματά. Αλλάζει πεδίο. Από το στρατιωτικό μέτωπο περνά στο οικονομικό, με την Ουάσινγκτον να επιχειρεί να διαλύσει την αρχιτεκτονική που επέτρεπε για χρόνια στους Φρουρούς της Επανάστασης να χρηματοδοτούνται μέσω σκιωδών δικτύων, λαθραίων διαδρομών πετρελαίου και κινεζικών διυλιστηρίων.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο χαρακτήρισε τα Στενά του Ορμούζ «οικονομικό πυρηνικό όπλο», περιγράφοντας έτσι τη στρατηγική πρόθεση των IRGC: να κρατούν υπό απειλή το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη και να το χρησιμοποιούν ως μοχλό πίεσης απέναντι στις διεθνείς αγορές και την ίδια την Ουάσινγκτον.

Η ανάλυση της Ζινέμπ Ριμπούα, αναλύτριας του Hudson Institute στο Sky News Australia υποστηρίζει ότι το Ιράν δεν πρόλαβε να χρησιμοποιήσει αυτό το «όπλο», καθώς ο ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ στα Στενά του Ορμούζ αφαίρεσε από τους Φρουρούς της Επανάστασης το βασικό τους εργαλείο εκβιασμού. Πλέον, η επιχείρηση Operation Economic Fury έρχεται να μετατρέψει την αποτυχία αυτή σε βαθύτερο στρατηγικό πλήγμα για την Τεχεράνη.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η κατάπαυση των στρατιωτικών επιχειρήσεων δεν σημαίνει κατάπαυση της σύγκρουσης. Η οικονομική εκστρατεία συνεχίζεται με πλήρη ένταση, στοχεύοντας όχι μόνο τα ιρανικά χρηματοδοτικά δίκτυα, αλλά και την κινεζική βιομηχανική και χρηματοοικονομική αρχιτεκτονική που τα στήριζε.

Σύμφωνα με την ανάλυση, οι Φρουροί της Επανάστασης είχαν χτίσει επί δεκαετίες ένα σύνθετο δίκτυο από εταιρείες-βιτρίνες, πλοία με μεταβαλλόμενες ταυτότητες, σκιώδεις τραπεζικούς διαύλους και ενδιάμεσους τρίτων χωρών. Αυτό το σύστημα επέτρεπε στα έσοδα από το πετρέλαιο να συνεχίζουν να ρέουν, ακόμη και όταν επιβάλλονταν νέες κυρώσεις.

Η Ουάσινγκτον, στο παρελθόν, χτυπούσε μεμονωμένους κόμβους του δικτύου. Η Τεχεράνη απορροφούσε το πλήγμα και έβρισκε νέες διαδρομές. Αυτή τη φορά, όμως, η αμερικανική πίεση στρέφεται κατά της ίδιας της αρχιτεκτονικής παράκαμψης των κυρώσεων, όχι απλώς κατά επιμέρους προσώπων ή εταιρειών.

Εδώ μπαίνει στο κάδρο η Κίνα. Κατά την ανάλυση, το σύστημα αυτό επιβίωσε επειδή το Πεκίνο δημιούργησε την υποδομή που το στήριζε. Η Κίνα φέρεται να παρείχε χρηματοδοτικούς μηχανισμούς, μεθόδους απόκρυψης της προέλευσης του ιρανικού αργού, εναλλαγές ταυτοτήτων πλοίων και πληρωμές μέσω τρίτων χωρών.

Καθοριστικό ρόλο είχαν τα μικρότερα κινεζικά διυλιστήρια, τα λεγόμενα teapot refineries, τα οποία απορροφούσαν μεγάλο μέρος των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου προς την Κίνα. Οι συναλλαγές αυτές, σύμφωνα με το κείμενο, γίνονταν σε δολάρια και έδιναν στους IRGC σκληρό νόμισμα για τη χρηματοδότηση πυραύλων, drones και μεταφοράς όπλων σε περιφερειακούς πληρεξουσίους.

Η πιο σοβαρή διάσταση, όμως, αφορά την Ταϊβάν. Η ανάλυση υποστηρίζει ότι ο Σι Τζινπίνγκ χρησιμοποίησε το Ιράν ως «πεδίο δοκιμών» για τεχνικές παράκαμψης κυρώσεων, τις οποίες το Πεκίνο θα μπορούσε να ενεργοποιήσει σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα αν οι ΗΠΑ πίεζαν άμεσα κινεζικά ζωτικά συμφέροντα.

Η σχέση Ιράν – Κίνας, επομένως, δεν παρουσιάζεται απλώς ως εμπορική. Παρουσιάζεται ως στρατηγικό εργαστήριο. Κάθε επιτυχημένη μεταφορά ιρανικού πετρελαίου δεν έδινε μόνο χρήμα στην Τεχεράνη. Δοκίμαζε ταυτόχρονα την αντοχή ενός συστήματος οικονομικής παράκαμψης που θα μπορούσε κάποτε να χρησιμοποιηθεί από την Κίνα.

Στο πλαίσιο της νέας αμερικανικής πίεσης, το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις σε 35 οντότητες και πρόσωπα που φέρονται να διαχειρίζονται την ιρανική σκιώδη τραπεζική αρχιτεκτονική, ενώ ταυτόχρονα στοχοποίησε 19 πλοία του σκιώδους στόλου.

Το μήνυμα είναι διπλό: προς την Τεχεράνη ότι δεν υπάρχει πλέον ασφαλές παράθυρο ανασύνταξης και προς το Πεκίνο ότι οι ΗΠΑ έχουν αρχίσει να χαρτογραφούν και να αποδομούν τους μηχανισμούς που η Κίνα δοκίμαζε μέσω Ιράν.

Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το κεντρικό γεωοικονομικό διακύβευμα. Από εκεί διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, κάτι που σημαίνει ότι η υπόθεση δεν αφορά μόνο τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αφορά την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, την Ευρώπη και κάθε οικονομία που εξαρτάται από την ασφαλή ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο.

Γι’ αυτό η Ουάσινγκτον παρουσιάζει την Operation Economic Fury όχι ως στενά αμερικανική επιχείρηση, αλλά ως κίνηση υπέρ ολόκληρου του συμμαχικού συστήματος. Αν οι Φρουροί της Επανάστασης μπορούν να μετατρέψουν το Ορμούζ σε όπλο, τότε απειλείται συνολικά η παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.

Ο δηλωμένος στόχος της επιχείρησης είναι να εξαναγκαστούν οι IRGC να εγκαταλείψουν το πυρηνικό πρόγραμμα και τις επαναστατικές φιλοδοξίες τους στην περιοχή. Το αν αυτό θα επιτευχθεί παραμένει αβέβαιο.

Αυτό που ήδη συμβαίνει, όμως, είναι η αποδόμηση ενός δικτύου που δεν ανήκε μόνο στην Τεχεράνη. Ανήκε και στη στρατηγική υπομονή του Πεκίνου.

Με άλλα λόγια, αυτό που φαίνεται ως οικονομική εκστρατεία κατά του Ιράν είναι ταυτόχρονα και προειδοποιητικό χτύπημα κατά της Κίνας. Η Ουάσινγκτον δεν χτυπά μόνο τους Φρουρούς της Επανάστασης. Χτυπά το εργαστήριο οικονομικής παράκαμψης που η Κίνα έχτιζε για την επόμενη μεγάλη σύγκρουση.