Στη παρέμβασή του στη «Ναυτεμπορική», ο Καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής του ΕΚΠΑ, Ιωάννης Μάζης, προχώρησε σε μια πολυεπίπεδη ανάλυση της διεθνούς ασφάλειας, εστιάζοντας στη Μέση Ανατολή και τη θέση της Ελλάδας στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Η Σύγκρουση Ιράν – Ισραήλ και ο «Μεγάλος Παίκτης»

Ο κ. Μάζης χαρακτήρισε τη σύγκρουση μεταξύ Ιράν και Ισραήλ ως μια «ελεγχόμενη κλιμάκωση», σημειώνοντας ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν επιθυμεί αυτή τη στιγμή έναν ολοκληρωτικό πόλεμο. Ωστόσο, επισήμανε ότι το Ιράν έχει καταφέρει να αναβαθμίσει τη θέση του ως περιφερειακή δύναμη, χρησιμοποιώντας τους πληρεξουσίους του (proxies) όπως η Χεζμπολάχ και οι Χούθι.

• Ο ρόλος των ΗΠΑ: Ο καθηγητής υπογράμμισε ότι η Ουάσιγκτον προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ της στήριξης του Ισραήλ και της αποφυγής μιας γενικευμένης ανάφλεξης που θα παρέσυρε τις αμερικανικές δυνάμεις σε μια νέα πολυετή σύγκρουση.

• Η πυρηνική απειλή: Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, με τον κ. Μάζη να εκτιμά ότι το Ιράν βρίσκεται πλέον στο κατώφλι της απόκτησης πυρηνικών όπλων, γεγονός που αλλάζει άρδην τη στρατηγική εξίσωση στην περιοχή.

Ελληνοτουρκικά: «Ηρεμία» με αστερίσκους

Αναφορικά με τη σχέση Αθήνας και Άγκυρας, ο Ιωάννης Μάζης εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι στο κλίμα των «ήρεμων νερών».

1. Η στρατηγική της Τουρκίας: Η Άγκυρα, σύμφωνα με τον καθηγητή, δεν έχει εγκαταλείψει καμία από τις αναθεωρητικές της βλέψεις (Γαλάζια Πατρίδα, αποστρατικοποίηση νησιών). Απλώς χρησιμοποιεί την περίοδο ηρεμίας για να ανασυντάξει την οικονομία της και να εξασφαλίσει εξοπλιστικά προγράμματα από τη Δύση (π.χ. F-16).

2. Η θέση της Ελλάδας: Τόνισε την ανάγκη για συνεχή αποτρεπτική ισχύ και διπλωματική εγρήγορση. Επισήμανε ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να διολισθήσει σε μια λογική «συνεκμετάλλευσης» του Αιγαίου υπό την πίεση διεθνών παραγόντων, καθώς αυτό θα ισοδυναμούσε με απεμπόληση κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Η Γεωπολιτική της Ενέργειας

Ως ειδικός στην οικονομική γεωγραφία, ο κ. Μάζης ανέλυσε τη σημασία των ενεργειακών δρόμων. Η Ελλάδα, μέσω των αγωγών και των σταθμών LNG (όπως της Αλεξανδρούπολης), αναδεικνύεται σε κρίσιμο ενεργειακό κόμβο για την Ευρώπη, προσφέροντας εναλλακτική λύση στην εξάρτηση από τη Ρωσία.

Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η ασφάλεια αυτών των υποδομών συνδέεται άμεσα με την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών και την ισχύ του διεθνούς δικαίου της θάλασσας (UNCLOS).

Συμπέρασμα

Η παρέμβαση του Ιωάννη Μάζη στη «Ναυτεμπορική» έκλεισε με ένα μήνυμα ρεαλισμού: Ο κόσμος εισέρχεται σε μια φάση πολυπολικότητας, όπου οι παραδοσιακές συμμαχίες δοκιμάζονται. Η Ελλάδα οφείλει να κινείται με άξονα το εθνικό συμφέρον, αποφεύγοντας τις «σειρήνες» ενός εύκολου κατευνασμού που μπορεί να αποβεί μοιραίος μακροπρόθεσμα.

Η περιοχή που ελέγχεται από τους Ρώσους στην Ουκρανία μειώθηκε κατά 120 τετραγωνικά χιλιόμετρα τον Απρίλιο, κάτι που δεν είχε συμβεί ξανά μετά την ουκρανική αντεπίθεση το καλοκαίρι του 2023, σύμφωνα με ανάλυση από το Γαλλικό Πρακτορείο των στοιχείων του Ινστιτούτου για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW).

Έπειτα από τέσσερα και πλέον χρόνια πολέμου ευρείας κλίμακας, σφοδρές μάχες συνεχίζονται ακατάπαυστα στο μέτωπο, ενώ οι δύσκολες διπλωματικές διαπραγματεύσεις ανεστάλησαν από τότε που ξέσπασε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.

Η Μόσχα πρότεινε πρόσφατα μια σύντομη εκεχειρία για τις εορταστικές εκδηλώσεις την 9η Μαΐου, στη Ρωσία, της νίκης των Σοβιετικών επί της ναζιστικής Γερμανίας, ενώ το Κίεβο ζητεί παρατεταμένη εκεχειρία για να ευνοηθούν οι διαπραγματεύσεις, κάτι που το Κρεμλίνο αρνείται.

Η υποχώρηση των δυνάμεων της Μόσχας που αναφέρει το ISW δεν είναι ωστόσο συνολική: Ρώσοι στρατιωτικοί παραμένουν σε θέσεις όπου έχουν διεισδύσει στα τρία τέταρτα των περιοχών όπου η Ουκρανία έχει ανακτήσει έδαφος.

Ο ρωσικός στρατός στέλνει συνεχώς μικρές ομάδες στρατιωτών για να λαμβάνουν θέση σε τμήματα του μετώπου, το οποίο αποτελείται από μεταβαλλόμενες ζώνες πλάτους χιλιομέτρων, που συνεχώς εκτίθενται σε επιθέσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών, και κρύβονται εκεί για να διευκολύνουν στη συνέχεια την προώθηση του μεγαλύτερου μέρους των στρατευμάτων.

Αυτές οι επιχειρήσεις διείσδυσης σε περιοχές που η Ρωσία δεν ελέγχει πλήρως δεν περιλαμβάνονται στις εκτιμήσεις των εδαφών που κατέχει το κάθε στρατόπεδο.

Το κέρδος του Κίεβου είναι η συνέχιση της επιβράδυνσης της ρωσικής προώθησης από τον Δεκέμβριο του 2025, σε σημείο που οι δυνάμεις της Μόσχας δεν είχαν καταγράψει σχεδόν καμία πρόοδο σε ουκρανικό έδαφος τον Μάρτιο (23 km2).

“Οι ουκρανικές χερσαίες αντεπιθέσεις και τα πλήγματα μέσης εμβέλειας, ο αποκλεισμός της χρήσης από ρωσικές δυνάμεις των τερματικών Starlink στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2026, και η καταστολή του Telegram από το Κρεμλίνο επιδείνωσαν τα υφιστάμενα προβλήματα στις τάξεις του ρωσικού στρατού”, δηλώνει το ινστιτούτο.

Επισημαίνει επίσης μια πιθανή επίπτωση των “εποχιακών τάσεων” με το λιώσιμο των πάγων που είχαν σχηματιστεί σε εδάφη και με τις βροχοπτώσεις της άνοιξης που “επιδεινώνουν τις συνθήκες” μετακίνησης των στρατευμάτων.

Τον Απρίλιο, χωρίς να σημειώσει μεγάλη πρόοδο, ο ουκρανικός στρατός κατάφερε να προωθηθεί σε διάφορα μέρη κατά μήκος της γραμμής του μετώπου: περίπου 40 τετραγωνικά χιλιόμετρα σε καθεμιά από τις τρείς περιοχές της Ζαπορίζια, του Χαρκόβου και του Ντονέτσκ. Η Ρωσία ωστόσο κατέλαβε μερικά τετραγωνικά χιλιόμετρα ανατολικά του Κραματόρσκ (Ντονέτσκ).

Οι εκτιμήσεις αυτές αποκλείουν επίσης την προώθηση που δηλώνει ότι έχει σημειώσει η ρωσική πλευρά, την οποία ούτε επιβεβαιώνει ούτε αρνείται το ISW, που συνεργάζεται με το Critical Threats Project (βραχίονα του American Enterprise Institute (AEI), άλλο αμερικανικό κέντρο αναλύσεων που ειδικεύεται στη μελέτη των συγκρούσεων.

Παρότι τα ουκρανικά κέρδη τον Απρίλιο είναι τα πρώτα που καταγράφονται τα τελευταία δυόμιση χρόνια, παραμένουν οριακά: 120 km² δεν αντιπροσωπεύουν παρά το 0,02% του ουκρανικού εδάφους συμπεριλαμβάνοντας την Κριμαία και το Ντονμπάς.

Περισσότερα από τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, η Ρωσία κατέχει λίγο περισσότερο από το 19% της χώρας, εκ του οποίου το 7% στην Κριμαία και στις περιοχές της βιομηχανικής λεκάνης του Ντονμπάς, που ήταν ήδη υπό ρωσικό έλεγχο ή υπό τον έλεγχο φιλορώσων αυτονομιστών πριν από την εισβολή του Φεβρουαρίου του 2022. Το μεγαλύτερο μέρος της ρωσικής προώθησης στην Ουκρανία καταγράφηκε τις πρώτες εβδομάδες της σύγκρουσης.