Νέα επίθεση με βαρύ ιστορικό και θρησκευτικό φορτίο εξαπέλυσε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, επαναφέροντας στο προσκήνιο την Άλωση της Κωνσταντινούπολης και την Αγία Σοφία, σε μια ρητορική που συνδυάζει νεοοθωμανική ιδεολογία, ισλαμικό συμβολισμό και εσωτερική πολιτική στόχευση.

Μιλώντας μετά τη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου στο Προεδρικό Μέγαρο της Άγκυρας, ο Τούρκος πρόεδρος στράφηκε κατά όσων, όπως υποστήριξε, αμφισβητούν την τουρκική και μουσουλμανική ταυτότητα της Κωνσταντινούπολης. Αναφερόμενος στην Άλωση του 1453, ισχυρίστηκε ότι το νόημά της δεν ήταν μόνο η κατάκτηση μιας πόλης, αλλά «η κατάκτηση των ψυχών και των καρδιών», επικαλούμενος τον Τούρκο διανοούμενο Νουρεττίν Τοπτσού.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στην Αγία Σοφία, την οποία χαρακτήρισε σύμβολο της κατάκτησης. Ο Ερντογάν υποστήριξε ότι η επαναλειτουργία της ως τζαμιού έβαλε τέλος σε μια περίοδο «86 ετών νοσταλγίας», παρουσιάζοντας την απόφαση της κυβέρνησής του ως ιστορική αποκατάσταση της κληρονομιάς του Μωάμεθ του Πορθητή.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η Τουρκία «έσπασε τις αλυσίδες» που είχαν τοποθετηθεί πάνω στην κληρονομιά αυτή, με σαφή αναφορά στη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε μουσείο το 1934 και στην επαναλειτουργία της ως τζαμιού το 2020. Η τοποθέτησή του δεν ήταν απλώς θρησκευτική ή ιστορική. Ήταν πολιτική δήλωση ταυτότητας.

Ο πιο προκλητικός τόνος ήρθε όταν αναφέρθηκε σε όσους χρησιμοποιούν το σύνθημα «Η καταπίεση άρχισε το 1453». Ο Ερντογάν έκανε λόγο για «απομεινάρια του Βυζαντίου» που, όπως είπε, δυσκολεύονται ακόμη να αποδεχθούν την πραγματικότητα. Πρόσθεσε μάλιστα ότι «η Κωνσταντινούπολη είναι τουρκική, είναι μουσουλμανική και με τη βοήθεια του Θεού θα παραμείνει τουρκική και μουσουλμανική μέχρι τη συντέλεια του κόσμου».

Η φράση αυτή δείχνει για ακόμη μία φορά πώς ο Τούρκος πρόεδρος χρησιμοποιεί την Κωνσταντινούπολη όχι μόνο ως ιστορικό σύμβολο, αλλά ως εργαλείο πολιτικής συσπείρωσης. Η Άλωση παρουσιάζεται ως ζωντανό ιδεολογικό θεμέλιο του σημερινού τουρκικού κράτους, ενώ η Αγία Σοφία λειτουργεί ως κορυφαίο σύμβολο της νεοοθωμανικής αφήγησης.

Παράλληλα, ο Ερντογάν άφησε αιχμές και για τη διοίκηση του Δήμου Κωνσταντινούπολης, δηλώνοντας ότι η πόλη δεν θα αφεθεί «στην κρίση ανίκανων ανθρώπων που δεν γνωρίζουν τη δουλειά τους ούτε την ιστορία». Η αναφορά αυτή ερμηνεύεται ως σαφές πολιτικό μήνυμα προς την αντιπολίτευση, η οποία ελέγχει τον Δήμο Κωνσταντινούπολης και αποτελεί έναν από τους βασικούς πονοκεφάλους για το προεδρικό σύστημα Ερντογάν.

Με τη νέα του παρέμβαση, ο Τούρκος πρόεδρος επιχειρεί να ξαναγράψει την πολιτική ατζέντα με όρους ιστορικής ταυτότητας. Επικαλείται την Άλωση, την Αγία Σοφία και τον Μωάμεθ τον Πορθητή για να εμφανιστεί ως θεματοφύλακας μιας «ιερής» συνέχειας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία έως τη σημερινή Τουρκία.

Για την Ελλάδα και τον ευρύτερο ελληνισμό, οι δηλώσεις αυτές δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως απλή εσωτερική ρητορική. Η Κωνσταντινούπολη, η Αγία Σοφία και η βυζαντινή κληρονομιά δεν είναι ουδέτερα σύμβολα. Αποτελούν ιστορικά σημεία αναφοράς του ελληνισμού και της Ορθοδοξίας. Όταν ο Τούρκος πρόεδρος μιλά για «απομεινάρια του Βυζαντίου», δεν κάνει απλώς πολιτική αντιπαράθεση. Στέλνει μήνυμα πολιτισμικής κυριαρχίας.

Η ρητορική Ερντογάν επιβεβαιώνει ότι η Άγκυρα δεν περιορίζεται σε διπλωματικές ή στρατιωτικές διεκδικήσεις. Επενδύει συστηματικά στην ιστορία ως εργαλείο ισχύος. Η Άλωση γίνεται πολιτικό σύνθημα. Η Αγία Σοφία γίνεται λάβαρο. Η Κωνσταντινούπολη μετατρέπεται σε σκηνή όπου η Τουρκία επιδιώκει να επιβάλει την αποκλειστική δική της αφήγηση.

Το ερώτημα είναι αν η ελληνική πλευρά θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει τέτοιες δηλώσεις ως γραφικές υπερβολές ή αν θα τις διαβάσει ως αυτό που πραγματικά είναι: κομμάτι μιας σταθερής στρατηγικής ιδεολογικής επιβολής, που συνδέει ιστορία, θρησκεία, εξωτερική πολιτική και εσωτερική εξουσία.

Η υπόθεση των επεισοδίων στη Σβέρνιτσα της Αλβανίας, όπου τραυματίστηκε Έλληνας ομογενής κατά τη διάρκεια κινητοποιήσεων για αμφιλεγόμενο επενδυτικό σχέδιο στην περιοχή Pishe Poro–Narta, αποκτά πλέον ευρωπαϊκές διαστάσεις.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έστειλε σαφές μήνυμα προς τα Τίρανα ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων της ελληνικής εθνικής μειονότητας, η προστασία της ελευθερίας της ειρηνικής συνάθροισης και η διαφύλαξη περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών συνδέονται άμεσα με την ενταξιακή πορεία της Αλβανίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Απαντώντας σε σχετική ερώτηση της «Καθημερινής», ο εκπρόσωπος της Κομισιόν Γκιγιόμ Μερσιέ υπογράμμισε ότι οι Βρυξέλλες παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στην προστατευόμενη περιοχή Pishe Poro–Narta, η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης μεταξύ κατοίκων, ομογενών και αλβανικών αρχών.

Το ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν περιορίζεται μόνο στα πρόσφατα επεισόδια. Η Κομισιόν υπενθύμισε ότι ήδη στην ετήσια έκθεσή της για το 2025 είχε εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις για τις συνεχείς παρατάσεις του αλβανικού νόμου περί στρατηγικών επενδύσεων, επισημαίνοντας τους κινδύνους που μπορεί να προκαλέσει η εφαρμογή του σε προστατευόμενες περιοχές με ιδιαίτερη οικολογική αξία.

Οι Βρυξέλλες εμφανίζονται ιδιαίτερα ανήσυχες για τις πιθανές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων επενδύσεων στην περιοχή, η οποία έχει προταθεί από την ίδια την Αλβανία για ένταξη στο δίκτυο Emerald, τον προθάλαμο ουσιαστικά του ευρωπαϊκού δικτύου Natura 2000 για τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες.

Παράλληλα, η Κομισιόν συνδέει ευθέως τα γεγονότα της Σβέρνιτσας με ζητήματα θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ο Γκιγιόμ Μερσιέ τόνισε ότι ο σεβασμός των βασικών ελευθεριών, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος των πολιτών να διαδηλώνουν ειρηνικά, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των ευρωπαϊκών κριτηρίων που οφείλει να πληροί η Αλβανία.

Η παρέμβαση των Βρυξελλών αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς έρχεται λίγες ημέρες μετά τον τραυματισμό Έλληνα πολίτη στα επεισόδια της περιοχής, γεγονός που προκάλεσε έντονη αντίδραση της Αθήνας και διπλωματικό διάβημα του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών προς τα Τίρανα.

Το επίμαχο έργο βρίσκεται στο επίκεντρο ευρύτερης διαμάχης, καθώς κάτοικοι και ομογενείς καταγγέλλουν αποκλεισμό ιδιοκτησιών, έλλειψη ενημέρωσης και παραβίαση περιουσιακών δικαιωμάτων, ενώ ταυτόχρονα έχουν διατυπωθεί ερωτήματα για τα μεγάλα επενδυτικά συμφέροντα που συνδέονται με την περιοχή.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η πλήρης ευθυγράμμιση με το ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό κεκτημένο αποτελεί βασική προϋπόθεση για το κλείσιμο του Κεφαλαίου 27 των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, το οποίο αφορά το Περιβάλλον και την Κλιματική Αλλαγή.

Σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, η Αλβανία οφείλει να εφαρμόσει πλήρως τις ευρωπαϊκές Οδηγίες για τους Οικοτόπους και τα Πτηνά, να καταργήσει διατάξεις που θεωρούνται ασύμβατες με το ευρωπαϊκό δίκαιο και να επανεξετάσει το καθεστώς των στρατηγικών επενδύσεων που ισχύει από το 2015.

Το μήνυμα που εκπέμπεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι σαφές: καμία επένδυση, όσο σημαντική κι αν θεωρείται για την ανάπτυξη της χώρας, δεν μπορεί να προχωρά εις βάρος των περιβαλλοντικών κανόνων, των περιουσιακών δικαιωμάτων ή των θεμελιωδών ελευθεριών των πολιτών.

Η υπόθεση της Σβέρνιτσας μετατρέπεται έτσι σε ένα κρίσιμο τεστ για την Αλβανία. Δεν αφορά μόνο μια τοπική διαμάχη για μια επένδυση ή μια προστατευόμενη περιοχή, αλλά αγγίζει ζητήματα κράτους δικαίου, προστασίας μειονοτήτων, σεβασμού της ιδιοκτησίας και εφαρμογής των ευρωπαϊκών κανόνων.

Και όλα αυτά βρίσκονται στον πυρήνα της αξιολόγησης που θα καθορίσει τον ρυθμό και την εξέλιξη της ενταξιακής πορείας της χώρας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.