Νέο σοβαρό ζήτημα για την ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο ανοίγει δημοσίευμα των New York Times, σύμφωνα με το οποίο ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να δηλώσει στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ότι είναι διατεθειμένος να επανεντάξει την Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35.

Το δημοσίευμα αναρτήθηκε λίγη ώρα πριν από την αναχώρηση του Αμερικανού προέδρου για την Άγκυρα, ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, και στηρίζεται σε ενημέρωση τεσσάρων ανώτερων αξιωματούχων της αμερικανικής κυβέρνησης.

Σύμφωνα με τους NYT, μετά από εβδομάδες παρασκηνιακών διαβουλεύσεων, η Ουάσινγκτον αναζητά τρόπο να ξεπεράσει το αδιέξοδο που κρατά την Τουρκία εκτός του προγράμματος από το 2019. Τότε, η Άγκυρα αποκλείστηκε λόγω της αγοράς των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400, καθώς οι ΗΠΑ εκτιμούσαν ότι η συνύπαρξή τους με τα F-35 θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τα κρίσιμα τεχνολογικά χαρακτηριστικά των αμερικανικών μαχητικών.

Το βασικό εμπόδιο παραμένει νομικό και πολιτικό. Νόμος που ψήφισε το Κογκρέσο το 2020 απαγορεύει την πώληση F-35 στην Τουρκία, εκτός εάν η αμερικανική κυβέρνηση διαπιστώσει ότι η Άγκυρα δεν διαθέτει πλέον τους S-400. Γι’ αυτό εξετάζονται σενάρια όπως η μεταβίβαση των ρωσικών συστημάτων σε τρίτη χώρα ή η αδρανοποίησή τους μέσω αφαίρεσης κρίσιμων εξαρτημάτων.

Το δημοσίευμα σημειώνει ότι ο Τραμπ ενδέχεται να σηματοδοτήσει την πρόθεσή του με ανταλλαγή επιστολών με τον Ερντογάν, χωρίς όμως να είναι σαφές πότε και πώς θα μπορούσε να προχωρήσει η παράδοση των μαχητικών.

Η υπόθεση αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις στο Κογκρέσο, όπου αρκετοί Ρεπουμπλικάνοι παραμένουν επιφυλακτικοί. Ανάμεσά τους και ο γερουσιαστής Τζιμ Ρις, πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων.

Ισχυρές αντιδράσεις υπάρχουν και από το Ισραήλ. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει ταχθεί διαχρονικά κατά της πώλησης F-35 στην Τουρκία, προειδοποιώντας ότι η Άγκυρα απειλεί το Ισραήλ, κατέχει τη μισή Κύπρο, πιέζει την Ελλάδα και μιλά ακόμη και για την Ιερουσαλήμ.

Για την Ελλάδα και την Κύπρο, το ενδεχόμενο επανένταξης της Τουρκίας στα F-35 αποτελεί εξέλιξη πρώτης γραμμής. Η Άγκυρα δεν έχει εγκαταλείψει ούτε το casus belli, ούτε τις διεκδικήσεις στο Αιγαίο, ούτε την κατοχή στην Κύπρο. Αν, λοιπόν, αποκτήσει πρόσβαση στο πιο προηγμένο μαχητικό της Δύσης, η στρατιωτική ισορροπία στην περιοχή θα επηρεαστεί σοβαρά.

Το μήνυμα είναι καθαρό: ο Τραμπ φαίνεται έτοιμος να ανοίξει ξανά τον φάκελο των F-35 για την Τουρκία, βλέποντας τον Ερντογάν ως προσωπικό συνομιλητή και χρήσιμο σύμμαχο στο ΝΑΤΟ. Το ερώτημα είναι αν το Κογκρέσο, το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος θα μπορέσουν να φρενάρουν μια απόφαση που μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σκληρή κριτική στην κυβερνητική διαχείριση των εθνικών θεμάτων και ιδιαίτερα της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ άσκησε ο πρέσβης ε.τ. Γεώργιος Αϋφαντής, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική».

Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκε η εκτίμηση ότι η Τουρκία επιχειρεί να εξέλθει ενισχυμένη από τη Σύνοδο, εξασφαλίζοντας δύο περιφερειακές νατοϊκές διοικήσεις: μία στον Βόσπορο, με αντικείμενο το Αιγαίο και τη Μαύρη Θάλασσα, και μία στα Άδανα, με πεδίο τη Μέση Ανατολή.

Κατά τον κ. Αϋφαντή, η εξέλιξη αυτή δεν είναι τεχνικό ή τυπικό θέμα του ΝΑΤΟ, αλλά ζήτημα με άμεσες επιπτώσεις στα ελληνικά συμφέροντα. Όπως υποστήριξε, οι δύο δομές θα στελεχωθούν κυρίως από Τούρκους αξιωματικούς, μαζί με άλλους νατοϊκούς, και θα αποκτήσουν επιχειρησιακή βαρύτητα σε περιοχές όπου η Άγκυρα προβάλλει τη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Ο πρέσβης ε.τ. υποστήριξε ότι η Αθήνα όφειλε να έχει αντιδράσει εγκαίρως, ήδη από το στάδιο της προετοιμασίας της ημερήσιας διάταξης, σε επίπεδο μονίμων αντιπροσώπων, διπλωματικών επαφών και νατοϊκών επιτροπών. Κατά την άποψή του, η Ελλάδα έπρεπε να είχε ξεκαθαρίσει ότι δεν μπορεί να υπάρξει συναίνεση για ενίσχυση της Τουρκίας με τέτοιες διοικήσεις, όταν η ίδια χώρα αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν και για τον σύμβουλο εθνικής ασφαλείας Θάνο Ντόκο, με αφορμή όσα αποδόθηκαν σε συνομιλία του με πρόσωπο που πίστευε ότι ήταν Ουκρανός αξιωματούχος. Ο κ. Αϋφαντής έκανε λόγο για «ουσιαστική ανεπάρκεια» και υποστήριξε ότι σε κρίσιμα ζητήματα εθνικής ασφάλειας τέτοια λάθη δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως απλές αστοχίες.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, το πρόβλημα δεν είναι μόνο προσωπικό, αλλά βαθιά πολιτικό. Όπως είπε, η ελληνική αντιπροσωπεία στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ πηγαίνει χωρίς σαφή βούληση σύγκρουσης με τις τουρκικές επιδιώξεις. «Όπου υπάρχει θέληση υπάρχει και τρόπος», ανέφερε χαρακτηριστικά, εκτιμώντας ότι στην περίπτωση της Αθήνας δεν υπάρχει η αναγκαία πολιτική βούληση.

Ο κ. Αϋφαντής εκτίμησε ότι η Συμμαχία, διά της ανοχής, κινδυνεύει να επιβεβαιώσει τις τουρκικές διεκδικήσεις σε βάρος της Ελλάδας. Όπως τόνισε, εάν η ίδια η Ελλάδα δεν εγείρει ζήτημα, δεν μπορεί να αναμένει ότι θα το πράξουν άλλες χώρες για λογαριασμό της.

Στην παρέμβασή του συνέδεσε τις εξελίξεις και με τη στάση της Τουρκίας έναντι του Αιγαίου και των ελληνικών νησιών, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα έχει θέσει διεθνώς θέματα αμφισβήτησης ελληνικής κυριαρχίας. Κατά συνέπεια, η ενίσχυσή της εντός ΝΑΤΟ δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ουδέτερη διοικητική απόφαση.

Ο πρώην διπλωμάτης αναφέρθηκε και στον Αντώνη Σαμαρά, τονίζοντας ότι η πολιτική του παρέμβαση δεν αφορά μόνο πρώην ψηφοφόρους της Νέας Δημοκρατίας, αλλά ευρύτερα πολίτες που έχουν απομακρυνθεί από το σημερινό πολιτικό σύστημα. Κατά την εκτίμησή του, ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να απευθυνθεί σε ένα μεγάλο ακροατήριο που βρίσκεται στην αποχή και ζητά αλλαγή πορείας.

Η συνολική εικόνα που περιέγραψε ο Γεώργιος Αϋφαντής είναι αυτή μιας Ελλάδας που, κατά την άποψή του, παρακολουθεί παθητικά την αναβάθμιση της Τουρκίας μέσα στις νατοϊκές δομές, ενώ η Άγκυρα μετατρέπει σταδιακά τη «Γαλάζια Πατρίδα» από δόγμα αμφισβήτησης σε επιχειρησιακή πραγματικότητα.

Σοβαρές προειδοποιήσεις για τις γεωστρατηγικές επιδιώξεις της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο διατύπωσε ο δρ Διεθνών Σχέσεων Γιάννος Χαραλαμπίδης, μιλώντας στην τηλεόραση Sigma. Όπως υποστήριξε, η Άγκυρα επιχειρεί να αξιοποιήσει τις δομές του ΝΑΤΟ προκειμένου να εδραιώσει τη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας» και να αποκτήσει επιχειρησιακό έλεγχο σε ολόκληρη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Ο κ. Χαραλαμπίδης ανέφερε ότι η Τουρκία έχει αναπτύξει τρία στρατηγεία, στην Κωνσταντινούπολη, στη Σμύρνη και στα Άδανα, τα οποία –όπως είπε– σχηματίζουν έναν ενιαίο επιχειρησιακό άξονα που εκτείνεται από τη Μαύρη Θάλασσα έως την Ανατολική Μεσόγειο.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο υπό σχεδιασμό πολυεθνικό στρατηγείο στα Άδανα, επισημαίνοντας ότι, εφόσον εγκριθεί με Τούρκο διοικητή, κάθε νατοϊκή επιχειρησιακή δραστηριότητα στην περιοχή, ακόμη και εκείνη που αφορά την Κύπρο, θα περνά –κατά την εκτίμησή του– μέσα από τουρκική διοίκηση.

«Η Τουρκία χρησιμοποιεί το ΝΑΤΟ για να εδραιωθεί στην Ανατολική Μεσόγειο και να ανατρέψει τις προσπάθειες που έγιναν τα προηγούμενα χρόνια μέσω της βάσης “Ανδρέας Παπανδρέου” και της συνεργασίας της Κύπρου με ευρωπαϊκές χώρες και τις Ηνωμένες Πολιτείες», υποστήριξε.

Ο δρ Χαραλαμπίδης εκτίμησε ακόμη ότι η Ελλάδα θα πρέπει να ασκήσει βέτο στη δημιουργία του συγκεκριμένου στρατηγείου, έως ότου η Τουρκία αποσύρει πλήρως τα κατοχικά της στρατεύματα από την Κύπρο και υπάρξει, όπως είπε, δημοκρατική επίλυση του Κυπριακού.

Παράλληλα, άσκησε έντονη κριτική στην Ύπατη Εκπρόσωπο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Ασφάλειας, Κάγια Κάλας, υποστηρίζοντας ότι οι δημόσιες δηλώσεις της περί του σημαντικού ρόλου της Τουρκίας στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ λειτουργούν, κατά την άποψή του, ως πολιτική στήριξη στις τουρκικές επιδιώξεις.

Ο ίδιος συνέδεσε τις δηλώσεις αυτές και με τις αναφορές περί συμμετοχής της Τουρκίας σε ενδεχόμενη πολυεθνική ειρηνευτική δύναμη στον Λίβανο, εκφράζοντας την άποψη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται διατεθειμένη να αναβαθμίσει τον ρόλο μιας χώρας που εξακολουθεί να διατηρεί στρατεύματα κατοχής σε έδαφος κράτους-μέλους της.

Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός και απέναντι στην Αθήνα και τη Λευκωσία, εκφράζοντας την απορία του γιατί –όπως είπε– δεν υπήρξε μέχρι σήμερα ισχυρή πολιτική αντίδραση απέναντι στις συγκεκριμένες εξελίξεις. Παράλληλα, κάλεσε το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας της Κυπριακής Δημοκρατίας να συνεδριάσει άμεσα για το θέμα, ενώ διερωτήθηκε γιατί, όπως ανέφερε, απουσιάζει ουσιαστική δημόσια συζήτηση για μια εξέλιξη που θεωρεί κρίσιμη για το μέλλον της κυπριακής ασφάλειας.

Κλείνοντας την παρέμβασή του, υποστήριξε ότι το ζήτημα της ασφάλειας αποτελεί τον πυρήνα της κυριαρχίας ενός κράτους και προειδοποίησε ότι, εάν οι εξελίξεις προχωρήσουν χωρίς αντίδραση, η Κύπρος κινδυνεύει –κατά την εκτίμησή του– να υπαχθεί επιχειρησιακά στον τουρκικό σχεδιασμό μέσω των δομών του ΝΑΤΟ, ανεξάρτητα από την πορεία των συνομιλιών για το Κυπριακό.