Στο επίκεντρο της εκπομπής «Ανιχνεύσεις» με τον Παντελή Σαββίδη βρέθηκε η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα και κυρίως οι πληροφορίες για δημιουργία νέων νατοϊκών στρατηγείων στην Τουρκία.

Στην εκπομπή συμμετείχαν ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Παναγιώτης Ήφαιστος, ο αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Λουκόπουλος, ο πρέσβης ε.τ. Ελευθέριος Καραγιάννης και ο Γιάννος Χαραλαμπίδης από την Κύπρο.

Ο Παντελής Σαββίδης έθεσε από την αρχή το βασικό ερώτημα: τι σημαίνει για την ελληνική ασφάλεια η πιθανή δημιουργία δύο νέων στρατηγείων του ΝΑΤΟ στην Τουρκία, σε μια περίοδο που η Άγκυρα επιδιώκει να εμφανιστεί ως κεντρικός πυλώνας της Συμμαχίας.

Σύμφωνα με την ανάλυση που παρουσιάστηκε, η Σύνοδος της Άγκυρας δεν αφορά μόνο την Ουκρανία ή τον νέο ρόλο των ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ. Αφορά και τη νέα αρχιτεκτονική του ΝΑΤΟ, με μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συμμετοχή και με την Τουρκία να διεκδικεί αναβαθμισμένο ρόλο στη Μαύρη Θάλασσα, τα Στενά, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράστηκε για το ενδεχόμενο δημιουργίας στρατηγείων στην Κωνσταντινούπολη και στα Άδανα. Όπως ειπώθηκε, ένα στρατηγείο στην Κωνσταντινούπολη θα συνδεόταν με τη Μαύρη Θάλασσα και τα Στενά, ενώ ένα στρατηγείο στα Άδανα θα είχε άμεση γεωστρατηγική σημασία για την Ανατολική Μεσόγειο, την Κύπρο και τη Μέση Ανατολή.

Οι συμμετέχοντες υποστήριξαν ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να αντιμετωπίζει το θέμα ως απλή νατοϊκή τεχνική διευθέτηση. Το ζήτημα είναι βαθιά πολιτικό και γεωπολιτικό, καθώς η Τουρκία είναι χώρα που απειλεί την Ελλάδα με casus belli, κατέχει τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και προωθεί τη «Γαλάζια Πατρίδα».

Στην εκπομπή ασκήθηκε κριτική στην ελληνική κυβέρνηση για το γεγονός ότι, όπως ειπώθηκε, δεν έθεσε εγκαίρως κόκκινες γραμμές. Τονίστηκε ότι οποιαδήποτε αναβάθμιση της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ θα έπρεπε να συνδέεται με την άρση του casus belli, την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων από την Κύπρο και τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου.

Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην Κύπρο, υποστηρίζοντας ότι η δημιουργία στρατηγείου στα Άδανα εγκλωβίζει γεωπολιτικά την Κυπριακή Δημοκρατία και ενισχύει την τουρκική δυνατότητα να ελέγχει τον χώρο από τις ανατολικές πύλες του Αιγαίου μέχρι τη Μέση Ανατολή.

Παράλληλα, έγινε αναφορά στην αναβάθμιση τουρκικών ναυτικών βάσεων στα παράλια της Μικράς Ασίας, από το Ακσάζ μέχρι τη Μερσίνα και την Αττάλεια, γεγονός που, σύμφωνα με την ανάλυση, εντάσσεται σε ευρύτερο τουρκικό σχεδιασμό ελέγχου της Ανατολικής Μεσογείου.

Σοβαρή κριτική ασκήθηκε και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με αφορμή επαφές Ευρωπαίων αξιωματούχων με την Τουρκία. Στην εκπομπή υποστηρίχθηκε ότι η ΕΕ, αντί να θέτει όρους στην Άγκυρα, συχνά αναγνωρίζει εμμέσως τη γεωπολιτική της αξία, υποβαθμίζοντας τις ανησυχίες Ελλάδας και Κύπρου.

Στο Κυπριακό, η συζήτηση πήρε ιδιαίτερα έντονο χαρακτήρα. Τονίστηκε ότι η Τουρκία δεν θέλει απλώς διχοτόμηση, αλλά μακροπρόθεσμα έλεγχο ολόκληρης της Κύπρου. Εκφράστηκε επίσης έντονη ανησυχία για μοντέλα λύσης που, όπως ειπώθηκε, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα τουρκοκυπριακό συνιστών κράτος υπό τουρκική επιρροή εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Κοινός τόνος των παρεμβάσεων ήταν ότι Ελλάδα και Κύπρος χρειάζονται στρατηγική, αποτροπή και θεσμικό διάλογο. Οι ομιλητές υποστήριξαν ότι η απουσία ουσιαστικής εθνικής στρατηγικής αφήνει χώρο στην Τουρκία να αξιοποιεί το ΝΑΤΟ, την ΕΕ και τις διεθνείς συγκυρίες για να ενισχύει τη θέση της.

Το συμπέρασμα της εκπομπής ήταν σαφές: η Σύνοδος της Άγκυρας μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο σημείο καμπής για την ισορροπία ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο. Αν η Τουρκία αποκτήσει νέα νατοϊκά στρατηγεία χωρίς ανταλλάγματα και χωρίς όρους, τότε η Ελλάδα και η Κύπρος θα βρεθούν μπροστά σε μια ακόμη δυσμενή γεωπολιτική πραγματικότητα.

Με αφορμή τη συμπλήρωση 250 ετών από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Σταύρος Καλεντερίδης προχώρησε σε μια εκτενή ανάλυση για τη διαφορά ανάμεσα στη δημοκρατία και τον κοινοβουλευτισμό, υποστηρίζοντας ότι τα περισσότερα σύγχρονα δυτικά πολιτεύματα, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ και της Ελλάδας, δεν αποτελούν πραγματικές δημοκρατίες αλλά συστήματα αντιπροσωπευτικής διακυβέρνησης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ιδρύθηκαν ως άμεση δημοκρατία αλλά ως Republic, δηλαδή ως ένα πολίτευμα αντιπροσώπευσης. Όπως εξήγησε, οι ίδιοι οι συντάκτες του αμερικανικού Συντάγματος έκαναν σαφή διάκριση ανάμεσα στην αθηναϊκή δημοκρατία και στο αμερικανικό μοντέλο, επιλέγοντας συνειδητά τη δεύτερη μορφή διακυβέρνησης.

Ο Καλεντερίδης επικαλέστηκε τα Federalist Papers και ιδιαίτερα τις αναλύσεις του Τζέιμς Μάντισον, σημειώνοντας ότι η επιλογή της Republic δεν έγινε τυχαία. Από τη μία πλευρά, προσωπικότητες όπως ο Αλεξάντερ Χάμιλτον προτιμούσαν ένα περισσότερο αριστοκρατικό και συγκεντρωτικό μοντέλο εξουσίας, ενώ από την άλλη ο Μάντισον θεωρούσε ότι η άμεση δημοκρατία ήταν πρακτικά αδύνατη σε ένα κράτος με τόσο μεγάλη γεωγραφική έκταση και αυξανόμενο πληθυσμό.

Κεντρικό σημείο της ανάλυσής του αποτέλεσε η έννοια της άμεσης συμμετοχής των πολιτών. Όπως υποστήριξε, στην πραγματική δημοκρατία οι πολίτες αποφασίζουν οι ίδιοι για τα δημόσια ζητήματα, ενώ στον κοινοβουλευτισμό μεταβιβάζουν αυτή την εξουσία στους εκλεγμένους αντιπροσώπους τους. Κατά συνέπεια, η χρήση του όρου «δημοκρατία» για τα σημερινά αντιπροσωπευτικά πολιτεύματα δημιουργεί, κατά την άποψή του, μια εσφαλμένη αντίληψη για τον τρόπο λειτουργίας τους.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στις δυνατότητες που προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία. Υποστήριξε ότι οι λόγοι που εμπόδισαν την εφαρμογή της άμεσης δημοκρατίας τον 18ο αιώνα δεν υφίστανται πλέον στον ίδιο βαθμό, καθώς σήμερα υπάρχουν ψηφιακά μέσα που θα μπορούσαν να επιτρέψουν την ουσιαστικότερη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων.

Όπως ανέφερε, η τεχνολογία μπορεί να εξελιχθεί είτε σε εργαλείο μεγαλύτερου ελέγχου των κοινωνιών είτε σε μέσο ενίσχυσης της λαϊκής συμμετοχής. Κατά την εκτίμησή του, το ζητούμενο είναι οι πολίτες να διεκδικήσουν σταδιακά μεγαλύτερο ρόλο στις αποφάσεις που τους αφορούν, ξεκινώντας από την τοπική αυτοδιοίκηση και επεκτείνοντας τη συμμετοχή τους σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης.

Ο Σταύρος Καλεντερίδης κατέληξε υποστηρίζοντας ότι η ουσιαστική κατανόηση της διαφοράς ανάμεσα στη δημοκρατία και τον κοινοβουλευτισμό αποτελεί προϋπόθεση για έναν ευρύτερο δημόσιο διάλογο σχετικά με το μέλλον των σύγχρονων πολιτικών συστημάτων και τη δυνατότητα μεγαλύτερης συμμετοχής των πολιτών στη λήψη των αποφάσεων.

Την εκτίμηση ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία βρίσκεται σε κρίσιμο επιχειρησιακό σημείο διατύπωσε ο διεθνολόγος Νίκος Παπαδάτος, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική», αναλύοντας με χάρτες την κατάσταση στο μέτωπο και τις κινήσεις των ρωσικών δυνάμεων.

Ο κ. Παπαδάτος υποστήριξε ότι η περιοχή του Ντονμπάς παραμένει το βασικό πεδίο της σύγκρουσης, χαρακτηρίζοντας το μέτωπο «κρεατομηχανή». Όπως ανέφερε, η Κωνσταντινόβκα έχει ιδιαίτερη επιχειρησιακή σημασία, καθώς λειτουργούσε ως κέντρο επιμελητείας, επικοινωνιών και στρατιωτικών επιχειρήσεων για τις ουκρανικές δυνάμεις.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η απώλεια τέτοιων κομβικών σημείων δυσκολεύει την ουκρανική άμυνα και ανοίγει τον δρόμο για νέες ρωσικές επιχειρήσεις προς το Κραματόρσκ και το Σλαβιάνσκ, που θεωρούνται από τα τελευταία μεγάλα ουκρανικά προπύργια στην περιοχή.

Ο ίδιος εκτίμησε ότι οι ουκρανικές εφεδρείες μειώνονται σταδιακά και ότι η άμυνα των ουκρανικών δυνάμεων γίνεται ολοένα και δυσκολότερη. Όπως είπε, περιοχές που είχαν προετοιμαστεί επί χρόνια ως οχυρωμένες ζώνες φαίνεται πλέον να πιέζονται σοβαρά.

Παράλληλα, συνέδεσε την εξέλιξη στο μέτωπο με τη διπλωματική κινητικότητα γύρω από τον πόλεμο. Κατά τον κ. Παπαδάτο, οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να επιδιώξουν μια διαπραγμάτευση πριν ολοκληρωθεί η κατάληψη του Ντονμπάς, καθώς μετά από αυτό το σημείο τα τετελεσμένα θα είναι δυσκολότερο να αγνοηθούν.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον ρόλο της Ευρώπης, εκτιμώντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνη της τη Ρωσία στο συγκεκριμένο πεδίο. Όπως τόνισε, η στάση των Αμερικανών θα είναι καθοριστική για την τελική γραμμή του δυτικού παράγοντα.

Ο Νίκος Παπαδάτος υποστήριξε ακόμη ότι οποιαδήποτε σοβαρή προσπάθεια τερματισμού του πολέμου θα πρέπει να περιλαμβάνει εγγυήσεις ασφαλείας για όλες τις πλευρές. Κατά την άποψή του, δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμη λύση χωρίς ζώνες αποστρατιωτικοποίησης και χωρίς ένα πλαίσιο που να λαμβάνει υπόψη και τις ρωσικές ανησυχίες ασφαλείας.

Στην παρέμβασή του ξεκαθάρισε ότι επιθυμεί τον τερματισμό του πολέμου, τονίζοντας ότι αυτό αποτελεί και ελληνικό συμφέρον, καθώς η παράταση της σύγκρουσης επηρεάζει άμεσα την ασφάλεια, τη σταθερότητα και τη γεωπολιτική θέση της χώρας μας.

Κλείνοντας, εκτίμησε ότι ο κόσμος οδηγείται σε έναν νέο γεωπολιτικό χάρτη, με τρεις βασικούς πόλους: τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και την Κίνα. Το ερώτημα, όπως είπε, είναι αν αυτός ο κόσμος θα είναι πράγματι πολυπολικός ή αν θα διαμορφωθεί γύρω από νέες σκληρές ισορροπίες ισχύος.