Γράφει ο Δημήτριος Καμπισιούλης

Ως ασχολούμενος με το δημογραφικό και μετά από τόσες έρευνες και συζητήσεις υποστηρίζω ότι περί το έτος 2050 η κοινωνία θα διαρραγεί. Με τα σημερινά δεδομένα, με τη μελέτη της εξέλιξης των δημογραφικών δεικτών και με τη βοήθεια της ΤΝ είναι εύκολο να βγει αυτό το συμπέρασμα. Μπορεί το 2050 για πολλούς να φαίνεται μακρινό, αλλά καθόλου δεν είναι, θυμηθείτε τους Ολυμπιακούς αγώνες και το ευρωπαϊκό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου. Περίπου τόσος χρόνος μας μένει. Αν και πάλι σας φαίνεται μακριά θα απογοητευτείτε. Τα χρόνια μέχρι τότε δεν θα είναι καθόλου, μα καθόλου εύκολα.

Δημογραφικοί δείκτες

• Ο πληθυσμός μειώνεται κάθε χρόνο, είμαστε ήδη κάτω από 10 εκατομμύρια. Ο πληθυσμός όμως δεν είναι ο κυριότερος δείκτης, είναι το αποτέλεσμα των δημογραφικών δεικτών.

• Ο δείκτης γονιμότητας είναι κολλημένος στο 1,2, αυτό σημαίνει πως η κάθε επόμενη γενιά είναι σχεδόν η μισή από την προηγούμενη.

• Οι γεννήσεις κάθε χρόνο είναι λιγότερες, το 2025 ήταν μόνο 65.594 από τις 85.000 του 2021. Τίποτα δεν δείχνει πως θα ανέβουν.

• Ο δείκτης γήρανσης ανέρχεται στο 185 (αριθμός ηλικιωμένων ατόμων >65 προς τον αριθμό των παιδιών 0-14), το 2011 ήταν 132 και το 2020 160. Ανεβαίνει με ιλιγγιώδη ταχύτητα και επειδή εξαρτάται από τις λίγες γεννήσεις θα ανέβει ακόμα πιο γρήγορα.

• Η διάμεση ηλικία στα 47,2 το 2025. Το 1950 ήταν 25 έτη και το 2000 38,5. Μέσα σε ένα τέταρτο του αιώνα ο μέσος Έλληνες μεγάλωσε κατά σχεδόν 9 χρόνια. Που θα πάμε αν συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό; (που θα συνεχιστεί).

• Οι πολυμελείς οικογένειες έχουν κυριολεκτικά αφανιστεί (με 4 παιδιά 17 χιλ. με 5 παιδιά 3 χιλ., με 6+ παιδιά 1500).

• Η ύπαιθρος ερημώνει χωρίς κανένα σημάδι αντιστροφής της πορείας.

• Οι νέοι και ειδικά οι επιστήμονες φεύγουν και θέλουν να φύγουν στο εξωτερικό (έρευνα ΓΣΕΕ Οκτ 2025)

• Οι νέοι δεν μπορούν να κάνουν οικογένεια (παραπάνω έρευνα).

• Η αναλογία εργαζομένων/συνταξιούχων είναι 1,65/1 (περίπου 4,1 εκ. εργαζόμενοι / 2,5 εκ. συνταξιούχους) και σε μόλις 20 χρόνια θα προσεγγίζει το 1/1 (3,3 εκ. εργαζόμενοι / 3,1 εκ. συνταξιούχους), αυτό είναι υπολογισμός, όχι πρόβλεψη, διότι οι άνθρωποι έχουν γεννηθεί.

• Το 2023 ο κρατικός Π/Υ συνεισέφερε σχεδόν 15,5 δισ. ευρώ για την κάλυψη των συντάξεων γήρατος και χηρείας. Με την επιδείνωση της αναλογίας εργαζομένων/συνταξιούχων αυτό το ποσό μπορεί να αγγίξει το 2045 τα 23 δισ. ευρώ. Τα χρήματα αυτά λείπουν από τη δημογραφική πολιτική, την άμυνα, υγεία και παιδεία.

• Τα ποιοτικά στοιχεία είναι χειρότερα. Η πλειοψηφία των νέων έχει αποβάλει πλήρως τους όρους οικογένεια και τεκνογονία από τη ζωή τους και παρατηρείται μια δομική αλλαγή στάσης ζωής, με την πλήρη σύγκλιση των προτύπων καριέρας μεταξύ των δύο φύλων, την αναβολή ή ματαίωση της δημιουργίας οικογένειας και την εξάπλωση του φαινομένου της child-free νοοτροπίας. Παράλληλα, για ένα μεγάλο ποσοστό των Ελλήνων, οι λέξεις πατρίδα, πίστη και οικογένεια προκαλούν πλέον αδιαφορία ή και αποστροφή.

Η πορεία προς το 2050

Με τα παραπάνω στοιχεία έχω την ισχυρή άποψη πως η Ελλάδα ως έχει έφτασε στο τέλος της. Υπολογίζω το 2050, λίγο πριν ή λίγο μετά ως απώτατο όριο κατάρρευσης της κοινωνίας. Αλλά και τα χρόνια ως τότε θα είναι πολύ δύσκολα. Ας δούμε με τη βοήθεια της ΤΝ τι θα γίνει μέχρι τότε.

2026-2038

Μέχρι το 2038 θα συνταξιοδοτηθούν οι πολυπληθείς γενιές του 60 και 70 (Generation X) και η αναλογία εργαζομένων / συνταξιούχων θα υποχωρήσει στο 1,3 με 1,2/1. Το κράτος θα αναγκαστεί να προσφύγει στην επιπλέον φορολόγηση του λίγου παραγωγικού πληθυσμού και στην αύξηση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης για να καλύψει τις συνταξιοδοτικές δαπάνες. Αυτό θα επιταχύνει το φαινόμενο της φυγής των λίγων νέων επιστημόνων στο εξωτερικό. Οι περικοπές συντάξεων και υπηρεσιών υγείας θα είναι αναπόφευκτες.

Το 2038 η διάμεση ηλικία θα έχει ξεπεράσει τα 50 έτη, ο δείκτης γήρανσης το 250 και η ύπαιθρος θα παρουσιάζει εικόνα εκτεταμένης δημογραφικής ερήμωσης αφού οι εναπομείναντες ηλικιωμένοι θα αποβιώνουν, με τις τελευταίες βασικές υποδομές (σχολεία, κέντρα υγείας) να κλείνουν οριστικά.

2038-2045

Μετά το 2038, οι άνω των 65 ετών θα αποτελούν άνω του 35% του εκλογικού σώματος, ενώ αν συνυπολογιστεί η αυξημένη αποχή των νεότερων ηλικιών, θα ελέγχουν πάνω από το 40% έως 45% των πραγματικών ψηφοφόρων στην κάλπη (είναι η λεγόμενη γεροντοκρατούμενη δημοκρατία – gerontocracy). Συνεπώς οι πολιτικές αποφάσεις για τη διατήρηση των παροχών των ηλικιωμένων, θα δυσχεραίνουν ακόμα περισσότερο την κατάσταση στη χώρα. Το ΕΣΥ θα είναι στα όρια της κατάρρευσης. Η ζήτηση για υπηρεσίες φροντίδας ηλικιωμένων θα εκτοξευτεί, αλλά το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό θα είναι ελλιπές, με αποτέλεσμα την οξεία κοινωνική δυσαρέσκεια.

2045-2050

Το 2045 θα εισέρχονται στην αγορά εργασίας οι λίγοι άνθρωποι που γεννιούνται από το 2021 και μετά. Οι δημογραφικοί δείκτες θα επιδεινωθούν ακόμα πιο γρήγορα. Ο αριθμός των εργαζομένων αλλά και των στρατεύσιμων θα μειωθεί δραματικά, και η στελέχωση των ενόπλων δυνάμεων θα είναι εξαιρετικά δύσκολη. Η διατήρηση αποτρεπτικής ισχύος θα είναι δυσχερής ενώ η ασθενική οικονομία δεν θα μπορεί να υποστηρίξει τις μεγάλες αμυντικές δαπάνες. Η απώλεια εθνικής κυριαρχίας είναι αναπόφευκτη όχι κατ’ ανάγκη εξαιτίας στρατιωτικής εισβολής, αλλά εξαιτίας υποχωρήσεων, καθώς η χώρα θα αδυνατεί να προασπίσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα ή να διατηρήσει την παρουσία της στην περιφέρεια.

Το 2050 αποτελεί το ανώτατο όριο για τη διατήρηση της Ελλάδας ως ανεξάρτητου, λειτουργικού και κοινωνικά συνοχικού κράτους με τη μορφή που το γνωρίζουμε. Η κατάρρευση δεν θα εκδηλωθεί ως αιφνίδιο γεγονός σε μία ημέρα, αλλά ως μια σταδιακή, μη αναστρέψιμη απώλεια της παραγωγικής, κοινωνικής και εθνικής δυναμικής.

Οι μετανάστες

Σε όλα τα παραπάνω δεν υπολογίστηκε η επίσημη κυβερνητική πολιτική (ΕΠΑ 2026-30, σελ. 10) πως οι μετανάστες θα συμβάλουν ουσιαστικά στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της δημογραφικής γήρανσης. Με άλλα λόγια θα αντικαταστήσουν τους Έλληνες, εφόσον οι γεννήσεις των τελευταίων είναι ελάχιστες. Εδώ τέσσερις παρατηρήσεις: Πρώτον, η ενσωμάτωση ξένων πληθυσμών από έναν γερασμένο πληθυσμό δεν είναι δυνατή. Δεύτερον το οικονομικό ζήτημα με τις εισφορές εργαζομένων σε κάποιον βαθμό θα αντιμετωπιστεί, αλλά δεν θα λυθεί. Τρίτον, θα υπάρχει σοβαρό ζήτημα εσωτερικής ασφάλειας και συνοχής αν πρόκειται για μουσουλμανικούς πληθυσμούς από διάφορες χώρες. Τέταρτον, πως θα υπερασπιστούν τη χώρα οι άνθρωποι αυτοί από εξωτερικό κίνδυνο;

Πως θα επέλθει η κατάρρευση

Πως ακριβώς θα γίνει αυτή η κατάρρευση δεν μπορούμε επακριβώς να προβλέψουμε αλλά δύναται να εκδηλωθεί μέσα από τέσσερις αλληλένδετες και καταστροφικές μορφές. Παρακάτω περιγράφονται οι πιθανές περιπτώσεις

• Πρώτον, μέσω της δημοσιονομικής και ασφαλιστικής ασφυξίας, όπου η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους (1/1) θα επιβάλει εξοντωτική φορολόγηση στον εναπομείναντα παραγωγικό πληθυσμό, προκαλώντας στάση πληρωμών σε συντάξεις και μισθούς του δημοσίου, αδυναμία χρηματοδότησης του ΕΣΥ και περαιτέρω επιτάχυνση της φυγής των νέων.

• Δεύτερον, μέσω της εσωτερικής κοινωνικής αποδιοργάνωσης, καθώς η πολιτική εξουσία θα ελέγχεται από μια συμπαγή πλειοψηφία ηλικιωμένων ψηφοφόρων που θα υποστηρίζει τις δικές της παροχές εις βάρος των νέων, προκαλώντας οξεία κοινωνική οργή, κατάρρευση της συνοχής και εγκατάλειψη των βασικών δημόσιων υποδομών της χώρας.

• Τρίτον, μέσω της γεωπολιτικής αποδυνάμωσης, καθώς η δραματική μείωση των στρατεύσιμων ηλικιών θα καταστήσει αδύνατη την επάνδρωση των Ενόπλων Δυνάμεων και τη διατήρηση αποτρεπτικής ισχύος, οδηγώντας σε αναγκαστικές διοικητικές και εδαφικές υποχωρήσεις στην περιφέρεια και το Αιγαίο χωρίς καν τη διεξαγωγή πολεμικής σύρραξης.

• Τέταρτον, μέσω της βίαιης πληθυσμιακής αντικατάστασης και της πολιτισμικής αλλοίωσης, λόγω της αθρόας εισαγωγής εκατοντάδων χιλιάδων «νόμιμων» αλλοδαπών εργατών εξαιτίας της έλλειψης εγχώριου εργατικού δυναμικού, δημιουργώντας παράλληλες γκετοποιημένες κοινωνίες, οριστική απώλεια της εθνικής ταυτότητας και πλήρη διάρρηξη του κοινωνικού ιστού.

Επίλογος

Βλέποντας ψυχρά την κατάσταση και τους δημογραφικούς δείκτες δεν είμαι καθόλου αισιόδοξος για την πορεία της χώρας. Απαιτείται άμεση αλλαγή πολιτικής κατά 180º. Ούτως ή άλλως η μελλοντική κατάσταση θα είναι δραματική. Τα δύσκολα τώρα αρχίζουν.

Η άνοδος της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) δεν μπορεί πλέον να αποδίδεται αποκλειστικά στο μεταναστευτικό.

Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και αφορά την οικονομία, την ενεργειακή ακρίβεια, την ανασφάλεια και, κυρίως, την αυξανόμενη δυσπιστία απέναντι στα παραδοσιακά κόμματα.

Το AfD βρίσκεται εδώ και μήνες στην πρώτη θέση των δημοσκοπήσεων, περίπου στο 28%-29%, ενώ η CDU/CSU του Φρίντριχ Μερτς κινείται γύρω στο 20%. Η εκλογική αναμέτρηση στη Σαξονία-Άνχαλτ ήταν, όμως, κάτι περισσότερο από ένα ακόμη καμπανάκι. Το AfD έφτασε στο 43,8%, υπερδιπλασιάζοντας το ποσοστό του από το 2021, ενώ η CDU κατέρρευσε στο 17,2%.

Γι’ αυτό και το να εμφανιστεί το πολιτικό σύστημα «σοκαρισμένο» από τα επόμενα αποτελέσματα στο Βερολίνο και στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία θα ήταν περισσότερο υποκριτικό παρά έκπληξη. Τα σημάδια υπάρχουν εδώ και μήνες.

Ο Μερτς έχει πλέον ένα δύσκολο στοίχημα, να αντιστρέψει την πορεία πριν η δυσαρέσκεια μετατραπεί σε μόνιμη πολιτική κυριαρχία του AfD. Και το πρόβλημα δεν είναι μόνο μεταναστευτικό. Είναι και οικονομικό. Η κυβέρνηση προχωρά στον προϋπολογισμό του 2027 με νέα δάνεια άνω των 200 δισ. ευρώ, ενώ οι προειδοποιήσεις για τη μελλοντική επιβάρυνση του γερμανικού κράτους πληθαίνουν.

Εδώ βρίσκεται και ένας παραλληλισμός που μέχρι σήμερα μπορεί να ακούγεται υπερβολικός, αλλά δεν μπορεί πλέον να αγνοείται: η πιθανότητα μιας γερμανικής εκδοχής όσων έζησε η Ελλάδα το 2015. Όπως τότε στην Ελλάδα η οικονομική πίεση, η κοινωνική δυσαρέσκεια και η απογοήτευση από το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα δημιούργησαν τις συνθήκες για την εκλογική άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ, έτσι και στη Γερμανία η συσσώρευση οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω ένα κόμμα που μέχρι πρόσφατα βρισκόταν εκτός της παραδοσιακής πολιτικής εξουσίας.

Δεν σημαίνει ότι η Γερμανία θα ζήσει μια επανάληψη του ελληνικού 2015. Η πολιτική, οικονομική και θεσμική πραγματικότητα των δύο χωρών είναι διαφορετική. Θα μπορούσε όμως να υπάρξει μια γερμανική εκδοχή του φαινομένου: ένα κόμμα διαμαρτυρίας να μετατρέψει τη συσσωρευμένη δυσαρέσκεια σε κυβερνητική απαίτηση και να βρεθεί μπροστά στην «καυτή πατάτα» που άφησε πίσω του το προηγούμενο πολιτικό σύστημα. Και τότε, το ερώτημα δεν θα είναι πλέον αν το AfD μπορεί να κερδίσει εκλογές, αλλά αν είναι έτοιμο να κυβερνήσει τη Γερμανία.

Αν το Βερολίνο δεν αλλάξει πορεία, η επόμενη μεγάλη πολιτική κρίση δεν θα έρθει ως έκπληξη. Θα είναι το αποτέλεσμα μιας πορείας που όλοι βλέπουν να εξελίσσεται μπροστά τους.

Σαφή προειδοποίηση για την επαναφορά της τουρκικής αναθεωρητικής ατζέντας στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο απηύθυνε ο στρατηγός ε.α. και στρατιωτικός αναλυτής Κωνσταντίνος Λουκόπουλος, μιλώντας στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής».

Με φόντο τις νέες εντάσεις στο Αιγαίο, τις εμπλοκές με τουρκικά μαχητικά, τις δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για την αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών και την επαναφορά της συζήτησης για προσφυγή στη Χάγη, ο κ. Λουκόπουλος υπογράμμισε ότι η περίοδος των λεγόμενων «ήρεμων νερών» δεν αποτύπωνε την πραγματική κατάσταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

«Ποτέ δεν υπήρχαν ήρεμα νερά, διότι αυτά ήταν επιφανειακά. Κάτω από αυτά υπήρχαν τα ισχυρά ρεύματα του τουρκικού αναθεωρητισμού», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η στρατηγική «πίεση–χαλάρωση» της Άγκυρας

Κατά τον Κωνσταντίνο Λουκόπουλο, η Τουρκία ακολουθεί διαχρονικά μία μεθοδική τακτική εναλλαγής της έντασης με περιόδους φαινομενικής αποκλιμάκωσης. Όπως εξήγησε, πρόκειται για μια στρατηγική «πίεσης, χαλάρωσης και νέας πίεσης», μέσω της οποίας η Άγκυρα διατηρεί ζωντανό το σύνολο των διεκδικήσεών της.

Εκτίμησε ότι η τουρκική ηγεσία επέλεξε τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή για να ανεβάσει εκ νέου τους τόνους και να επαναφέρει όλα τα ζητήματα που η ίδια χαρακτηρίζει «αλληλένδετα» στο Αιγαίο.

Απέναντι σε αυτήν τη θέση, η ελληνική πλευρά επιμένει ότι η μόνη διαφορά που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης ή δικαστικής διευθέτησης είναι η οριοθέτηση της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας.

Ιδιαίτερη βαρύτητα απέδωσε ο στρατιωτικός αναλυτής στην επαναφορά, από τον ίδιο τον Τούρκο πρόεδρο, της αξίωσης για αποστρατιωτικοποίηση των νησιών. Σύμφωνα με την εκτίμησή του, η Άγκυρα δεν περιορίζεται πλέον σε διπλωματικές διατυπώσεις, αλλά αφήνει να αιωρείται ακόμη και το ενδεχόμενο στρατιωτικής ενέργειας.

«Αυτό που βλέπουμε είναι η επανατοποθέτηση, στο υψηλότερο επίπεδο, της αναθεωρητικής ατζέντας της Άγκυρας», τόνισε.

Το παρασκήνιο της επίσκεψης Καλίν

Ο κ. Λουκόπουλος στάθηκε ιδιαίτερα στην επίσκεψη του επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών, Ιμπραήμ Καλίν, στην Αθήνα και στις πληροφορίες περί συνάντησής του με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.

Αμφισβήτησε εμμέσως την εκδοχή ότι ένας από τους στενότερους συνεργάτες του Ερντογάν θα ταξίδευε στην ελληνική πρωτεύουσα αποκλειστικά για ζητήματα μετανάστευσης.

Όπως σημείωσε, ο Ιμπραήμ Καλίν δεν είναι απλώς ο διοικητής της ΜΙΤ, αλλά ένας άνθρωπος με εξαιρετικά ισχυρή πολιτική επιρροή και ένας από τους σημαντικότερους εξ απορρήτων του Τούρκου προέδρου. Υπήρξε, άλλωστε, επί σειρά ετών βασικός σύμβουλος του Ερντογάν για θέματα διεθνών σχέσεων.

Ο στρατηγός ε.α. εκτίμησε ότι ο Καλίν μετέφερε συγκεκριμένα μηνύματα στην Αθήνα, το ακριβές περιεχόμενο των οποίων δεν είναι δυνατόν να γίνει γνωστό. Δεν απέκλεισε, όμως, τα μηνύματα αυτά να σχετίζονταν με την ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας Ελλάδας–Ισραήλ ή με την απαίτηση της Άγκυρας να διατηρήσει η Αθήνα μια στάση αδράνειας, ώστε να συνεχιστεί η φαινομενική ηρεμία.

Η Χάγη και η «βεντάλια» των τουρκικών απαιτήσεων

Ο Κωνσταντίνος Λουκόπουλος συνέδεσε τη διπλωματική κινητικότητα με τη δήλωση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη περί ετοιμότητας της Ελλάδας να προσφύγει στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

«Ο κ. Γεραπετρίτης δεν κάνει δηλώσεις έτσι», παρατήρησε, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η χρονική στιγμή της αναφοράς στη Χάγη ενδέχεται να μην είναι τυχαία.

Ταυτόχρονα, όμως, προειδοποίησε ότι η Ελλάδα και η Τουρκία έχουν εντελώς διαφορετική αντίληψη για το περιεχόμενο μιας ενδεχόμενης προσφυγής. Η Αθήνα συζητά αποκλειστικά την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, ενώ η Άγκυρα έχει ξεκαθαρίσει ότι επιθυμεί να συμπεριλάβει το σύνολο των μονομερών διεκδικήσεών της.

Στη συγκεκριμένη «βεντάλια» εντάσσονται, μεταξύ άλλων, η αποστρατιωτικοποίηση των νησιών, το καθεστώς στο Αιγαίο και το ζήτημα της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη. Πρόκειται για θέματα τα οποία η ελληνική πλευρά δεν αναγνωρίζει ως ελληνοτουρκικές διαφορές.

Το μεγάλο crash test για το καλώδιο

Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο Κωνσταντίνος Λουκόπουλος προειδοποίησε ότι οι επόμενες ημέρες θα είναι εξαιρετικά κρίσιμες.

Το πραγματικό «crash test» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, όπως ανέφερε, θα έρθει όταν ξεκινήσουν οι έρευνες που απαιτούνται για την ολοκλήρωση της πόντισης του υποθαλάσσιου ηλεκτρικού καλωδίου.

Εκεί θα φανεί στην πράξη εάν η Τουρκία θα επιχειρήσει να παρεμποδίσει ένα έργο στρατηγικής σημασίας και, κυρίως, πώς θα αντιδράσει η Αθήνα απέναντι σε μια νέα έμπρακτη αμφισβήτηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας.