Έντονη κινητικότητα και διεργασίες σημειώνονται γύρω από το καθεστώς της Μονής Σινά εν όψει του διπλωματικού αγώνα για συμφωνία μεταξύ Μονής και αιγυπτιακού κράτους προτού εκπνεύσει η διορία της 24^ης Οκτωβρίου, οπότε θα δημοσιευτεί η απόφαση του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου της Αιγύπτου.

Στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Το ζήτημα αναμένεται να φτάσει μέχρι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ολομέλεια που ξεκινά σήμερα στο Στρασβούργο, μετά τις πρόσφατες πρωτοβουλίες του ευρωβουλευτή Νικόλα Φαραντούρη.

Ο Έλληνας ευρωβουλευτής και μέλος των Επιτροπών Προϋπολογισμού και Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καθηγητής Νικόλας Φαραντούρης επισκέφθηκε την Αίγυπτο και την Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης του Σινά από τις 24 έως τις 27 Σεπτεμβρίου κατόπιν πρόσκλησης της Σιναϊτικής Κοινότητας και των αιγυπτιακών αρχών.

Σκοπός της επίσκεψής του ήταν η ενημέρωση για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί γύρω από το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Μονής, η υποστήριξη της μοναστικής κοινότητας και η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μπορεί να συμβάλει σε μια δίκαιη και βιώσιμη λύση.

«Η Σιναϊτική αδελφότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρή αβεβαιότητα ως προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Μονής και των περιουσιακών της στοιχείων, μετά από την περσινή δικαστική απόφαση αιγυπτιακού δικαστηρίου που άνοιξε θέμα ιδιοκτησίας των ακινήτων της Μονής», δήλωσε ο Νικόλας Φαραντούρης μέσα από τη Μονή, τονίζοντας ότι «πρόκειται για μια ζωντανή μοναστική κοινότητα με αδιάλειπτη παρουσία 1.600 ετών και μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO».

Η συνάντηση με τη Γιασμίν Μούσα στο Υπουργείο Εξωτερικών της Αιγύπτου

Κατά την επιστροφή του στο Κάιρο, την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου, ο κ. Φαραντούρης επισκέφθηκε το αιγυπτιακό Υπουργείο Εξωτερικών, σε συνέχεια και της συνάντησης που είχε στις Βρυξέλλες με τον Πρέσβη της Αιγύπτου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κ. Ahmed Abu Zeid. Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στις εξελίξεις γύρω από τη Μονή και στις δυνατότητες επίλυσης των εκκρεμοτήτων, με αξιοποίηση και της ευρωπαϊκής διάστασης του ζητήματος.

Σύμφωνα με αποκλειστικές δηλώσεις του στο «Βήμα», ο ευρωβουλευτής υπογράμμισε στις επαφές του ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και η Ελλάδα, επιθυμούν μια σταθερή και στρατηγική σχέση με την Αίγυπτο, η οποία είναι κρίσιμος εταίρος στην Ανατολική Μεσόγειο. Συναντώντας τη Γιασμίν Μούσα, ανώτατη νομικό σύμβουλο του Γραφείου του Αιγύπτιου Υπουργού Εξωτερικών και επιφορτισμένη με τον «φάκελο Σινά», ο ευρωβουλευτής τόνισε την ευρωπαϊκή διάσταση του θέματος, επιμένοντας στη διασφάλιση της θρησκευτικής ελευθερίας, της ιστορικής και θεσμικής συνέχειας της Μονής, αλλά και της απρόσκοπτης παρουσίας της Σιναϊτικής Κοινότητας «με αναλλοίωτο το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Μονής».

Σύμφωνα με πληροφορίες, η νομικός σύμβουλος Γιασμίν Μούσα έφερε ως επιχειρήματα για τη μη απόδοση κυριότητας στη Μονή του Σινά τη φερόμενη αιγυπτιακή ανάγκη να μην μπορούν να εξαχθούν κειμήλια της Μονής στο εξωτερικό, καθώς και να μην μπορούν να μεταπωληθούν ακίνητα της Μονής. Ο ευρωβουλευτής Φαραντούρης από τη μεριά του επέμεινε στη διατήρηση της κυριότητας από τη Μονή με τη διευθέτηση παρόμοιων ζητημάτων από ειδικές ρήτρες στο πλαίσιο μιας διπλωματικής λύσης του ζητήματος. Ο Νικόλας Φαραντούρης αξιοποίησε την ιδιότητά του ως μέλους της επιτροπής Προϋπολογισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, για να τονίσει τη σύνδεση οποιασδήποτε εκταμίευσης προς την Αίγυπτο, όπως αυτή των 4 δισεκατομμυρίων ευρώ, που είχε προηγηθεί το 2025, με τον σεβασμό εκ μέρους της Αιγύπτου των θρησκευτικών ελευθεριών, αλλά και του ιδιοκτησιακού καθεστώτος της Μονής.

«Το Σινά είναι ήπια ισχύς της χώρας μας»

Ο ευρωβουλευτής Νικόλας Φαραντούρης ανέπτυξε στο «Βήμα» τους λόγους της δραστηριοποίησής του: «Είναι ένα προσωπικό ενδιαφέρον αλλά και μία θεσμική υποχρέωση. Ανατρέχω πίσω στα παιδικά μου χρόνια, στις διηγήσεις του πατέρα μου, στις αφηγήσεις των οικείων. Μεγαλώνοντας, άρχισα να συνειδητοποιώ πόσο σημαντική είναι η παρουσία αυτών των πόλων λατρείας για τον ελληνισμό, για το γένος μας και αργότερα ως πανεπιστημιακός πλέον του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών σπουδών άρχισα επίσης να αξιολογώ τη λεγόμενη ήπια ισχύ της χώρας μας, του νέου ελλαδικού κράτους.

Είμαστε φορείς μιας μακραίωνης πνευματικής, πολιτιστικής και ιστορικής, οικουμενικής παρουσίας σε όλη τη Μέση Ανατολή, τη Μεσόγειο, τα Βαλκάνια και έχουμε μία υποχρέωση να συνεχίσουμε, “κρατώντας ακόμα μια σπίθα τρεμόσβηστη στις υγρές παλάμες”, κατά τον ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη, αυτό το ανέσπερο φως του ελληνισμού. Άρα βρισκόμαστε εδώ όχι μόνο ως μια πνευματική αναφορά λατρευτική, αλλά και ως μια θεσμική υποχρέωση για ένα μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και κρίσιμης γεωπολιτικής σημασίας».

«Ας προσπαθήσουμε ο καθένας από το μετερίζι του να στηρίξουμε»

«Βρέθηκα, λοιπόν, εδώ στο Θεοβάδιστο όρος», συνεχίζει ο ευρωβουλευτής Φαραντούρης, «για να στηρίξω, για να ακούσω, όχι για να υποκαταστήσω, ούτε με οποιοδήποτε τρόπο να εμπλακώ στα “interna corporis” της Συναϊτικής κοινότητας. Με απόλυτο σεβασμό στους πατέρες που ασκούνται στο θεοβάδιστο όρος και με συναίσθηση ότι οποιαδήποτε πρωτοβουλία φέρει ένα μεγάλο ιστορικό βάρος. Και ταυτόχρονα να στείλω ένα μεγάλο, ηχηρό, κρυστάλλινο μήνυμα ότι η Μονή Σινά είναι μία ανεκτίμητη κιβωτός της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού, του οικουμενικού πολιτισμού, αλλά και για μας κάτι ακόμη πιο σημαντικό: οι ρίζες μας.

Και ταυτόχρονα να τονίσω ότι σε μία δύσκολη συγκυρία για τα εθνικά μας θέματα, η ήπια ισχύς που απολαμβάνει και απολάμβανε το έθνος μας ανά τους αιώνες σχετίζεται με την υπερχιλιετή, μακραίωνη παρουσία τέτοιου είδους αναφορών στην άκρη της γης: Τα παλαίφατα πατριαρχεία μας, οι ελληνορθόδοξες κοινότητες, η οικειότητα που απολαμβάνουμε λόγω της παρουσίας τους με τους λαούς της Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής, της Ασίας, των Βαλκανίων. Μια οικειότητα που ξεπερνάει τα στενά πλαίσια του μεσογειακού ταμπεραμέντου και σχετίζεται με την ιστορική ανάμνηση των πολιτιστικών, θρησκευτικών επιρροών ανά τους αιώνες. Ας μην την ξεχάσουμε, ας μην τη σβήσουμε, ας προσπαθήσουμε ο καθένας από το μετερίζι του να τη στηρίξουμε».

«Μια αποκαλυπτική συγκλονιστική εμπειρία ζωής»

Ρωτήσαμε τον ευρωβουλευτή Νικόλα Φαραντούρη πώς ήταν η επαφή του με τους μοναχούς: «Διακριτική, αλλά αποκαλυπτική, ολιγόλογη, αλλά πλούσια Πνεύματος Αγίου. “Το μεν κατά λόγον ελλιπές, το δε κατά διάνοιαν πλήρες”. Οι μοναχοί ασκούνται, τα ιστορικά συμβεβηκότα είναι δευτερεύοντα στο νου τους και στην άσκησή τους. Εμείς οι λαϊκοί έχουμε όμως μία υποχρέωση να τους προστατεύσουμε στην άσκησή τους και αν μπορούμε διακριτικά να τους διευκολύνουμε. Αν όχι να απέχουμε. Γιατί πολλές φορές δυσχεραίνουμε και εμείς ακόμα οι απέξω, οι θεσμικοί, οι πολιτικοί, οι “παράγοντες” εντός εισαγωγικών, τον βίο και την πολιτεία τους. Δεν θα ήθελα να είμαι και εγώ ένας από τους παράγοντες που με τις παρεμβάσεις τους το τελευταίο καιρό οδήγησαν τη Mονή σε αδιέξοδα.

Οι μοναχοί φέρουν την ατομική αλλά και τη συλλογική εμπειρία αιώνων. Η επιρροή της μονής ανά τους αιώνες είναι κολοσσιαία στις συνειδήσεις, στον παγκόσμιο πολιτισμό, στις σκέψεις, στη φιλοσοφία. Οι άνθρωποι αυτοί είναι οι συνεχιστές αυτής της παράδοσης, ο καθένας με τον τρόπο του, αλλά και όλοι μαζί ως κοινότητα. Το να ζήσεις κάποιες μέρες μέσα σε αυτή την κοινότητα είναι υψίστη τιμή και ταυτόχρονα ευθύνη. Είναι όμως και μια αποκαλυπτική, συγκλονιστική εμπειρία που θα με συνοδεύει σε όλη μου τη ζωή. Οι λειτουργίες, η κατανυκτική ατμόσφαιρα στο ναό, η απλότητα, η φιλοξενία, περίσσεψαν τα χαμόγελα και οι ανοιχτές αγκαλιές. Άνθρωποι που ζουν μακριά από τον κόσμο, αλλά αγαπούν τον κόσμο. Ζουν με εγκράτεια αλλά και δοτικότητα. Συνάντησα μία στιβαρή μοναστική κοινότητα, η οποία ζητά την ηρεμία της, ζητά την ειρήνη και προσεύχεται για μας».

 Η επιστολή στην UNESCO

Υπενθυμίζεται ότι ο Νικόλας Φαραντούρης είχε πριν ένα χρόνο, στις 2/9/2025, αποστείλει επιστολή προς το Εκτελεστικό Συμβούλιο της UNESCO, εκφράζοντας σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την αμφισβήτηση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος της Ι.Μονής Αγ. Αικατερίνης Σινά απ’ τις Αιγυπτιακές Αρχές.

Η επιστολή καλούσε το Συμβούλιο της UNESCO να εξετάσει το θέμα τονίζοντας ότι «η ηγεσία του Οργανισμού οφείλει να παραμείνει πιστή στην καθολική αποστολή της: την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και την προώθηση της δικαιοσύνης».

«Χωρίς κατοχυρωμένη ιδιοκτησία γης και κτιρίων, η Αγία Αικατερίνη κινδυνεύει να μετατραπεί από σε ζώσα μοναστική κοινότητα, σε άδειο τουριστικό περίβλημα», τόνιζε χαρακτηριστικά στην επιστολή.

Σήμερα ένα χρόνο μετά, το ζήτημα παραμένει σε εκκρεμότητα. «Καλώ την ελληνική κυβέρνηση, τον πολιτικό κόσμο της χώρας, τους συναδέλφους μου ευρωβουλευτές από τις 27 χώρες της ΕΕ και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς να ενώσουμε δυνάμεις, με σεβασμό στη φιλία και τη στρατηγική σχέση με την Αίγυπτο, για την υπεράσπιση των θρησκευτικών ελευθεριών και της ιστορικής συνέχειας της Μονής», δήλωσε κατά τη μετάβασή του στις Βρυξέλλες ο ευρωβουλευτής, ενώ το ζήτημα αναμένεται να απασχολήσει την Ολομέλεια που ξεκινά τη Δευτέρα 5 Οκτωβρίου στο Στρασβούργο.

Γραπτή ερώτηση στην Κομισιόν κατέθεσε ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Νικόλας Φαραντούρης για τις σημερινές απαράδεκτες τουρκικές απειλές σχετικά με την υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI), και μάλιστα ανήμερα της επετείου ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Κατά τη σημερινή ενημέρωση τύπου του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας της Τουρκίας, ο εκπρόσωπος τύπου του τουρκικού Υπουργείου, ανέφερε ότι η Τουρκία δεν θα επιτρέψει καμία μη εξουσιοδοτημένη δραστηριότητα πόντισης καλωδίων/αγωγών ή επιστημονικής έρευνας, φωτογραφίζοντας το Great Sea Interconnector (GSI), επικαλούμενος τις παράνομες και ανίσχυρες συμφωνίες οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών που υπέγραψε η Τουρκία με το ψευδοκράτος και τη Λιβύη.

«Οι εν λόγω συμφωνίες παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο, τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου και τις αρχές της καλής γειτονίας, την ίδια ώρα που η Επιτροπή υποστηρίζει σθεναρά το έργο GSI, όπως έχει υπογραμμίσει και ο Επίτροπος Jørgensen απαντώντας σε γραπτή ερώτησή μου ως έργου κοινού ενδιαφέροντος που χρηματοδοτείται με 657 εκ. ευρώ στο πλαίσιο του μηχανισμού Συνδέοντας την Ευρώπη», σημειώνει στην γραπτή ερώτησή του ο Νικόλας Φαραντούρης.

🚨 Κατέθεσα γραπτή ερώτηση στην Κομισιόν για τις σημερινές απαράδεκτες τουρκικές #απειλές σχετικά με την υλοποίηση του Great Sea Interconnector (#GSI).

❗️Κατά τη σημερινή ενημέρωση τύπου του 🇹🇷 Υπουργείου Εθνικής Άμυνας της Τουρκίας, ο εκπρόσωπος τύπου του Τουρκικού Υπουργείου, ανέφερε ότι η Τουρκία δεν θα επιτρέψει καμία μη εξουσιοδοτημένη δραστηριότητα πόντισης καλωδίων/αγωγών ή επιστημονικής έρευνας, συμπεριλαμβανομένου του Great Sea Interconnector (GSI), επικαλούμενος τις παράνομες και ανίσχυρες συμφωνίες οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών που υπέγραψε η Τουρκία με το ψευδοκράτος και τη Λιβύη.

➡️ Δεδομένου ότι οι εν λόγω συμφωνίες παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο, τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου και τις αρχές της καλής γειτονίας και λαμβάνοντας υπόψη ότι η Επιτροπή υποστηρίζει σθεναρά το έργο GSI, όπως έχει υπογραμμίσει και ο Επίτροπος Jørgensen απαντώντας σε ερώτησή μου, ως έργου κοινού ενδιαφέροντος (ΕΚΕ) που χρηματοδοτείται με 657 εκ. ευρώ στο πλαίσιο του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», ΕΡΩΤΩ η Επιτροπή:

1) Πώς σκοπεύει να αντιδράσει στις νέες τουρκικές προκλήσεις κατ’ επίκληση των παράνομων και ανίσχυρων συμφωνιών της Τουρκίας με το ψευδοκράτος και τη Λιβύη;

2) Πώς θα υπερασπιστεί και προστατεύσει τα κυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας και Κύπρου, καθώς και την υλοποίηση του Great Sea Interconnector;

— Νικόλας Φαραντούρης / Nikolas Farantouris (@NFarantouris) October 1, 2026

Ενόψει τούτων ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ ζητά από την Επιτροπή να τοποθετηθεί:

α) Πώς σκοπεύει να αντιδράσει στις νέες τουρκικές προκλήσεις κατ’ επίκληση των παράνομων και ανίσχυρων συμφωνιών της Τουρκίας με το ψευδοκράτος και τη Λιβύη.

β) Πώς θα υπερασπιστεί και προστατεύσει τα κυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας και Κύπρου, καθώς και την υλοποίηση του Great Sea Interconnector.

Σε δηλώσεις του απ’ τις Βρυξέλλες ο Νικόλας Φαραντούρης κάνει λόγο «για κλιμάκωση των προκλήσεων για ένα ευρωπαϊκό πρότζεκτ» και μάλιστα ανήμερα της επετείου ανεξαρτησίας της Κύπρου, την ενεργειακή απομόνωση της οποίας επιδιώκει να άρει η ηλεκτρική διασύνδεσή της».

«Μαζί με Κομισιόν, καλούμε την Κυβέρνηση να προβεί σε αντίδραση άμεσα, αυστηρά, θεσμικά και επίσημα προς την Τουρκία, και σε ενέργειες διεθνοποίησης των απειλών, τόσο στις Βρυξέλλες στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όσο και προς τη διεθνή κοινότητα», καταλήγει ο Έλληνας ευρωβουλευτής.

Δείτε αναλυτικά τις δηλώσεις:

Του Μάριου Πούλλαδου

Η στρατηγική των μεγάλων δυνάμεων στην Κύπρο πριν από την Τουρκική εισβολή του 1974 σπάνια ερμηνεύεται μέσα από το κλίμα του Ψυχρού Πολέμου της εποχής και την αντιπαλότητα ΗΠΑ – Σοβιετικής Ένωσης. Στο προηγούμενο άρθρο με τίτλο «Έκθεση CIA 1965: Πώς η ΕΣΣΔ «έπαιζε» με Μακάριο-ΑΚΕΛ-Άγκυρα κατά της Ένωσης», παρουσιάστηκε ο τρόπος με τον οποίο η Αμερικανική Υπηρεσία Πληροφοριών ερμήνευε τη σοβιετική στρατηγική στην κυπριακή κρίση. Ουσιαστικά υποστηρίζεται ότι η ΕΣΣΔ επιδίωκε την αποδυνάμωση της συνοχής του ΝΑΤΟ και την αποτροπή της Ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα. Επίσης αναφέρεται πως η σοβιετική υποστήριξη προς την κυβέρνηση Μακαρίου και το ΑΚΕΛ προσέφερε εναλλακτική διεθνή στήριξη, χωρίς να υποδηλώνει συμπάθεια προς τους Ελληνοκυπρίους.

Ακολούθως θα παρουσιαστούν όσα στοιχεία εντοπίστηκαν από πρωτογενή Σοβιετικά αρχεία για την περίοδο 1960-1974 και αποκαλύπτουν τα ποσά της οικονομική στήριξης της Μόσχας προς το ΑΚΕΛ την επίμαχη περίοδο.  Επίσης συμπεριλαμβάνονται και αρχεία για την υπόθεση μεταφοράς μυστικού οπλισμού προς την Κύπρου μετά από αίτημα του τότε ΓΓ του ΑΚΕΛ Εζεκία Παπαϊωάννου

Η έρευνα αφορά συγκεκριμένα εξι οικονομικές εγγραφές συνολικού ύψους 447.944 δολαρίων και ένα άκρως απόρρητο υπόμνημα του τότε επικεφαλής της KGB, Γιούρι Αντρόποφ. Τα έγγραφα δεν αφορούν όλα τον ίδιο μηχανισμό. Από τη μία βρίσκονται οι καταστάσεις του «Διεθνούς Συνδικαλιστικού Ταμείου Βοήθειας προς Αριστερές Εργατικές Οργανώσεις», που λειτουργούσε ως βιτρίνα της KGB,  στις οποίες το ΑΚΕΛ εμφανίζεται ως αποδέκτης οικονομικής βοήθειας. Από την άλλη, βρίσκεται μια μυστική επιχείρηση της KGB για αποστολή οπλισμού στην Κύπρο, η οποία είχε εγκριθεί από την Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΣΕ το 1971 και, σύμφωνα με τον Αντρόποφ, ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 1974, πριν από το πραξικόπημα της Χούντας.

Τα αρχεία τεκμηριώνουν τόσο οικονομική βοήθεια όσο και μυστική αποστολή όπλων, αλλά δεν επιτρέπουν να θεωρηθούν αυτομάτως τμήματα μίας ενιαίας επιχείρησης.

Τα έξι ποσά προς το ΑΚΕΛ

Τα οικονομικά ντοκουμέντα προέρχονται από το Ρωσικό Κρατικό Αρχείο Σύγχρονης Ιστορίας – RGANI και έχουν δημοσιευθεί στη ρωσική συλλογή «Ρωσία και Αφρική, 1961 – αρχές δεκαετίας 1970», που εκδόθηκε το 2021.

Στους πίνακες περιλαμβάνονται οργανώσεις και κόμματα από διάφορες χώρες και ανάμεσά τους εμφανίζεται και το ΑΚΕΛ. Η ίδια η έκδοση εξηγεί ότι το Ταμείο δημιουργείτο με σοβιετική πρωτοβουλία για οικονομική υποστήριξη κομμάτων, οργανώσεων και προσώπων που η ηγεσία της ΕΣΣΔ θεωρούσε «προοδευτικά» ή συμμάχους της στον Ψυχρό Πόλεμο.

Σημειώνεται πως οι αποφάσεις κατανομής λαμβάνονταν από το Διεθνές Τμήμα της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ και εγκρίνονταν από το Πολιτικό Γραφείο και  «η μεταφορά αυτών των κεφαλαίων ανατίθεται στην KGB (σύντροφος Αντρόποφ)». Το τμήμα λειτουργούσε ακριβώς ως κανάλι μέσω του οποίου η KGB εκτελούσε τις χρηματοδοτήσεις που αποφάσιζε η κομματική ηγεσία.

Με απλά λόγια η KGB αναλάμβανε την παράνομη παράδοση των μετρητών στους αποδέκτες, ώστε να αποφεύγεται η ανίχνευση από δυτικές υπηρεσίες, κάτι που επιβεβαιώνουν και μαρτυρίες Ρώσων αποστατών και άλλα αρχειακά υλικά.

Οι καταχωρίσεις-εμβάσματα που έχουν εντοπιστεί προς το ΑΚΕΛ είναι:

• 1961 – $56.000
• 1962 – $56.222
• 1963 – $56.000
• 1965 – $69.722
• 1966 – $70.000
• 1973 – $140.000

Σύνολο: $447.944.

Τα πιο πάνω είναι τα ποσά που καταγράφονται σε έξι διαφορετικούς ετήσιους απολογισμούς και όχι κατ’ ανάγκην για το σύνολο της οικονομικής βοήθειας που μπορεί να εισέπραξε το ΑΚΕΛ σε ολόκληρη την περίοδο 1960-1974. Η έρευνα δεν επέτρεψε τον εντοπισμό όλων των ετών, ενώ είναι ενδεικτική η αύξουσα ποσότητα των χρημάτων με την πάροδο του χρόνου.

Αυτούσια τα ρωσικά αρχεία

Για το 1961, το υπόμνημα του Μπορίς Πονομαριόφ προς την Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΣΕ έχει ημερομηνία 1η Νοεμβρίου 1961. Στην κατάσταση των δικαιούχων αναγράφεται η «Προοδευτική Παράταξη του Εργαζόμενου Λαού της Κύπρου» με 56.000 δολάρια.

Έναν χρόνο αργότερα, το υπόμνημα της 3ης Νοεμβρίου 1962 καταγράφει το ΑΚΕΛ ονομαστικά με 56.222 δολάρια.

Για το 1963, το έγγραφο του Πονομαριόφ φέρει ημερομηνία 28 Δεκεμβρίου και σημειώνεται το ποσό των 56.000 δολαρίων.

Ακολουθεί το 1965, με έγγραφο της 16ης Δεκεμβρίου και η καταχώριση των 69.722 δολαρίων που είναι σημαντική, καθώς διευρύνει τη μέχρι τότε εντοπισμένη ακολουθία χρηματοδοτήσεων.

Το επόμενο έγγραφο αφορά το 1966 και έχει ημερομηνία 26 Δεκεμβρίου ενώ στον κατάλογο εμφανίζεται βοήθεια 70.000 δολαρίων προς την «Προοδευτική Παράταξη του Εργαζόμενου Λαού της Κύπρου».

Η μεγαλύτερη από τις έξι καταχωρίσεις εμφανίζεται το 1973. Στον απολογισμό της 17ης Δεκεμβρίου το ΑΚΕΛ βρίσκεται στον αριθμό 25 του σχετικού πίνακα με 140.000 δολάρια.

Έχει ενδιαφέρον πως  έγγραφο του 1961 αναφέρει ότι εκείνη τη χρονιά το Ταμείο ανερχόταν συνολικά σε 10,64 εκατ. δολάρια και σχηματιζόταν από εισφορές περισσότερων κομμουνιστικών κομμάτων. Η μεγαλύτερη εισφορά προερχόταν από το ΚΚΣΕ, ενώ συμμετείχαν επίσης το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας και κόμματα της Τσεχοσλοβακίας, της Πολωνίας, της Ρουμανίας, της Ουγγαρίας και της Βουλγαρίας.

Από τα δολάρια στα όπλα – Η απόφαση του 1971

Εκτός από την χρημαροδότηση υπήρχαν μάλιστα και συνομιλίες για αποστολή οπλισμού στην Κύπρο μέσω «των φίλων».

Πρόκειται για το υπόμνημα με ημερομηνία 8 Ιουλίου 1974, που φέρει την υπογραφή του Γιούρι Αντρόποφ ως προέδρου της Επιτροπής Κρατικής Ασφάλειας της ΕΣΣΔ –  της KGB.

Το έγγραφο ξεκινά με αναφορά σε προηγούμενη απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ της 19ης Ιουλίου 1971.

Σύμφωνα με το υπόμνημα Αντρόποφ, με εκείνη την απόφαση είχε δοθεί εντολή στην KGB να παραδώσει παράνομα και συνωμοτικά στους «Κύπριους φίλους» μια παρτίδα πυροβόλων όπλων και πυρομαχικών.

Ο κατάλογος του Bukovsky Archive καταγράφει επίσης την απόφαση της 19ης Ιουλίου 1971 (παραπομπή 61) ως υπόθεση «special assistance» προς το «Προοδευικό Κόμμα των Εργατών» της Κύπρου. Αξίζει να σημειωθεί ότι το θέμα αποκάλυψε το ΡΙΚ1 το 2000. Τότε ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Κώστας Παπακώστας, που υπηρετούσε στη φρουρά του Μακαρίου, είπε ότι τα όπλα ήρθαν με την έγκριση του Αρχιεπισκόπου, επειδή ο ΟΗΕ μπλόκαρε επίσημες αγορές, και ότι ο ίδιος είχε εφοδιαστεί με Walther τον Ιούλιο του 1974. Στα επόμενα χρόνια υπήρξε σχετική αρθρογραφία στην Σημερινή και άλλες εφημερίδες.

Ο Παπαϊωάννου ζήτησε αρχικά να αναβληθεί

Σε κάθε περίπτωση, το πιο πάνω υπόμνημα του 1974 προσθέτει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια.

Η KGB, γράφει ο Αντρόποφ, ήταν έτοιμη να πραγματοποιήσει την επιχείρηση «ανά πάσα στιγμή». Ωστόσο, κατόπιν αιτήματος του Γενικού Γραμματέα του ΑΚΕΛ Εζεκία Παπαϊωάννου, η επιχείρηση αναβλήθηκε.

Το έγγραφο δεν εξηγεί γιατί ο Παπαϊωάννου ζήτησε τότε την αναβολή. Υπενθυμίζεται ότι ο Γεώργιος Γρίβας αποβιβάζεται κρυφά στην Κύπρο στις 31 Αυγούστου 1971 και ιδρύει την ΕΟΚΑ Β΄, με στόχο να πιέσει ή να ανατρέψει τον Μακάριο υπέρ της Ένωσης. Όταν ο Παπαϊωάννου ζήτησε αναβολή, η οργάνωση δεν είχε ακόμη ξεκινήσει συστηματική ένοπλη δράση. Επομένως μια παράνομη παράδοση όπλων εκείνη τη στιγμή θα ήταν πολιτικά επικίνδυνη, χωρίς άμεση επιχειρησιακή ανάγκη.

Τρία χρόνια αργότερα, όμως, η κατάσταση είχε αλλάξει δραματικά.

Τον Ιούνιο του 1974, εν μέσω της απότομης επιδείνωσης της πολιτικής κατάστασης στην Κύπρο, ο Παπαϊωάννου επανήλθε, σύμφωνα πάντα με την αναφορά Αντρόποφ, με επείγον αίτημα για την παράδοση των όπλων.

Το υπόμνημα αναφέρει ως σκοπό την προσωπική φρούρηση και προστασία της ηγεσίας του ΑΚΕΛ και άλλων «προοδευτικών κρατικών και πολιτικών παραγόντων» από προκλήσεις και τρομοκρατία της ΕΟΚΑ Β΄.

Πάντως ο Μακάριος δεν κατονομάζεται στο συγκεκριμένο έγγραφο.

100 Walther και 25.000 φυσίγγια

Ο Αντρόποφ ενημερώνει την Κεντρική Επιτροπή ότι, λαμβάνοντας υπόψη το αίτημα του Παπαϊωάννου, η KGB στις 13 Ιουνίου 1974 μετέφερε παράνομα στην Κύπρο τα όπλα.

Η χειρόγραφη συμπλήρωση στο έγγραφο προσδιορίζει την παρτίδα: 100 πιστόλια «Walther» και 25.000 φυσίγγια γι’ αυτά.

Επιπλέον, σύμφωνα με την ενημέρωση του Αντρόποπ στις 4 Ιουλίου 1974, τα όπλα «παραδόθηκαν συνωμοτικά στους φίλους», χωρίς αυτοί να κατονομάζονται.

Μακάριος: Μυστική αγορά τσεχοσλοβακικών όπλων για αντιμετώπιση Γρίβα

Μεταγενέστερα αφηγήματα έχουν συνδέσει την πιο πάνω υπόθεση με την προστασία του Μακαρίου και με μηχανισμούς ασφαλείας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το έγγραφο αυτό δεν μπορει να υποστηρίξει πλήρως την πιο πάνω υπόθεση αν και είναι γνωστή ιστορικά η υπόθεση με τα τσεχικα όπλα.

Σύμφωνα με αμερικανικό τηλεγράφημα πληροφοριών της 4ης Φεβρουαρίου 1972, ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος αποκάλυψε σε στενούς συνεργάτες του ότι η κυπριακή κυβέρνηση είχε αγοράσει μυστικά όπλα από την Τσεχοσλοβακία. Όπως ανέφερε, ο οπλισμός προοριζόταν για την κυπριακή Αστυνομία, ώστε να αντιμετωπιστούν ενδεχόμενες ένοπλες ενέργειες ομάδων πιστών στον στρατηγό Γεώργιο Γρίβα.

Τα όπλα έφθασαν διά θαλάσσης στα τέλη Ιανουαρίου 1972, εκφορτώθηκαν στην περιοχή του Ξερού και μεταφέρθηκαν με περίπου 50 φορτηγά στην Αρχιεπισκοπή στη Λευκωσία, υπό συνθήκες απόλυτης μυστικότητας. Ο Μακάριος φέρεται να προσδιόρισε το κόστος στις 500.000 λίρες στερλίνες, περίπου 1,3 εκατ. δολάρια, ενώ άλλη αμερικανική πληροφορία έκανε λόγο για ποσό άνω των 600.000 λιρών.

Το έγγραφο σημειώνει ότι η αγορά ήταν αντίστοιχη, ως προς το είδος και την ποσότητα, με την τσεχοσλοβακική προμήθεια του 1966, η οποία περιλάμβανε μεταξύ άλλων 1.500 τυφέκια, 700 υποπολυβόλα, 140 ελαφρά και βαρέα πολυβόλα, 30 αντιαρματικά και 30 όλμους των 82 χιλιοστών, μαζί με 2,5 εκατ. φυσίγγια. Ωστόσο, δεν καταγράφεται ότι το φορτίο του 1972 είχε ακριβώς την ίδια σύνθεση.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πληροφορία ότι, σύμφωνα με πηγή που επικαλείτο μονάδα της ελληνικής ΚΥΠ στην Κύπρο, το ζήτημα αγοράς όπλων από το ανατολικό μπλοκ είχε τεθεί μετά την επιστροφή του Μακαρίου από τη Μόσχα τον Ιούνιο του 1971 και επανήλθε με το ταξίδι του Βάσου Λυσσαρίδη στην Τσεχοσλοβακία τον Οκτώβριο του 1971. Η ίδια πηγή εκτιμούσε ότι ο Λυσσαρίδης είχε αναλάβει να διευθετήσει τις λεπτομέρειες της αγοράς.

Κατά την εκτίμηση της πηγής, ο Μακάριος στράφηκε στον συγκεκριμένο εξοπλισμό λόγω της ρήξης και της αβεβαιότητας στις σχέσεις του με την ελληνική κυβέρνηση, των αμφιβολιών του για την πλήρη αφοσίωση της Εθνικής Φρουράς και της έντασης που είχε δημιουργήσει στο εσωτερικό της Κύπρου η επιστροφή του Γρίβα.

Τι γνωρίζουμε πλέον από τα σοβιετικά αρχεία

Η εικόνα που προκύπτει από τα μέχρι σήμερα ψηφιακά διαθέσιμα σοβιετικά αρχεία είναι πλέον αρκετά συγκεκριμένη.

Με βάση τα στοιχεία τεκμηριώνεται πως το ΑΚΕΛ εμφανίζεται ως αποδέκτης τουλάχιστον 447.944 δολαρίων σε έξι συγκεκριμένα έτη μεταξύ 1961 και 1973. Τα χρήματα καταγράφονται στο διεθνές Ταμείο βοήθειας αριστερών οργανώσεων.

Στην περίπτωση του οπλισμού η εμπλοκή της KGB είναι άμεση και καταγεγραμμένη από τον ίδιο τον Αντρόποφ. Η υπηρεσία αναφέρει ότι ενήργησε βάσει απόφασης της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ, ότι η επιχείρηση αναβλήθηκε αρχικά κατόπιν αιτήματος του Εζεκία Παπαϊωάννου, ότι επανενεργοποιήθηκε μετά από νέο επείγον αίτημά του και ότι 100 Walther με 25.000 φυσίγγια μεταφέρθηκαν μυστικά στην Κύπρο στις 13 Ιουνίου 1974 και παραδόθηκαν στις 4 Ιουλίου.