Απόψεις
Η μνήμη είναι επικίνδυνη! Ποιον φοβάστε στη Σουμελά; Πώς μια ορθόδοξη λειτουργία μετατράπηκε σε «ποντιακή απειλή»
Η ιστορία δεν εξαφανίζεται επειδή απαγορεύεις στους ανθρώπους να τη διηγούνται. Άρθρο που τσακίζει κόκκαλα από τον Ταμέρ Τσιλινγκίρ κατά της Τουρκίας.
Του Ταμέρ Τσιλινγκίρ
15 Αυγούστου 2010…
Ύστερα από 88 χρόνια τελείται ξανά Θεία Λειτουργία στην ιστορική Μονή της Παναγίας Σουμελά, στην περιοχή της Ματσούκας της Τραπεζούντας.
Με την άδεια των τουρκικών αρχών.
Άνθρωποι από διαφορετικές χώρες φτάνουν στην Τραπεζούντα και ανεβαίνουν στην Παναγία Σουμελά.
Ανάβουν τα κεριά τους.
Ψάλλουν.
Προσεύχονται.
Της Θείας Λειτουργίας προεξάρχει ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος.
Εκείνη την ημέρα ο Βαρθολομαίος εξηγεί με μια πολύ απλή φράση γιατί βρίσκονται εκεί:
«Ήρθαμε να προσευχηθούμε».
Προσεύχονται για τους κληρικούς και τους μοναχούς που έζησαν στη Μονή.
Μνημονεύουν ακόμη και τους Οθωμανούς σουλτάνους που κατά καιρούς προστάτευσαν τη Σουμελά (!!!).
Ευχαριστούν την κυβέρνηση της Τουρκικής Δημοκρατίας και τις τοπικές αρχές.
Και όλα αυτά συμβαίνουν μέσα στον μήνα του Ραμαζανιού.
Ο Βαρθολομαίος εύχεται στους μουσουλμάνους για το Ραμαζάνι.
Ύστερα όλοι επιστρέφουν στα σπίτια τους.
Η Τουρκία δεν διαλύεται.
Η Τραπεζούντα δεν αλλάζει χέρια.
Η Συνθήκη της Λωζάννης δεν καταργείται.
Δεν ιδρύεται κάποιο καινούργιο κράτος στη Μαύρη Θάλασσα.
Τα σύνορα δεν αλλάζουν.
Κάποιοι άνθρωποι απλώς προσευχήθηκαν.
Περνούν δεκαέξι χρόνια.
Και γύρω από την ίδια Μονή αρχίζουν τώρα να ακούγονται εντελώς διαφορετικές λέξεις:
«Πόντος».
«Μεγάλη Ιδέα».
«Λωζάννη».
«Άλωση».
«Εθνική ασφάλεια».
Και τελικά: «Ποντιακή λειτουργία».
Το ερώτημα προκύπτει από μόνο του:
Τι άλλαξε;
Ας ξεκαθαρίσουμε πρώτα αυτή την «ποντιακή λειτουργία»
Στην Ορθόδοξη Εκκλησία δεν υπάρχει θρησκευτική εορτή που να ονομάζεται «ποντιακή λειτουργία».
Ούτε υπάρχει τέτοιος εκκλησιαστικός όρος.
Η Θεία Λειτουργία που τελείται στη Σουμελά συνδέεται με την Κοίμηση της Θεοτόκου.
Η 15η Αυγούστου είναι μία από τις σημαντικότερες ημέρες της Ορθοδοξίας.
Και η ιστορία αυτής της εορτής δεν αρχίζει ούτε με τον ελληνικό εθνικισμό, ούτε με τη Μεγάλη Ιδέα, ούτε με τα ποντιακά κινήματα του 19ου και του 20ού αιώνα.
Πηγαίνει πολλούς αιώνες πίσω.
Ο εορτασμός της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου ανάγεται τουλάχιστον στον 6ο αιώνα, ενώ η ημερομηνία καθιερώθηκε στη βυζαντινή παράδοση κατά την εποχή του αυτοκράτορα Μαυρικίου.
Με άλλα λόγια:
Όταν οι Ορθόδοξοι άρχισαν να θεωρούν ιερή τη 15η Αυγούστου, απέμεναν περίπου οκτώ αιώνες μέχρι την κατάκτηση της Τραπεζούντας από τους Οθωμανούς.
Αξίζει να το σημειώσουμε.
Διότι είναι μάλλον δύσκολο να επιλέξεις μια ημερομηνία οκτώ αιώνες νωρίτερα για να διαμαρτυρηθείς για μια κατάκτηση που πρόκειται να συμβεί στο μακρινό μέλλον.
Και ξαφνικά η 15η Αυγούστου έγινε «ημέρα της άλωσης»
Εδώ η ιστορία γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
Για πολλά χρόνια η κατάκτηση της Τραπεζούντας από τους Οθωμανούς εορταζόταν στις 26 Οκτωβρίου.
Ύστερα από ιστορικές έρευνες και συζητήσεις, ως ημερομηνία της κατάκτησης έγινε δεκτή η 15η Αυγούστου 1461.
Και από το 2022 οι επίσημοι εορτασμοί στην Τραπεζούντα άρχισαν να πραγματοποιούνται στις 15 Αυγούστου.
Προσέξτε τις ημερομηνίες:
Η αλλαγή έγινε το 2022.
Η πρώτη Θεία Λειτουργία της 15ης Αυγούστου στη Σουμελά είχε πραγματοποιηθεί το 2010.
Δώδεκα χρόνια νωρίτερα.
Και ακόμη σημαντικότερο:
Η ορθόδοξη παράδοση της 15ης Αυγούστου έχει ιστορία περίπου δεκατεσσάρων αιώνων.
Κι όμως, σύντομα άρχισε να διαμορφώνεται στην Τουρκία μια εντελώς διαφορετική αφήγηση.
Σαν να είχαν επιλέξει οι Ορθόδοξοι τη 15η Αυγούστου ειδικά για να συμπέσει με την επέτειο της κατάκτησης της Τραπεζούντας.
Σαν να είχε διαμορφωθεί ένα θρησκευτικό ημερολόγιο αιώνων με βάση μια απόφαση που ελήφθη στην Τραπεζούντα μόλις πριν από λίγα χρόνια.
Και τότε εμφανίστηκαν οι γνωστές λέξεις:
Μεγάλη Ιδέα…
Πόντος…
Ελληνικός επεκτατισμός…
Εθνική ασφάλεια…
Έτσι, η προσευχή μερικών εκατοντάδων ανθρώπων άρχισε να παρουσιάζεται ως ζήτημα που αφορά ακόμη και την ίδια την ασφάλεια της Τουρκικής Δημοκρατίας.
Το 2010 δεν ήταν επικίνδυνο;
Ας θέσουμε λοιπόν ένα πολύ απλό ερώτημα.
Εάν η Θεία Λειτουργία στη Σουμελά αποτελεί πράγματι κάποια «ποντιακή απειλή» για την Τουρκία, αυτή η απειλή δεν υπήρχε το 2010;
Δεν υπήρχε το 2021;
Το 2022;
Το 2023;
Η Τουρκική Δημοκρατία επέτρεψε αυτές τις λειτουργίες.
Οι αρχές ανέλαβαν την ασφάλειά τους.
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος προεξήρχε των τελετών.
Οι άνθρωποι προσευχήθηκαν.
Και δεν συνέβη τίποτα.
Στη συνέχεια όμως η 15η Αυγούστου άρχισε να μετατρέπεται σε πρόβλημα.
2024…
2025…
Και τώρα 2026.
Και φέτος δεν δόθηκε άδεια για Θεία Λειτουργία στη Σουμελά στις 15 Αυγούστου.
Δόθηκε όμως άδεια για τις 23 Αυγούστου 2026.
Και εδώ υπάρχει κάτι που δυσκολεύομαι πραγματικά να καταλάβω.
Ο Ορθόδοξος που προσεύχεται στη Σουμελά στις 23 Αυγούστου δεν αποτελεί κίνδυνο για την Τουρκία,
αλλά ο ίδιος Ορθόδοξος, αν προσευχηθεί στις 15 Αυγούστου, γίνεται επικίνδυνος;
Οι άνθρωποι είναι οι ίδιοι.
Ο Πατριάρχης είναι ο ίδιος.
Η πίστη είναι η ίδια.
Η Μονή είναι η ίδια.
Οι ύμνοι είναι οι ίδιοι.
Τα σύνορα της Τουρκικής Δημοκρατίας είναι τα ίδια.
Το μόνο που αλλάζει είναι οκτώ ημέρες στο ημερολόγιο.
Άρα το πρόβλημα δεν μπορεί να είναι απλώς η Θεία Λειτουργία.
Πώς μια λέξη αλλάζει την πραγματικότητα
Αξίζει να προσέξουμε ιδιαίτερα τη γλώσσα που χρησιμοποιείται.
«Ποντιακή λειτουργία».
Η έκφραση αυτή δεν είναι αθώα.
Διότι όταν λες «Θεία Λειτουργία για την Κοίμηση της Θεοτόκου», στο μυαλό του ανθρώπου εμφανίζεται μια θρησκευτική τελετή.
Όταν όμως βάλεις μπροστά τη λέξη «Πόντος», ενεργοποιείται στην Τουρκία ένα εντελώς διαφορετικό πολιτικό λεξιλόγιο που οικοδομήθηκε επί έναν αιώνα:
Αυτονομία.
Ελλάδα.
Μεγάλη Ιδέα.
Εδαφικές διεκδικήσεις.
Εχθρός.
Απειλή.
Και έτσι άνθρωποι που προσεύχονται παύουν να παρουσιάζονται ως πιστοί και μετατρέπονται σε μέρος μιας υποτιθέμενης πολιτικής απειλής.
Η μέθοδος δεν είναι άγνωστη.
Πρώτα αλλάζεις το όνομα.
Ύστερα αλλάζεις το νόημα.
Μετά αλλάζεις τον τρόπο με τον οποίο το αντιλαμβάνεται η κοινωνία.
Και στο τέλος η καταστολή μπορεί να παρουσιαστεί ως αναγκαία.
Οι πέτρες της Σουμελά επιτρέπονται, η μνήμη της όχι;
Η Τουρκία αγαπά τη Σουμελά.
Την αγαπά στις τουριστικές αφίσες.
Στα διαφημιστικά βίντεο.
Στις φωτογραφίες.
Την αγαπά ως ιστορικό μνημείο που επισκέπτονται κάθε χρόνο εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι.
Δαπανώνται μεγάλα ποσά για την αποκατάστασή της.
Κρατικοί αξιωματούχοι την παρουσιάζουν ως απόδειξη του πλούσιου πολιτιστικού παρελθόντος της Ανατολίας.
Μέχρι εδώ δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα.
Το πρόβλημα φαίνεται να αρχίζει αλλού.
Έρχονται οι απόγονοι των ανθρώπων που δημιούργησαν και χρησιμοποίησαν επί αιώνες αυτό το μοναστήρι.
Ανάβουν ένα κερί.
Ψάλλουν έναν ύμνο.
Και ξαφνικά θυμόμαστε ότι αυτές οι πέτρες έχουν και μια άλλη ιστορία.
Γιατί η Σουμελά δεν έπεσε από τον ουρανό.
Την δημιούργησαν άνθρωποι.
Άνθρωποι έζησαν εκεί.
Προσευχήθηκαν.
Πέθαναν.
Έκαναν παιδιά.
Έχτισαν χωριά.
Μίλησαν μια γλώσσα.
Τραγούδησαν τραγούδια.
Και αυτοί οι άνθρωποι αποτελούσαν μέρος της ιστορίας του Πόντου.
Είναι εύκολο να αποσυνδέσεις τη Σουμελά από αυτή την ιστορία και να την παρουσιάσεις αποκλειστικά ως «πολιτιστικό μνημείο της Τουρκίας».
Όταν όμως μέσα στη Μονή ακούγονται ξανά ελληνικοί εκκλησιαστικοί ύμνοι, οι πέτρες αρχίζουν να θυμίζουν τη δική τους ιστορία.
Ίσως η πραγματική ενόχληση να αρχίζει ακριβώς εκεί.
Γιατί η μνήμη είναι επικίνδυνη
Για να εξαφανίσεις το παρελθόν μιας κοινωνίας δεν αρκεί να εξαφανίσεις τους ανθρώπους.
Δεν αρκεί να καταστρέψεις τα νεκροταφεία.
Δεν αρκεί να αλλάξεις τα ονόματα των χωριών.
Ούτε αρκεί να σιωπήσεις μια γλώσσα.
Γιατί μένει η μνήμη.
Σε μια συνταγή.
Σε ένα τραγούδι.
Σε μια οικογενειακή φωτογραφία.
Σε ένα τοπωνύμιο.
Στον τοίχο ενός μοναστηριού.
Στην ιστορία που αφηγείται μια γιαγιά.
Και μερικές φορές μέσα σε ένα και μόνο αναμμένο κερί.
Γι’ αυτό έχει σημασία η Σουμελά.
Γιατί αποτελεί έναν από τους ζωντανούς μάρτυρες του παρελθόντος του Πόντου που εξακολουθούν να στέκονται όρθιοι στο ίδιο το τοπίο.
Μπορείς να την κάνεις μουσείο.
Μπορείς να κόβεις εισιτήρια.
Μπορείς να την τοποθετήσεις στα τουριστικά φυλλάδια.
Δεν μπορείς όμως να αλλάξεις το παρελθόν της.
Ποιον φοβάστε;
Ας επαναλάβουμε λοιπόν το ερώτημα.
Ποιον φοβούνται στη Σουμελά;
Το κερί που ανάβει μια εβδομηντάχρονη γυναίκα;
Την προσευχή ενός ιερέα;
Τους ύμνους μερικών εκατοντάδων ανθρώπων;
Ή αυτό που θυμίζει η παρουσία τους;
Γιατί όταν αυτοί οι άνθρωποι ανεβαίνουν στη Σουμελά δεν τελούν απλώς μια θρησκευτική λειτουργία.
Είτε το επιδιώκουν είτε όχι, η παρουσία τους θυμίζει κάτι:
Αυτός ο τόπος έχει μνήμη.
Μια μνήμη παλαιότερη από τα σημερινά σύνορα.
Παλαιότερη από τα σημερινά κράτη.
Παλαιότερη ακόμη και από τις σημερινές διαμάχες περί ταυτότητας.
Και η αποδοχή του παρελθόντος δεν σημαίνει παραίτηση από το παρόν.
Αντίθετα, οι κοινωνίες που δεν βρίσκονται σε πόλεμο με το παρελθόν τους μπορούν να οικοδομήσουν ένα ισχυρότερο παρόν.
Εάν η κυριαρχία ενός κράτους μπορούσε να κλονιστεί από την προσευχή μερικών εκατοντάδων ανθρώπων, τότε θα υπήρχε ένα πολύ διαφορετικό πρόβλημα.
Όμως η κυριαρχία της Τουρκίας δεν κλονίστηκε από τη Θεία Λειτουργία στη Σουμελά.
Δεν κλονίστηκε το 2010.
Δεν κλονίστηκε το 2021.
Δεν κλονίστηκε το 2022.
Δεν κλονίστηκε ούτε το 2023.
Ίσως λοιπόν ήρθε η ώρα να εγκαταλειφθούν αυτοί οι φανταστικοί εχθροί.
Ο Πόντος δεν είναι φάντασμα.
Ο Πόντος δεν είναι απειλή.
Ο Πόντος είναι η ιστορία αυτού του τόπου.
Και η ιστορία δεν εξαφανίζεται επειδή απαγορεύεις στους ανθρώπους να τη διηγούνται.
Οι πέτρες της Σουμελά το γνωρίζουν εδώ και αιώνες.
Ίσως ήρθε η ώρα να το μάθουμε κι εμείς.
GEOPOLITICO
Οραματικότητα φιλομνήμης: “Και ακύρωση των Θαλάσσιων Τουρκικών πάρκων και αδελφοποίηση Σαμοθράκης Ίμβρου”!
Καλύτερα να μιλάμε για την Ίμβρο, παρά να απαντάμε για τη Θράκη. Οι εν Αθήναις άνωθεν δεν μίλησαν ποτέ για τη Θρακική αυτή Νήσο. Το τελευταίο σοβαρό Πολιτικό κείμενο για Ίμβρο και Τένεδο γράφτηκε, από το Μιχάλη, πριν από σαράντα χρόνια!! Άρθρο του Χρήστου Κηπουρού.
Στην εθνική και προσωπική μας φιλομνήμη…
{Πηγή εικόνας: UNEP/MAP-SPA/RAC & MarinePlan (Universidad de Sevilla), 20/Dec/2019}, σελ. 40,
ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ
Πέραν όλων των άλλων, μεταξύ Έβρου και Ίμβρου υπάρχει ένα ακόμη κοινό: το συμφωνικό σύμπλεγμα «βρ», που είναι το αρχαιότερο από όλες τις ευρωπαϊκές διαλέκτους και γλώσσες. Δύο λέξεις και δύο ονόματα που, από κτίσεως ακόμη κόσμου, προδίδουν το ομόγλωσσο και το όμαιμο.
ΚΕΙΜΕΝΟ
Απέναντι στην παροιμία «καλός ο αγιασμός, αλλά πάρτε και καμιά γάτα», για την ακύρωση των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων υπάρχουν όχι μία, αλλά δύο «γάτες». Όσοι και οι χάρτες. Μόνο που λείπει ο αγιασμός. Γι’ αυτό, λοιπόν, αυτός μπορεί να εκληφθεί ακόμη και ως ευχή· και μάλιστα με την παρουσία του εμπνευσμένου νεολογισμού: «Φιλομνήμη».
Γιατί άλλη είναι «η ουρά του αλόγου» ως πολεμική ιαχή που είπε ο Ερντογάν, και άλλη «η ουρά του αλόγου» στο ομώνυμο ποίημα του Θανάση Παπακωνσταντίνου, που ως τραγούδι το ερμηνεύει ο Γιάννης Χαρούλης: ένα εγκώμιο και αγάπη στη μνήμη του νεκρού αλόγου, με το χλιμίντρισμα που φαντασιώνεται ότι ακούει ο καβαλάρης του από δοξάρι με χορδές από τρίχες της ουράς.
Έτσι ακούγονταν οι οιμωγές των Θρακοπελαγιτών Ιμβρίων και Τενεδίων από τους επιγενόμενους πρόσφυγες συγγενείς τους, στην ελλαδική και την παγκόσμια διασπορά.
Όπως αποτυπώνεται οπτικά αυτή η ίδια η φαντασίωση στον επίσημο χάρτη PSSA του ΟΗΕ, εκεί όπου οι χαρτογραφημένες οικολογικές κοκκινάδες σχηματίζουν μια κατακόκκινη «αλογοουρά» που αγκαλιάζει την Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίον Αρχιπέλαγος, μαζί με την Ίμβρο και την Τένεδο.
Αυτή την αλογοουρά έχω και εγώ ως φαντασίωση, που δεν είναι άλλη από τη φιλομνήμη. Μια λέξη έτοιμη να καλύψει ένα παγκόσμιο λεκτικό κενό.
Θυμάμαι ακόμη και τώρα που, μετά την εποχή των Ιμίων, έλεγα: «Καλύτερα να μιλάμε για Ίμ-βρο, παρά να μιλάμε για Ίμ-ια».
Μόνο που σήμερα μιλώ και για την Ίμβρο και για τους χάρτες του ΟΗΕ, όπως ο ύπερθεν· ένας καταλυτικός μάρτυρας σε προσωρινά ασφαλιστικά μέτρα, που από κοινού με την ανακήρυξη της ΑΟΖ, προδικάζουν τη βέβαιη ακύρωση των παράνομων τουρκικών θαλάσσιων πάρκων.
Όταν οι εν Αθήναις άνωθεν —όλοι τους— δεν μιλάνε για κανένα εκ των δύο·
Όταν, για παράδειγμα, η απευθείας σύνδεση της Λήμνου και της Σαμοθράκης με τις δύο αυτές νήσους μπορεί να αποτελέσει ένα νέο βήμα για την παλιννόστηση —και όχι μέσω Παρισίων, μέσω Δαρδανελίων ήθελα να πω— που εφαρμόζει το τουρκικό κράτος·
Όταν αποτελεί τύχη αγαθή το να βρει η φιλομνήμη τη συνέχεια στις δύο αυτές Θρακικές Σποράδες, σε έναν ομώνυμο αιώνα της Ελλάδας, τον φιλομνήμονα·
Όταν «η καλύτερη άμυνα είναι η ευφυΐα», της οποίας η πανέμορφη κόρη λέγεται Ειρήνη·
Όταν, τέλος, είναι καλύτερα να μιλάει η Ελλάδα για την Ίμβρο, παρά να απαντάει για τη Θράκη·
Τότε, το εθνικό διά ταύτα στην περιοχή αυτή έχει να κάνει με τρεις επιστροφές:
-
Η πρώτη είναι των Ιμβρίων και των Τενεδίων στην πατρίδα τους.
-
Η δεύτερη είναι η επιστροφή στην ισχύ του άρθρου 14 της Συνθήκης της Λοζάνης.
-
Η τρίτη, η οραματική, είναι αυτή που διακηρύττει ότι: «Η αδελφοποίηση ανάμεσα στη Σαμοθράκη και στην Ίμβρο είναι τιμή στη φιλομνήμη».
_____________
Διδυμότειχο Σεπτέμβρης 2026,
Απόψεις
Η Ελλάδα όσο κι η Δημοκρατία χρειάζονται Ισηγορία κύριε Μητσοτάκη, όχι Δημηγορία
Η ρητορική και συντακτική οξυδέρκεια επιστρατεύονται να θεραπεύσουν τη βαριά σας “κυβερνήτιδα”, όμως για το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και τα επερχόμενα θαλάσσια της Τουρκίας Σεπτεμβριανά, δεν είπατε λέξη. Γράφει ο Χρήστος Κηπουρός.
Εις φιλομνήμην των Σεπτεμβριανών
Ο λόγος του Πρωθυπουργού στη ΔΕΘ επιβεβαίωσε με τον πιο ανάγλυφο τρόπο την εθνική διολίσθηση των εν Αθήναις άνωθεν. Σε μια ομιλία όπου ο λόγος του εκφραστικά, συντακτικά και ρητορικά έρρεε, η ουσία παρέμεινε παντελώς απούσα. Ήταν, στην πραγματικότητα, μια ομιλία που θα ταίριαζε σε Κυβερνήτη Βορειοευρωπαϊκής χώρας και όχι Ανατολικομεσογειακής. Μόνο που στη Βόρεια Ευρώπη δεν υπάρχει Αιγαίον Αρχιπέλαγος και, πολύ περισσότερο, δεν υπάρχει Τουρκία —η οποία έλαμψε με την απουσία της από το λόγο του Πρωθυπουργού. Κάτι ανάλογο, ας σημειωθεί, είχα παρατηρήσει στο παρελθόν και επί εποχής Κώστα Σημίτη.
Προκειμένου μάλιστα να αποκρύψει τον Αθηναϊσμό του, ο κ. Μητσοτάκης τον αποσιώπησε και αυτόν. Όμως, άλλο ρητορική και συντακτική οξυδέρκεια και άλλο η λογική του «μη θίγετε τα κακώς κείμενα». Πίσω από τη λεκτική βιτρίνα, διακρίνεται η άδεια δεξαμενή του προσωπικού του εθνικού και αναπτυξιακού Think Tank.
Η σκηνοθεσία αυτή φέρει αμέσως στον νου τον στίχο του Καβάφη από το «Περιμένοντας τους Βαρβάρους», όπου υπενθυμίζεται ότι δεν είναι καιρός για δημηγορίες, μια και οι επερχόμενοι βάρβαροι τις βαρύνονται. Η Δημοκρατία δεν θέλει δημηγορίες· αν θέλει κάτι, είναι οι ισηγορίες. Και αυτές ακριβώς λείπουν σήμερα.
Το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι σκουπίδια να χωράνε κάτω από το χαλί, όσο και πολυτελές κι αν είναι αυτό. Μέσα σε αυτή τη λεκτική κατασκευή, επιστρατεύτηκε ακόμη και η πονηρή αναφορά στο ορόσημο του 1830-1831 για την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Όταν παίζει κανείς μόνος του μπάλα στο πολιτικό σκηνικό, δεν κινδυνεύει να βγει δεύτερος. Μόνο που αυτή η μπηχτή για «τέταρτη τετραετία» αποκαλύπτει τη γύμνια της εξουσίας, τη στιγμή που η Ελλάδα έχει τεράστια ανάγκη όχι από μια τρίτη και τέταρτη τετραετία του κυβερνητισμού, αλλά από την Τέταρτη Ελληνική Δημοκρατία!
Όταν ο αντίπαλος ετοιμάζεται πυρετωδώς για νέα Σεπτεμβριανά —αυτή τη φορά όχι Πολίτικα, αλλά Πολιτικά, για νέα Θαλάσσια Σεπτεμβριανά— η Ελλάδα δεν δικαιούται να σιωπά. Πόσο μάλλον όταν, από κοινού, Γεωγραφία και Ιστορία μετά των οικείων τους χαρτών μπορούν να κάνουν θαύματα.
Όταν η δημηγορία επιστρατεύεται για να καλύψει το γεγονός ότι η κυβέρνηση πάσχει από βαριά «κυβερνήτιδα», η διπλωματία μετατρέπεται σε «σικέ» πυροτέχνημα που αφήνει την πατρίδα χωρίς σχέδιο, αν όχι με σχέδιο εξωελλαδικό. Απέναντι σε αυτό το σκηνικό, το συμπέρασμα είναι ένα: Ούτε Συμπολίτευση, ούτε Αντιπολίτευση. Χρειάζεται σκέτη Πολίτευση. Δηλαδή Πολιτική. Αυτό χρειάζεται. Καλή η Γεωγραφία, καλή και η Ιστορία. Όμως σαν την Πολιτική δεν έχει!!! Και η μόνη απάντηση είναι η Ωραία Πύλη Εισόδου στην Τέταρτη Δημοκρατία: το Δημοψήφισμα για την ΑΟΖ και τα 12 μίλια.
_______________
Αναλύσεις
Μητσοτάκης: Τώρα «δεν υπάρχει woke ατζέντα» – Όταν η κυβέρνησή του διαφήμιζε την «προοδευτική» στροφή
Ένα σοβαρό ζήτημα πολιτικής συνέπειας δημιουργεί η κατηγορηματική δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη από τη ΔΕΘ ότι «δεν υπάρχει woke ατζέντα στην Ελλάδα». Διότι ο ίδιος πρωθυπουργός που σήμερα επιχειρεί να αποσυνδέσει την κυβέρνησή του από τη συγκεκριμένη πολιτική συζήτηση, πριν από λίγα χρόνια παρουσίαζε στο εξωτερικό τη Νέα Δημοκρατία ως «πραγματικά προοδευτική κυβέρνηση», έχοντας ήδη υιοθετήσει εθνική στρατηγική για τη ΛΟΑΤΚΙ+ ισότητα και προωθώντας τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών. Την ίδια περίοδο, η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε αναγάγει διεθνώς τα LGBTQI+ δικαιώματα σε σαφή προτεραιότητα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και είχε χαιρετίσει επισήμως τις σχετικές δεσμεύσεις της ελληνικής κυβέρνησης.
Του Χρήστου Κωνσταντινίδη
Η φράση του Κυριάκου Μητσοτάκη στη συνέντευξη Τύπου της 90ής ΔΕΘ δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνείας:
«Δεν υπάρχει woke ατζέντα στην Ελλάδα».
Ο πρωθυπουργός κλήθηκε να απαντήσει στην κριτική του Αντώνη Σαμαρά και στη συζήτηση που έχει ανοίξει τόσο για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών όσο και για το περιεχόμενο των νέων σχολικών βιβλίων. Υποστήριξε ότι η λεγόμενη woke ατζέντα δεν ανταποκρίνεται στην ελληνική πραγματικότητα και ότι, εάν υπάρχουν κάποιοι που την υπερασπίζονται, αυτοί δεν είναι η κυβέρνησή του.
Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα.
Το πολιτικό παρελθόν της ίδιας κυβέρνησης.
Από την «πραγματικά προοδευτική κυβέρνηση» στο «δεν υπάρχει woke ατζέντα»
Τον Ιούλιο του 2023 ο Κυριάκος Μητσοτάκης έδινε συνέντευξη στο Bloomberg και ερωτούνταν ευθέως για τα LGBTQ δικαιώματα.
Η απάντησή του ήταν αποκαλυπτική για το πώς αντιλαμβανόταν τότε την κυβερνητική κατεύθυνση.
Υπογράμμιζε ότι η Ελλάδα είχε ήδη LGBTQ equality strategy, ότι αυτή βρισκόταν σε διαδικασία εφαρμογής και ότι η προσπάθεια θα συνεχιζόταν. Υπενθύμιζε την άρση περιορισμών στην αιμοδοσία και την απαγόρευση των λεγόμενων θεραπειών μεταστροφής.
Και όταν ρωτήθηκε εάν η «πραγματική ισότητα» θα έρθει μόνο με τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, απάντησε ότι αυτό «θα συμβεί κάποια στιγμή» και ότι αποτελούσε μέρος της στρατηγικής της κυβέρνησης.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η πολιτική αυτοπεριγραφή του: ο Μητσοτάκης παρουσίαζε τις συγκεκριμένες πρωτοβουλίες ως απόδειξη ότι η κυβέρνησή του ήταν «truly progressive» — πραγματικά προοδευτική.
Λίγους μήνες αργότερα, η κυβέρνηση πέρασε από τη στρατηγική στη νομοθέτηση.
Ο γάμος των ομόφυλων ζευγαριών
Τον Φεβρουάριο του 2024 η Ελλάδα έγινε η πρώτη χώρα με ορθόδοξη χριστιανική πλειοψηφία που νομοθέτησε τον πολιτικό γάμο μεταξύ προσώπων του ίδιου φύλου.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης όχι μόνο δεν αποστασιοποιήθηκε τότε από την πρωτοβουλία, αλλά την υπερασπίστηκε διεθνώς ως ζήτημα ισότητας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κράτους δικαίου.
Σε συνέντευξή του μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου δήλωνε μάλιστα «πολύ χαρούμενος» που μία κεντροδεξιά, συντηρητική αλλά και προοδευτική παράταξη ήταν αυτή που έφερε το νομοσχέδιο στη Βουλή.
Ακόμη και μετά την εκλογική φθορά που καταγράφηκε στις ευρωεκλογές του 2024, όταν ο ίδιος αναγνώρισε ότι η συγκεκριμένη επιλογή είχε δυσαρεστήσει παραδοσιακούς ψηφοφόρους της ΝΔ, ξεκαθάρισε ότι ο νόμος δεν επρόκειτο να ανατραπεί.
Επομένως, το ερώτημα δεν είναι αν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών.
Το πολιτικό ερώτημα είναι άλλο:
Πώς γίνεται μία κυβέρνηση να παρουσιάζει επί χρόνια συγκεκριμένες πολιτικές ως μέρος μιας οργανωμένης στρατηγικής κοινωνικής προόδου και σήμερα να υποστηρίζει ότι η συζήτηση περί σχετικής ατζέντας είναι περίπου ανύπαρκτη ή εισαγόμενη;
Και στη μέση η κυβέρνηση Μπάιντεν
Υπάρχει όμως και μία δεύτερη διάσταση που δεν μπορεί να παραβλεφθεί.
Η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν είχε καταστήσει την προώθηση των δικαιωμάτων LGBTQI+ σαφή κατεύθυνση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Ο τότε υπουργός Εξωτερικών Άντονι Μπλίνκεν το είχε διατυπώσει χωρίς περιστροφές το 2024: η αμερικανική κυβέρνηση θεωρούσε ότι έχει ευθύνη να υπερασπίζεται και να προωθεί αυτά τα δικαιώματα τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς.
Και στην περίπτωση της Ελλάδας δεν χρειάζεται να κάνουμε υποθέσεις για το αν το θέμα βρισκόταν στην ελληνοαμερικανική ατζέντα.
Υπάρχει επίσημο κείμενο.
Στην κοινή δήλωση του Στρατηγικού Διαλόγου ΗΠΑ–Ελλάδας του 2024, οι δύο πλευρές επαναβεβαίωναν τη δέσμευσή τους στην προώθηση της διαφορετικότητας, της ισότητας και της συμπερίληψης σε εκπαιδευτικές και πολιτιστικές συνεργασίες.
Και ακολουθούσε μία ακόμη πιο συγκεκριμένη αναφορά:
Οι Ηνωμένες Πολιτείες χαιρέτιζαν τη δέσμευση του Κυριάκου Μητσοτάκη να νομοθετήσει την ισότητα στον γάμο και να συνεχίσει την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την ενίσχυση της προστασίας των LGBTQI+ ατόμων στην Ελλάδα.
Αυτό είναι καταγεγραμμένο σε επίσημο κείμενο του αμερικανικού State Department.
Χρειάζεται, βέβαια, μία κρίσιμη διάκριση: το συγκεκριμένο ντοκουμέντο αποδεικνύει πολιτική σύγκλιση και αμερικανική υποστήριξη στις ελληνικές πρωτοβουλίες. Δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι ο Μπλίνκεν ή ο Μπάιντεν «διέταξαν» την ελληνική κυβέρνηση να ψηφίσει τον νόμο.
Η διαφορά είναι ουσιώδης. Αλλά στην Ελλάδα αυτά τα ζητήματα παίρνουν τον δρόμο τους εξαιτίας της πολιτικής οσφυοκαμψίας…
Ο ίδιος ο Μητσοτάκης είχε χρησιμοποιήσει τον όρο
Υπάρχει μάλιστα μία ακόμη ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια.
Η σημερινή δήλωση δεν είναι η πρώτη φορά που ο Κυριάκος Μητσοτάκης αρνείται ότι υπάρχει woke κουλτούρα στην Ελλάδα.
Τον Νοέμβριο του 2024, σε δημόσια συζήτηση με τον Γάλλο φιλόσοφο Πασκάλ Μπρυκνέρ, είχε κάνει έναν σαφή διαχωρισμό.
Από τη μία τοποθετούσε την προστασία των δικαιωμάτων και μία «προοδευτική ατζέντα» που θεωρούσε θεμιτή. Από την άλλη τοποθετούσε αυτό που χαρακτήριζε ακραίο ή ανελεύθερο woke φαινόμενο των αμερικανικών πανεπιστημίων.
Μάλιστα είχε χρησιμοποιήσει τον χαρακτηρισμό «illiberal wokeism», λέγοντας ότι αυτή η ακραία εκδοχή δεν υπάρχει στην Ελλάδα και ότι δεν θα ήθελε να υπάρξει.
Αυτό ουσιαστικά είναι και το επιχείρημα που επανέλαβε στη ΔΕΘ: άλλο η νομοθέτηση δικαιωμάτων και άλλο αυτό που ο ίδιος θεωρεί αμερικανική woke υπερβολή. Σήμερα ζήτησε να μη συγχέεται η «πολιτική ισότητα στον γάμο» με όσα συνέβησαν στις ΗΠΑ.
Δεν μπορείς να διαφημίζεις την «πρόοδο» και μετά να αρνείσαι τη συζήτηση
Εδώ βρίσκεται η βασική αντίφαση.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει κάθε δικαίωμα να υποστηρίζει ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην κατοχύρωση δικαιωμάτων και στις ακραίες εκφάνσεις της αμερικανικής identity politics.
Αλλά δεν μπορεί να παρουσιάζεται σαν να εμφανίστηκε ξαφνικά από το πουθενά η συζήτηση για την ιδεολογική κατεύθυνση της κυβέρνησής του.
Η κυβέρνηση είχε Εθνική Στρατηγική για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ+.
Ο ίδιος προανήγγειλε δημόσια τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών ως μέρος αυτής της στρατηγικής.
Η κυβέρνησή του τον νομοθέτησε.
Ο ίδιος χαρακτήριζε την κυβέρνησή του «πραγματικά προοδευτική» όταν παρουσίαζε αυτές τις πολιτικές στο εξωτερικό.
Και η κυβέρνηση Μπάιντεν, η οποία είχε εντάξει τα LGBTQI+ δικαιώματα στην εξωτερική πολιτική της, χαιρέτιζε επισήμως τις ελληνικές δεσμεύσεις.
Όλα αυτά είναι πολιτικά γεγονότα. Όχι χαρακτηρισμοί.
Και γι’ αυτό η σημερινή κατηγορηματική δήλωση «δεν υπάρχει woke ατζέντα στην Ελλάδα» ακούγεται λιγότερο ως ουδέτερη περιγραφή της πραγματικότητας και περισσότερο ως προσπάθεια επαναπροσδιορισμού του πολιτικού αφηγήματος.
Ιδίως σε μια περίοδο κατά την οποία η Νέα Δημοκρατία επιχειρεί να επανασυνδεθεί με ένα παραδοσιακότερο και συντηρητικότερο ακροατήριο.
Το πρόβλημα, όμως, με την πολιτική μνήμη είναι ότι υπάρχουν τα αρχεία.
Υπάρχουν οι συνεντεύξεις.
Υπάρχουν οι νόμοι.
Υπάρχουν οι εθνικές στρατηγικές.
Υπάρχουν και τα επίσημα κοινά ανακοινωθέντα με την Ουάσιγκτον.
Και αυτά δεν εξαφανίζονται επειδή άλλαξε η πολιτική συγκυρία.
Μάχη εις Βάθος! Η Θεολογία της Ισχύος
Δεν είναι μια ιστορική μέθοδος εγκλωβισμένη στην εποχή των τεθωρακισμένων αλλά ένας τρόπος να αντιλαμβανόμαστε τον πόλεμο ως σύγκρουση σύνθετων...
Τί λένε στο Ισραήλ για τις επικείμενες επισκέψεις Μητσοτάκη σε Αίγυπτο και Σαουδική Αραβία;
Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρακολουθούν στο Ισραήλ τις κινήσεις της Αθήνας στη Μέση Ανατολή, μετά τη νέα μεγάλη αμυντική συμφωνία Ελλάδας–Ισραήλ....
Από τον Όμηρο στο σταυρικό πολίτευμα
Ο Θεόφιλος Πουταχιδης και ο Νίκος Μαυριδης συζητάνε για τον Σωκράτη και το Σταυρικό Πολίτευμα, τον Όμηρο και τον Άγιο...
Μπαλουχιστάν: Βαθαίνει η κρίση για το Πακιστάν – Ο BLA ισχυρίζεται ότι σκότωσε 25 στρατιώτες
Σε σοβαρή κρίση ασφαλείας εξελίσσεται η κατάσταση στο Μπαλουχιστάν, όπου το Πακιστάν βρίσκεται αντιμέτωπο με μια ολοένα εντονότερη ένοπλη εξέγερση....
Στην Κύπρο ο Χέρτζογκ – Βαθαίνει ο άξονας Ισραήλ–Κύπρου–Ελλάδας εν μέσω έντασης με την Τουρκία
Στη Λευκωσία μεταβαίνει στις 10 Σεπτεμβρίου ο πρόεδρος του Ισραήλ Ισαάκ Χέρτζογκ για συνομιλίες με τον Νίκο Χριστοδουλίδη, με επίσημο...
-
Άμυνα3 μήνες πρινΣάλος με εικόνες από τον «Θαλασσόλυκο 2026»: Τούρκοι δείχνουν Έλληνα αξιωματικό δίπλα σε αξιωματικό του ψευδοκράτους – Χαραλαμπίδης στο Geopolitico: “Φέρουν ευθύνες Δένδιας και Α’ΓΕΕΘΑ”
-
Άμυνα2 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ1 μήνα πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO4 ημέρες πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Πολιτική2 μήνες πρινΣεισμός από το Ισραήλ! Ο Υπουργός Εξωτερικών ανοίγει τον φάκελο της αναγνώρισης της γενοκτονίας των Αρμενίων
-
Αναλύσεις2 εβδομάδες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ3 εβδομάδες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας