Γράφει ο Δημήτρης Καμπισιούλης

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε ο ΟΟΣΑ, το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών μειώθηκε κατά 3,6% σε τριμηνιαία βάση το διάστημα Ιανουαρίου-Μαρτίου 2026¹ σε σύγκριση με το προηγούμενο τρίμηνο και δείχνει το πόσο «συρρικνώθηκε» η πραγματική αξία του χρήματος στην τσέπη του νοικοκυριού. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη υποχώρηση μεταξύ 21 χωρών για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία.

Η Ελλάδα το 2025 βρισκόταν στην τελευταία θέση στην ΕΕ μαζί με τη Βουλγαρία στην αγοραστική δύναμη, στο 68% του ευρωπαϊκού μ.ο. Όταν όμως οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες καταγράφουν σταθερότητα ή μικρή αύξηση στο πραγματικό εισόδημα (+0,2% κατά μ.ο. στον ΟΟΣΑ) και η Ελλάδα σημειώνει τη μεγαλύτερη πτώση (-3,6%), αυτό σημαίνει ότι η απόσταση από τις άλλες χώρες διευρύνεται. Αν η πτώση των πραγματικών εισοδημάτων στην Ελλάδα διατηρηθεί και στα επόμενα τρίμηνα, τότε η Ελλάδα κινδυνεύει άμεσα να βρεθεί μόνη στην τελευταία θέση της ΕΕ το 2026.

Οικονομία και δημογραφικό πρόβλημα

Η δημογραφική δυναμική συνδέεται άμεσα με την οικονομική ανάπτυξη και την αγοραστική δύναμη. Στην Ελλάδα ο δείκτης γονιμότητας έχει υποχωρήσει σε επίπεδα πέριξ του 1,2 (στην Ευρώπη τις πρώτες θέσεις έχουν η Γαλλία και η Βουλγαρία στο 1,7 – 1,8). Οι πολύ λίγες γεννήσεις επηρεάζουν (65.594 το 2025) την οικονομία τόσο βραχυπρόθεσμα (μέσω των προσδοκιών και της κατανάλωσης) όσο και μακροπρόθεσμα (μέσω της εργασίας και των ασφαλιστικών συστημάτων).

Η ταχεία γήρανση του πληθυσμού (47,2 έτη η διάμεση ηλικία το 2025) συρρικνώνει τον ενεργό πληθυσμό και όλο και μεγαλύτερο ποσοστό του ΑΕΠ κατευθύνεται σε μη παραγωγικές δαπάνες (συντάξεις γήρατος και χηρείας, υγειονομική περίθαλψη γήρατος) αντί για επενδύσεις, καινοτομία και αυξήσεις πραγματικών μισθών. Η συντήρηση του συνταξιοδοτικού συστήματος απαιτεί τεράστιες κρατικές επιδοτήσεις, 15-16 δισ. ευρώ, που καλύπτουν κατά προσέγγιση το 50% της συνολικής δαπάνης. Αυτό στερεί από το κράτος τη δυνατότητα να μειώσει δραστικά τη φορολογία, να διαθέσει πόρους στην υγεία, στην παιδεία και στην άμυνα και να ασκήσει πολιτική υπέρ της οικογένειας. Η ψυχολογία επίσης, είναι στο ναδίρ. Οι νέοι βλέπουν απουσία προοπτικής και υψηλό κόστος ζωής, φεύγουν στο εξωτερικό, δεν κάνουν παιδιά και η κοινωνία γερνάει. Αυτό είναι το λεγόμενο σπιράλ θανάτου καθώς το ένα φαινόμενο τροφοδοτεί το άλλο.

Πίσω από την οικονομία βρίσκεται λοιπόν το δημογραφικό. Η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος κατά 3,6% στην Ελλάδα είναι το σύμπτωμα (ακρίβεια, πληθωρισμός, φορολογική επιβάρυνση). Όμως, οι λίγες γεννήσεις και το μικρό εργατικό δυναμικό είναι η βαθύτερη αιτία που εμποδίζει την ελληνική οικονομία να αναπτυχθεί και να δημιουργήσει βιώσιμες και υψηλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας.

Τι πρέπει να κάνουμε;

Άμεση μείωση των φορολογικών συντελεστών ώστε να αναπνεύσει και να κινηθεί η οικονομία και άσκηση επιθετικής δημογραφικής πολιτικής ώστε να αυξηθεί κατακόρυφα ο δείκτης γονιμότητας. Αυτό φυσικά δεν μπορεί να γίνει με τον Κυριάκο Μητσοτάκη επί πρωθυπουργίας του οποίου η χώρα βιώνει τη χειρότερη δημογραφική καταστροφή της ιστορίας της (σε όλους τους δείκτες, πληθυσμός- δείκτης γονιμότητας – γεννήσεις – δείκτης γήρανσης – διάμεση ηλικία, σημειώνονται αρνητικά ρεκόρ) και με τη Δόμνα Μιχαηλίδου που μας προτρέπει να ξεχάσουμε την ελληνική οικογένεια με 2-3 παιδιά. Η άμεση αλλαγή πολιτικού προσωπικού και πολιτικής κατά 180º είναι επιβεβλημένη.

Δημογραφικό και κενό ισχύος

Είμαστε στον 21ο αιώνα, στο ΝΑΤΟ, στην ΕΕ, στη ζώνη Σένγκεν και μιλάμε για οικονομία. Η ιστορία όμως πλέον κινείται πολύ γρήγορα, η δημογραφία αλλάζει την πολιτισμική και οικονομική πραγματικότητα, οι διεθνείς συμμαχίες κλονίζονται και τα ιστορικά αφηγήματα και τα «απωθημένα» δεν εξαφανίζονται ποτέ πλήρως από την ιστορική συνείδηση και μπορούν απότομα να επανέλθουν στην επιφάνεια.

Η δημογραφική και οικονομική υποχώρηση μιας χώρας δημιουργεί «κενό ισχύος», και η ιστορία έχει δείξει πως κανένα κενό δεν μένει για πάντα αφύλακτο.

Ποιες χώρες κάνουν επενδύσεις στη Βόρεια Ελλάδα και ποιες ήταν οι χαμένες των Βαλκανικών πολέμων και μάλιστα με πολύ ακριβό τίμημα; Τα αναλογιζόμαστε αυτά ή τα βλέπουμε στη σφαίρα της φαντασίας; Μήπως κάποια στιγμή θα ξυπνήσουμε πολύ απότομα;

Τις δραματικές επιπτώσεις του δημογραφικού προβλήματος στην ελληνική εκπαίδευση αποτυπώνουν τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και του υπουργείου Παιδείας. Μέσα σε μόλις τρία σχολικά έτη, ο συνολικός αριθμός των μαθητών μειώθηκε κατά σχεδόν 21.000, ενώ εκατό νηπιαγωγεία και δημοτικά σχολεία καταργήθηκαν από τον εκπαιδευτικό χάρτη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε η «Καθημερινή», κατά το σχολικό έτος 2023-2024 οι εγγεγραμμένοι μαθητές στις δύο βαθμίδες της εκπαίδευσης ανέρχονταν σε 1.291.289. Για το 2026-2027, ο αριθμός τους υποχώρησε στους 1.270.331.

Η διαφορά φτάνει τους 20.958 μαθητές. Παρότι οι εγγραφές δεν έχουν ολοκληρωθεί πλήρως, δεν αναμένεται μεταβολή ικανή να ανατρέψει τη συνολική εικόνα.

Το πρόβλημα γίνεται αρχικά ορατό στα νηπιαγωγεία και στα δημοτικά, καθώς εκεί φτάνουν πρώτα οι γενιές που γεννήθηκαν σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεννήσεις στη χώρα μειώνονταν συνεχώς. Η δημογραφική συρρίκνωση μετατρέπεται πλέον από στατιστικό δεδομένο σε καθημερινή πραγματικότητα: λιγότερα παιδιά στις τάξεις, λιγότεροι εκπαιδευτικοί, συγχωνεύσεις μονάδων και σχολικά κτίρια χωρίς μαθητικές φωνές.

Εβδομήντα πέντε καταργήσεις μέσα σε μία χρονιά

Για το σχολικό έτος 2026-2027, το υπουργείο Παιδείας προχώρησε στην κατάργηση 75 σχολικών μονάδων. Από αυτές, οι 43 είναι νηπιαγωγεία και οι 32 δημοτικά σχολεία.

Πρόκειται κατά κανόνα για μονάδες οι οποίες είχαν τεθεί σε αναστολή λειτουργίας για τρία χρόνια, ώστε να δοθεί χρόνος για πιθανή αύξηση του μαθητικού πληθυσμού. Όταν, όμως, δεν συμπληρώνεται ο ελάχιστος απαιτούμενος αριθμός παιδιών, το σχολείο καταργείται οριστικά. Διαφορετικό καθεστώς ισχύει για τα μειονοτικά σχολεία, τα οποία μπορούν να παραμένουν σε αναστολή χωρίς να διαγράφονται από τον εκπαιδευτικό χάρτη.

Οι καταργήσεις αυξήθηκαν απότομα μέσα στην τελευταία τριετία. Το σχολικό έτος 2024-2025 καταργήθηκαν επτά μονάδες –τρία νηπιαγωγεία και τέσσερα δημοτικά– ενώ το 2025-2026 καταργήθηκαν άλλες 18, εννέα από κάθε κατηγορία.

Μαζί με τις 75 φετινές αποφάσεις, ο συνολικός αριθμός των καταργήσεων στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση έφτασε τις 100.

Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν 307 υποβιβασμοί σχολείων, με μείωση των οργανικών θέσεων εκπαιδευτικών. Συγχωνεύθηκαν επίσης 46 δημοτικά σχολεία σε 23 νέες μονάδες και 253 νηπιαγωγεία σε 120.

Στο επίκεντρο η Θεσσαλία

Το μεγαλύτερο πλήγμα καταγράφεται στη Θεσσαλία, όπου καταργούνται 15 νηπιαγωγεία και 11 δημοτικά σχολεία. Ακολουθούν:

• Η Πελοπόννησος, με πέντε νηπιαγωγεία και οκτώ δημοτικά.
• Η Στερεά Ελλάδα, με έξι νηπιαγωγεία και τρία δημοτικά.
• Η Κεντρική Μακεδονία, με τέσσερα νηπιαγωγεία και τρία δημοτικά.
• Η Δυτική Μακεδονία, με πέντε νηπιαγωγεία και ένα δημοτικό.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η κατάσταση στην Καρδίτσα, όπου καταργούνται επτά νηπιαγωγεία. Παράγοντες της τοπικής αυτοδιοίκησης συνδέουν την επιδείνωση του δημογραφικού με τη γενικότερη εγκατάλειψη της περιφέρειας, αλλά και με τις συνέπειες των καταστροφών που προκάλεσαν οι κακοκαιρίες «Ιανός» και «Daniel».

Ο αντιπεριφερειάρχης Καρδίτσας, Κωνσταντίνος Τέλιος, περιέγραψε μια ύπαιθρο η οποία ζητά ανάπτυξη, αλλά στην πράξη βιώνει συνεχή υποβάθμιση και νέα κύματα φυγής. Όπως σημείωσε, υπάρχουν πλέον χωριά τα οποία έχουν σχεδόν αδειάσει από κατοίκους.

Ανάλογη είναι η εικόνα στη Λακωνία, όπου καταργούνται ένα νηπιαγωγείο και τρία δημοτικά. Ο αντιπεριφερειάρχης Θεόδωρος Βερούτης χαρακτήρισε το δημογραφικό ως το σημαντικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η χώρα, υπογραμμίζοντας ότι η εγκατάλειψη της υπαίθρου δεν αποτελεί μελλοντικό κίνδυνο, αλλά πραγματικότητα που είναι ήδη ορατή.

Οι μαθητές θα διανύουν καθημερινά μεγαλύτερες αποστάσεις

Το κλείσιμο ενός σχολείου δεν αποτελεί απλώς μια διοικητική μεταβολή. Αλλάζει την καθημερινότητα των οικογενειών και επηρεάζει άμεσα τη δυνατότητα μιας μικρής κοινότητας να παραμείνει ζωντανή.

Τα παιδιά αναγκάζονται να μετακινούνται καθημερινά σε μεγαλύτερες αποστάσεις για να φτάσουν στο πλησιέστερο σχολείο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η οικογένεια μπορεί τελικά να εγκαταλείψει το χωριό και να μετακινηθεί προς την πόλη όπου βρίσκεται η νέα σχολική μονάδα.

Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: η μείωση του πληθυσμού οδηγεί στο κλείσιμο του σχολείου και το κλείσιμο του σχολείου επιταχύνει ακόμη περισσότερο την εγκατάλειψη της περιοχής.

Παραμένει, παράλληλα, ανοιχτό το παιδαγωγικό ερώτημα εάν ένα παιδί εξυπηρετείται καλύτερα σε ένα μικρό σχολείο κοντά στον τόπο κατοικίας του ή σε μια μεγαλύτερη εκπαιδευτική μονάδα, η οποία διαθέτει περισσότερους εκπαιδευτικούς και υποδομές, αλλά βρίσκεται αρκετά χιλιόμετρα μακριά.

Το πρόβλημα περνά και στις πόλεις

Η έλλειψη μαθητών δεν περιορίζεται πλέον στα απομακρυσμένα χωριά. Σε σχολεία της Πτολεμαΐδας και του Βελβεντού μειώθηκαν οι οργανικές θέσεις εκπαιδευτικών, καθώς το προσωπικό κρίθηκε υπεράριθμο σε σχέση με τον μαθητικό πληθυσμό.

Στελέχη του υπουργείου Παιδείας εκτιμούν ότι κάθε χρόνο χάνεται από τα σχολεία αριθμός παιδιών που αντιστοιχεί περίπου σε ένα ολόκληρο τμήμα ανά μονάδα. Προειδοποιούν, μάλιστα, ότι το κύμα της δημογραφικής συρρίκνωσης θα περάσει σύντομα και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, όπου μέχρι σήμερα οι καταργήσεις γυμνασίων και λυκείων παραμένουν περιορισμένες.

Η θέση του υπουργείου Παιδείας

Η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη υποστηρίζει ότι η αναδιοργάνωση του σχολικού δικτύου είναι αναγκαία, ώστε οι σχολικές δομές να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των παιδιών και των τοπικών κοινωνιών.

Σύμφωνα με την υπουργό, αρκετές μονάδες διατηρήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια, παρά τις δημογραφικές πιέσεις, προκειμένου να εξαντληθούν τα περιθώρια στήριξης της περιφέρειας. Όταν, όμως, η μείωση των μαθητών αποκτά μόνιμα χαρακτηριστικά, το κράτος οφείλει να προσαρμόσει τον εκπαιδευτικό χάρτη.

Το υπουργείο επισημαίνει ότι, παράλληλα με τις καταργήσεις και τις συγχωνεύσεις, ιδρύονται νέες μονάδες στις περιοχές όπου ο πληθυσμός αυξάνεται. Για το νέο σχολικό έτος προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η δημιουργία δημοτικού σχολείου στον Βόθωνα της Σαντορίνης, ενώ προτεραιότητα δίνεται και στην ενίσχυση της Ειδικής Αγωγής.

Σχολεία που υπήρχαν μόνο στα χαρτιά

Δεν αντιστοιχούν όλες οι καταργήσεις σε σχολεία τα οποία λειτουργούσαν κανονικά. Ορισμένες μονάδες παρέμεναν για χρόνια μόνο στα διοικητικά αρχεία.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του 8ου Δημοτικού Σχολείου Αλίμου, το οποίο ιδρύθηκε τυπικά το 2004-2005, αλλά το κτίριο δεν κατασκευάστηκε ποτέ. Ο Δήμος Αλίμου αντιδρά στην κατάργησή του, υποστηρίζοντας ότι η περιοχή χρειάζεται πρόσθετους εκπαιδευτικούς χώρους, καθώς ο αριθμός των παιδιών αναμένεται να αυξηθεί λόγω και της ανάπτυξης στο Ελληνικό.

Η περίπτωση αυτή αναδεικνύει τις δύο αντίθετες όψεις του ίδιου προβλήματος: από τη μία, η επαρχία χάνει παιδιά, σχολεία και κατοίκους· από την άλλη, συγκεκριμένες αστικές περιοχές συγκεντρώνουν πληθυσμό και χρειάζονται νέες υποδομές.

Πίσω από τους αριθμούς, πάντως, βρίσκεται μια πολύ σκληρότερη πραγματικότητα. Μια χώρα με 21.000 λιγότερους μαθητές μέσα σε τρία χρόνια δεν χάνει μόνο σχολικά τμήματα και οργανικές θέσεις. Χάνει νέες οικογένειες, ανθρώπινο δυναμικό και την προοπτική να παραμείνουν ζωντανές ολόκληρες περιοχές. Το δημογραφικό δεν αποτελεί πλέον μια προειδοποίηση για το μέλλον. Είναι ήδη παρόν μέσα στις άδειες αίθουσες των ελληνικών σχολείων.

Σαφή προειδοποίηση τόσο για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή όσο και για την τακτική που ακολουθεί η Τουρκία απέναντι στην Ελλάδα απηύθυνε ο πρέσβης επί τιμή Δημήτρης Καραϊτίδης, μιλώντας στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής».

Ο έμπειρος διπλωμάτης εκτίμησε ότι ο οικονομικός πόλεμος που εξήγγειλε ο Ντόναλντ Τραμπ θα προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στην Τεχεράνη, αλλά δύσκολα θα κάμψει γρήγορα το Ιράν. Παράλληλα, ζήτησε ιδιαίτερα προσεκτικούς χειρισμούς για την ελληνική συστοιχία Patriot στη Σαουδική Αραβία, ώστε καμία απόφαση της Αθήνας να μην εκληφθεί από την Άγκυρα ως υποχώρηση.

Στο μέτωπο των ελληνοτουρκικών, ο Δημήτρης Καραϊτίδης υπογράμμισε ότι η πολιτική των «ήρεμων νερών» δεν αντιμετωπίστηκε από την Τουρκία με την ίδια καλή πίστη και συνέπεια που επέδειξε η Ελλάδα. Όπως σημείωσε, η Άγκυρα αξιοποίησε το καλό κλίμα για να εμφανιστεί ως φιλειρηνική δύναμη απέναντι στην Ευρώπη, χωρίς να εγκαταλείψει τις διεκδικήσεις και την αναθεωρητική της στάση.

Το Ιράν δεν θα καμφθεί εύκολα

Αναφερόμενος στη νέα φάση της αντιπαράθεσης των Ηνωμένων Πολιτειών με το Ιράν, ο Δημήτρης Καραϊτίδης αναγνώρισε ότι ένας σκληρός οικονομικός πόλεμος μπορεί να έχει βαριές συνέπειες για την ιρανική οικονομία.

Ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι δεν θεωρεί καθόλου βέβαιο πως η οικονομική πίεση θα αναγκάσει την Τεχεράνη να αλλάξει στάση και να αποδεχθεί τους όρους του Αμερικανού προέδρου, τουλάχιστον όχι με την ταχύτητα που προσδοκά η Ουάσιγκτον.

«Το Ιράν είναι μία σκληροτράχηλη δύναμη, με ένα καθεστώς καλά εδραιωμένο, πολύ πιο σταθερό και με βαθύτερες ρίζες από ό,τι φαινόταν», επισήμανε, υπενθυμίζοντας ότι ούτε οι σκληρές στρατιωτικές επιχειρήσεις που προηγήθηκαν κατόρθωσαν να το κάμψουν.

Κατά την εκτίμησή του, η προσφυγή του Ντόναλντ Τραμπ στον οικονομικό πόλεμο μπορεί να ερμηνευθεί και ως ένδειξη νευρικότητας. Ο Αμερικανός πρόεδρος, όπως εξήγησε, ανέμενε ένα γρήγορο αποτέλεσμα μέσω των στρατιωτικών μέσων, το οποίο δεν ήρθε. Ο χρόνος περνά, οι αρχικοί στόχοι δεν επιτεύχθηκαν και στο προσκήνιο βρίσκεται πλέον το ιδιαίτερα επικίνδυνο ζήτημα των Στενών του Ορμούζ.

Οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στην Τεχεράνη

Ο πρέσβης επί τιμή προειδοποίησε ότι ένας πλήρης οικονομικός αποκλεισμός του Ιράν δεν θα πλήξει μόνο την Τεχεράνη. Μπορεί να προκαλέσει ευρύτερες αναταράξεις, καθώς το Ιράν ενδέχεται να σκληρύνει ακόμη περισσότερο τη στάση του στο ζήτημα των Στενών, με σοβαρές επιπτώσεις στον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό.

«Οι Αμερικανοί αποτελούν την ισχυρή πλευρά αυτής της σύγκρουσης. Από την άλλη πλευρά, όμως, το Ιράν αποδεικνύεται ένας σκληροτράχηλος αντίπαλος, που θα χρειαστεί χρόνο και πολλές παρασκηνιακές προσπάθειες για να καμφθεί», τόνισε.

Για τις ιρανικές απειλές εναντίον χωρών που υποστηρίζουν τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Δημήτρης Καραϊτίδης υπογράμμισε ότι πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη. Διευκρίνισε ότι δεν είναι βέβαιο πως το Ιράν θα προχωρήσει άμεσα σε πλήγματα, κανείς όμως δεν μπορεί να γνωρίζει πώς θα αντιδράσει εάν βρεθεί αντιμέτωπο με έναν ασφυκτικό οικονομικό αποκλεισμό.

Για τον λόγο αυτό, υποστήριξε ότι και η Ελλάδα οφείλει να λάβει τα απαραίτητα μέτρα προστασίας.

Προσοχή στην απόφαση για τους Patriot

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην ελληνική συστοιχία Patriot που βρίσκεται στη Σαουδική Αραβία. Ο Δημήτρης Καραϊτίδης ζήτησε να προηγηθεί προσεκτική στάθμιση όλων των δεδομένων πριν ληφθούν οριστικές αποφάσεις.

Από τη μία πλευρά, η Ελλάδα έχει ανάγκη τις αντιαεροπορικές της δυνατότητες, τόσο εξαιτίας της έντασης με την Τουρκία όσο και λόγω των πιθανών ιρανικών απειλών εναντίον χωρών στις οποίες υπάρχουν αμερικανικές εγκαταστάσεις.

Από την άλλη, μία βιαστική ελληνική αποχώρηση από τη Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να δώσει στην Άγκυρα την εντύπωση ότι όπου επεκτείνει εκείνη την επιρροή της, η Ελλάδα αποσύρεται και της ανοίγει τον δρόμο.

«Δεν είναι καλό να δώσουμε την εντύπωση στην Τουρκία ότι κάθε φορά που πηγαίνει εκείνη κάπου, αποχωρούμε εμείς», ήταν το ξεκάθαρο μήνυμά του.

Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι η ανάπτυξη των ελληνικών Patriot είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Τουρκία και εξυπηρετούσε τα ελληνικά συμφέροντα απέναντι στην τουρκική επιθετικότητα. Επομένως, οποιαδήποτε απόφαση πρέπει να εξηγηθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε η Άγκυρα να μην τη χρησιμοποιήσει ως απόδειξη ελληνικής υποχώρησης.

«Τα ήρεμα νερά εξυπηρέτησαν την Τουρκία»

Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν ο Δημήτρης Καραϊτίδης για την πολιτική των «ήρεμων νερών». Αναγνώρισε ότι οι επαφές ανάμεσα σε δύο χώρες με σοβαρά προβλήματα είναι απαραίτητες, ξεκαθάρισε όμως ότι τα προβλήματα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δημιουργούνται κυρίως με ευθύνη της Τουρκίας.

Όπως ανέφερε, η Αθήνα αντιμετώπισε τη συμφωνία με καλή πίστη, συνέπεια και μεθοδικότητα. Υπήρξαν ορισμένα οφέλη, όπως η αναστολή των παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου και η επικράτηση μιας φαινομενικά μετριοπαθούς κατάστασης.

Η Τουρκία, όμως, δεν εγκατέλειψε ποτέ τις θέσεις της. Αντιθέτως, επαναλάμβανε τακτικά ότι το καλό κλίμα δεν σήμαινε αλλαγή της πολιτικής της απέναντι στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με τον Δημήτρη Καραϊτίδη, η Άγκυρα επωφελήθηκε από τα «ήρεμα νερά», καθώς εμφανίστηκε προς τα έξω ως φιλειρηνική και διαλλακτική δύναμη που επιθυμεί να λύσει τις διαφορές της με διάλογο και καλή πίστη.

Η εικόνα αυτή τη βοήθησε να καλλιεργήσει τις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση και να δημιουργήσει πρόσφορο έδαφος για την ευνοϊκή αντιμετώπιση των αιτημάτων της, ιδιαίτερα όσον αφορά τη συμμετοχή της σε ευρωπαϊκά εξοπλιστικά προγράμματα.

Όταν η Άγκυρα θεώρησε ότι είχε πετύχει τον στόχο της και διαπίστωσε, παράλληλα, την επανειλημμένα φιλική στάση του Αμερικανού προέδρου, εγκατέλειψε στην πράξη τη γραμμή των «ήρεμων νερών», όπως δείχνει η επιστροφή των παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου, κυρίως με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

«Καλό κλίμα, αλλά όχι εις βάρος μας»

Ο Δημήτρης Καραϊτίδης έκλεισε την παρέμβασή του με ένα μήνυμα ρεαλισμού προς την ελληνική πλευρά. Η Αθήνα πρέπει να επιθυμεί τις επαφές και τη διατήρηση ενός καλού κλίματος, όχι όμως όταν αυτό χρησιμοποιείται από την Τουρκία και λειτουργεί εις βάρος των ελληνικών συμφερόντων.

«Θέλουμε να έχουμε ένα καλό κλίμα, αλλά όχι εις βάρος των συμφερόντων μας. Εφόσον η Τουρκία προχωρεί σε προκλητικές ενέργειες, θα πρέπει και η δική μας στάση να είναι αναλόγως σθεναρή», ήταν το καταληκτικό μήνυμα του πρέσβη επί τιμή.