Ο Γκάντι Άιζενκοτ, κορυφαίος Ισραηλινός πολιτικός που ελπίζει να ανατρέψει τον Πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου στις εκλογές στα τέλη αυτού του μήνα, δεσμεύτηκε την Πέμπτη ότι θα «καταστρέψει τη στρατιωτική πτέρυγα της Χαμάς» εντός 18 μηνών από την ανάληψη των καθηκόντων του. Ο Άιζενκοτ, πρώην αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού του Ισραήλ, δήλωσε ότι η ήττα της Χαμάς θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω του «πλαισίου του Προέδρου [Ντόναλντ] Τραμπ» για τον αφοπλισμό της οργάνωσης ή «μέσω της χρήσης στρατιωτικών και επιχειρησιακών δυνατοτήτων».

Το κόμμα Λικούντ του Νετανιάχου πέρασε στην αντεπίθεση υποστηρίζοντας ότι ο Άιζενκοτ θα χρειαζόταν τη βοήθεια αραβικών κομμάτων για να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού. «Πώς θα καταστρέφατε τη Χαμάς χωρίς να λάβετε την άδεια από τους εταίρους σας, τον Μανσούρ [Αμπάς] και τον [Αχμέντ] Τίμπι;» ανέφερε το κόμμα, αναφερόμενο σε δύο από τους πιο πρωτοκλασάτους Άραβες πολιτικούς του Ισραήλ.

Καθώς οι Ισραηλινοί ετοιμάζονται να προσέλθουν στις κάλπες στις 27 Οκτωβρίου, οι επικρατέστεροι υποψήφιοι του Ισραήλ καταβάλλουν σκληρή προσπάθεια για να ξεπεράσουν ο ένας τον άλλον σε σκληροπυρηνική ρητορική. Ο Άιζενκοτ και ο Νετανιάχου ηγούνται έκαστος κομμάτων που αναμένεται να κερδίσουν λίγο πάνω από 20 έδρες στην Κνεσέτ των 120 εδρών. Παραμένει ασαφές εάν κάποιος από τους δύο θα μπορέσει να σχηματίσει πλειοψηφικό συνασπισμό, ιδιαίτερα δεδομένου του σκεπτικισμού τους ως προς τη συνεργασία με τα αραβικά κόμματα, τα οποία αναμένεται να κερδίσουν 13 έδρες έως τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές.

Πρόσφατα σχόλια και από τους δύο επικρατέστερους υποψηφίους υπενθυμίζουν ότι η ισραηλινή πολιτική σκηνή έχει μετατοπιστεί ραγδαία προς τη φιλοπόλεμη δεξιά τα τελευταία χρόνια.

Ακόμη και καθώς οι Αμερικανοί πολιτικοί διατηρούν τη δέσμευσή τους στη λύση των δύο κρατών, ο Άιζενκοτ και ο Νετανιάχου προσπαθούν να κερδίσουν πολιτικούς πόντους κατηγορώντας τον αντίπαλό τους ότι υποστηρίζει ένα παλαιστινιακό κράτος. «Ο Μπενιαμίν είναι η Παλαιστίνη», έγραψε ο Άιζενκοτ σε πρόσφατη ανάρτησή του στο X, στην οποία επέκρινε δριμύτατα τον πρωθυπουργό επειδή μίλησε «υπέρ των δύο κρατών δεκάδες φορές» και επειδή απέτυχε να καταστρέψει τη Χαμάς και το Ιράν. Ο Νετανιάχου, από την πλευρά του, δήλωσε ότι ο Άιζενκοτ θα «ιδρύσει παλαιστινιακό κράτος πριν κυκλοφορήσει το GTA 6», αναφερόμενος σε ένα δημοφιλές βιντεοπαιχνίδι που πρόκειται να κυκλοφορήσει τον επόμενο μήνα.

Ενημερωτικό Δελτίο (Newsletter)

Εγγραφείτε τώρα στην εβδομαδιαία μας ανασκόπηση και μην χάσετε καμία εξέλιξη από τους αγαπημένους σας συντάκτες και ρεπόρτερ του RS, καθώς και αναλύσεις του προσωπικού, γνώμες και ειδήσεις που προωθούν ένα θετικό, διακομματικό όραμα για την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.

Οι επικρατέστεροι υποψήφιοι συμφωνούν επίσης για τη αναγκαιότητα της συνέχισης της σύγκρουσης με το Ιράν. «Το Ισραήλ πρέπει να κάνει τα πάντα, συμπεριλαμβανομένης της επίθεσης στο Ιράν, για να καταστρέψει την πυρηνική του ικανότητα», δήλωσε ο Άιζενκοτ αυτή την εβδομάδα.

Οι διαφωνίες μεταξύ του Νετανιάχου και του Άιζενκοτ αφορούν ως επί το πλείστον εσωτερικά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένης της διαφθοράς και του αν θα πρέπει να επεκταθεί η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία στην υπερορθόδοξη κοινότητα, η οποία αποτελεί επί μακρόν βασική δεξαμενή υποστήριξης για το Λικούντ του Νετανιάχου.

Η σχεδόν απόλυτη ταύτιση απόψεων στην εξωτερική πολιτική αντικατοπτρίζει αυτό που ο Ισραηλινός υποστράτηγος (ε.α.) Ταμίρ Χάιμαν χαρακτήρισε πρόσφατα ως τη «”νέα” έννοια εθνικής ασφάλειας» του Ισραήλ. Παρόλο που το Ισραήλ δεν έχει διακηρύξει επίσημα αλλαγή στη στρατηγική του οπτική, ο Χάιμαν υποστήριξε ότι οι ενέργειές του μετά την 7η Οκτωβρίου αντικατοπτρίζουν μια νέα προσέγγιση η οποία, μεταξύ άλλων, απορρίπτει την ιδέα της μόνιμης ειρήνης με τα αραβικά κράτη. «Ο πόλεμος είναι απαραίτητος και ο προληπτικός πόλεμος είναι προτιμότερος επειδή εξασφαλίζει ένα σημαντικό επίτευγμα εξαρχής», έγραψε ο Χάιμαν, διατυπώνοντας τις απόψεις πολλών συναδέλφων του στον τομέα της εθνικής ασφάλειας του Ισραήλ.

Άλλες αξιοσημείωτες πτυχές αυτής της νέας έννοιας εθνικής ασφάλειας περιλαμβάνουν την έμφαση στον ιουδαϊκό χαρακτήρα του Ισραήλ έναντι της δημοκρατίας του, τον αυξημένο σκεπτικισμό απέναντι στις σχέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ, καθώς και την υιοθέτηση των οικισμών και των πολιτών ως «μέρος του δικτύου άμυνας», σύμφωνα με τον Χάιμαν, ο οποίος είναι εκτελεστικός διευθυντής της κορυφαίας δεξαμενής σκέψης (think tank) του Ισραήλ.

Αυτές οι αλλαγές θα καθιστούσαν ιδιαίτερα δύσκολο είτε για τον Άιζενκοτ είτε για τον Νετανιάχου να σχηματίσουν κυβέρνηση. Το 2021, η κυβέρνηση των Ναφτάλι Μπένετ και Γιαΐρ Λαπίν έγραψε ιστορία σχηματίζοντας συνασπισμό με το κόμμα Ραάμ του Μανσούρ Αμπάς, το οποίο έγινε το πρώτο αραβικό κόμμα στην ιστορία που συμμετείχε σε ισραηλινή κυβέρνηση. Αλλά μετά από τρία χρόνια σκληρού πολέμου, υπάρχουν λίγοι λόγοι να πιστεύει κανείς ότι ένα τέτοιο μπλοκ θα μπορούσε να σχηματιστεί ξανά, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο καμία από τις δύο πλευρές να μην μπορέσει να σχηματίσει πλειοψηφικό συνασπισμό.

responsiblestatecraft.org

Για σοβαρό ρήγμα στις σχέσεις Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν, το οποίο μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, έκανε λόγο ο αντιστράτηγος ε.α. και γεωστρατηγικός αναλυτής Λάζαρος Καμπουρίδης, μιλώντας στη Βασιλική Πολίτου στον Θήτα FM.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, πίσω από τις αντιπαραθέσεις για τον κοσμικό χαρακτήρα του Αζερμπαϊτζάν βρίσκεται μια βαθύτερη σύγκρουση: η επιδίωξη του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αντιμετωπίζει το Μπακού ως δορυφόρο της Άγκυρας και η αντίσταση του Ιλχάμ Αλίεφ σε παρεμβάσεις στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική της χώρας του.

Ο ίδιος, πάντως, απέφυγε να προεξοφλήσει οριστική διάρρηξη των σχέσεων ή αποκλειστική προσχώρηση του Αζερμπαϊτζάν στην πλευρά του Ισραήλ, επισημαίνοντας ότι είναι νωρίς για απόλυτα συμπεράσματα.

Πίσω από τη μαντίλα, η μάχη για τον έλεγχο

Ο κ. Καμπουρίδης υπενθύμισε ότι την περίοδο 2013–2017 υπηρέτησε ως ακόλουθος Άμυνας στην Άγκυρα, με παράλληλη διαπίστευση στο Μπακού, αποκτώντας άμεση εικόνα των σχέσεων των δύο χωρών.

Όπως εξήγησε, η σημερινή στενή συνεργασία τους δεν χαρακτήριζε πάντοτε στον ίδιο βαθμό τις διμερείς σχέσεις. Η τουρκική στρατιωτική υποστήριξη στον πόλεμο του 2020 εναντίον της Αρμενίας συνέβαλε καθοριστικά στην ενίσχυση της σύμπλευσης.

Ωστόσο, κατά την εκτίμησή του, ο Αλίεφ αντιδρά όταν αυτή η συνεργασία μετατρέπεται σε απαίτηση πολιτικής υποταγής. Ο αναλυτής συνέδεσε την ένταση με τις αντιδράσεις τουρκικών πολιτικών και φιλοκυβερνητικών μέσων απέναντι στους περιορισμούς που, όπως ανέφερε, ισχύουν στο Αζερμπαϊτζάν για τη μαντίλα στα σχολεία.

Απέδωσε, μάλιστα, στην Άγκυρα ενεργοποίηση θρησκευτικών παραγόντων στο εσωτερικό της χώρας, διατυπώνοντας την εκτίμηση ότι ο Ερντογάν επιδιώκει την απομάκρυνση του Αλίεφ.

Στην ανάγνωσή του, η απάντηση του Μπακού συνοψίζεται στην απόρριψη της ανάμειξης στα εσωτερικά του και στη διεκδίκηση ανεξάρτητης εξωτερικής πολιτικής.

Το Ισραήλ και το μήνυμα προς την Άγκυρα

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στις σχέσεις Αζερμπαϊτζάν–Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι αποτελούν βασικό σημείο τριβής με την Τουρκία.

Αναφέρθηκε στην επίσκεψη του Ισραηλινού προέδρου Ισαάκ Χέρτσογκ στο Αζερμπαϊτζάν και επικαλέστηκε δημοσιεύματα ρωσικών μέσων, σύμφωνα με τα οποία ο Αλίεφ διέθεσε αεροσκάφος για τη μετακίνησή του, ώστε να αποφευχθούν προβλήματα από ενδεχόμενους τουρκικούς περιορισμούς στην πτήση.

Ο κ. Καμπουρίδης ερμήνευσε την κίνηση ως μήνυμα αυτονομίας προς τον Ερντογάν. Υπογράμμισε επίσης ότι η κοινή αντίληψη απειλής απέναντι στο Ιράν ενισχύει τη συνεργασία Μπακού–Ισραήλ.

Το κρίσιμο τεστ και το ψευδοκράτος

Ως επόμενο σημαντικό δείκτη για την πορεία των σχέσεων παρουσίασε τη σύνοδο του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών, την οποία τοποθέτησε στις 28–29 Οκτωβρίου στην Άγκυρα.

Κατά την εκτίμησή του, ενδεχόμενη απουσία του Αλίεφ θα αποτελούσε ισχυρή ένδειξη ότι η αντιπαράθεση αποκτά μεγαλύτερο βάθος και διάρκεια.

Εδώ εντόπισε και την ιδιαίτερη σημασία των εξελίξεων για την Κύπρο. Όπως υποστήριξε, η Τουρκία επιδιώκει να χρησιμοποιήσει τον Οργανισμό ως όχημα πολιτικής, οικονομικής, πολιτισμικής και αμυντικής συσπείρωσης, προωθώντας παράλληλα την αναγνώριση του ψευδοκράτους.

Συνεπώς, ένα μόνιμο ρήγμα με το Αζερμπαϊτζάν θα μπορούσε, σύμφωνα με τον ίδιο, να δυσκολέψει αυτή την επιδίωξη και να περιορίσει τη συνοχή του σχήματος που επιθυμεί να οικοδομήσει η Άγκυρα.

Η θέση του Ιράν και της Ρωσίας

Ο αντιστράτηγος ε.α. απέρριψε αναφορές περί κοινής τουρκοϊρανικής επιχείρησης εναντίον του Αλίεφ, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν συμμερίζεται ένα τέτοιο σενάριο.

Για την Τεχεράνη περιέγραψε ένα σύνθετο ισοζύγιο: η αποδυνάμωση της τουρκικής στήριξης προς το Μπακού θα μπορούσε να θεωρηθεί θετική, όμως η βαθύτερη προσέγγιση Αζερμπαϊτζάν–Ισραήλ θα αποτελούσε δυσμενέστερη εξέλιξη.

Αντίστοιχα, εκτίμησε ότι η Ρωσία ωφελείται από δυσκολίες στην τουρκική προσπάθεια συγκρότησης ενός ευρύτερου συνασπισμού τουρκογενών κρατών, ο οποίος θα μπορούσε να ανταγωνιστεί τη ρωσική και κινεζική επιρροή.

Μήνυμα στην Αθήνα: Οι ευκαιρίες δεν περιμένουν

Το κεντρικό πολιτικό συμπέρασμα της παρέμβασής του αφορούσε την ελληνική στάση.

«Δεν υπάρχουν μόνιμες συμμαχίες. Υπάρχουν συμφέροντα», τόνισε, καλώντας την Αθήνα να αξιοποιεί τις γεωπολιτικές ευκαιρίες όταν εμφανίζονται, επειδή οι συνθήκες μπορούν να μεταβληθούν γρήγορα.

Άσκησε κριτική σε μια πολιτική αναμονής και παραμονής «κάτω από τα ραντάρ», ζητώντας ενεργότερη εξωτερική πολιτική και ουσιαστική αξιοποίηση των συμμαχιών.

Υπενθύμισε, τέλος, ότι, σύμφωνα με την εμπειρία του, το Αζερμπαϊτζάν δεν αντιμετώπιζε αρνητικά μια προσέγγιση με την Ελλάδα, παρά τις στενές ελληνοαρμενικές σχέσεις. Η μεταγενέστερη ισχυρή πρόσδεσή του στην Τουρκία λειτούργησε, όπως είπε, αποτρεπτικά.

Για τον κ. Καμπουρίδη, επομένως, το ζητούμενο για Αθήνα και Λευκωσία είναι να παρακολουθήσουν προσεκτικά την εξέλιξη της αντιπαράθεσης και να αξιοποιήσουν τα περιθώρια που ενδέχεται να δημιουργήσει.

Τον κίνδυνο να εγκλωβιστεί η Ελλάδα σε μια διαδικασία που θα εξυπηρετεί τις τουρκικές διεκδικήσεις για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου επισήμανε ο Σάββας Καλεντερίδης, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική». Έθεσε ως κεντρικό ζήτημα να μη μετατραπεί η διαδικασία έκδοσης NAVTEX σε αναζήτηση άδειας ή συναίνεσης από την Άγκυρα.

«Εάν μπούμε στο παιχνίδι της άδειας, παίζουμε το παιχνίδι της Τουρκίας», υπογράμμισε, προειδοποιώντας ότι ακόμη και διατυπώσεις περί «συντονισμού» ή «απλής ενημέρωσης» χρειάζονται προσοχή ως προς το περιεχόμενο και τις συνέπειές τους.

Ο ίδιος διαχώρισε την έκδοση NAVTEX από την άσκηση κυριαρχικού δικαιώματος, εξηγώντας ότι πρόκειται για διαδικασία αγγελιών προς τους ναυτιλλομένους. Κατά την τοποθέτησή του, για την περιοχή διέλευσης του καλωδίου πρέπει να κινηθούν οι αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές, χωρίς να δημιουργηθεί προηγούμενο τουρκικής έγκρισης.

«Μόνο NAVTEX. Τίποτα άλλο», ήταν η φράση με την οποία συνόψισε τη θέση του.

Τα ερωτήματα για τη συμφωνία του GSI

Ο Καλεντερίδης έθεσε παράλληλα ερωτήματα για το περιεχόμενο της συμφωνίας με τη Meridiam σχετικά με το GSI και για το εάν έχουν αποσαφηνιστεί οι όροι υπό τους οποίους θα προχωρήσουν οι εργασίες.

Δεν υποστήριξε ότι γνωρίζει κάποια συγκεκριμένη πρόβλεψη που επιβάλλει συνεννόηση με την Τουρκία. Ζήτησε, όμως, να διερευνηθεί τι ακριβώς έχει συμφωνηθεί, μεταφέροντας και αναφορές περί αποστάσεων του υπουργείου Εξωτερικών από τη διαδικασία της συμφωνίας.

Το κρίσιμο, όπως προκύπτει από την παρέμβασή του, είναι εάν η υλοποίηση του έργου θα προχωρήσει χωρίς πρόσθετες διαδικασίες που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από την Άγκυρα για να εμφανιστεί ως συναρμόδια.

«Να πληρώσει βαρύ τίμημα» η παρεμπόδιση

Στο ζήτημα της αποτροπής, ο Καλεντερίδης υποστήριξε ότι η Ελλάδα πρέπει να κινητοποιήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση, επιδιώκοντας σαφή προειδοποίηση για βαρύτατες κυρώσεις σε περίπτωση παρεμπόδισης του έργου.

Παραπέμποντας στην κρίση του 2020 με το Oruc Reis και στα γεγονότα της Κάσου το 2024, εκτίμησε ότι η Τουρκία έχει ήδη δείξει πως χρησιμοποιεί τη στρατιωτική παρουσία για να στηρίξει πολιτικές διεκδικήσεις.

Γι’ αυτό, κατά την ανάλυσή του, απαιτείται συγκεκριμένο κόστος που θα υποχρεώσει την τουρκική ηγεσία να επανεξετάσει τις επιλογές της. Πρότεινε το θέμα να τεθεί σε επίπεδο ευρωπαϊκής Συνόδου Κορυφής, με επίκεντρο την προστασία ενός έργου ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.

Παράλληλα, χαρακτήρισε μεγάλο λάθος την αναζήτηση λύσης μέσω του Μάρκο Ρούμπιο. Υποστήριξε ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει Ελλάδα και Τουρκία ως δύο συμμάχους και εξέφρασε δυσπιστία για το εάν μια αμερικανική παρέμβαση θα ανέτρεπε τις τουρκικές επιδιώξεις.

Πιέσεις στον Χαφτάρ και το ερώτημα για την Αθήνα

Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η αναφορά του στη Λιβύη. Ο Καλεντερίδης ανέφερε ότι η Άγκυρα ασκεί «αφόρητες πιέσεις» στην πλευρά Χαφτάρ, επιδιώκοντας την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή.

Επικαλούμενος σχετικό δημοσίευμα του Libya Observer, είπε ότι το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αντιτίθενται σε αυτή την εξέλιξη και έθεσε το ερώτημα: «Η Ελλάδα πού είναι;».

Κατά την εκτίμησή του, η Αθήνα όφειλε να έχει επενδύσει πολύ περισσότερο στις σχέσεις με την ανατολική Λιβύη, λόγω της σημασίας της περιοχής για τις τουρκολιβυκές διεκδικήσεις. Πρόσθεσε ότι η παράμετρος αυτή θα αποκτούσε ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα σε ένα ενδεχόμενο διαμελισμού της χώρας.

Γκίλφοϊλ, Λευκός Οίκος και Κάθετος Διάδρομος

Σχολιάζοντας την υπόθεση Γκίλφοϊλ και την απομάκρυνσή της, όπως αυτή συζητήθηκε στην εκπομπή, ο Καλεντερίδης εκτίμησε ότι δημιουργείται ανισορροπία στους διαύλους Ελλάδας και Τουρκίας με την αμερικανική προεδρία.

Αντιπαρέβαλε τις επαφές Ερντογάν–Τραμπ και την επιρροή του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία με την απουσία, κατά την εκτίμησή του, αντίστοιχης απευθείας επικοινωνίας του Μεγάρου Μαξίμου.

Δεν χαρακτήρισε, ωστόσο, την κατάσταση καταστροφική. Πρότεινε ενεργοποίηση των Ελληνοαμερικανών με θεσμικές θέσεις και πρόσβαση στο προεδρικό περιβάλλον.

Για τον Κάθετο Διάδρομο εκτίμησε ότι μπορεί να προχωρήσει ανεξαρτήτως Γκίλφοϊλ, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτει οικονομική βιωσιμότητα και πελάτες. Επισήμανε επίσης ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιτρέπουν την απόδοση της απομάκρυνσής της σε τουρκική παρέμβαση.

Κλείνοντας, άσκησε αυστηρή κριτική στη συμπεριφορά που αποδίδεται στην ίδια μέσα από δημοσιεύματα, τονίζοντας ότι ένας πρέσβης οφείλει να σέβεται τη χώρα υποδοχής, την κυβέρνησή της και τους θεσμούς της.