Σαφή προειδοποίηση για την πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων απηύθυνε ο Ιωάννης Βαληνάκης, μιλώντας στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής». Εκτίμησε ότι Ελλάδα και Τουρκία βαδίζουν προς μια νέα περίοδο έντασης, η οποία ενδέχεται να οδηγήσει σε «αναμέτρηση αποφασιστικότητας» στο Αιγαίο ή στην Ανατολική Μεσόγειο.

Όπως υποστήριξε, η Άγκυρα έχει ήδη διατυπώσει δύο βασικές «κόκκινες γραμμές» προς την Αθήνα. Η πρώτη αφορά την αποτροπή οποιασδήποτε ελληνικής κίνησης που, κατά την τουρκική ερμηνεία, μεταβάλλει το καθεστώς στο Αιγαίο. Η δεύτερη σχετίζεται με την ενίσχυση της άμυνας των ελληνικών νησιών, ιδίως μέσα από τη στρατηγική συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ.

Ο Ιωάννης Βαληνάκης εκτίμησε, διευκρινίζοντας ότι πρόκειται για δική του υπόθεση, πως αυτά τα μηνύματα πιθανότατα μετέφερε και ο Ιμπραήμ Καλίν κατά τη συνάντησή του στην Αθήνα. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Τουρκία επιδιώκει να μπλοκάρει κάθε ελληνική δραστηριότητα στις νησίδες και βραχονησίδες των οποίων αμφισβητεί την κυριαρχία, αλλά και κάθε περαιτέρω αμυντική ενίσχυση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου.

«Αν πιστεύουμε ότι μια ξένη εταιρεία θα κάμψει την Τουρκία, γελιόμαστε»

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο ηλεκτρικό καλώδιο και στις έρευνες για την πόντισή του. Αμφισβήτησε την αισιοδοξία ότι η Τουρκία δεν θα επιχειρήσει να παρεμποδίσει το έργο, σημειώνοντας ότι η εμπλοκή μιας γαλλικής εταιρείας δεν αρκεί από μόνη της για να εξουδετερώσει την τουρκική επίδειξη ισχύος στο πεδίο.

«Αν πιστεύουμε ότι με τη συνεργασία μιας γαλλικής εταιρείας θα παρακάμψουμε το εμπόδιο που λέγεται τουρκική αποφασιστικότητα και επίδειξη ισχύος στο πεδίο, νομίζω ότι γελιόμαστε», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Διαφορετικά θα ήταν τα δεδομένα, πρόσθεσε, εάν η Αθήνα είχε εξασφαλίσει σαφείς δεσμεύσεις από τις ΗΠΑ και τη Γαλλία ότι θα σταθούν στο πλευρό της κατά τη διεξαγωγή των ερευνών. Ο ίδιος, πάντως, χαρακτήρισε απίθανο να έχουν δοθεί τέτοιες εγγυήσεις.

Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι η ελληνογαλλική αμυντική συμφωνία καλύπτει την περίπτωση επίθεσης κατά της ελληνικής επικράτειας, όχι όμως κατ’ ανάγκην την προστασία των ερευνητικών εργασιών και της πόντισης του καλωδίου.

«Ποιος είπε ότι η αντιπαράθεση θα περιοριστεί σε ένα επεισόδιο;»

Ο Ιωάννης Βαληνάκης διαφώνησε ανοιχτά με τη χρήση του όρου «επεισόδιο» για μια πιθανή ελληνοτουρκική αντιπαράθεση. Όπως τόνισε, κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι μια κρίση στο πεδίο θα παραμείνει περιορισμένη ή θα ολοκληρωθεί μέσα σε λίγες ώρες.

Κατά την εκτίμησή του, εάν η Τουρκία θεωρήσει ότι της προσφέρεται η δυνατότητα να δημιουργήσει νέα τετελεσμένα σε βραχονησίδες, νησίδες ή ακόμη και σε μεγαλύτερο ελληνικό έδαφος, δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι θα υποχωρήσει μπροστά στις διεθνείς παρεμβάσεις.

«Είναι δυνατόν να αποκλείει κανείς την πολεμική εμπλοκή; Στον στρατηγικό σχεδιασμό ξεκινάς από το χειρότερο σενάριο, για να είσαι έτοιμος να το αντιμετωπίσεις», σημείωσε.

Προειδοποίησε, παράλληλα, ότι μια ενδεχόμενη κρίση μπορεί να διαρκέσει πολλά εικοσιτετράωρα. Σε μια τέτοια περίπτωση, καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσουν τα αποθέματα, η αντοχή και η αποφασιστικότητα της κάθε πλευράς.

«Να ξέρουμε τι κάνουμε, γιατί έρχονται δύσκολες στιγμές», ήταν το μήνυμα που έστειλε, καλώντας την Αθήνα να αποφεύγει τις εύκολες εκτιμήσεις και τις «μαγικές λύσεις».

Η συζήτηση για τα 12 ναυτικά μίλια

Αναφερόμενος στην επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, ο κ. Βαληνάκης χαρακτήρισε το ζήτημα περίπλοκο, επισημαίνοντας ότι απαιτεί σοβαρότητα και προσεκτικό σχεδιασμό.

Έκρινε, ωστόσο, ότι η οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης είναι ακόμη σημαντικότερη, καθώς αφορά πολύ μεγαλύτερες θαλάσσιες εκτάσεις και κυριαρχικά δικαιώματα πέραν των 12 μιλίων.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η Τουρκία επιχειρεί εδώ και χρόνια να αποτρέψει την Ελλάδα από την άσκηση του νόμιμου δικαιώματός της για επέκταση των χωρικών υδάτων, επιδιώκοντας να παραμείνει επ’ αόριστον στα έξι μίλια. Παράλληλα, αντιδρά σε κάθε προσπάθεια άσκησης ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, από τους αγωγούς και τα θαλάσσια πάρκα μέχρι τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και τα υποθαλάσσια καλώδια.

«Το θέμα είναι να ασκήσουμε και κανένα κυριαρχικό δικαίωμα πέρα από τα έξι μίλια και όχι να κάνουμε πίσω», υπογράμμισε.

Κλείνοντας, χρησιμοποίησε έναν ιδιαίτερο συμβολισμό για την ελληνική αμυντική στρατηγική. Αντί για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», υποστήριξε ότι προτιμότερη θα ήταν μια «Ασπίδα της Αθηνάς», η οποία θα συμβόλιζε τη σύνεση και τη στρατηγική σκέψη. Όπως παρατήρησε, ο Αχιλλέας διέθετε ένα τρωτό σημείο που τελικά τον οδήγησε στον θάνατο.

Σε διπλωματικό αγώνα δρόμου έχουν επιδοθεί οι χώρες των BRICS, προκειμένου να γεφυρώσουν τις διαφορές τους για τον πόλεμο στη Δυτική Ασία και να καταλήξουν σε κοινά αποδεκτό κείμενο ενόψει της 18ης Συνόδου Κορυφής, που θα πραγματοποιηθεί στις 12 και 13 Σεπτεμβρίου στο Νέο Δελχί.

Οι Sherpas, δηλαδή οι ανώτατοι αξιωματούχοι που προετοιμάζουν τις αποφάσεις της Συνόδου, συνεδρίασαν την Κυριακή και τη Δευτέρα στην ινδική πρωτεύουσα, με βασικό στόχο την οριστικοποίηση του σχεδίου της «Διακήρυξης του Δελχί».

Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων βρίσκεται η διατύπωση που θα χρησιμοποιηθεί για τον συνεχιζόμενο πόλεμο στη Δυτική Ασία και το Παλαιστινιακό. Η επίτευξη συμφωνίας δεν θεωρείται δεδομένη, καθώς οι διαφορές μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων είχαν εμποδίσει, κατά τις προηγούμενες υπουργικές συναντήσεις, την έκδοση κοινών ανακοινωθέντων από τους υπουργούς Εξωτερικών και Εμπορίου των BRICS.

Παρά τις αποκλίσεις, η τελική διακήρυξη αναμένεται να περιλαμβάνει αναφορές στον πόλεμο και στην Παλαιστίνη. Η Ινδία πιέζει, παράλληλα, για αυστηρότερη διατύπωση σχετικά με την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, αλλά και για την ανάγκη μεταρρύθμισης των πολυμερών διεθνών οργανισμών, με πρώτο τον ΟΗΕ.

Στην ατζέντα βρίσκεται και το ζήτημα των μονομερών κυρώσεων που επιβάλλονται από μεμονωμένες χώρες, ένα θέμα ιδιαίτερης σημασίας για κράτη όπως η Ρωσία και το Ιράν. Οι ηγέτες αναμένεται επίσης να εξετάσουν την ευρύτερη χρήση των εθνικών νομισμάτων στις μεταξύ τους εμπορικές συναλλαγές, καθώς και τα επόμενα χρηματοδοτικά σχέδια της Νέας Αναπτυξιακής Τράπεζας των BRICS.

Η φετινή Σύνοδος συμπίπτει με τη συμπλήρωση 20 ετών από τη συγκρότηση της ομάδας και αναμένεται να δώσει έμφαση σε μια ευρύτερη, ανθρωποκεντρική ατζέντα. Σε αυτήν περιλαμβάνονται η ενεργειακή ασφάλεια, οι ανθεκτικές εφοδιαστικές αλυσίδες, οι νεοφυείς επιχειρήσεις, τα επενδυτικά ταμεία και η διεθνοποίηση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων.

Μπροστά στις αναταράξεις που προκαλούν οι γεωπολιτικές συγκρούσεις στο παγκόσμιο εμπόριο, εξετάζεται ακόμη η δημιουργία ενός Πλαισίου Συνεργασίας για την Εφοδιαστική Αλυσίδα. Στόχος είναι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας, της αποτελεσματικότητας και της βιωσιμότητας των μεταφορών και των δικτύων εφοδιασμού μεταξύ των κρατών-μελών.

Την ίδια ώρα, στην ευρύτερη περιοχή της ινδικής πρωτεύουσας εντείνονται τα μέτρα ασφαλείας. Αστυνομικές αρχές από το Δελχί, τη Νόιντα και το Γκαζιαμπάντ πραγματοποίησαν διυπηρεσιακή σύσκεψη για την ασφάλεια, την κυκλοφορία και τον συντονισμό των γειτονικών διοικητικών περιφερειών κατά τη διάρκεια της Συνόδου.

Ο Ινδός υπουργός Εξωτερικών, Σουμπραμανιάμ Τζαϊσανκάρ, προήδρευσε παράλληλα σε συνεδρίαση συμβουλευτικής επιτροπής για τις σχέσεις της Ινδίας με τη Δυτική Ασία. Υπογράμμισε τη σημασία των δεσμών του Νέου Δελχί με τις χώρες του Κόλπου, την προστασία περίπου 10 εκατομμυρίων Ινδών που ζουν και εργάζονται στην περιοχή, καθώς και τη διασφάλιση της ενέργειας, των λιπασμάτων, του εμπορίου και των διεθνών διασυνδέσεων εν μέσω του πολέμου.

Η Σύνοδος του Νέου Δελχί αποτελεί κρίσιμο τεστ για τη συνοχή των διευρυμένων BRICS. Το βασικό ζητούμενο δεν είναι μόνο η έκδοση μιας κοινής διακήρυξης, αλλά κατά πόσο μια ομάδα χωρών με διαφορετικά —και σε ορισμένες περιπτώσεις αντικρουόμενα— συμφέροντα μπορεί να μετατρέψει την αυξανόμενη οικονομική και γεωπολιτική της βαρύτητα σε συντονισμένη διεθνή παρέμβαση.

Ο Σταύρος Καλεντερίδης έθεσε στο επίκεντρο της συνέντευξης το ζήτημα του πολιτεύματος, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα δεν λειτουργεί ως πραγματική δημοκρατία, αλλά ως ένα κοινοβουλευτικό σύστημα με έντονα ολιγαρχικά χαρακτηριστικά.

Όπως εξήγησε, σε μια ουσιαστική δημοκρατία οι πολιτικοί δεν θα αποφάσιζαν ερήμην της κοινωνίας, αλλά θα λειτουργούσαν ως εντολοδόχοι των πολιτών. Οι πολίτες, σύμφωνα με την πρότασή του, θα έπρεπε να διαθέτουν θεσμικούς μηχανισμούς παρέμβασης για μεγάλα εθνικά, κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα, ακόμη και τη δυνατότητα ανάκλησης αιρετών πριν από τη λήξη της θητείας τους.

Έφερε ως παραδείγματα τα μνημόνια και τη Συμφωνία των Πρεσπών, εκτιμώντας ότι, εάν υπήρχαν πραγματικά συμμετοχικοί θεσμοί, η κοινωνία θα μπορούσε να ανακόψει αποφάσεις με τις οποίες διαφωνούσε.

«Ο διχασμός συντηρεί το πελατειακό κράτος»

Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε απέναντι στο παραδοσιακό κομματικό σύστημα και στο δίπολο Αριστεράς–Δεξιάς. Κατά τον ίδιο, η πόλωση καλλιεργείται σκόπιμα από τα κόμματα, επειδή αποτελεί βασικό μηχανισμό πολιτικής επιβίωσής τους.

Συνέδεσε τον κομματικό διχασμό με το πελατειακό κράτος, υποστηρίζοντας ότι τα κόμματα προσφέρουν στους πολίτες αφενός μια πολιτική «ταυτότητα» και αφετέρου τη δυνατότητα διευθέτησης προβλημάτων μέσα σε ένα δυσλειτουργικό κράτος.

Ασκώντας κριτική στην πολιτική επανεμφάνιση του Αλέξη Τσίπρα, χαρακτήρισε παρωχημένη την επιστροφή στη σύγκρουση Αριστεράς και Δεξιάς. Αντιπρότεινε τη συνεργασία των πολιτών στη βάση συγκεκριμένων θεματικών αξόνων, ανεξάρτητα από κομματικές καταβολές. Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε και στον «οριζόντιο σταυρό», δηλαδή στη δυνατότητα επιλογής υποψηφίων από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους με κριτήριο τις θέσεις και όχι την κομματική ετικέτα.

Το κίνημα των Τεμπών και η Μαρία Καρυστιανού

Ο Σταύρος Καλεντερίδης υποστήριξε ότι το κίνημα των Τεμπών κατάφερε να αναδείξει ένα βαθύτερο πολιτειακό πρόβλημα. Όπως είπε, οι συγγενείς των θυμάτων ήρθαν αντιμέτωποι με τη λειτουργία του κράτους και της Δικαιοσύνης και κατανόησαν στην πράξη τα θεσμικά εμπόδια που προκαλούν η βουλευτική ασυλία και ο νόμος περί ευθύνης υπουργών.

Έκανε ειδική αναφορά στη συγκέντρωση περίπου δύο εκατομμυρίων υπογραφών για την κατάργηση του άρθρου 86, χαρακτηρίζοντας την πρωτοβουλία σημαντική κατάκτηση για την ελληνική κοινωνία.

Εκτίμησε ότι η Μαρία Καρυστιανού και το κίνημα των Τεμπών έχουν αντιληφθεί το «ολιγαρχικό σκέλος» του προβλήματος. Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι χρειάζεται να παρουσιαστεί και μια ολοκληρωμένη θετική πρόταση για τη μετάβαση σε ένα πραγματικά συμμετοχικό δημοκρατικό σύστημα.

Για το ενδεχόμενο δημιουργίας νέων κομμάτων από τη Μαρία Καρυστιανού και τον Αντώνη Σαμαρά, εκτίμησε ότι θα μπορούσαν να αλλάξουν τους σημερινούς εκλογικούς συσχετισμούς. Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στους πολίτες που απέχουν από τις εκλογές, υποστηρίζοντας ότι αυτοί αποτελούν τη «μαγιά» μιας πιθανής πολιτικής αλλαγής.

«Ο πατριωτισμός δεν είναι ούτε καλός ούτε κακός»

Απαντώντας στο ερώτημα τι σημαίνει πατρίδα, ο Σταύρος Καλεντερίδης απέρριψε τον διαχωρισμό ανάμεσα σε «καλώς» και «κακώς» εννοούμενο πατριωτισμό.

Όπως ανέφερε, ο πατριωτισμός αποτελεί θετικό συναίσθημα αγάπης για την πατρίδα, την κοινωνία και τους συνανθρώπους μας. Τον παρουσίασε ως αντίσταση απέναντι στις δυνάμεις που επιχειρούν να ομογενοποιήσουν τους λαούς, τις γλώσσες, τις παραδόσεις και τους πολιτισμούς.

Στο ίδιο πλαίσιο επέκρινε τις συζητήσεις για περιορισμό ή κατάργηση του δικαιώματος βέτο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, προειδοποιώντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα ενίσχυε τον συγκεντρωτισμό σε βάρος των κρατών-μελών.

Οι τρεις εχθροί του Ελληνισμού

Ο Σταύρος Καλεντερίδης χώρισε τις απειλές κατά της Ελλάδας σε τρία επίπεδα.

Στο εσωτερικό, χαρακτήρισε ως μεγαλύτερο εχθρό των πολιτών την «πέμπτη φάλαγγα», στην οποία ενέταξε πολιτικούς, οικονομικά συμφέροντα, ακαδημαϊκούς, δημοσιογράφους και δεξαμενές σκέψης που –κατά την εκτίμησή του– στηρίζουν το υπάρχον κοινοβουλευτικό σύστημα.

Σε επίπεδο κρατικής ασφάλειας, χαρακτήρισε την Τουρκία αντικειμενικό εχθρό της Ελλάδας. Συνέδεσε τη σημερινή τουρκική αναθεωρητική πολιτική με τη συγκρότηση του τουρκικού κράτους μετά τις γενοκτονίες των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και με τις επεμβάσεις της Άγκυρας σε Κύπρο, Συρία, Ιράκ και Ναγκόρνο Καραμπάχ.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, υποστήριξε ότι οι αγγλοσαξονικές δυνάμεις λειτουργούν ανταγωνιστικά προς την ευρωπαϊκή ήπειρο. Παρουσίασε τον πόλεμο στην Ουκρανία ως παγίδα που οδήγησε την Ευρώπη στην απώλεια της φθηνής ρωσικής ενέργειας και σε μεγαλύτερη εξάρτηση από αμερικανικά ενεργειακά προϊόντα και οπλικά συστήματα.

«Η Άγκυρα ετοιμάζεται να εφαρμόσει τις διεκδικήσεις της»

Το πλέον ανησυχητικό σημείο της συνέντευξης αφορούσε το τουρκικό νομοσχέδιο για τις θαλάσσιες ζώνες.

Ο Σταύρος Καλεντερίδης έκανε λόγο για «αδιανόητη κλιμάκωση», σημειώνοντας ότι η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει τις μονομερείς διεκδικήσεις της σε εσωτερικό τουρκικό δίκαιο. Προειδοποίησε ότι, εάν το νομοσχέδιο συνοδευτεί από χάρτες που θα εμφανίζουν τουρκική ΑΟΖ μέχρι τον 28ο μεσημβρινό, η αντιπαράθεση θα περάσει σε εντελώς διαφορετικό επίπεδο.

«Αλλάζουμε πίστα», ανέφερε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι δεν θα πρόκειται πλέον μόνο για ρηματικές αμφισβητήσεις ή υπομνήματα στον ΟΗΕ, αλλά για απόπειρα πρακτικής εφαρμογής των τουρκικών αξιώσεων.

Σύμφωνα με την εκτίμησή του, μια τέτοια εφαρμογή θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε επιχειρήσεις του τουρκικού Λιμενικού εναντίον Ελλήνων αλιέων σε περιοχές που η Άγκυρα θα έχει μονομερώς χαρακτηρίσει τουρκική ΑΟΖ.

Υποστήριξε, μάλιστα, ότι η Τουρκία δύσκολα θα υιοθετούσε ένα τέτοιο νομοθέτημα χωρίς πρόθεση εφαρμογής του, καθώς διαφορετικά θα εξέθετε και θα αποδυνάμωνε τις ίδιες τις αξιώσεις της.

Ανοιχτό το ενδεχόμενο θερμού επεισοδίου

Ερωτηθείς ευθέως για τον κίνδυνο ελληνοτουρκικής σύγκρουσης, ο Σταύρος Καλεντερίδης δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο θερμού επεισοδίου.

Τόνισε ότι η μακροχρόνια ελληνική αυτοσυγκράτηση, υπό τον φόβο μιας κρίσης, οδήγησε σε de facto περιορισμό της άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων. Αναφέρθηκε ειδικά στην υπόθεση της ηλεκτρικής διασύνδεσης στην Κάσο, υποστηρίζοντας ότι ακόμη και σε οριοθετημένη ΑΟΖ η Ελλάδα δεν προχώρησε απρόσκοπτα στην πόντιση του καλωδίου.

Κατά τον ίδιο, το περιεχόμενο και κυρίως η εφαρμογή του τουρκικού νομοσχεδίου θα κρίνουν εάν η κατάσταση θα οδηγηθεί σε σύγκρουση.

«Το άρθρο 86 χρειάζεται κατάργηση, όχι μπάλωμα»

Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο Σταύρος Καλεντερίδης άσκησε σκληρή κριτική στις προτάσεις συνταγματικής αναθεώρησης.

Υποστήριξε ότι το άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών πρέπει να καταργηθεί πλήρως και όχι να τροποποιηθεί με έναν νέο, πολύπλοκο μηχανισμό. Όπως είπε, δεν υπάρχει λόγος οι υπουργοί και οι πρωθυπουργοί να απολαμβάνουν ειδική προστασία όταν εξετάζονται ενδεχόμενα ποινικά αδικήματα.

Έθεσε επίσης ζήτημα πραγματικής διάκρισης των εξουσιών, επισημαίνοντας ότι η πολιτική εξουσία εξακολουθεί να έχει καθοριστικό ρόλο στην επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης. Κατά την άποψή του, όσο η μία εξουσία καθορίζει την ηγεσία της άλλης, δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστικά ανεξάρτητη Δικαιοσύνη.

Κλείνοντας, συνέδεσε τις υποθέσεις των Τεμπών, του ΟΠΕΚΕΠΕ και των υποκλοπών με τον ευρωπαϊκό παράγοντα, υποστηρίζοντας ότι η αποκάλυψή τους δείχνει πόσο δύσκολα θα έρχονταν στο φως σοβαρές υποθέσεις που περιορίζονται αποκλειστικά στο εσωτερικό της χώρας.

Οι ιδιαίτερα βαρείς χαρακτηρισμοί και οι καταγγελίες που διατυπώθηκαν στη συνέντευξη αποτελούν προσωπικές πολιτικές εκτιμήσεις του Σταύρου Καλεντερίδη.