Του Βαγγέλη Χωραφά, GeoEurope

Στο πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα, η φύση των παγκόσμιων εξεγέρσεων αναδιαμορφώθηκε ριζικά, μέσα από μια αδιάκοπη τεχνολογική κούρσα ανάμεσα στην κοινωνία των πολιτών και το κράτος. Η τεχνολογία δεν υπήρξε ποτέ ένας ουδέτερος διαμεσολαβητής, αλλά το ίδιο το πεδίο της μάχης. Η εξέλιξη αυτή καταγράφεται σε τρεις μεγάλες ιστορικές φάσεις, με την τελευταία να διαμορφώνει τις προϋποθέσεις για μια πρωτοφανή συνθήκη ψηφιακού ολοκληρωτισμού.

Τη περίοδο 2000-2010, τα κινήματα ανακάλυψαν τα πρώτα εργαλεία ψηφιακού συντονισμού. Χρησιμοποιώντας τα γραπτά μηνύματα SMS, τα emails και τα blogs, οι διαδηλωτές κατάφεραν να σπάσουν το μονοπώλιο της ενημέρωσης των κρατικά ελεγχόμενων ΜΜΕ. Ήταν η εποχή των «Έγχρωμων Επαναστάσεων» στην Ανατολική Ευρώπη και των πρώτων μεγάλων αντιπαγκοσμιοποιητικών κινημάτων.

Η σχέση κινημάτων και καταστολής σε αυτή τη φάση χαρακτηρίστηκε από τον στρατηγικό αιφνιδιασμό του κράτους. Ενώ η νεολαία συντονιζόταν (και) ψηφιακά στους δρόμους, οι μηχανισμοί καταστολής παρέμεναν βαθύτατα παραδοσιακοί. Το κράτος απαντούσε με ωμή, φυσική βία στις διαδηλώσεις και μαζικές συλλήψεις, αδυνατώντας να παρακολουθήσει ή να προβλέψει τα ψηφιακά δίκτυα που γεννιούνταν στη βάση της κοινωνίας.

Τη περίοδο 2010-2020, η έλευση των smartphones και η κυριαρχία των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης (Facebook, Twitter, YouTube) μετέτρεψαν το διαδίκτυο από αποθετήριο κειμένων σε έναν ζωντανό, οπτικό αναμεταδότη της οργής. Ήταν η δεκαετία των Millennials, του Κινήματος των Πλατειών, της Αραβικής Άνοιξης, των Occupy Wall Street κλπ. Η τεχνολογία επέτρεψε τη μαζική οριζόντια δικτύωση και τη διεθνοποίηση των κινημάτων, ενώ η ζωντανή μετάδοση της κρατικής βίας λειτουργούσε ως παγκόσμιος πυροκροτητής αλληλεγγύης.

Το κράτος, έχοντας αναγνωρίσει την απειλή, πέρασε στην αντεπίθεση μέσω των «ψηφιακών μπλακάουτ». Η βασική στρατηγική της καταστολής ήταν πλέον η βίαιη αποσύνδεση: το κλείσιμο των κεντρικών διακοπτών του διαδικτύου σε περιφέρειες ή ολόκληρες χώρες, ώστε να τυφλωθούν οι διαδηλωτές. Παράλληλα, ο καπιταλισμός άρχισε να αναπτύσσει μηχανισμούς αλγοριθμικής χειραγώγησης της κοινής γνώμης, μετατρέποντας τις πλατφόρμες σε εργαλεία εμπορευματοποίησης της διαμαρτυρίας.

Μετά το 2020, μέχρι σήμερα, η σχέση κινημάτων, τεχνολογίας και καταστολής εισήλθε σε μια νέα, ποιοτικά διαφορετική και βαθιά δυστοπική φάση. Πρωταγωνιστής αυτής της περιόδου είναι η Γενιά Ζ (Gen Z), η πρώτη γενιά «ψηφιακών αυτόχθονων», η οποία ενηλικιώθηκε μέσα σε ένα περιβάλλον οικονομικής ασφυξίας, στεγαστικής κρίσης και κλιματικής κατάρρευσης.

Τα κινήματα της Gen Z (από το Μπανγκλαντές το 2024 έως τη Γαλλία και τις ΗΠΑ το 2026) απέκτησαν έναν απόλυτα «ρευστό» και οριζόντιο χαρακτήρα. Αναγνωρίζοντας ότι οι μεγάλες πλατφόρμες της Big Tech συνεργάζονται στενά με τις κυβερνήσεις, οι νέοι εγκατέλειψαν μαζικά το Facebook και το Twitter ως εργαλεία οργάνωσης. Ο συντονισμός μεταφέρθηκε σε κλειστά, κρυπτογραφημένα και αποκεντρωμένα δίκτυα, όπως το Discord, το Signal και το WhatsApp. Το TikTok μετατράπηκε σε έναν παγκόσμιο αναμεταδότη αισθητικής και συμβόλων, όπου η ποπ κουλτούρα και τα anime (όπως η σημαία των Straw Hat από το One Piece στο Νεπάλ και την Ινδονησία) αντικατέστησαν τις παραδοσιακές πολιτικές ιδεολογίες. Οι εξεγέρσεις έπαψαν να έχουν ανάγκη από ένα σταθερό γεωγραφικό κέντρο (μια πλατεία)-έγιναν διάχυτες, ακαριαίες και ασύμμετρες.

Απέναντι σε αυτή τη ρευστή ψηφιακή δομή, το κράτος δεν απαντά πλέον με απλές διακοπές του ίντερνετ. Η νέα μορφή κρατικής και συστημικής κυριαρχίας ονομάζεται Αλγοριθμικός Λεβιάθαν (AI Leviathan). Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο σύστημα προληπτικής, προβλεπτικής και καθολικής επιτήρησης, το οποίο βασίζεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τα Big Data.

Ο Αλγοριθμικός Λεβιάθαν διαρθρώνεται γύρω από τρεις βασικούς άξονες:

Προληπτική Επιτήρηση και Αναγνώριση Προσώπου: Μέσω εξελιγμένων δικτύων καμερών στους δρόμους και αλγορίθμων AI, οι αρχές είναι σε θέση να αναγνωρίζουν, να ταυτοποιούν και να απομονώνουν διαδηλωτές σε πραγματικό χρόνο. Η μέθοδος αυτή, που εφαρμόστηκε πιλοτικά στο Ιράν για τον εντοπισμό γυναικών χωρίς χιτζάμπ και στο Χονγκ Κονγκ, αποτελεί πλέον μόνιμο εργαλείο των σύγχρονων κρατών.

Αλγοριθμική Λογοκρισία: Οι αλγόριθμοι των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, υπό την πίεση ή τη νομοθετική συμμόρφωση προς τις κυβερνήσεις, έχουν εκπαιδευτεί να ανιχνεύουν και να «θάβουν» (ή να διαγράφουν αυτόματα) οπτικοακουστικό υλικό από διαδηλώσεις πριν αυτό προλάβει να γίνει viral, ελέγχοντας τη ροή της πληροφορίας στην πηγή της.

Γεωεντοπισμός και Χαρτογράφηση Πλήθους: Κατά τη διάρκεια των πρόσφατων εξεγέρσεων κατά του ICE στις ΗΠΑ το 2026, οι ομοσπονδιακές αρχές χρησιμοποίησαν προηγμένα μεταδεδομένα κινητής τηλεφωνίας ,για να χαρτογραφήσουν τις κινήσεις των διαδηλωτών, εντοπίζοντας τους πυρήνες της οργάνωσης χωρίς να χρειάζεται φυσική παρακολούθηση.

Αυτό δημιουργεί το μεγάλο παράδοξο της εποχής μας. Η Gen Z είναι η πιο διασυνδεδεμένη γενιά στην ανθρώπινη ιστορία, αλλά ταυτόχρονα και η πιο ορατή στα μάτια του κράτους. Κάθε ψηφιακό ίχνος που αφήνει ένας διαδηλωτής για να οργανώσει μια διαμαρτυρία, μετατρέπεται σε δεδομένο εκπαίδευσης για τον AI Λεβιάθαν.

Η απάντηση των κινημάτων του 2026 σε αυτή την ασφυκτική επιτήρηση είναι διπλή: από τη μία πλευρά, η καταφυγή σε ακόμα πιο βαθιά, δυσπρόσιτα και κρυπτογραφημένα ψηφιακά κανάλια και, από την άλλη, η αναγκαστική επιστροφή σε παραδοσιακές μεθόδους οργάνωσης (προφορική επικοινωνία, offline δίκτυα) που ο αλγόριθμος δεν μπορεί να διαβάσει.

Η ιστορία των εξεγέρσεων στον 21ο αιώνα παραμένει ανοιχτή, καθώς ο αγώνας των ανθρώπων για ελευθερία, προσπαθεί συνεχώς να ξεπεράσει την αλγοριθμική νοημοσύνη της καταστολής.

Την πρότασή του για την αποστολή ευρωπαϊκών δυνάμεων στην Ανατ. Μεσόγειο με σκοπό την θαλάσσια ασφάλεια, όπως έγινε σε παρόμοιες περιπτώσεις, παρουσίασε ο Ευρωβουλευτής Κώστας Μαυρίδης (ΔΗΚΟ-S&D) ενώπιον της Επιτροπής Άμυνας και Ασφάλειας του Ευρ. Κοινοβουλίου, στη συζήτηση για την Κοινή πολιτική της ΕΕ για άμυνα και ασφάλεια.

Στην παρέμβασή του ο κ. Μαυρίδης ανέφερε τα εξής:

«Θα επιμείνω σε δύο σημεία: Προκειμένου να αποκτήσουμε μια ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια, στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας πρέπει να βρίσκεται το άρθρο 42.7, το οποίο πρέπει να καταστήσουμε πρακτικά εφαρμόσιμο. Αυτό θα χρειαστεί χρόνο και αναγνωρίζω επίσης ότι υπάρχουν διαφορετικές απόψεις μεταξύ των κρατών-μελών όσον αφορά τις προτεραιότητες».

Ακολούθως, αναφέρθηκε στην πρότασή του σημειώνοντας αρχικά ότι «τις τελευταίες ημέρες γίναμε μάρτυρες μιας πολύ προκλητικής και μονομερούς ενέργειας από την Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο». Και συνέχισε: «Είμαστε έτοιμοι να προτείνουμε μια επιχείρηση στην Ανατολική Μεσόγειο, αντίστοιχη με άλλες, όπως «Ασπίδα» και «Ειρήνη», για την εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της ΕΕ με βάση τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία παρεμπιπτόντως, αποτελεί πρωτογενές δίκαιο της ΕΕ;» υπογράμμισε χαρακτηριστικά.

Καταλήγοντας ο Κύπριος Ευρωβουλευτής τόνισε με έμφαση:

«Επαναλαμβάνω, λοιπόν: Μπορούμε να εξετάσουμε το ενδεχόμενο δημιουργίας μιας επιχείρησης για την διασφάλιση της ασφάλειας και του Δικαίου της Θάλασσας στην Ανατολική Μεσόγειο;»