Του Γιάννου Χαραλαμπίδη, ΣΗΜΕΡΙΝΗ

Ο κατοχικός ηγέτης Τουφάν Ερχιουρμάν είπε όχι σε μια τριμερή στη Νέα Υόρκη ως επακόλουθο της θέσης Ερντογάν περί δύο κρατών. Αμφότεροι, όπως τα γεγονότα μαρτυρούν, συνεχίζουν με σταθερά βήματα την προσάρτηση των κατεχομένων στην Τουρκία. Επί του παρόντος, δε, μεταφράζουν τα ΜΟΕ ως πύλες των «δύο κρατών» στη λογική των σχέσεων καλής γειτονίας.

Ο σχεδιασμός της ενσωμάτωσης των κατεχομένων προχωρεί, οπότε, ακόμη και αν εφαρμοστεί οποιοδήποτε μοντέλο ομοσπονδίας, το τουρκοκυπριακό συνιστών κράτος θα τελεί υπό την εξάρτηση της Άγκυρας. Το σκηνικό στήνεται στη λογική του εξής διλήμματος: Ή γίνεται αποδοχή μιας τουρκικής διχοτομικής φόρμουλας λύσης ή θα συνεχιστεί η προσάρτηση. Το πρόβλημα εντοπίζεται στο γεγονός ότι η βάση λύσης δεν είναι το ενιαίο υφιστάμενο κράτος, όπως το Πρωτόκολλο 10 και η Αντιδήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου της ΕΕ καθορίζουν, αλλά οι τουρκικές θέσεις, όπως τις καθόρισε ο Νιχάτ Ερίμ το ’56 και της εφάρμοσε επί του εδάφους η εισβολή του ’74 για την επιβολή μιας διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα.

Κατάλογος προσάρτησης

Εκτός από τη στρατιωτική και διπλωματική, καθώς και τη νομισματική και την τραπεζική εξάρτηση των κατεχομένων από την Άγκυρα υπάρχει σχετικός επί του θέματος κατάλογος με τα συνεχή βήματα της ενσωμάτωσης:

1. Υποθαλάσσιος αγωγός νερού Τουρκίας–κατεχομένων

Το έργο άρχισε να λειτουργεί μεταφέροντας νερό από το Anamur της Τουρκίας προς το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου μέσω αγωγού περίπου 80 χλμ. μέσα στη Μεσόγειο. Η σχεδιασμένη ποσότητα ανέρχεται σε περίπου 75 εκατ. κυβικά μέτρα ετησίως και καλύπτει ύδρευση αλλά και γεωργική χρήση. Πρόσθετα, κατασκευάζονται δίκτυα μεταφοράς και άρδευσης προς τη Μόρφου και τη Μεσαορία. Πρόκειται για μόνιμη φυσική σύνδεση μιας βασικής υπηρεσίας κοινής ωφελείας με την Τουρκία. Το τουρκικό DSİ (Γενική Διεύθυνση Κρατικών Υδραυλικών Έργων της Τουρκίας) αναφέρει ότι το έργο σχεδιάστηκε για κάλυψη των αναγκών ύδατος σε βάθος δεκαετιών.

1. Αγωγός φυσικού αερίου Anamur – Τεκνετζίκ – το μεγάλο νέο ενεργειακό έργο

Στις 10 Ιουλίου 2026 υπογράφηκε μνημόνιο για την κατασκευή αγωγού φυσικού αερίου από το Anamur προς το «Τεκνετζίκ», ηλεκτροπαραγωγό σταθμό μεταξύ Αγίου Επικτήτου και Παχυάμμου. Το σχέδιο προβλέπει περίπου 101 χλμ. αγωγού, εκ των οποίων 97 χλμ. υποθαλάσσια με δύο αγωγούς διαμέτρου 22 ιντσών. Ο σχεδιασμός είναι αμφίδρομος, ώστε το αέριο να μπορεί να κινείται από την Τουρκία προς τα κατεχόμενα και αντιστρόφως. Η πρώτη χρήση θα αφορά κυρίως την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στα κατεχόμενα. Στις 23 Σεπτεμβρίου 2026, ο Τούρκος Υπουργός Ενέργειας Αλπάρσλαν Μπαϊρακτάρ δήλωσε ότι «άρχισαν οι εργασίες στη θάλασσα» για τη μεταφορά φυσικού αερίου. Αφενός αναφέρθηκε στο ενδιαφέρον για επενδύσεις από ξένες εταιρείες και αφετέρου ότι στόχος είναι η μόνιμη επίλυση του προβλήματος ηλεκτροδότησης των κατεχομένων. Πέραν τούτων τόνισε ότι, με τις υποδομές αυτές, σχεδιάζεται η μεταφορά φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου προς την Τουρκία. Άρα, σε περίπτωση π.χ. λύσης, η Άγκυρα έχει ήδη προβλέψει όπως οι όποιες πηγές της Κύπρου μπορούν να μεταφέρονται επί τουρκικού εδάφους για δική της χρήση ή μέσω αυτής και των δικτύων της αλλού.

1. Ηλεκτρική διασύνδεση Τουρκίας–κατεχομένων μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου

Παράλληλα υπάρχει το σχέδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης με υποθαλάσσιο καλώδιο. Η Τουρκία έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι εξετάζει την απευθείας παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στα κατεχόμενα και οι τεχνικές εργασίες περιλαμβάνονται στις διμερείς συμφωνίες και στα προγράμματα συνεργασίας. Τον Μάιο του 2026 ο Τούρκος Αντιπρόεδρος Τζεβντέτ Γιλμάζ χαρακτήρισε τα ζητήματα ενεργειακού εφοδιασμού ως άμεσης προτεραιότητας. Η υλοποίησή του θα συνδέσει για πρώτη φορά άμεσα το ηλεκτρικό δίκτυο των κατεχομένων με το τουρκικό σύστημα.

1. Οπτικές ίνες και νέα ψηφιακή υποδομή

Το 2026 επιταχύνθηκε το πρόγραμμα δημιουργίας εκτεταμένου δικτύου fiber-to-the-home / fiber-to-the-premises (Οπτική ίνα μέχρι την κατοικία/Οπτική ίνα μέχρι τις εγκαταστάσεις) με τουρκική χρηματοδοτική και τεχνική συμμετοχή. Στις 20 Αυγούστου 2026 υπογράφηκε στην Άγκυρα πρόσθετο πρωτόκολλο για το έργο των οπτικών ινών. Ο ίδιος ο Τζεβντέτ Γιλμάζ το χαρακτήρισε «στρατηγική αναπτυξιακή κίνηση», ενώ οι κατοχικές Αρχές το συνέδεσαν με τον γενικό ψηφιακό μετασχηματισμό. Το δίκτυο αποτελεί τη βάση για ταχύτερο Internet, 5G, ηλεκτρονικές υπηρεσίες και ψηφιακή οικονομία.

1. e-Devlet – ψηφιακή δημόσια διοίκηση

Βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη η ψηφιοποίηση της δημόσιας διοίκησης του ψευδοκράτους κατά το τουρκικό πρότυπο e-Devlet (Ηλεκτρονικό Κράτος). Ήδη έχουν τεθεί σε λειτουργία ή αναπτύσσονται εφαρμογές για ιατρικά ραντεβού, μετανάστευση, κτηματολόγιο, σύστημα αναζήτησης τεμαχίου. Ανάλογες εφαρμογές τέθηκαν σε λειτουργία και σε άλλες λεγόμενες δημόσιες υπηρεσίες. Για το 2026 είχε προγραμματιστεί η λειτουργία του Πληροφοριακού Συστήματος Μετανάστευσης (Muhaceret Bilgi Sistemi) και του Συστήματος Πληροφοριών και Χαρτογράφησης (Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi – TAKBİS).

1. Ενιαίο, διασυνδεδεμένο σύστημα παρακολούθησης θαλάσσιας κυκλοφορίας

Τον Ιούλιο του 2026 τέθηκε σε λειτουργία στα κατεχόμενα σύστημα Gemi Trafik Hizmetleri – Vessel Traffic Services (Σύστημα Υπηρεσιών Θαλάσσιας Κυκλοφορίας), στο πλαίσιο του τουρκικού προγράμματος παρακολούθησης της ναυσιπλοΐας στην Ανατολική Μεσόγειο. Το σύστημα αυτό περιλαμβάνει ραντάρ, αισθητήρες, λογισμικό και διασύνδεση δεδομένων για την παρακολούθηση πλοίων. Το τουρκικό Υπουργείο Μεταφορών αναφέρει ότι ολοκληρώθηκε η ενσωμάτωση των σχετικών δεδομένων και συστημάτων. Εδώ έχουμε πλέον όχι απλώς χρηματοδότηση αλλά επιχειρησιακή τεχνική διασύνδεση στον θαλάσσιο τομέα με ό,τι αυτό σημαίνει γεωπολιτικά.

1. Ετήσια οικονομικά και δημοσιονομικά πρωτόκολλα με την Τουρκία

Κάθε χρόνο υπογράφεται ευρύ Οικονομικό και Χρηματοδοτικό Πρωτόκολλο μεταξύ Άγκυρας και κατεχομένων. Για το 2026 προβλέφθηκαν 21 δισ. τουρκικές λίρες νέων πόρων (€377 εκατ./ 4,9% επί του ΑΕΠ) και περίπου 23 δισ. μαζί με μεταφερόμενα κονδύλια (€413 εκατ./5,34% επί του ΑΕΠ). Από αυτά, σύμφωνα με τον Γιλμάζ, περίπου 48% προορίζεται για υποδομές και πραγματική οικονομία, 10% για δημόσια οικονομικά και 42% για αμυντικές δαπάνες. Τα πρωτόκολλα χρηματοδοτούν δρόμους, υγεία, σχολεία, γεωργία, ψηφιοποίηση, ενέργεια και άλλα έργα. Αποτελούν τον βασικό χρηματοδοτικό μηχανισμό πάνω στον οποίο στηρίζονται πολλά από τα υπόλοιπα προγράμματα.

1. Οδικό δίκτυο και εκτεταμένη τουρκική χρηματοδότηση και κατασκευή

Η Τουρκία συμμετέχει επί χρόνια στην κατασκευή και αναβάθμιση του οδικού δικτύου. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε ο Γιλμάζ το 2026, στο πλαίσιο του Road Master Plan έχουν κατασκευαστεί συνολικά 822 χλμ. δρόμων διαφόρων κατηγοριών. Συνεχίζονται έργα όπως ο δρόμος της Κερύνειας, η διαδρομή προς το Ριζοκάρπασο και άλλοι άξονες. Τα έργα δεν αποτελούν σύνδεση με την Τουρκία, όπως ένας υποθαλάσσιος αγωγός, αλλά ενσωματώνουν μεγάλο μέρος των μεταφορικών υποδομών στο πλαίσιο της τουρκικής χρηματοδότησης και τεχνικής συνεργασίας.

1. Αεροδρόμιο Τύμπου

Ο νέος αεροσταθμός («terminal») και ο νέος δίαυλος τέθηκαν σε λειτουργία το 2023, με επένδυση περίπου €400–450 εκατ. σύμφωνα με τουρκικές πηγές. Ο νέος διάδρομος έχει μήκος 3.100 μέτρα, επιτρέποντας πλέον χρήση από μεγάλα αεροσκάφη, ενώ η θεωρητική δυναμικότητα του αεροδρομίου φθάνει περίπου τα 10 εκατ. επιβάτες ετησίως. Επειδή οι διεθνείς απευθείας πτήσεις προς το αεροδρόμιο δεν αναγνωρίζονται από τη διεθνή κοινότητα, η αεροπορική του λειτουργία εξακολουθεί στην πράξη να βασίζεται κατά κύριο λόγο στη σύνδεση μέσω Τουρκίας. Η επιμήκυνση του διαύλου έχει γίνει, εκτός των άλλων, για στρατιωτικούς σκοπούς.

1. Νέο συγκρότημα «προεδρίας», «βουλής» και διοικητικών υποδομών

Το νέο διοικητικό συγκρότημα στη Λευκωσία κατασκευάστηκε με ισχυρή τουρκική συμμετοχή και εγκαινιάστηκε στις 3 Μαΐου 2025, παρουσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Περιλαμβάνει τα νέα κτήρια της «προεδρίας» και της «βουλής», μαζί με ευρύτερες διοικητικές και δημόσιες εγκαταστάσεις. Το έργο ξεκίνησε το 2022 και εντάχθηκε στις μεγάλες υποδομές που προωθήθηκαν σε συνεργασία με την Άγκυρα και αποτελεί σημαντικό παράδειγμα τουρκικής χρηματοδότησης για τις λεγόμενες κρατικές και διοικητικές υποδομές των θεσμών του ψευδοκράτους. Στο ίδιο πλαίσιο έχει χρηματοδοτηθεί το νέο κρατικό νοσοκομείο Λευκωσίας, το νοσοκομείο Μόρφου, σχολικά συγκροτήματα και άλλα δημόσια έργα.

Τα ΜΟΕ

Οι τουρκικές δράσεις προσάρτησης γίνονται την ίδια στιγμή που συζητούνται ΜΟΕ ως προϋπόθεση για τη σύγκληση Πενταμερούς. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης είπε στις 17 Σεπτεμβρίου ότι μετέβη στη συνάντηση για τα ΜΟΕ με 19 συγκεκριμένα σημεία για ουσία, μεθοδολογία και ΜΟΕ, χωρίς να τα πει δημόσια. Από την άλλη ο κατοχικός ηγέτης Τουφάν Έρχιουρμαν έχει κατονομάσει δημόσια επτά βασικά θέματα ΜΟΕ που, όπως ισχυρίστηκε, έθεσε ο ΓΓ του ΟΗΕ, ενώ, όπως παρατήρησε, υπάρχουν και ορισμένα πρόσθετα μέτρα που οι δύο ηγέτες έχουν ήδη συμφωνήσει ή συζητούν παράλληλα. Δημοσίως λοιπόν έχουμε τα:

1. Νέα σημεία διέλευσης / οδοφράγματα

Συζητούνται νέες διελεύσεις στην περιοχή Λευκωσίας και αλλού, με προτάσεις που περιλαμβάνουν Μια Μηλιά και σύνδεση Αθηένου–Αγλαντζιάς, ενώ παραμένει διαφωνία γύρω από τη Λουρουτζίνα και τη συνολική «δέσμη» σημείων

1. Αποναρκοθέτηση

Το θέμα είχε ήδη περιληφθεί στα ΜΟΕ της Γενεύης και επανήλθε στις επαφές Χριστοδουλίδη–Έρχιουρμαν υπό τον Γκουτέρες. Σχετίζεται με θέματα ασφάλειας της Εθνικής Φρουράς και των πολιτών της Κυπριακής Δημοκρατίας, που είναι συναφή με τη διευκόλυνση προέλασης αρμάτων και άλλων μηχανοκίνητων μονάδων του τουρκικού στρατού σε περίπτωση κρίσης.

1. Υπηκοότητα παιδιών από «μεικτούς γάμους»

Πρόκειται για αιτήσεις πολιτογράφησης παιδιών με έναν Τουρκοκύπριο γονέα και έναν γονέα τουρκικής καταγωγής/υπηκοότητας. Ο Έρχιουρμαν το χαρακτηρίζει ως ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο Χριστοδουλίδης έχει δηλώσει ότι δεν το θεωρεί ΜΟΕ, αλλά θέμα εφαρμογής της νομοθεσίας περί υπηκοότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας.

1. Αθλητισμός και κοινές αθλητικές δραστηριότητες

Συζητείται η διοργάνωση δραστηριοτήτων, στις οποίες θα συμμετέχουν παιδιά και νέοι και από τις δύο Κοινότητες. Η λογική είναι η δημιουργία επαφής μεταξύ νέων χωρίς να απαιτείται προηγουμένως πρόοδος στα δύσκολα πολιτικά κεφάλαια.

1. Κοινός μηχανισμός αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών

Η πρόταση αφορά έναν μόνιμο μηχανισμό, ώστε οι δύο πλευρές να μπορούν να συνεργάζονται άμεσα σε πυρκαγιές, σεισμούς, πλημμύρες ή άλλες μεγάλες καταστροφές. Αντί για έκτακτες τηλεφωνικές συνεννοήσεις όταν συμβεί ένα περιστατικό, θα υπάρχουν εκ των προτέρων διαδικασίες επικοινωνίας και αλληλοβοήθειας. Δηλαδή, τι, σχέσεις μεταξύ «δύο κρατών», όταν η άλλη πλευρά έτσι αυτοαποκαλείται; Επί τη βάσει ποιου θεσμικού πλαισίου θα λειτουργεί;

1. Κοινός μηχανισμός για την παράτυπη μετανάστευση

Προβλέπεται θεσμοθετημένη συνεργασία μεταξύ των δύο πλευρών για το μεταναστευτικό, αντί της σημερινής κατά περίπτωση επικοινωνίας. Αν είναι όντως θεσμοθετημένη, επί τη βάσει ποιου δικαίου; Του ψευδοκράτους ή της Κυπριακής Δημοκρατίας; Όπως λέγεται, θα είναι δυνατό να καλύπτει ζητήματα ανταλλαγής πληροφοριών, διαχείρισης περιστατικών και συντονισμού έναντι δικτύων παράτυπης διακίνησης, χωρίς να έχουν δημοσιοποιηθεί όλες οι επιχειρησιακές λεπτομέρειες. Ενώ συζητείται ένα τέτοιο σύστημα χωρίς σαφές νομικό πλαίσιο, όπως θα πρέπει να ήταν αυτό της Κυπριακής Δημοκρατίας, η Τουρκία στο πλαίσιο της ΕΕ αρνείται να έχει ανάλογους θεσμικούς δεσμούς μαζί της επειδή δεν την αναγνωρίζει.

1. Μηχανισμός συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών

Οι δύο ηγέτες έχουν ήδη συμφωνήσει σε πλαίσιο για τη δημιουργία συμβουλευτικού σώματος κοινωνίας των πολιτών, ώστε οργανώσεις και από τις δύο κοινότητες να συμμετέχουν περισσότερο στη διαδικασία. Η σχετική συμφωνία ανακοινώθηκε στις 8 Μαΐου 2026. Χωρίς βεβαίως να διευκρινιστεί ποιος και πώς κρίνεται ή πώς νομιμοποιείται η κοινωνία των πολιτών.

Τα παράλληλα ΜΟΕ

Επί τη βάσει των ανωτέρω εγείρονται τα εξής ερωτήματα: Εφόσον η Τουρκία επιμένει στα δυο κράτη, τι θα σημαίνει ή εφαρμογή των ΜΟΕ; Θα εκληφθεί ή όχι ως σχέση καλής γειτονίας μεταξύ δύο εν δυνάμει συνιστώντων κρατών; Και αν εφαρμοστούν τα ΜΟΕ, αλλά οι Τούρκοι δεν υποχωρήσουν από τις διχοτομικές προσεγγίσεις και δεν υπάρξει λύση, τι θα είναι τα ΜΟΕ; Εργαλεία επανένωσης ή διχοτόμησης; Γιατί δεν έχουμε ως βάση λύσης το Πρωτόκολλο 10 και την αντιδήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου του 2005, με τις οποίες η ΕΕ διευκρινίζει τα εξής: Ολόκληρη η Κυπριακή Δημοκρατία ως ενιαίο υπό κατοχή κράτος ενετάχθη στους κόλπους της και η Τουρκία οφείλει να αναγνωρίζει στο πλαίσιο της ενταξιακής της πορείας την Κυπριακή Δημοκρατία; Γιατί δεν είναι βάση λύσης η επανενσωμάτωση των Τουρκοκυπρίων στην Κυπριακή Δημοκρατία, παρά μόνο είναι η νομιμοποίηση του ψευδοκράτους ως ισότιμου συνιστώντος κράτους στο πλαίσιο μιας διχοτομικής ομοσπονδίας τουρκικών προδιαγραφών; Εφόσον η βάση λύσης στην καλύτερη περίπτωση είναι η ομοσπονδία συνομοσπονδιακού χαρακτήρα, αντί το διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος της Κυπριακής Δημοκρατίας, τι είναι τα ΜΟΕ; Δημιουργούν ή όχι χωριστές πολιτειακές και κρατικές συνειδήσεις; Είναι ή όχι πύλες διχοτόμησης, που διαβρώνουν το υφιστάμενο αναγνωρισμένο και ενιαίο κράτος της Κυπριακής Δημοκρατίας; Με την Τουρκία μάλιστα να εμπεδώνει, ενώ γίνεται συζήτηση για τα ΜΟΕ, την προσάρτηση των κατεχομένων… Με άλλα δικά της ταυτόχρονα και παράλληλα ΜΟΕ…