Ακολουθήστε μας

Ιστορία - Πολιτισμός

Τα μαθήματα της Ιστορίας: Η αιώνια μάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ

Το ιστορικό μάθημα είναι ότι, ενώ η εξωπεριφερειακή θαλάσσια ηγεμονία είναι δυνατή, είναι προσωρινή και εφήμερη, παροδική σαν τα κύματα που τη μεταφέρουν. Η Κίνα εγκατέλειψε τους στόλους της, η Πορτογαλία έχασε το Ορμούζ, οι Ολλανδοί επικεντρώθηκαν στην Ιάβα και η Βρετανία έφυγε από το Άντεν. Η κυριαρχία μετατοπίστηκε όταν οι ηγεμονικές δυνάμεις υπερεπεκτάθηκαν, οι τεχνολογίες άλλαξαν και οι τοπικές συμμαχίες αναδιατάχθηκαν.

Δημοσιεύτηκε στις

Τους τελευταίους μήνες, τα στενά του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ έχουν γίνει συνώνυμα του γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Όποιος ελέγχει αυτές τις στενές θαλάσσιες οδούς ρυθμίζει τη ροή της ναυτιλιακής κυκλοφορίας από την Αραβική Θάλασσα και την Ερυθρά Θάλασσα προς τον Ινδικό Ωκεανό – και μαζί με αυτήν, ένα ζωτικής σημασίας κομμάτι του παγκόσμιου εμπορίου.

Ωστόσο, η σύγκρουση για αυτά τα στενά είναι σχεδόν τόσο παλιά όσο και το ίδιο το σύγχρονο θαλάσσιο εμπόριο. Ο πόλεμος μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν για αυτά τα ναυτιλιακά περάσματα (chokepoints) είναι απλώς το τελευταίο κεφάλαιο σε μια ιστορία αιώνων εξωπεριφερειακών δυνάμεων που προσπαθούν να επηρεάσουν ή να κυριαρχήσουν στη Μέση Ανατολή από τη θάλασσα.

Η Κίνα της δυναστείας των Μινγκ προσφέρει ένα από τα πρωιμότερα παραδείγματα εξωπεριφερειακής δύναμης που προέβαλε την ισχύ της μέσω της ναυτικής ισχύος και της διπλωματίας. Το 1405, ο Κινέζος μουσουλμάνος ναύαρχος, εξερευνητής και διπλωμάτης Τσενγκ Χι (Zheng He) ξεκίνησε την πρώτη από τις επτά αποστολές στον Ινδικό Ωκεανό. Διοικώντας στόλους άνω των 300 σκαφών, έφτασε στην πόλη του Ορμούζ γύρω στο 1414, και στη συνέχεια στο Άντεν της Υεμένης, περνώντας μέσα από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ στην Ερυθρά Θάλασσα.

Αυτή η «Pax Sinica» δεν ήλεγχε τα στενά. Αντίθετα, δημιούργησε μια ισχυρή εμπορική παρουσία βασισμένη σε επιδείξεις ναυτικής ισχύος, διπλωματικές αποστολές και κερδοφόρες ανταλλαγές δώρων. Σε αντίθεση με μεταγενέστερες αποικιοκρατικές δυνάμεις, ο Τσενγκ Χι δεν ίδρυσε αποικίες στο Ορμούζ ή αραβικές ακτές. Αντίθετα, εντάχθηκε στο υπάρχον εμπορικό σύστημα που είχαν δημιουργήσει οι Άραβες, Πέρσες, Ινδοί και Ανατολικοαφρικανοί έμποροι της περιοχής.

Τα ταξίδια αυτά αναδεικνύουν επίσης τα όρια της υπερεκτεταμένης ναυτικής ισχύος. Μετά την τελευταία αποστολή του Τσενγκ Χι τη δεκαετία του 1430, οι μετατοπιζόμενες προτεραιότητες της δυναστείας των Μινγκ έδωσαν τέλος στα ταξίδια. Το κράτος δεν ήταν διατεθειμένο να επενδύσει στο ναυτικό του και τη συντήρησή του.

Σήμερα, η Κίνα επικαλείται τα ταξίδια του Τσενγκ Χι για να προσδώσει ιστορική νομιμότητα στις σινo-μεσανατολικές σχέσεις. Το Πεκίνο παρουσιάζει τις σύγχρονες επενδύσεις του σε υποδομές, ενέργεια και λιμάνια, όπως το Γκουάνταρ στο Πακιστάν, ως την αναβίωση μιας αρχαίας και ειρηνικής σχέσης που ανατρέχει στον προνεωτερικό Δρόμο του Μεταξιού.

Πίσω στον 16ο αιώνα, ωστόσο, η αύξηση της παγκόσμιας ναυτιλιακής κυκλοφορίας και η άφιξη των ευρωπαϊκών αποικιοκρατικών δυνάμεων θα σημείωναν σύντομα μια στροφή προς πιο βίαιες και επιθετικές προσπάθειες ελέγχου των στενών.

Η ναυτική κυριαρχία της Πορτογαλίας

Οι Πορτογάλοι ήταν ναυτικοί καινοτόμοι, εισάγοντας μια πιο καταναγκαστική μορφή θαλάσσιας ισχύος με τη χρήση βαρέων πυροβόλων σε ωκεανοπόρα πλοία. Το 1513, ο Αφόνσο ντε Αλμπουκέρκε επιτέθηκε στο Άντεν σε μια προσπάθεια να ελέγξει την πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα. Απέτυχε να καταλάβει την οχυρωμένη ηπειρωτική πόλη, η οποία περιβαλλόταν από απόκρημνο ορεινό έδαφος.

Όπως διαπίστωσαν οι ΗΠΑ αιώνες αργότερα, η ναυτική υπεροχή δεν μεταφράστηκε σε άμεση νίκη στην ξηρά. Τα πορτογαλικά πολεμικά πλοία μπορούσαν να καταστρέψουν σκάφη και να βομβαρδίσουν ένα λιμάνι, αλλά ο έλεγχος των υδάτων έξω από ένα λιμάνι δεν ήταν το ίδιο με τον έλεγχο της ξηράς πίσω από αυτό.

Ωστόσο, το 1515, ο Αλμπουκέρκε κατάφερε να καταλάβει την πόλη του Ορμούζ, όπου επέβαλε το cartaz, μια πληρωμένη άδεια για τους εμπόρους προκειμένου να πλέουν στον κόλπο και τον Ινδικό Ωκεανό. Αυτή η ρύθμιση του εμπορίου είναι, στην ουσία, αυτό που προσπαθεί να κάνει το διόδιο του Ιράν στο παρόν.

Οι αρθρώσεις/ερείπια ενός πορτογαλικού φρουρίου του 16ου αιώνα διακρίνονται ακόμη στο νησί Ορμούζ, στο Ιράν. ImanFakhri/wikimedia commons, CC BY-SA

Αυτή η «Pax Lusitana» ήταν πιο βίαιη από την κινεζική προκάτοχό της, και το 1622, δυνάμεις της ιρανικής δυναστείας των Σαφαβιδών και σκάφη της Αγγλικής Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών ένωσαν τις δυνάμεις τους για να εκδιώξουν τους Πορτογάλους από το Ορμούζ και να ανοίξουν το εμπόριο.

Διαβάστε περισσότερα: Κρίση στο Στενό του Ορμούζ: πώς ο κίνδυνος και η αβεβαιότητα μπορούν να επηρεάσουν την ψυχική υγεία των ναυτικών

Η ολλανδική και αγγλική επικράτηση

Με την εκδίωξη της Πορτογαλίας, οι οθωμανικές, σαφαβιδικές, ομανικές, ολλανδικές και αγγλικές δυνάμεις ανταγωνίστηκαν για τον έλεγχο. Το σύστημα κυριαρχούνταν από ισχυρά ευρωπαϊκά πλοία και από τοπικούς ηγεμόνες που ήλεγχαν τόσο τα λιμάνια όσο και τα αγαθά που ρέαν μέσω αυτών.

Η Ολλανδική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών εισήλθε σε αυτά τα ύδατα το 1614. Υποστηριζόμενη από βαριά οπλισμένα πλοία, εγκαταστάθηκε στο λιμάνι της Μόχα, στην Υεμένη.

Μετά την εκδίωξη της Πορτογαλίας, οι Ολλανδοί απέκτησαν εμπορικά προνόμια το 1623 και ανταγωνίστηκαν τους Βρετανούς εμπόρους στο Μπαντάρ Αμπάς, τον κύριο εμπορικό σταθμό του Κόλπου απέναντι από το Ορμούζ.

Ένας ολλανδικός χάρτης της οχυρωμένης πόλης του Ορμούζ, με χρονολογία από το 1617. Willem Blaeu/wikimedia commons

Ενώ οι Βρετανοί ήταν διάσημοι για το εμπόριο τσαγιού, οι Ολλανδοί έφτασαν να κυριαρχούν στον καφέ. Προηγουμένως πεδίο εμπόρων με έδρα τη Μόχα, οι Ολλανδοί έσπασαν το μονοπώλιο της Υεμένης στο εμπόριο καφέ φυγαδεύοντας φυτά καφέ Arabica στο ινδονησιακό νησί της Ιάβας, όπου καλλιεργήθηκαν σε μαζική κλίμακα.

Οι Ολλανδοί απέδειξαν έτσι ότι η ισορροπία της θαλάσσιας ισχύος μπορούσε να μετατοπιστεί μέσω του ελέγχου της παραγωγής και του εμπορίου, παρά μέσω κανονιών και καταναγκασμού.

Διαβάστε περισσότερα: Το μονοπώλιο της Μόχα: πώς η κυριαρχία της Υεμένης στο παγκόσμιο εμπόριο καφέ γέννησε τους αντάρτες Χούθι

Ωστόσο, μόλις οι Βρετανοί κατέλαβαν το Άντεν το 1839, απέκτησαν το πάνω χέρι. Υπέγραψαν συμφωνίες με γειτονικούς ηγεμόνες και φυλές στη Νότια Υεμένη που τους έδωσαν de facto έλεγχο στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ στην αυγή της βιομηχανικής εποχής.

Το Άντεν έγινε σύντομα ναυτικός σταθμός ανθράκευσης και κέντρο επικοινωνιών, συνδεδεμένο με την Ινδία μέσω τηλεγραφικών καλωδίων. Όταν άνοιξε η Διώρυγα του Σουέζ το 1869, οι Βρετανοί κυριάρχησαν επίσης σε αυτό το ναυτιλιακό πέρασμα, καθώς η Ερυθρά Θάλασσα προσέφερε τη συντομότερη θαλάσσια διαδρομή προς την αποικία-διαμάντι του στέμματος στην Ινδία.

Η βρετανική ηγεμονία βασίστηκε σύντομα σε ατμοκίνητα πολεμικά πλοία και λιμάνια, καθώς και σε δάνεια και συνθήκες. Μεγάλο μέρος αυτού διατηρήθηκε από τοπικούς πληρεξούσιους (proxies) αιχμής κατά μήκος της ακτής, από το Άντεν έως το Κουβέιτ.

Διαβάστε περισσότερα: Από το στενό του Ορμούζ έως τη Μαλάκκα, το παγκόσμιο εμπόριο βασίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου σε αυτές τις πέντε στενές θαλάσσιες οδούς

Μαθήματα για τις ΗΠΑ σήμερα

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η ισορροπία δυνάμεων μετατοπίστηκε για άλλη μια φορά. Οι ΗΠΑ αντικατέστησαν το Ηνωμένο Βασίλειο με βάσεις, ομάδες αεροπλανοφόρων και πωλήσεις όπλων με αντάλλαγμα το πετρέλαιο του Κόλπου. Το 1980, ο Αμερικανός Πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ δήλωσε ότι οποιαδήποτε σοβιετική προσπάθεια ελέγχου του Κόλπου θα αντιμετωπιζόταν ως επίθεση στα αμερικανικά συμφέροντα και θα αποκρουόταν με στρατιωτική βία.

Προχωρώντας 45 χρόνια μπροστά, ο Τραμπ έχει ουσιαστικά (αν και ίσως ακούσια) διαλύσει το Δόγμα Κάρτερ. Ενώ τα αμερικανικά πολεμικά πλοία βρίσκονται τώρα στο στενό του Ορμούζ για την προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, ήταν ο πόλεμος του Τραμπ τον Φεβρουάριο του 2026 που έθεσε εξαρχής σε κίνδυνο τη ναυτιλία, καθώς ώθησε το Ιράν να διαταράξει το εμπόριο του Κόλπου ως αντίποινα.

Το ιστορικό μάθημα είναι ότι, ενώ η εξωπεριφερειακή θαλάσσια ηγεμονία είναι δυνατή, είναι προσωρινή και εφήμερη, παροδική σαν τα κύματα που τη μεταφέρουν. Η Κίνα εγκατέλειψε τους στόλους της, η Πορτογαλία έχασε το Ορμούζ, οι Ολλανδοί επικεντρώθηκαν στην Ιάβα και η Βρετανία έφυγε από το Άντεν. Η κυριαρχία μετατοπίστηκε όταν οι ηγεμονικές δυνάμεις υπερεπεκτάθηκαν, οι τεχνολογίες άλλαξαν και οι τοπικές συμμαχίες αναδιατάχθηκαν.

Το Ιράν και οι Χούθι, οι οποίοι κατέλαβαν πρόσφατα τη Μόχα, δεν χρειάζονται στόλους αεροπλανοφόρων. Αντίθετα, οι πύραυλοι, οι νάρκες και τα drones τους μετατρέπουν σε όπλο το κόστος της ναυτασφάλισης. Παρά όλη τη ναυτική της ισχύ, η ΗΠΑ δεν μπορούν να εξαλείψουν την τοπική βούληση και δράση των κοινωνιών που περιβάλλουν το Ορμούζ και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Κάθε αυτοκρατορία πριν από αυτήν ανακάλυψε ότι ο έλεγχος ενός στενού περάσματος δεν μεταφράζεται σε έλεγχο του πολιτικού κόσμου και της θέλησης που το περιβάλλει.

theconversation.com

GEOPOLITICO

Σμαραγδής: «Στην Ελλάδα είναι επικίνδυνο να είσαι Έλληνας» – Ο Κολοκοτρώνης, η εθνική ταυτότητα και η απάντηση στους επικριτές

Ο σκηνοθέτης μίλησε στην Όλγα Λαθύρη στον Star Κεντρικής Ελλάδας για τη νέα ταινία με επίκεντρο τον Γέρο του Μωριά, την ανάγκη εθνικής ενότητας και τον πολιτισμό ως δύναμη αντίστασης στην ομογενοποίηση.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Με αιχμηρές αναφορές στην παγκοσμιοποίηση, στην υποχώρηση της ελληνικής αυτοπεποίθησης και στις αρνητικές κριτικές που δέχθηκε ο «Καποδίστριας», ο Γιάννης Σμαραγδής παρουσίασε το σκεπτικό της επόμενης κινηματογραφικής του προσπάθειας. Στη συνέντευξή του στην Όλγα Λαθύρη για τον Star Κεντρικής Ελλάδας, αποκάλυψε ότι έχει ολοκληρωθεί η πρώτη μορφή του σεναρίου για τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, τον οποίο αντιμετωπίζει ως φορέα της ελληνικής λαϊκής ψυχής και ως πρότυπο προσφοράς στην πατρίδα.

«Στην ουσία, στην Ελλάδα είναι επικίνδυνο να είσαι Έλληνας», ανέφερε χαρακτηριστικά, διευκρινίζοντας ότι εννοεί την υπεράσπιση μιας «ανώτερης Ελλάδας». Συνέδεσε την τοποθέτησή του με το όραμα του Καποδίστρια και με τις αντιδράσεις απέναντι στην ταινία του, υποστηρίζοντας ότι η ανάδειξη της ελληνικής ιστορίας και ταυτότητας συναντά αντιστάσεις.

Η σύγκρουση με τους κριτικούς και τα ξένα πρότυπα

Ο Σμαραγδής επιτέθηκε σε μεγάλο μέρος της ελληνικής κινηματογραφικής κριτικής, αναγνωρίζοντας πάντως ότι υπάρχουν εξαιρέσεις. Χρησιμοποίησε τον όρο «σύνδρομο της Στοκχόλμης» για να περιγράψει αυτό που ο ίδιος θεωρεί θαυμασμό προς τον «επικυρίαρχο».

Στη δική του ανάγνωση, η παγκοσμιοποίηση επιδιώκει την πολιτισμική ομοιομορφία, με τον αμερικανικό κινηματογράφο να λειτουργεί ως όχημα επιβολής προτύπων. Υποστήριξε ότι η άκριτη υιοθέτησή τους μπορεί να οδηγήσει σε πολιτισμική εξάρτηση, ενώ αντιπαρέβαλε τη δυνατότητα του ελληνικού κινηματογράφου να αναδεικνύει ιστορικές προσωπικότητες και να ενισχύει την αυτογνωσία του κοινού.

«Μας έχουν πείσει ότι είμαστε αδύνατοι να ξαναγίνουμε μεγάλοι», είπε. Κατά τον ίδιο, οι ταινίες του επιχειρούν να αμφισβητήσουν αυτή την εικόνα, υπενθυμίζοντας στους θεατές τις δυνάμεις και τις αξίες που διαθέτουν.

«Ο Κολοκοτρώνης είναι η ελληνική ψυχή»

Για τον Γέρο του Μωριά, ο σκηνοθέτης έδωσε ιδιαίτερο βάρος στον λαϊκό πολιτισμό, στην πίστη, στην παράδοση και στη μετάδοση των αξιών από γενιά σε γενιά.

«Πρώτα απ’ όλα, ο Κολοκοτρώνης είναι η ελληνική ψυχή», υπογράμμισε. Εξήγησε ότι θέλει να φωτίσει, πέρα από τη στρατιωτική του δράση, την εσωτερική διαδρομή ενός ανθρώπου που έφθασε να υπηρετεί κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό του.

Ως κεντρικό νόημα της ταινίας περιέγραψε την υπέρβαση της ατομικής επιδίωξης χάριν μιας ανώτερης αποστολής. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε σε περιστατικά συγχώρεσης και αποφυγής της εκδίκησης, όπως ο ίδιος τα έχει εντάξει στην προσέγγισή του για τον ήρωα.

Παρουσίασε, επίσης, τον Κολοκοτρώνη ως το «alter ego» του Καποδίστρια: τον άνθρωπο της στρατιωτικής πράξης δίπλα στον άνθρωπο του πολιτικού οράματος. Η νέα ταινία, όπως εξήγησε, αποτελεί προέκταση της προηγούμενης, με κοινό άξονα την αφύπνιση της ελληνικής αυτοσυνειδησίας.

Εθνική ενότητα απέναντι στον διχασμό

Η αναφορά στους εμφύλιους της Επανάστασης έφερε τη συζήτηση στη σημερινή Ελλάδα. Ο Σμαραγδής χαρακτήρισε τους εμφύλιους «κατάρα των Ελλήνων» και ζήτησε υπέρβαση της εσωτερικής αντιπαλότητας.

«Να ενωθούμε», τόνισε, εκφράζοντας την απογοήτευσή του για τον κατακερματισμό και τις κομματικές συγκρούσεις. Συνέδεσε το μήνυμα της ενότητας με την ανάγκη να αποκτήσουν οι νεότερες γενιές ουσιαστική σχέση με την ιστορία τους.

Ενδεικτική ήταν η αφήγησή του για ένα παιδικό πάρτι στις Λιβανάτες, όπου είδε να χρησιμοποιείται ο Spider-Man ως πρότυπο ψυχαγωγίας. Με αφορμή το περιστατικό, εξήγησε ότι επιθυμεί να αναδείξει τον Καποδίστρια και τον Κολοκοτρώνη ως ελληνικά πρότυπα για τα παιδιά.

Η τοποθέτηση για την Τριπολιτσά

Στο τέλος της συνέντευξης, όταν η Όλγα Λαθύρη έθεσε το ζήτημα των τουρκικών αναφορών στη σφαγή της Τριπολιτσάς, ο Σμαραγδής υποστήριξε ότι ο Κολοκοτρώνης απουσίαζε κατά τη σφαγή, συνδέοντας την απουσία του με τη συμφωνία αποχώρησης των Αλβανών.

Απέδωσε τη βία στη συσσωρευμένη οργή από την οθωμανική κυριαρχία, δηλώνοντας παράλληλα ότι η σφαγή «δεν έπρεπε να γίνει». Στην επιχειρηματολογία του επικαλέστηκε τις διώξεις των Ελλήνων, τις γενοκτονίες και την Κύπρο. Οι συγκεκριμένες ιστορικές αναφορές παρουσιάστηκαν ως δικές του εκτιμήσεις στη συνέντευξη.

Το σενάριο και το ζητούμενο της χρηματοδότησης

Στο πρακτικό σκέλος, ο Σμαραγδής ανέφερε ότι συνεργάζεται με τον Μελέτη Μελετόπουλο και τον ιστορικό Νίκο Γιαννόπουλο για την οργάνωση του ιστορικού υλικού. Δήλωσε ότι στόχος του είναι η δραματουργία να στηριχθεί στα πραγματικά περιστατικά.

Η πρώτη μορφή του σεναρίου έχει ολοκληρωθεί, αλλά προηγείται η εξασφάλιση της χρηματοδότησης. Ο σκηνοθέτης έχει τρεις ηθοποιούς στο μυαλό του για τον πρωταγωνιστικό ρόλο, χωρίς να τους έχει ενημερώσει.

Παράλληλα, ανέφερε ότι τον «Καποδίστρια» έχουν παρακολουθήσει περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι και μίλησε για δωρεάν προβολές σε σχολεία και για προβολές σε πολιτιστικά κέντρα διεθνώς. Για τον ίδιο, η συνέχεια αυτής της προσπάθειας έχει σαφή προορισμό: να μεταφέρει στις επόμενες γενιές την ιστορική μνήμη και την πίστη ότι η Ελλάδα μπορεί να δημιουργήσει ξανά.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Ο Σαμουήλ παραδίδεται στους Βουλγάρους: Μας κατέκλεψαν και τους επιβραβεύουμε!

Το λείψανο του Σαμουήλ είναι ένα όπλο στα χέρια των σημερινών Βουλγάρων να γίνουν ακόμη πιο επιθετικοί, αντί να φροντίσουμε να λογικεύσουμε τους Σκοπιανούς. Άρθρο του βυζαντινολόγου Σταύρου Γουλούλη

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Γράφει ο Σταύρος Γουλούλης, Δρ. βυζαντινολόγος ” Εφημ. Ελευθερία, Λάρισα 04 Οκτωβρίου 2026, σελ. 15.

Τελικά η κυβέρνηση προέβη αιφνίδια σε συμφωνία με την Βουλγαρία, ανταλλαγή του (υποτιθέμενου) λειψάνου του κατακτητή της Λάρισας Σαμουήλ με 48 κειμήλια. Είναι γνωστό πως βρέθηκε στον τάφο Γ στο νότιο κλίτος της βασιλικής του Αγίου Αχιλλίου (προορισμένη για Αρχιεπισκοπή του κράτους του Σαμουήλ, ο μεγαλύτερος ναός στα Βαλκάνια στην βυζαντινή περίοδο!) στο νησί της Πρέσπας την δεκαετία του ’60 και ταυτίσθηκε από τον καθηγητή της Αρχιτεκτονικής ΑΠΘ Νικ. Μουτσόπουλο. Για την ακρίβεια ο αείμνηστος, μέγας επιστήμων στον τομέα του, εδώ χωρίς να είναι Ειδικός, προχώρησε σε ταύτιση που δεν έχουν αποδεχτεί όλοι οι Ιστορικοί. Δημοσίευσε δε την σχετική πρόταση σε βουλγαρικό περιοδικό! Τον θεωρούσε Βούλγαρο και το κράτος του βουλγαρικό. Κακώς, αφού υπάρχουν πολλά κενά σε έναν τάφο χωρίς επιγραφική μαρτυρία. Ο Σαμουήλ πέθανε στην Πρίλαπο (Πρίλεπ) βορείως των Σκοπίων (Οκτ. 1014), βλέποντας στρατιώτες του τυφλωμένους από τον Βασίλειο Β΄.

Ας δεχτούμε όμως ότι το λείψανο είναι γνήσιο. Εδώ διαφωνούν οι Σκοπιανοί. Δέχονται, εύλογα, ότι ο Σαμουήλ και τα αδέλφια του, τέκνα του κόμη Νικολάου (Κομητόπουλοι), συγκρότησαν δυναστεία με κέντρο την Πρέσπα και την Αχρίδα. Ως Αρμένιοι στην καταγωγή, υπήρξαν αξιωματούχοι του Βυζαντίου (Ρωμανίας) κι εκμεταλλεύτηκαν ότι οι παλαιοί Βούλγαροι επί Τσιμισκή παρέδωσαν τα βασιλικά σύμβολα στην Κων/πολη το 971, οπότε δημιούργησαν μία κεντρική βαλκανική αυτοκρατορία (997 κ.ε.), πρόδρομο του ‘μακεδονικού’ έθνους. (Μάλιστα ο τελευταίος Βούλγαρος βασιλικός γόνος, ο Ρωμανός, ήταν απλός αξιωματούχος τους στα Σκόπια). Ο Σαμουήλ θεωρείται κάτι σαν ο ιδρυτής (founder) του κράτους των.

Οι δύο βόρειοι γείτονες, λοιπόν, ερίζουν, για έναν βασιλιά, αλλά όπως θα δείξω, μάλλον σε ‘ξένον αχυρώνα’, αφού αυτός εντάσσεται και στον βυζαντινό πολιτισμό. Εμείς τον μάθαμε βέβαια σε εποχή αντικομμουνισμού ως Σλάβο μέγα εχθρό του Βυζαντίου, αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι, είχε συνεργασία με τον Βασίλειο Β΄.

Προφανώς το λείψανό του αποκτά υπεραξία για τις δύο χώρες. Aξίζει όχι 48 κειμήλια, που τέτοια έχουμε χιλιάδες, αλλά πολύ περισσότερο. Δεν εισέρχεται στην ανταλλακτική λογική. Αποτελεί πολιτικό κεφάλαιο πρώτου μεγέθους, δεν είναι κειμήλιο. Είναι συνδεδεμένο με μνημείο της Ελλάδας, συνδέεται με την ελληνική ιστορία (και την Λάρισα!). Δεν συγκρίνεται ούτε με τα πολύ περισσότερα από τα 48 κειμήλια που έκλεψαν οι Βούλγαροι στο α΄μισό του 20ού αιώνα ή τα περιβόητα μακεδονικά χειρόγραφα. Οι Βούλγαροι είναι σαν να κόβουν τα πόδια των Σκοπιανών, θα είναι σε θέση ακόμη και να αφομοιώσουν τα Σκόπια. (Εμποδίζουν τα Σκόπια να εισέλθουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν τους αναγνωρίζουν γλώσσα, εθνότητα, τίποτα). Στην ουσία χαρίζουμε στους Βουλγάρους το πιο σημαντικό πλεονέκτημα και μπορεί να δούμε να ενώνονται τα δύο κράτη, ενώ εμείς θα μείνουμε στα 48 «κειμήλια». Κι ενώ χαρίσαμε στα Σκόπια το όνομα της Μακεδονίας, ακριβώς για να είναι αντίβαρο στην Μεγάλη Βουλγαρία, τώρα χαρίζουμε στην Βουλγαρία το πιο σημαντικό τεκμήριο αλλά και το επιστημονικό και ηθικό πλεονέκτημα να πετύχει αυτό που δεν θέλουμε. Είμαστε σχιζοφρενείς ;

Δεν πιστεύουμε τους Σκοπιανούς γιατί ενέταξαν τα επιχειρήματά τους στον αλυτρωτισμό τους και βλέπουν τον Σαμουήλ ως ‘Μακεδόνα’. Αλλά είναι ανάγκη να πάμε στο άλλο άκρο; Βασικό επιχείρημά τους είναι ότι στην διάρκεια των πολέμων που διεξήγαγε η δυναστεία των Κομητοπούλων οι σύγχρονοι βυζαντινοί συγγραφείς ποτέ δεν αποκαλούν το κράτος αυτών Βουλγαρία ή τους κατοίκους «Βουλγάρους» (βλ. Mitko Panov, The Blinded State, εκδ. Brill, Leiden, 2019, σσ. 9-10, 29 κ.ε.: «το τυφλωμένο κράτος, το κράτος που το τύφλωσαν»). Τους λένε Μυσούς, Σκύθες, βαρβάρους, Κομητόπουλους. Οι Βυζαντινοί μόνον μετά το 1018, την οριστική νίκη από τον Βασίλειο Β΄ Βουλγαροκτόνο, αποκαλούν (Νέο)Βουλγάρους όλους τους Σλάβους (Σλαβόφωνους) από τον Δούναβη μέχρι την Νότια Ελλάδα (όσους δεν έδιωξαν οι Βυζαντινοί). Υπήρχε πολιτική σκοπιμότητα γι’ αυτό, δεν είναι της ώρας. Θέμα (=διοικητικό διαμέρισμα) Βουλγαρίας τότε οργάνωσαν στην περιοχή των Σκοπίων. Η Αρχιεπισκοπή Βουλγαρίας, διάδοχος της παλαιάς, είχε πλέον έδρα την Αχρίδα και έπιανε μόνον την ΒΔ Βαλκανική.

Ο Σαμουήλ έφτιαξε μία αυτοκρατορία (997 κ.ε.) (νέο)Βουλγάρων/Σλάβων και Ρωμαίων μαζί με τους Λατινόφωνους (Βλάχους). Γι΄αυτό κατέλαβε την Λάρισα (985/6) όπου η πλειοψηφία των κατοίκων ήταν Βλάχοι, ιδίως αφότου το 980 ο Βασίλειος Β΄ έδωσε στον αρχηγό τους Νικουλιτζά τον τίτλο του άρχοντα των Βλάχων της Ελλάδος. Μετέφερε τους κατοίκους στην πρωτεύουσα Πρέσπα (βλ. Στ. Γουλούλης, δες Θεσσαλικό Ημερολόγιο 90, Σεπ. 2026), όπου έχτισε τον αρχιεπισκοπικό ναό αφιερωμένο στον Άγιο Αχίλλιο. Ο πολιούχος άγιος της Λάρισας συμμετείχε στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο, αυτή που νομιμοποίησε ως θεσμό, δόγμα και οργάνωση την χριστιανική Εκκλησία. Ήθελε οι αρχιεπισκοπικός ναός να συνδέεται με το ρωμαϊκό κράτος. Η βασιλική του Αγίου Αχιλλίου κτίσθηκε στην δεκαετία 1004/5-1014 με την συνδρομή του Βυζαντίου, εκφράζει τον βυζαντινό πολιτισμό, καμία σχέση με ναούς του βουλγαρικού κράτους προ του 971 (βλ. μελέτες: Γουλούλης Academia.edu).

Ο Άγιος Αχίλλιος Πρέσπας όπως δέχονται όλοι συνδέεται και με το ρωμαϊκό κράτος, περισσότερο τον κόσμο των λατινοφώνων-Βλάχων. Άλλωστε στο κράτος του Σαμουήλ υπήρχαν αντίπαλοι αλλά οι «φρονούντες τα των Ρωμαίων», όσοι ήθελαν να υπαχθούν στον αυτοκράτορα. Εκκλησιαστικώς πάντως δεν υπήρξε σχίσμα.

Οι σημερινοί Βλάχοι (Λατινόφωνοι) των Σκοπίων και της Αλβανίας υπήρξαν πολίτες αυτού του κράτους, και είναι γνωστό ότι αισθάνονται Ρωμιοί, αποβλέποντας στην Ελλάδα, την κληρονόμο του ελληνόφωνου Βυζαντίου. Αναγνωρίζοντας Βούλγαρο τον Σαμουήλ, αποβάλλουμε την ρωμαϊκή ταυτότητά του και του ηγεμόνα και των πολιτών του.

Γίνεται φανερό ότι το λείψανο του Σαμουήλ είναι ένα όπλο στα χέρια των σημερινών Βουλγάρων να γίνουν ακόμη πιο επιθετικοί, αντί να φροντίσουμε να λογικεύσουμε τους Σκοπιανούς. Κανονικά η κ. Μενδώνη όφειλε να συγκαλέσει ένα επιστημονικό συνέδριο για τον Σαμουήλ, να κατατεθούν οι απόψεις (Βουλγάρων, Σκοπιανών, Ελλήνων) κι όχι στα ξαφνικά (λέγε με ‘πονηρά’) να προχωρήσει σε αυθαίρετη ανταλλαγή. Με την επιστήμη λύνονται τα εθνικιστικά πάθη, ούτε με φοβίες (π.χ. για το βλαχικό) ούτε με φωνάρες. «Αυτό το χώμα είναι δικό τους και δικό μας».

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Το αφήγημα της Τριπολιτσάς και όχι μόνο

Το αφήγημα της Τριπολιτσάς δεν στέκεται μόνο στο συγκεκριμένο γεγονός, αλλά άγει και σε άλλα πολύ σοβαρά.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Γράφει ο Αριστόβουλος

Πολύ συχνά ο ερευνητής/σχολιαστής της ιστορίας κι των διεθνών σχέσεων, οφείλει να απομακρύνεται και να παρακολουθεί τα γεγονότα ώστε να τοποθετηθεί περισσότερο εμπεριστατωμένα επί των διαφόρων θεμάτων. Μας έκανε αλγεινή εντύπωση η ένταση της ανακοίνωσης του τουρκικού ΥΠΕΞ κατά την πρόσφατη επέτειο Αλώσεως της Τριπολιτσάς. Ανερυθρίαστα δήλωσε πως στις 23 Σεπτεμβρίου 1821 συντελέσθηκε γενοκτονία κατά του τουρκικού πληθυσμού της πόλης. Διατείνεται δε, περί περαιτέρω ενεργειών σε διεθνές επίπεδο για σχετική αναγνώριση. Ενδιαφέρον ακούγεται….

Για την ιστορία όμως και την αλήθεια, ας βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους. Η Άλωση της Τριπολιτσάς εδραίωσε την Επανάσταση των Ελλήνων και είχε ως νόημα την αφύπνιση ενός λαού που είχε μάθει να ζει κατά τις βουλήσεις της εκάστοτε τοπικής τουρκικής διοίκησης. Ενός λαού που ανήκε καθ΄ ολοκληρίαν στον πασά, τον αγά και που του όριζε την μοίρα ο δερβέναγας, ο γενίτσαρος κι ο τσαούσης. Αυτός ο κόσμος πολιόρκησε την Τριπολιτσά κι αυτός την άλωσε. Η όποια βιαιότητα αναπτύχθηκε, δεν ήτανε τίποτε περισσότερο από την δικαιολογημένη οργή μιας κοινωνίας υπόδουλης για αιώνες. Πολλοί λοιπόν είναι οι λόγοι που καθιστούν έωλο το αφήγημα της γείτονος.

Αρχικά, μπορεί κάποιος να μας πει που αλλού στην Επανάσταση υπήρξε ανάλογη πρακτική από πλευράς Ελλήνων? Π ο υ θ ε ν ά. Υπήρξαν πολλές πολιορκίες και πέσανε αρκετά κάστρα. Μπορεί να πει άραγε το τουρκικό ΥΠΕΞ τι έπραξαν οι Οθωμανοί όταν ανέκτησαν την Τριπολιτσά από τους Έλληνες που αλληλοεξοντώνονταν? Μια πόλη Νάουσα, σας λέει τίποτε ευαίσθητοι γείτονες? Μήπως κάποιο Σούλι λίγο νωρίτερα? Μπορεί να μας περιγράψει κάποιος τούρκος αξιωματούχος τι συνέβη στην Έξοδο του Μεσολογγίου? Η δράση του Ιμπραήμ στον Μωριά ήτανε πολιτισμένη? Πόσοι νέοι και νέες μεταφέρθηκαν στα σκλαβοπάζαρα της Αιγύπτου και παρά τις προσπάθειες του Κόδρινγκτον μετά το Ναυαρίνο δεν επέστρεψαν ποτέ? Αν μη τι άλλο, είναι ένα καθαρό παράδειγμα εθνοκάθαρσης. Η Χίος του ολοκληρωτικού αφανισμού 100 και πλέον χιλιάδων, σας λέει κάτι κύριοι του τουρκικού ΥΠΕΞ? Τα Ψαρά που βρίσκονται λίγο παραδίπλα? Η Κάσος νοτιότερα? Πως κόπτεσθε περί Τριπολιτσάς όταν λίγους μήνες νωρίτερα με την έκρηξη της Επανάστασης κατασφάχθηκε η Σμύρνη και η Λευκωσία? Μάλλον δεν δικαιούσθε δια να ομιλείτε….

Μπορούμε όμως να πάμε το θέμα και παραπίσω στην Ιστορία. Από το Ματζικέρτ το 1071 μέχρι την Άλωση του 1453 και τους μετέπειτα αιώνες της οθωμανικής υπερεξάπλωσης, μπορείτε να μας πείτε πως οι ολίγες χιλιάδες σελτζούκων και οθωμανών υπερίσχυσαν των εκατομμυρίων Ελλήνων του Πόντου και της Μικράς Ασίας? Πως ανατράπηκαν αυτά τα αριθμητικά δεδομένα? Φυσικά μπορούμε να πάμε και στις αρχές του 20ου αιώνα. Όταν τα 8 εκατομμύρια γνήσιων τούρκων μέσα σε εκατό χρόνια έγιναν 80…. Ξέρετε τα νούμερα δεν βγαίνουν. Και το λέει και η γενετική αυτό, από τον πληθυσμό σας, το 11% είναι γνήσια τουρκικό, για το υπόλοιπο ένα τεστ dna μπορεί να δώσει κατάλληλα τις απαντήσεις. Χωρίς βέβαια να μπαίνει σε ζυγαριά ο ανθρώπινος πόνος από όπου κι αν προέρχεται, δεν θα αποφύγουμε να συγκρίνουμε τα γεγονότα της Τριπολιτσάς με τα όσα διαδραματίσθηκαν στην προκυμαία της Σμύρνης. Μάλλον δεν υπάρχει σύγκριση.

Μεταφερόμενοι βέβαια στα καθ΄ημάς, δεν μπορούμε να μην προβληματισθούμε. Καμία απάντηση από τα δικά μας θεσμικά όργανα, καμία ένσταση από τους ένθεν κακείθεν πολιτικούς φορείς. Λες και το θέμα αφορά κάποιους άλλους κι όχι τον οίκο μας. Σε επίπεδο κοινωνίας κι εκεί υποτονική αντίδραση. Τα φαινόμενα αυτά δυστυχώς δεν περνούν απαρατήρητα από το τουρκικό κράτος. Από την στήλη αυτή και ήδη προς ενός έτους (25/09/25) έχουμε επισημάνει πως τα «ήρεμα νερά βρωμάνε». Το χειρότερο είναι πως μετά τα περί συνωστισμού στην προκυμαία της Σμύρνης, αναπτύχθηκε στο εσωτερικό μια ιδιότυπη «αυτοκριτική» με κεντρικό θέμα (κι όχι μόνο) την πολιορκία κι άλωση της Τριπολιτσάς, φθάνοντας να λοιδωρηθούν ο Κολοκοτρώνης κι η Μπουμπουλίνα (…). Τέτοια σημάδια θεσμικής ατονίας και κοινωνικής αφασίας, είναι βέβαιο πως δεν περνάνε απαρατήρητα από τους γείτονες. Οι οποίοι ανάλογα προσαρμόζουν τις πρακτικές τους.

Μένοντας απαθείς όμως απέναντι στις τουρκικές ιστορικές ουτοπίες, περνάμε εντελώς λάθος μηνύματα και στους «συμμάχους» μας, πάσης λογής και φύσεως. Φαινομενικά ασύνδετο αλλά νοηματικά απόλυτα συνδεδεμένο, είναι το γεγονός της υπογραφής αμυντικής συμφωνίας Γαλλίας και Τουρκίας. Στο πρόσφατο παρελθόν πανηγυρίσαμε την ελληνογαλλική προσέγγιση (από το 2019 κι εντεύθεν), την οποία και χρηματοδοτήσαμε αδρότατα. Κι απ΄ ότι αποδεικνύεται χωρίς καμιά δικλείδα ασφαλείας υπέρ ημών. Σχετικά είχαμε συστηθεί με το πρώτο μας άρθρο (06/03/25) περί της τοποθέτησης πυραύλων meteor στα τουρκικά Eurofighter. Έχουμε επίσης τοποθετηθεί πως μας αντιμετωπίζουν οι Γάλλοι με σχετικό άρθρο στις 03/02/26. Όταν λοιπόν οι Γάλλοι μας βλέπουν χαλαρούς κι υπεράνω σε ιστορικά θέματα στα οποία είχανε άμεση εμπλοκή, τότε καταλαβαίνουν πως πίσω από την αποφυγή της ξεκάθαρης απάντησης σε μια ιστορική ανακρίβεια υπάρχει σοβαρό πνευματικό κενό.

Να γιατί δεν είναι μόνο του το αφήγημα της Τριπολιτσάς. Διότι περνάει στους άλλους την εντύπωση της χαλαρής αντιμετώπισης των καταστάσεων. Από την στήλη πολύ επιθυμούμε την εγρήγορση και την αφύπνιση. Μην ξεχνάμε πως από τα πλέον σοβαρά που έχουμε να αντιμετωπίσουμε ως χώρα είναι το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδος – Κύπρου. Επ΄ αυτού έχουμε σχετικά τοποθετηθεί από πέρυσι (04/11/25) για την σοβαρότητα του θέματος. Στο οποίο υπήρξε η εξέλιξη της συμμετοχής σε πλειοψηφικό μετοχικό πακέτο γαλλικής εταιρείας. Με εκκωφαντική σιωπή σε ιστορική διαστρέβλωση θα πορευθούμε, ελπίζοντας σε ξένη λύση? Το ένα είναι μια απλή τοποθέτηση σε γεγονότα, το άλλο είναι τοποθέτηση στο διεθνές γίγνεσθαι. Το ένα αφορά πράγματα που έγιναν, το άλλο εκείνα που επέρχονται.

Κλείνοντας θα συμπεράνουμε (για μια φορά ακόμα) ότι οι τουρκικές πρακτικές ακολουθούν συγκεκριμένο κι αναλλοίωτο μοτίβο. Υπέχουν δηλαδή θέση προβιάς λύκου, με τις γνωστές ιδιότητες. Δεν μπορούμε να προσδοκάμε τίποτε όταν σιωπούμε. Τουναντίον, οι «φίλοι» θα βρίσκουν ευκαιρίες για παίγνια στην πλάτη μας κι σε βάρος ημών. Να διευκρινίσουμε δε, πως επειδή βρισκόμαστε σε άτυπη προεκλογική περίοδο, ότι δεν τοποθετούμαστε πολιτικά. Όπως πάντα τοποθετούμαστε εθνικά κι η πολιτική απουσία μας θλίβει, αν όχι καταθλίβει λόγω της γενικής αντιμετώπισης. Να γιατί το αφήγημα της Τριπολιτσάς δεν στέκεται μόνο στο συγκεκριμένο γεγονός, αλλά άγει και σε άλλα πολύ σοβαρά.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

school of gray fish school of gray fish
GEOPOLITICO2 λεπτά πριν

Θεσσαλονίκη: Αλιείς «έσπασαν» την απεργία και αγόρασαν ψάρια από τουρκικό φορτηγό

Ένταση προκαλεί στη Θεσσαλονίκη υπόθεση αγοραπωλησίας αλιευμάτων εκτός ιχθυόσκαλας, την ώρα που ο κλάδος βρίσκεται σε κινητοποιήσεις. Βίντεο που παρουσίασε...

GEOPOLITICO1 ώρα πριν

Σμαραγδής: «Στην Ελλάδα είναι επικίνδυνο να είσαι Έλληνας» – Ο Κολοκοτρώνης, η εθνική ταυτότητα και η απάντηση στους επικριτές

Ο σκηνοθέτης μίλησε στην Όλγα Λαθύρη στον Star Κεντρικής Ελλάδας για τη νέα ταινία με επίκεντρο τον Γέρο του Μωριά,...

GEOPOLITICO2 ώρες πριν

Κάλλιο να πείσεις την Ουάσιγκτον να δεχθεί τα Εθνικά Χωρικά Ύδατα σου στα 12 ν.μ. στο Αιγαίο, παρά να κινδυνεύουν τα κυριαρχικά δικαιώματά σου από την Άγκυρα…

Του ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΠΑΥΛΟΥ, Hellas Journal – Όσλο Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έρχεται στην Ελλάδα στον απόηχο του θορύβου...

Διεθνή3 ώρες πριν

Ένοπλος Αζέρος πέρασε στην Αρμενία και πυροβόλησε μητέρα μπροστά στα παιδιά της! Σε πόλη αδελφοποιημένη με τη Νέα Σμύρνη το περιστατικό

Απαγγέλθηκαν συνολικά πέντε κατηγορίες, μεταξύ των οποίων παράνομη διέλευση των κρατικών συνόρων της Αρμενίας, λαθρεμπόριο στρατιωτικού υλικού, πυροβόλων όπλων και...

Πολιτική5 ώρες πριν

Μονή Σινά: Στο Ευρωκοινοβούλιο το ζήτημα – Ο διπλωματικός αγώνας

Υστερα από την επίσκεψη του ευρωβουλευτή Νικόλα Φαραντούρη στο Σινά και στο Υπουργείο Εξωτερικών της Αιγύπτου.

Δημοφιλή