Τις πυκνές εξελίξεις που αναδιαμορφώνουν τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, το Αιγαίο και τη Μέση Ανατολή ανέλυσε ο Σάββας Καλεντερίδης στην εκπομπή «Geopolitics» της τηλεόρασης της «Ναυτεμπορικής».

Στο επίκεντρο βρέθηκε η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, με τον κ. Καλεντερίδη να εστιάζει σε τρεις βασικούς άξονες: την ενέργεια, την αμυντική συνεργασία και τις περιφερειακές εξελίξεις.

Ο ενεργειακός ρόλος της Ελλάδας

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον Κάθετο Διάδρομο και στη μεταφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω Αλεξανδρούπολης προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Πρόκειται, όπως επισημάνθηκε, για ένα σχέδιο με διπλή διάσταση: αφενός επιδιώκει να περιορίσει την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία και αφετέρου να ενισχύσει την οικονομική και γεωπολιτική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή.

Στο αμυντικό πεδίο, η εκπομπή ανέδειξε τη σημασία των ελληνικών εξοπλιστικών προγραμμάτων και την εκτίμηση ότι στην Ουάσιγκτον υπάρχει πρόθεση διατήρησης μιας ποιοτικής υπεροχής της Ελλάδας έναντι της Τουρκίας. Πέρα από τα F-35 και τα αναβαθμισμένα F-16 Viper, καθοριστική θεωρείται και η αποδέσμευση προηγμένων οπλικών συστημάτων για τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.

Η Σούδα και το σενάριο νέας σύγκρουσης με το Ιράν

Ο Σάββας Καλεντερίδης συνέδεσε τη χρονική συγκυρία της επίσκεψης Ρούμπιο με τη γενικότερη αμερικανική κινητικότητα γύρω από το Ιράν. Επισήμανε ότι, σε περίπτωση νέας μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης των ΗΠΑ και του Ισραήλ, ενδέχεται να αναβαθμιστεί ο επιχειρησιακός ρόλος της βάσης της Σούδας και των υποδομών στη Λάρισα.

Πρόκειται, όπως διευκρίνισε, για εκτίμηση που στηρίζεται στις κινήσεις και στις επαφές της αμερικανικής διπλωματίας και όχι για επίσημα επιβεβαιωμένο σχεδιασμό.

Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ και η αμερικανική στάση

Κεντρική θέση στην ανάλυση κατέλαβε η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. Η απάντηση του Μάρκο Ρούμπιο, σύμφωνα με την οποία τόσο ευαίσθητα ζητήματα αντιμετωπίζονται μέσω ιδιωτικής διπλωματίας και όχι στις συνεντεύξεις Τύπου, προκάλεσε τον προβληματισμό του παρουσιαστή.

Ο κ. Καλεντερίδης εκτίμησε ότι η Ουάσιγκτον απέφυγε να επικαλεστεί δημοσίως το διεθνές δίκαιο και επέλεξε μια στάση ισορροπιών ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Υπενθύμισε, παράλληλα, προηγούμενες αμερικανικές παρεμβάσεις σε ελληνοτουρκικές κρίσεις —από τη Βέρνη και το Νταβός έως τα Ίμια— και προειδοποίησε ότι μια νέα διαμεσολάβηση ενδέχεται να οδηγήσει σε εξίσωση νόμιμων ελληνικών δικαιωμάτων με τουρκικές διεκδικήσεις.

Η τουρκική στρατηγική πίσω από τα θαλάσσια πάρκα

Η εκπομπή παρουσίασε ακόμη τη διαχρονική προσπάθεια της Άγκυρας να εξαιρέσει το Αιγαίο από βασικές προβλέψεις του Δικαίου της Θάλασσας και να περιορίσει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ.

Όπως υπογραμμίστηκε, οι τουρκικές θέσεις δεν έγιναν αποδεκτές κατά τις διαπραγματεύσεις για τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Έκτοτε, σύμφωνα με την ανάλυση, η Τουρκία επιχειρεί μέσω της απειλής χρήσης βίας, της καταναγκαστικής διπλωματίας και του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» να επιβάλει όσα δεν πέτυχε στις διεθνείς διαπραγματεύσεις.

Τα θαλάσσια πάρκα που ανακήρυξε η Άγκυρα στο Βόρειο Αιγαίο και στην περιοχή της Φετιγιέ παρουσιάστηκαν όχι απλώς ως περιβαλλοντική πρωτοβουλία, αλλά ως εργαλείο διοικητικής παρουσίας και ενίσχυσης των τουρκικών αξιώσεων. Η τοποθέτησή τους κοντά στη Μεγίστη, στη Λήμνο, στη Σαμοθράκη και στη Θάσο θεωρείται ενδεικτική μιας προληπτικής στρατηγικής δημιουργίας τετελεσμένων.

Το νέο αμυντικό αποτύπωμα της Κύπρου

Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτέλεσε η στρατιωτική παρέλαση για την επέτειο ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η παρουσία στρατιωτικών τμημάτων από τις ΗΠΑ, τη Γαλλία, τη Βρετανία, την Ελλάδα και την Αίγυπτο αποτιμήθηκε ως μήνυμα με ιδιαίτερη πολιτική και γεωστρατηγική βαρύτητα.

Στο στρατιωτικό σκέλος, η παρουσίαση του ισραηλινού αντιαεροπορικού και αντιπυραυλικού συστήματος Barak MX καταγράφηκε ως ένα σημαντικό βήμα για την αμυντική θωράκιση της Κύπρου. Κατά την εκτίμηση του κ. Καλεντερίδη, ο κυπριακός θόλος μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς την ελληνική «Ασπίδα του Αχιλλέα», με τις μονάδες του Πολεμικού Ναυτικού να ενισχύουν τη μεταξύ τους επιχειρησιακή σύνδεση.

Παράλληλα, οι δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη στη Λευκωσία για το ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο στρατηγικής και αμυντικής συνεργασίας ΗΠΑ–Κύπρου ερμηνεύθηκαν ως ένδειξη μιας σημαντικής γεωπολιτικής μετατόπισης, η οποία ήδη προκαλεί ανησυχία στην Άγκυρα.

Το οικονομικό σκάνδαλο που αγγίζει το περιβάλλον Ερντογάν

Στην εκπομπή παρουσιάστηκαν επίσης ισχυρισμοί για μεγάλο χρηματιστηριακό σκάνδαλο στην Τουρκία, στο οποίο φέρονται να εμπλέκονται πρόσωπα του κυβερνώντος AKP και του ευρύτερου περιβάλλοντος του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατέθηκαν, εκατοντάδες χιλιάδες μικροεπενδυτές υπέστησαν βαριές απώλειες, ενώ η πτώση του Χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης προκάλεσε ευρύτερη καταστροφή χρηματιστηριακής αξίας. Η εκπομπή μετέφερε την εκτίμηση ότι, παρά την πολιτική πίεση, ο Τούρκος πρόεδρος διατηρεί τον έλεγχο των βασικών μηχανισμών εξουσίας και μπορεί να επιχειρήσει να περιορίσει τις συνέπειες μέσω αποζημιώσεων και μιας ελεγχόμενης κομματικής «κάθαρσης».

Την ίδια στιγμή, η φυλάκιση στελεχών της αντιπολίτευσης και οι μετακινήσεις αιρετών προς το κυβερνών κόμμα παρουσιάστηκαν ως ενδείξεις περαιτέρω συγκέντρωσης της πολιτικής ισχύος γύρω από τον Ερντογάν.

Από το Ιράν στην Ερυθρά Θάλασσα

Στο τελευταίο μέρος της εκπομπής αναλύθηκαν η πίεση της Ουάσιγκτον προς την Τεχεράνη, το ενδεχόμενο μιας νέας μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης και η μάχη για τον έλεγχο των κρίσιμων θαλάσσιων περασμάτων.

Η δράση των Χούθι στην Υεμένη και η παρουσία τους γύρω από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ συνδέθηκαν με τη δυνατότητα του Ιράν να ασκεί έμμεση επιρροή σε ένα από τα σημαντικότερα σημεία της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, σύμφωνα με την εκπομπή, η πιθανή ενίσχυση της Σαουδικής Αραβίας από την Τουρκία με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, αντιαεροπορικά συστήματα και επιτελικό προσωπικό.

Η συνολική εικόνα που προκύπτει είναι εκείνη μιας περιοχής σε βαθιά αναδιάταξη. Η Ελλάδα και η Κύπρος αποκτούν μεγαλύτερη ενεργειακή και αμυντική σημασία, ενώ η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τις διεκδικήσεις της σε μόνιμη διοικητική και στρατιωτική παρουσία. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το κρίσιμο ερώτημα για τον ελληνισμό είναι εάν θα κινηθεί με έγκαιρη στρατηγική ή εάν θα βρεθεί να αντιδρά σε τετελεσμένα.

Ένα σημαντικό οδοιπορικό στην ιστορία, την αρχιτεκτονική και την πολιτιστική κληρονομιά του ελληνικού εβραϊσμού ξεκινά στις 19 Οκτωβρίου από τα Ιωάννινα, με επόμενους σταθμούς τη Θεσσαλονίκη, την Ξάνθη και την Κομοτηνή. Ο Δρ Ηλίας Β. Μεσσίνας παρουσιάζει το νέο του βιβλίο, καρπό πολυετούς επιτόπιας και αρχειακής έρευνας, αναδεικνύοντας συναγωγές που εξακολουθούν να υπάρχουν αλλά και μνημεία που έχουν εξαφανιστεί από τον αστικό ιστό. Μέσα από σπάνιες φωτογραφίες, αρχιτεκτονικά σχέδια και ιστορικά τεκμήρια, η έκδοση των Εκδόσεων Ινφογνώμων επιχειρεί να διασώσει ένα σημαντικό κομμάτι της συλλογικής μνήμης των ελληνικών πόλεων.

Ένα αρχείο για περισσότερες από 100 συναγωγές στην Ελλάδα

Η νέα έκδοση του Δρ Ηλία Β. Μεσσίνα αποτελεί μια εκτενή καταγραφή της ιστορίας και της αρχιτεκτονικής των συναγωγών της Ελλάδας.

Σε 453 σελίδες παρουσιάζονται περισσότερες από 100 συναγωγές, με ιστορικές και αρχιτεκτονικές περιγραφές, σπάνιο φωτογραφικό υλικό, ψηφιακούς χάρτες, βιβλιογραφία και αρχειακές πηγές.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι σημαντικό μέρος των μνημείων που τεκμηριώνονται δεν υπάρχει πλέον.

Ορισμένες συναγωγές κατεδαφίστηκαν κατά τη διάρκεια της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης, ενώ άλλες αλλοιώθηκαν ή εγκαταλείφθηκαν, με αποτέλεσμα να περιορίζεται σταδιακά η παρουσία τους στη συλλογική μνήμη.

Η έρευνα του Μεσσίνα ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και συνδυάζει επιτόπιες επισκέψεις με ιστορική τεκμηρίωση από αρχεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Η έκδοση περιλαμβάνει 272 φωτογραφίες και 237 αρχιτεκτονικά σχέδια και διαγράμματα, προσφέροντας τη δυνατότητα στους αναγνώστες να γνωρίσουν μνημεία που συνδέονται με την παρουσία των εβραϊκών κοινοτήτων στον ελλαδικό χώρο.

Το σπάνιο αρχείο του Σεμτώβ Σαμουήλ

Ιδιαίτερη σημασία για την ολοκλήρωση του βιβλίου είχε η αξιοποίηση του αρχείου του αρχιτέκτονα Σεμτώβ Σαμουήλ (1939–2009).

Το αρχείο παραδόθηκε στον Δρ Μεσσίνα από συγγενείς του Σαμουήλ και περιλαμβάνει πολύτιμο υλικό από έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 1960–1961.

Εκείνη την περίοδο, ο νεαρός τότε φοιτητής αρχιτεκτονικής, με προτροπή του καθηγητή Νίκου Μουτσόπουλου, επισκέφθηκε συναγωγές σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.

Κατέγραψε φωτογραφικά και αρχιτεκτονικά κτίρια που βρίσκονταν σε λειτουργία, αλλά και συναγωγές που είχαν ήδη υποστεί σοβαρές φθορές.

Για ορισμένα από τα συγκεκριμένα μνημεία, τα οποία κατεδαφίστηκαν τα επόμενα χρόνια, το αρχείο Σαμουήλ αποτελεί σήμερα μοναδικό τεκμήριο της ύπαρξης και της αρχιτεκτονικής τους μορφής.

Το υλικό ψηφιοποιείται σταδιακά, ενώ προβλέπεται η δημιουργία τρισδιάστατων αναπαραστάσεων και ψηφιακών μοντέλων εικονικής πραγματικότητας.

Με τον τρόπο αυτό, η ιστορική έρευνα συνδυάζεται με τις σύγχρονες τεχνολογίες ψηφιακής αποκατάστασης, δημιουργώντας νέες δυνατότητες παρουσίασης της χαμένης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.

Η σύνδεση με το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο του υπουργείου Πολιτισμού

Το έργο αποκτά και θεσμική σημασία, καθώς συνδέεται με την ενσωμάτωση των εβραϊκών μνημείων της Ελλάδας στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα «Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο» του υπουργείου Πολιτισμού.

Ο Δρ Μεσσίνας συνεργάστηκε με τις αρμόδιες υπηρεσίες για τον εμπλουτισμό του συστήματος με στοιχεία σχετικά με την εβραϊκή πολιτιστική κληρονομιά.

Την έκδοση χαιρετίζουν η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο πρόεδρος του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος, Δαυίδ Σαλτιέλ.

Τον πρόλογο υπογράφει ο ακαδημαϊκός, καθηγητής και αρχιτέκτονας Μανόλης Κορρές.

Η συμμετοχή των συγκεκριμένων προσωπικοτήτων αναδεικνύει τη σημασία της συστηματικής καταγραφής των ιστορικών μνημείων και της προστασίας τους από τη λήθη.

Οι παρουσιάσεις και οι ομιλητές

Στα Ιωάννινα, τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου, η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στις ιστορικές συναγωγές Γιασάν και Χαντάς.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο δικηγόρος και ερευνητής Θρασύβουλος–Μορντεχάι Παπαστρατής, η επίκουρη καθηγήτρια της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ράνια Σταθοπούλου και ο οικονομολόγος Νίκος Καράμπελας. Χαιρετισμούς θα απευθύνουν ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων Μάρκος Μπατίνος και η πρόεδρος της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών Κατερίνη Λιάμπη. Τον συντονισμό θα έχει η φιλόλογος Ανδρονίκη Ζούκη.

Στη Θεσσαλονίκη, την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου, το ενδιαφέρον θα στραφεί στη συναγωγή Μοναστηριωτών και στις εβραϊκές συναγωγές της πόλης πριν και μετά το Ολοκαύτωμα.

Στην παρουσίαση θα συμμετάσχουν η επιστημονική υπεύθυνη του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Δρ Ξένια Ελευθερίου, και ο Θρασύβουλος–Μορντεχάι Παπαστρατής. Χαιρετισμό θα απευθύνει ο Δαυίδ Σαλτιέλ, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο αρχιτέκτονας Στέλιος Χριστάνης. Η εκδήλωση πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης.

Στην Ξάνθη, την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου, το βιβλίο θα παρουσιάσουν οι καθηγητές του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Γιώργος Τσιγάρας και Δημήτρης Πολυχρονόπουλος, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο Νίκος Κοσμίδης.

Τελευταίος σταθμός θα είναι η Κομοτηνή, την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου, όπου η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στην ιστορία της συναγωγής Μπεθ Ελ πριν από το Ολοκαύτωμα. Θα μιλήσουν ο Βασίλης Ριτζαλέος από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και ο αρχιτέκτονας Γιώργος Ευφραιμίδης, με συντονίστρια την αρχιτέκτονα Αγγελική Κουγιουμτζόγλου.

Η αρχιτεκτονική ως μαρτυρία της ιστορίας

Η σημασία του βιβλίου δεν περιορίζεται στην αποτύπωση των κτιρίων.

Οι συναγωγές αποτελούσαν για αιώνες χώρους θρησκευτικής ζωής, κοινωνικής συνάντησης και διατήρησης της ταυτότητας των εβραϊκών κοινοτήτων.

Σε πολλές ελληνικές πόλεις, η καταστροφή των εβραϊκών πληθυσμών κατά το Ολοκαύτωμα συνοδεύτηκε από τη σταδιακή εξαφάνιση των χώρων που συνδέονταν με την καθημερινή τους ζωή.

Η μεταπολεμική ανοικοδόμηση άλλαξε ακόμη περισσότερο τον αστικό ιστό, με αποτέλεσμα ορισμένα από αυτά τα κτίρια να έχουν χαθεί ολοκληρωτικά.

Η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση προσφέρει τη δυνατότητα να ανασυσταθεί η μορφή τους και να διατηρηθεί η ιστορία τους για τις επόμενες γενιές.

Η συγκεκριμένη έκδοση φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για ιστορικούς, αρχιτέκτονες, ερευνητές και όσους ενδιαφέρονται για την πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας.

Η αγγλική μετάφραση του βιβλίου αναμένεται στις αρχές του 2027, διευρύνοντας την πρόσβαση στο ερευνητικό υλικό και για το διεθνές κοινό.

Ένας ερευνητής αφιερωμένος στη διάσωση των συναγωγών

Ο Ηλίας Μεσσίνας γεννήθηκε το 1964 και είναι αρχιτέκτονας, πολεοδόμος και σύμβουλος αειφορίας.

Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Πανεπιστήμιο Yale και στην Ακαδημία Bezalel, ενώ πραγματοποίησε διδακτορικές και μεταδιδακτορικές σπουδές σε θέματα χωροταξίας, αρχιτεκτονικής και περιβαλλοντικού σχεδιασμού.

Από το 1993 ασχολείται συστηματικά με την έρευνα και τεκμηρίωση των συναγωγών στην Ελλάδα.

Μεταξύ 1995 και 2023 συμμετείχε, μαζί με συνεργάτες του, σε μελέτες και έργα αποκατάστασης συναγωγών σε διάφορες ελληνικές πόλεις.

Έχει συγγράψει 16 βιβλία και δεκάδες άρθρα σχετικά με την πολιτιστική κληρονομιά, την αρχιτεκτονική και την αειφόρο ανάπτυξη.

Για τη συμβολή του στη διάσωση της εβραϊκής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς έχουν αναφερθεί θετικά επιστήμονες και ερευνητές, όπως ο Samuel D. Gruber, ο δημοσιογράφος Νίκος Βατόπουλος και ο καθηγητής Γιώργος Τσιγάρας.

Μια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές

Το βιβλίο «Οι Συναγωγές της Ελλάδος: Αρχείο Ιστορίας και Αρχιτεκτονικής» αναδεικνύει μια συχνά παραγνωρισμένη διάσταση της ελληνικής ιστορίας.

Η παρουσία των εβραϊκών κοινοτήτων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής και πολιτιστικής διαδρομής πολλών ελληνικών πόλεων.

Η διατήρηση των μνημείων τους, ακόμη και μέσα από φωτογραφίες και αρχιτεκτονικά σχέδια όταν τα ίδια τα κτίρια έχουν χαθεί, συνδέεται άμεσα με την προστασία της ιστορικής μνήμης.

Οι τέσσερις παρουσιάσεις στη Βόρεια Ελλάδα αποτελούν μια ευκαιρία να γνωρίσει το κοινό όχι μόνο την αρχιτεκτονική των ελληνικών συναγωγών, αλλά και τις ιστορίες των ανθρώπων και των κοινοτήτων που συνδέθηκαν με αυτές.

Όλες οι εκδηλώσεις έχουν ελεύθερη είσοδο, με την επισήμανση ότι για την ξενάγηση στη συναγωγή Μοναστηριωτών της Θεσσαλονίκης απαιτείται προεγγραφή.

ΓΙΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΓΕΙΛΕΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

Η Κατερίνα Αρμενοπούλου αναλύει πώς η τέχνη και ο πολιτισμός μετατρέπονται σε ισχυρά εργαλεία εξωτερικής πολιτικής.

Η Τουρκία αξιοποιεί τις τηλεοπτικές σειρές για να εξωραΐσει το οθωμανικό παρελθόν, να παρουσιάσει ένα ελκυστικό μείγμα παράδοσης και σύγχρονου τρόπου ζωής και να ενισχύσει την επιρροή της από τα Βαλκάνια και τη Μέση Ανατολή έως τη Λατινική Αμερική. Η εικόνα αυτή δεν αποφέρει μόνο πολιτικό κεφάλαιο: ενισχύει τον τουρισμό, τις εξαγωγές και το ενδιαφέρον για την τουρκική γλώσσα.

Η Γαλλία ακολουθεί έναν διαφορετικό, βαθιά θεσμοθετημένο δρόμο. Μέσα από τα γαλλικά ινστιτούτα, τη γλώσσα, τον κινηματογράφο, τις τέχνες, την υψηλή ραπτική και τη βιώσιμη μόδα, μετατρέπει την πολιτιστική της ακτινοβολία σε γεωπολιτική παρουσία και διεθνή αξιοπιστία.

Δύο διαφορετικές στρατηγικές με έναν κοινό στόχο: να κερδίσουν επιρροή εκεί όπου η οικονομική ή η στρατιωτική ισχύς συναντά αντίσταση. Γιατί, όταν η σκληρή ισχύς δεν μπορεί να ξεκλειδώσει τις πόρτες, επιστρατεύονται η τέχνη και ο πολιτισμός.