Το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ αποτελεί, κατά τον Γιώργο Αϋφαντή, δοκιμασία για την άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο. Μιλώντας στην εκπομπή Geopolitics, με τον Σάββα Καλεντερίδη, ο πρέσβης επί τιμή υποστήριξε ότι πίσω από τη συζήτηση για την πόντιση του καλωδίου βρίσκεται μια ευρύτερη πολιτική επιδίωξη της Άγκυρας: να αποκτήσει καθοριστικό λόγο στις δραστηριότητες που πραγματοποιούνται σε περιοχές ελληνικού ενδιαφέροντος.

Κεντρικό σημείο της συζήτησης αποτέλεσε η διάκριση ανάμεσα στην «ενημέρωση» της Τουρκίας και στην αίτηση «άδειας». Ο κ. Αϋφαντής εκτίμησε ότι το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι η ονομασία της διαδικασίας, αλλά το περιεχόμενο και οι συνέπειές της. Εάν, όπως προειδοποίησε, μια τέτοια κίνηση επιτρέψει στην Άγκυρα να εμφανιστεί ως αρμόδια να εγκρίνει ή να επιτηρεί τις εργασίες, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από την τουρκική πλευρά ως επιχείρημα αποδοχής της δικαιοδοσίας της.

Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και το ενδεχόμενο εμπλοκής της Γαλλίας στη σχετική διαδικασία. Κατά την εκτίμησή του, η μεσολάβηση τρίτης χώρας δεν εξαλείφει το πολιτικό πρόβλημα για την Αθήνα, εφόσον το έργο αφορά και ελληνικά συμφέροντα. Το διακύβευμα, όπως το περιέγραψε, υπερβαίνει την ολοκλήρωση μιας ενεργειακής υποδομής και συνδέεται με τα δικαιώματα των νησιών σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ.

Δίκαιο και παρουσία στο πεδίο

Ο πρώην διπλωμάτης επέμεινε ότι η επίκληση του διεθνούς δικαίου χρειάζεται να συνοδεύεται από πολιτική βούληση και πρακτική υπεράσπιση των δικαιωμάτων της χώρας. Υποστήριξε ότι η Τουρκία αξιοποιεί την αποφασιστικότητά της και τη στρατηγική χρησιμότητά της προς τους συμμάχους της για να προωθεί τις διεκδικήσεις της.

Με αυτή την αφετηρία, άσκησε έντονη κριτική στην ελληνική πολιτική κατευνασμού, αποδίδοντας τις αδυναμίες της κυρίως στις επιλογές της πολιτικής ηγεσίας. Κατά τον ίδιο, η Ελλάδα διαθέτει περισσότερα διπλωματικά, οικονομικά και στρατιωτικά εργαλεία από όσα χρησιμοποιεί.

Η πρόταση για τα 12 ναυτικά μίλια

Απαντώντας σε ερώτημα για την αντιμετώπιση των τουρκικών σχεδιασμών γύρω από τη «Γαλάζια Πατρίδα», ο κ. Αϋφαντής πρότεινε άμεση επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, με πρόβλεψη διευκολύνσεων για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.

Διευκρίνισε ότι μια τέτοια απόφαση δεν θα οδηγούσε αυτομάτως την Τουρκία σε εγκατάλειψη των διεκδικήσεών της. Εκτίμησε, ωστόσο, ότι θα ενίσχυε την ελληνική θέση απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο ΝΑΤΟ, καθιστώντας σαφέστερο το ζήτημα της παραβίασης εθνικού χώρου. Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ της προληπτικής διπλωματίας και της αξιοποίησης των ελληνικών δυνατοτήτων πίεσης στους διεθνείς οργανισμούς.

Η Λιβύη και τα οικονομικά εργαλεία

Για τη Λιβύη, ο κ. Αϋφαντής υποστήριξε ότι η Αθήνα θα μπορούσε να έχει αναπτύξει ουσιαστικότερη επιρροή, αξιοποιώντας τη γεωγραφική εγγύτητα και τις δυνατότητες της ελληνικής ναυτιλίας και των διυλιστηρίων.

Σύμφωνα με την προσέγγισή του, η διπλωματική παρουσία χρειάζεται οικονομικό υπόβαθρο, σταθερές επαφές και συγκεκριμένα κίνητρα ή συνέπειες. Αμφισβήτησε έτσι την αντίληψη ότι η Ελλάδα διέθετε ελάχιστα περιθώρια παρέμβασης απέναντι στην τουρκική δραστηριότητα στη γειτονική χώρα.

Συνεργασία με το Ισραήλ σε ισότιμη βάση

Η συζήτηση επεκτάθηκε στην ενεργειακή πολιτική της Κύπρου και στις σχέσεις με το Ισραήλ. Ο κ. Αϋφαντής τάχθηκε υπέρ της περαιτέρω ανάπτυξης της ελληνοϊσραηλινής συνεργασίας, επιμένοντας στην ανάγκη ισοτιμίας και επαφών με ολόκληρο το πολιτικό και κοινωνικό φάσμα της χώρας.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι η συνεργασία αυτή πρέπει να συνδυάζεται με διατήρηση σχέσεων με τους Παλαιστινίους και σαφή έκφραση των ελληνικών θέσεων για ενέργειες με τις οποίες η Αθήνα διαφωνεί.

Το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του ήταν ότι η υπεράσπιση των ελληνικών συμφερόντων προϋποθέτει συνεκτική στρατηγική, έγκαιρες πρωτοβουλίες και αποφασιστικότητα στην αξιοποίηση των διαθέσιμων μέσων.

Η ενίσχυση του Πολεμικού Ναυτικού με τις γαλλικές φρεγάτες FDI HN προκαλεί έντονο ενδιαφέρον στην Τουρκία, όπου τα μέσα ενημέρωσης επιχειρούν να αποκωδικοποιήσουν τις επιπτώσεις του ελληνικού εξοπλιστικού προγράμματος στη ναυτική ισορροπία του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.

Αφορμή αποτέλεσε η τελετή ονοματοδοσίας και έπαρσης της ελληνικής σημαίας στη φρεγάτα «Νέαρχος», η οποία πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου 2026, στις εγκαταστάσεις της Naval Group στη Λοριάν της Γαλλίας, παρουσία του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια.

Το τουρκικό δίκτυο A Haber αφιέρωσε εκτενή αναφορά στην ενίσχυση του ελληνικού Στόλου, υποστηρίζοντας ότι η Αθήνα αποκτά πολεμικά πλοία με δυνατότητα προσβολής στόχων σε αποστάσεις 1.000 χιλιομέτρων.

Το τουρκικό μέσο συνδέει ευθέως την αναβάθμιση των ελληνικών ναυτικών δυνατοτήτων με την αντιπαράθεση Ελλάδας–Τουρκίας, εκτιμώντας ότι η Αθήνα επιδιώκει να αποκτήσει ισχυρότερα επιχειρήματα σε μια μελλοντική διαπραγματευτική διαδικασία με την Άγκυρα.

A Haber: «Η Ελλάδα ενισχύει το Ναυτικό της και στέλνει μήνυμα στην Τουρκία»

Το τουρκικό τηλεοπτικό δίκτυο εστίασε στην παραλαβή της δεύτερης ελληνικής φρεγάτας Belharra και στις προοπτικές ενίσχυσης του οπλισμού της.

Στο ρεπορτάζ παρουσιάστηκε η «Νέαρχος» ως πλοίο που διαθέτει πυραύλους cruise SCALP Naval, με βεληνεκές περίπου 1.000 χιλιομέτρων.

Το A Haber αναφέρθηκε επίσης στην παρουσία του Νίκου Δένδια στη γαλλική πόλη Λοριάν, αποδίδοντας ιδιαίτερη σημασία στην τελετή έπαρσης της ελληνικής σημαίας.

Η σημαντικότερη αναφορά, ωστόσο, αφορούσε την πολιτική διάσταση του εξοπλιστικού προγράμματος.

Σύμφωνα με το τουρκικό δίκτυο, η Αθήνα επιδιώκει, μέσω των νέων φρεγατών, να στείλει μήνυμα στην Τουρκία και να αποκτήσει ισχυρότερη θέση στο τραπέζι των συνομιλιών.

Το A Haber υποστήριξε ακόμη ότι η Ελλάδα επιχειρεί να μειώσει την απόσταση που τη χωρίζει από την Τουρκία στον τομέα της ναυτικής ισχύος.

Πρόκειται για εκτιμήσεις του τουρκικού μέσου, οι οποίες αποτυπώνουν τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η ελληνική αμυντική ενίσχυση στο τουρκικό κοινό.

SCALP Naval: Τι πραγματικά ισχύει για τα 1.000 χιλιόμετρα

Η αναφορά του A Haber στους πυραύλους cruise χρειάζεται μια ουσιαστική διευκρίνιση.

Η «Νέαρχος» δεν έχει παραδοθεί με εγκατεστημένους και επιχειρησιακά διαθέσιμους πυραύλους SCALP Naval, όπως αφήνει να εννοηθεί το τουρκικό ρεπορτάζ.

Η δυνατότητα στρατηγικών πληγμάτων σε αποστάσεις μεγαλύτερες των 1.000 χιλιομέτρων συνδέεται με την αναβάθμιση των τεσσάρων ελληνικών φρεγατών FDI HN.

Ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2025, ο Νίκος Δένδιας είχε ανακοινώσει ότι η τέταρτη φρεγάτα, ο «Θεμιστοκλής», θα αποκτήσει δυνατότητα μεταφοράς πυραύλων cruise μεγάλου βεληνεκούς, με αντίστοιχη δυνατότητα να προβλέπεται μεταγενέστερα και για τις υπόλοιπες τρεις μονάδες.

Μάλιστα, είχε αναφέρει ότι ο πύραυλος πιθανότατα θα είναι ο ELSA, επόμενης γενιάς εξέλιξη της κατηγορίας SCALP Naval.

Η σημαντική διαφορά βρίσκεται μεταξύ της σημερινής επιχειρησιακής διαμόρφωσης των πλοίων και της μελλοντικής τους αναβάθμισης.

Οι πύραυλοι MdCN/SCALP Naval χρησιμοποιούν κατάλληλους κάθετους εκτοξευτές SYLVER A70, ενώ η σημερινή διαμόρφωση των ελληνικών FDI διαθέτει εκτοξευτές A50 για αντιαεροπορικούς πυραύλους Aster.

Επομένως, η δυνατότητα προσβολής στόχων σε αποστάσεις άνω των 1.000 χιλιομέτρων αποτελεί στόχο του ελληνικού εξοπλιστικού σχεδιασμού και όχι ήδη ενεργή δυνατότητα της «Νεάρχου».

Τέσσερις Belharra με αναβαθμισμένες δυνατότητες μέχρι το 2030

Η ολοκλήρωση του προγράμματος των ελληνικών FDI προβλέπει τέσσερις φρεγάτες, με σταδιακή ενίσχυση των επιχειρησιακών τους δυνατοτήτων.

Η πρώτη, ο «Κίμων», έχει ήδη ενταχθεί στον Στόλο, ενώ στις 30 Οκτωβρίου ακολούθησε η επίσημη ένταξη της «Νεάρχου».

Η τρίτη φρεγάτα, ο «Φορμίων», αναμένεται να ακολουθήσει πριν από την ολοκλήρωση του 2026, ενώ η τέταρτη, ο «Θεμιστοκλής», προβλέπεται να παραδοθεί το 2028.

Κατά την τελετή στη Λοριάν, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας ανακοίνωσε ότι και τα τέσσερα πλοία θα αναβαθμιστούν μέχρι το 2030 στη διαμόρφωση Standard 2+++.

Η συγκεκριμένη διαμόρφωση προβλέπεται να ενισχύσει τις δυνατότητες αεράμυνας, στρατηγικής κρούσης και αυτοπροστασίας των φρεγατών.

Η ανακοίνωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέει την απόκτηση των νέων πλοίων με ένα ευρύτερο πρόγραμμα διαρκούς τεχνολογικής αναβάθμισης και όχι μόνο με την αντικατάσταση παλαιότερων μονάδων του Στόλου.

Η στρατηγική κρούση και η ελληνική αποτροπή

Η δυνατότητα εκτόξευσης πυραύλων cruise μεγάλου βεληνεκούς από μονάδες επιφανείας αντιπροσωπεύει σημαντική διεύρυνση των επιχειρησιακών επιλογών ενός Πολεμικού Ναυτικού.

Οι φρεγάτες που διαθέτουν κατάλληλα όπλα μπορούν να αναλάβουν αποστολές προσβολής στόχων υψηλής στρατηγικής αξίας σε μεγάλες αποστάσεις, χωρίς να περιορίζονται στις παραδοσιακές αποστολές αντιαεροπορικής άμυνας, ανθυποβρυχιακού πολέμου και αντιμετώπισης εχθρικών πλοίων.

Για την Ελλάδα, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά τις επιλογές αποτροπής, ιδίως σε συνδυασμό με τις δυνατότητες της Πολεμικής Αεροπορίας.

Η επιχειρησιακή αξία, ωστόσο, δεν καθορίζεται μόνο από το βεληνεκές ενός πυραύλου. Εξαρτάται από την ολοκλήρωση του οπλικού συστήματος, τη διαθεσιμότητα των πυρομαχικών, τις δυνατότητες στοχοποίησης και την επιχειρησιακή ετοιμότητα της μονάδας.

Παράλληλα, οι φρεγάτες FDI αποτελούν πλατφόρμες πολλαπλών αποστολών, με προηγμένα συστήματα αισθητήρων και διαχείρισης μάχης, που ενισχύουν τις δυνατότητες του Πολεμικού Ναυτικού στην ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο.

Η τουρκική ανάγνωση της ελληνικής εξοπλιστικής ενίσχυσης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το A Haber δεν περιορίστηκε στην τεχνική παρουσίαση των φρεγατών, αλλά συνέδεσε την απόκτησή τους με την ελληνική διαπραγματευτική θέση απέναντι στην Τουρκία.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση παρουσιάζει τους εξοπλισμούς ως μέσο πολιτικής και διπλωματικής επιρροής, πέρα από την αμιγώς στρατιωτική τους λειτουργία.

Από ελληνικής πλευράς, η απόκτηση των Belharra εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό της «Ατζέντας 2030», με στόχο την ενίσχυση της αποτροπής, την προστασία των θαλάσσιων οδών και την υπεράσπιση της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας.

Ο Νίκος Δένδιας, στις δηλώσεις του στη Λοριάν, συνέδεσε ρητά την ενίσχυση του Στόλου με την προστασία των ελληνικών και των ευρωπαϊκών συμφερόντων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η αντίδραση του τουρκικού τηλεοπτικού δικτύου δείχνει ότι οι εξελίξεις στο ελληνικό εξοπλιστικό πρόγραμμα παρακολουθούνται στενά στην Άγκυρα.

Το ουσιαστικό στοιχείο είναι ότι η Τουρκία αξιολογεί ήδη τις μελλοντικές δυνατότητες των ελληνικών φρεγατών, ακόμη και πριν ολοκληρωθεί το πρόγραμμα αναβάθμισής τους.

Η ενίσχυση του Πολεμικού Ναυτικού με τέσσερις FDI και η σχεδιαζόμενη απόκτηση δυνατοτήτων στρατηγικής κρούσης αποτελούν σημαντικές μεταβολές στον ελληνικό αμυντικό σχεδιασμό. Η πραγματική επίδρασή τους στη ναυτική ισορροπία θα εξαρτηθεί από την υλοποίηση των αναβαθμίσεων και τη συνολική επιχειρησιακή τους αξιοποίηση.

Σκληρή κριτική στην ελληνική διαχείριση των τουρκικών διεκδικήσεων άσκησε ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών Ιωάννης Βαληνάκης, μιλώντας στη δημοσιογράφο Βασιλική Πολίτου και στον Θήτα FM 107,1. Προειδοποίησε ότι οι διπλωματικές δηλώσεις υποστήριξης προς την Ελλάδα δεν αρκούν για να ανατρέψουν τα τετελεσμένα που επιχειρεί να δημιουργήσει η Άγκυρα, ενώ εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις για τους χειρισμούς στο ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης, την εφαρμογή της συμφωνίας ΑΟΖ με την Αίγυπτο και τις συνέπειες του τουρκολιβυκού μνημονίου.

«Οι ωραίες δηλώσεις δεν εξαφανίζουν όσα δημιουργεί η Τουρκία επί του πεδίου»

Ο Ιωάννης Βαληνάκης αναγνώρισε ως θετικές τις πρόσφατες διπλωματικές κινήσεις υπέρ των ελληνικών θέσεων, συμπεριλαμβανομένης της παρέμβασης του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, των τοποθετήσεων άλλων χωρών, της στάσης της Αιγύπτου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Έθεσε, ωστόσο, ένα ουσιαστικό ερώτημα: Μπορούν αυτές οι παρεμβάσεις να ανατρέψουν τον σχεδιασμό που υλοποιεί σταδιακά η Τουρκία στο πλαίσιο της «Γαλάζιας Πατρίδας»;

Κατά τον πρώην υφυπουργό, η Άγκυρα προχωρά μεθοδικά στην υλοποίηση μιας στρατηγικής που στρέφεται εναντίον των ελληνικών και κυπριακών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Την ίδια στιγμή, το διεθνές περιβάλλον έχει μεταβληθεί σημαντικά, με την ισχύ να αποκτά ολοένα μεγαλύτερο βάρος έναντι των κανόνων του διεθνούς δικαίου.

Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε απέναντι στην εκτίμηση ότι η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από την ανατολική Λιβύη δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.

Χαρακτήρισε τη συγκεκριμένη προσέγγιση «επικοινωνιακή υπεκφυγή», υποστηρίζοντας ότι υποτιμά τις πραγματικές συνέπειες των κινήσεων της Τουρκίας.

Ο ίδιος διευκρίνισε αργότερα ότι το μνημόνιο, κατά την εκτίμησή του, παράγει αποτελέσματα στις σχέσεις των συμβαλλόμενων μερών, τα οποία η Άγκυρα μπορεί να επικαλεστεί για να δικαιολογήσει μελλοντικές δραστηριότητες σε αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές. Αυτό δεν συνεπάγεται αναγνώριση των τουρκικών αξιώσεων από την Ελλάδα ή τρίτα κράτη.

Πρόταση για ελληνικό μπλόκο στα ευρωπαϊκά οφέλη της Τουρκίας

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της παρέμβασης αφορούσε την ανάγκη να αποκτήσουν οι τουρκικές ενέργειες πραγματικό πολιτικό και οικονομικό κόστος.

Ο Ιωάννης Βαληνάκης υποστήριξε ότι, εφόσον η Τουρκία δεν αντιμετωπίζει δυσβάστακτες συνέπειες για τις κινήσεις της εναντίον της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας, δεν έχει λόγο να μεταβάλει τη συμπεριφορά της.

Στο πλαίσιο αυτό πρότεινε μια προληπτική διπλωματική εκστρατεία, με ιδιαίτερη έμφαση στο ενδεχόμενο ψήφισης του σχεδιαζόμενου τουρκικού νομοθετήματος για τη «Γαλάζια Πατρίδα».

Σύμφωνα με την πρότασή του, η Αθήνα θα πρέπει να προειδοποιήσει διακριτικά την Άγκυρα, μέσω ευρωπαϊκών και άλλων διεθνών διαύλων, ότι μια τέτοια κίνηση θα προκαλέσει ελληνική αντίδραση στις σχέσεις Τουρκίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αναφέρθηκε συγκεκριμένα στη δυνατότητα παρεμπόδισης ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων, της αναβάθμισης της τελωνειακής ένωσης και της περαιτέρω ανάπτυξης του πολιτικού διαλόγου της Τουρκίας με την Ευρώπη.

Το βασικό στοιχείο της πρότασής του είναι ο χρόνος της αντίδρασης: Η Ελλάδα πρέπει να επιχειρεί να αποτρέπει τις τουρκικές κινήσεις πριν αυτές πραγματοποιηθούν και όχι να αναζητά διπλωματική υποστήριξη αφού έχουν δημιουργηθεί νέα δεδομένα.

«Ουδείς θα προτάξει το στήθος του απέναντι στις τουρκικές φρεγάτες»

Ο πρώην υφυπουργός αμφισβήτησε την πρακτική αξία των διεθνών δηλώσεων συμπαράστασης όταν δεν συνοδεύονται από συγκεκριμένα μέτρα.

Προειδοποίησε ότι, σε περίπτωση πραγματικής αντιπαράθεσης στο πεδίο, η Ελλάδα δεν πρέπει να θεωρεί δεδομένη την ενεργό παρέμβαση τρίτων χωρών.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «ουδείς εξ αυτών πρόκειται να προτάξει το στήθος του απέναντι στις τουρκικές φρεγάτες».

Με αυτή την επισήμανση θέλησε να υπογραμμίσει την ανάγκη αυτόνομου ελληνικού σχεδιασμού, διπλωματικής προετοιμασίας και ουσιαστικής αποτροπής.

Παράλληλα, σημείωσε ότι η απόκτηση σύγχρονων οπλικών συστημάτων, παρότι σημαντική, δεν επαρκεί από μόνη της εάν η άλλη πλευρά δεν συνυπολογίζει το κόστος των ενεργειών της.

Η συμφωνία με την Αίγυπτο και η χαμένη ευκαιρία αξιοποίησης της ΑΟΖ

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας και Αιγύπτου, η οποία υπογράφηκε το 2020.

Ο Ιωάννης Βαληνάκης χαρακτήρισε ορθή την απόφαση του τότε υπουργού Εξωτερικών Νίκου Δένδια να προχωρήσει στη συμφωνία, παρά το γεγονός ότι η οριοθέτηση δεν επεκτάθηκε ανατολικότερα μέχρι την περιοχή του Καστελλορίζου.

Εξήγησε ότι η ελληνική πλευρά όφειλε, αμέσως μετά την υπογραφή, να προχωρήσει σε συγκεκριμένες ενέργειες αξιοποίησης των οριοθετημένων θαλάσσιων περιοχών.

Ανάμεσα σε αυτές περιέλαβε τη χάραξη θαλάσσιων οικοπέδων, την προκήρυξη διεθνών διαγωνισμών, την προσέλκυση ξένων εταιρειών και τη διενέργεια ερευνών που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε γεωτρήσεις.

Κατά την εκτίμησή του, η πολυετής αδράνεια αποδυνάμωσε την πρακτική αξιοποίηση μιας σημαντικής διπλωματικής επιτυχίας.

Το ερώτημα που έθεσε ήταν πώς μπορεί η Ελλάδα να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά το τουρκολιβυκό μνημόνιο όταν δεν έχει αξιοποιήσει πλήρως τη συμφωνία που η ίδια υπέγραψε με την Αίγυπτο.

Κάσος και ηλεκτρική διασύνδεση: «Δεν βλέπω διαφορά ανάμεσα στην ενημέρωση και την άδεια»

Το πλέον αιχμηρό τμήμα της συνέντευξης αφορούσε το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης και τη συζήτηση για ενδεχόμενη ενημέρωση της Τουρκίας σχετικά με τις εργασίες ερευνητικών σκαφών.

Η Βασιλική Πολίτου έθεσε το ζήτημα με αφορμή τις προειδοποιήσεις των πρώην πρωθυπουργών Αντώνη Σαμαρά και Κώστα Καραμανλή, καθώς και τις κυβερνητικές διευκρινίσεις περί διαφοράς μεταξύ ενημέρωσης και αιτήματος άδειας.

Ο Ιωάννης Βαληνάκης διαφώνησε με αυτή τη διάκριση ως προς τις πολιτικές της συνέπειες.

«Δεν βλέπω, για να είμαι ειλικρινής, διαφορά ανάμεσα στην ενημέρωση και την άδεια», ανέφερε.

Εξήγησε ότι, κατά την εκτίμησή του, η Τουρκία θα μπορούσε να παρουσιάσει οποιαδήποτε σχετική διαδικασία ως αναγνώριση της δικής της δικαιοδοσίας, ακόμη και αν η ελληνική πλευρά επιμένει ότι πρόκειται απλώς για ενημέρωση.

Ο πρώην υφυπουργός υποστήριξε ότι η Ελλάδα οφείλει να υπερασπιστεί στην πράξη τα δικαιώματα που απορρέουν από τη συμφωνία οριοθέτησης με την Αίγυπτο, χωρίς να επιτρέπει τη δημιουργία εντυπώσεων που ενισχύουν τις τουρκικές αξιώσεις.

Ειδικότερα για την Κάσο, προειδοποίησε ότι η αποδοχή μιας διαδικασίας που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αναγνώριση τουρκικής αρμοδιότητας θα υπονόμευε την ελληνική επιχειρηματολογία.

Κατά την άποψή του, η προσπάθεια να προχωρήσει το έργο με τη μικρότερη δυνατή υποχώρηση και τη μεγαλύτερη δυνατή επικοινωνιακή κάλυψη ενέχει σοβαρούς κινδύνους.

«Αν υποχωρήσουμε στην καραμπινάτη παρανομία, τι θα κάνουμε στις άλλες περιπτώσεις;»

Ο Ιωάννης Βαληνάκης χαρακτήρισε το τουρκολιβυκό μνημόνιο κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου και τόνισε ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να προχωρήσει σε συμβιβασμούς που θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν τις θέσεις της.

Επέμεινε ότι δεν πρόκειται απλώς για διαφορετικές ερμηνείες κανόνων του δικαίου της θάλασσας, αλλά για σύγκρουση μεταξύ της ελληνικής συμφωνίας οριοθέτησης και των τουρκικών αξιώσεων.

Έθεσε μάλιστα το ερώτημα τι θα συμβεί στις υπόλοιπες ελληνοτουρκικές διαφορές εάν η Αθήνα υποχωρήσει σε μια περίπτωση την οποία θεωρεί τόσο ξεκάθαρη από νομικής πλευράς.

Στο ίδιο πλαίσιο, εξέφρασε την ανησυχία ότι η Τουρκία θα αξιοποιήσει οποιοδήποτε προηγούμενο δημιουργηθεί στην Ανατολική Μεσόγειο για να επεκτείνει αντίστοιχες πρακτικές και στο Αιγαίο.

Προειδοποίηση για τα έξι ναυτικά μίλια και τα επόμενα έργα στο Αιγαίο

Ο πρώην υφυπουργός συνέδεσε τις εξελίξεις γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση με μια ευρύτερη προβληματική: την άσκηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων πέραν των έξι ναυτικών μιλίων.

Υποστήριξε ότι προηγούμενες προσπάθειες, όπως ο αγωγός EastMed, τα υπεράκτια αιολικά έργα και τα θαλάσσια πάρκα, δεν απέδωσαν τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.

Κατά την εκτίμησή του, οι τουρκικές αντιδράσεις και οι ελληνικοί χειρισμοί έχουν διαμορφώσει στην Άγκυρα την εντύπωση ότι η Αθήνα αποφεύγει δραστηριότητες πέραν των έξι ναυτικών μιλίων όταν αυτές συναντούν τουρκική αντίσταση.

Διευκρινίζεται ότι η συζήτηση αφορά εδώ την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων στην υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ, η οποία διαφέρει νομικά από το ζήτημα της επέκτασης της αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ναυτικά μίλια.

Ο Ιωάννης Βαληνάκης έφερε ως χαρακτηριστικό υποθετικό παράδειγμα το ενδεχόμενο να φτάσει η Ελλάδα στο σημείο να αντιμετωπίζει τουρκικές απαιτήσεις ακόμη και για την τοποθέτηση καλωδίου μεταξύ Αμοργού και Αστυπάλαιας.

Δεν παρουσίασε το σενάριο ως γεγονός, αλλά ως πιθανή μελλοντική συνέπεια της σταδιακής διεύρυνσης των τουρκικών αξιώσεων.

Chevron, νότια Κρήτη και ο κίνδυνος νέων τετελεσμένων

Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο πρώην υφυπουργός αναφέρθηκε στις σχεδιαζόμενες ενεργειακές έρευνες νότια της Κρήτης και ειδικότερα στις δραστηριότητες που συνδέονται με τη Chevron.

Εξέφρασε την προσωπική εκτίμηση ότι η Τουρκία θα επιχειρήσει να παρεμποδίσει τις έρευνες, εφόσον αυτές προχωρήσουν σε περιοχές όπου προβάλλει διεκδικήσεις.

Πρόκειται για πρόβλεψη του Ιωάννη Βαληνάκη και όχι για επιβεβαιωμένη απόφαση της Άγκυρας.

Παράλληλα, προειδοποίησε για τις ενδεχόμενες συνέπειες ενός τουρκικού νόμου περί «Γαλάζιας Πατρίδας», εφόσον το περιεχόμενό του επιβεβαιώσει τις πληροφορίες στις οποίες αναφέρθηκε.

Κατά τον ίδιο, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να δημιουργήσει μια εντελώς νέα βάση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, επέμεινε ότι ο ελληνικός στρατηγικός σχεδιασμός πρέπει να βασίζεται στην προετοιμασία για τα δυσμενέστερα ενδεχόμενα και όχι στην προσδοκία ότι οι κρίσεις θα αποφευχθούν.

Η κεντρική του θέση ήταν σαφής: Η Ελλάδα χρειάζεται προληπτική διπλωματία, αποτελεσματική αποτροπή και έμπρακτη άσκηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων, ώστε να μην αναγκάζεται να αντιδρά εκ των υστέρων σε κινήσεις που θα μπορούσε να έχει επιχειρήσει να αποτρέψει.