Ένα σημαντικό οδοιπορικό στην ιστορία, την αρχιτεκτονική και την πολιτιστική κληρονομιά του ελληνικού εβραϊσμού ξεκινά στις 19 Οκτωβρίου από τα Ιωάννινα, με επόμενους σταθμούς τη Θεσσαλονίκη, την Ξάνθη και την Κομοτηνή. Ο Δρ Ηλίας Β. Μεσσίνας παρουσιάζει το νέο του βιβλίο, καρπό πολυετούς επιτόπιας και αρχειακής έρευνας, αναδεικνύοντας συναγωγές που εξακολουθούν να υπάρχουν αλλά και μνημεία που έχουν εξαφανιστεί από τον αστικό ιστό. Μέσα από σπάνιες φωτογραφίες, αρχιτεκτονικά σχέδια και ιστορικά τεκμήρια, η έκδοση των Εκδόσεων Ινφογνώμων επιχειρεί να διασώσει ένα σημαντικό κομμάτι της συλλογικής μνήμης των ελληνικών πόλεων.

Ένα αρχείο για περισσότερες από 100 συναγωγές στην Ελλάδα

Η νέα έκδοση του Δρ Ηλία Β. Μεσσίνα αποτελεί μια εκτενή καταγραφή της ιστορίας και της αρχιτεκτονικής των συναγωγών της Ελλάδας.

Σε 453 σελίδες παρουσιάζονται περισσότερες από 100 συναγωγές, με ιστορικές και αρχιτεκτονικές περιγραφές, σπάνιο φωτογραφικό υλικό, ψηφιακούς χάρτες, βιβλιογραφία και αρχειακές πηγές.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι σημαντικό μέρος των μνημείων που τεκμηριώνονται δεν υπάρχει πλέον.

Ορισμένες συναγωγές κατεδαφίστηκαν κατά τη διάρκεια της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης, ενώ άλλες αλλοιώθηκαν ή εγκαταλείφθηκαν, με αποτέλεσμα να περιορίζεται σταδιακά η παρουσία τους στη συλλογική μνήμη.

Η έρευνα του Μεσσίνα ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και συνδυάζει επιτόπιες επισκέψεις με ιστορική τεκμηρίωση από αρχεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Η έκδοση περιλαμβάνει 272 φωτογραφίες και 237 αρχιτεκτονικά σχέδια και διαγράμματα, προσφέροντας τη δυνατότητα στους αναγνώστες να γνωρίσουν μνημεία που συνδέονται με την παρουσία των εβραϊκών κοινοτήτων στον ελλαδικό χώρο.

Το σπάνιο αρχείο του Σεμτώβ Σαμουήλ

Ιδιαίτερη σημασία για την ολοκλήρωση του βιβλίου είχε η αξιοποίηση του αρχείου του αρχιτέκτονα Σεμτώβ Σαμουήλ (1939–2009).

Το αρχείο παραδόθηκε στον Δρ Μεσσίνα από συγγενείς του Σαμουήλ και περιλαμβάνει πολύτιμο υλικό από έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 1960–1961.

Εκείνη την περίοδο, ο νεαρός τότε φοιτητής αρχιτεκτονικής, με προτροπή του καθηγητή Νίκου Μουτσόπουλου, επισκέφθηκε συναγωγές σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.

Κατέγραψε φωτογραφικά και αρχιτεκτονικά κτίρια που βρίσκονταν σε λειτουργία, αλλά και συναγωγές που είχαν ήδη υποστεί σοβαρές φθορές.

Για ορισμένα από τα συγκεκριμένα μνημεία, τα οποία κατεδαφίστηκαν τα επόμενα χρόνια, το αρχείο Σαμουήλ αποτελεί σήμερα μοναδικό τεκμήριο της ύπαρξης και της αρχιτεκτονικής τους μορφής.

Το υλικό ψηφιοποιείται σταδιακά, ενώ προβλέπεται η δημιουργία τρισδιάστατων αναπαραστάσεων και ψηφιακών μοντέλων εικονικής πραγματικότητας.

Με τον τρόπο αυτό, η ιστορική έρευνα συνδυάζεται με τις σύγχρονες τεχνολογίες ψηφιακής αποκατάστασης, δημιουργώντας νέες δυνατότητες παρουσίασης της χαμένης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.

Η σύνδεση με το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο του υπουργείου Πολιτισμού

Το έργο αποκτά και θεσμική σημασία, καθώς συνδέεται με την ενσωμάτωση των εβραϊκών μνημείων της Ελλάδας στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα «Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο» του υπουργείου Πολιτισμού.

Ο Δρ Μεσσίνας συνεργάστηκε με τις αρμόδιες υπηρεσίες για τον εμπλουτισμό του συστήματος με στοιχεία σχετικά με την εβραϊκή πολιτιστική κληρονομιά.

Την έκδοση χαιρετίζουν η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο πρόεδρος του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος, Δαυίδ Σαλτιέλ.

Τον πρόλογο υπογράφει ο ακαδημαϊκός, καθηγητής και αρχιτέκτονας Μανόλης Κορρές.

Η συμμετοχή των συγκεκριμένων προσωπικοτήτων αναδεικνύει τη σημασία της συστηματικής καταγραφής των ιστορικών μνημείων και της προστασίας τους από τη λήθη.

Οι παρουσιάσεις και οι ομιλητές

Στα Ιωάννινα, τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου, η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στις ιστορικές συναγωγές Γιασάν και Χαντάς.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο δικηγόρος και ερευνητής Θρασύβουλος–Μορντεχάι Παπαστρατής, η επίκουρη καθηγήτρια της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ράνια Σταθοπούλου και ο οικονομολόγος Νίκος Καράμπελας. Χαιρετισμούς θα απευθύνουν ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων Μάρκος Μπατίνος και η πρόεδρος της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών Κατερίνη Λιάμπη. Τον συντονισμό θα έχει η φιλόλογος Ανδρονίκη Ζούκη.

Στη Θεσσαλονίκη, την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου, το ενδιαφέρον θα στραφεί στη συναγωγή Μοναστηριωτών και στις εβραϊκές συναγωγές της πόλης πριν και μετά το Ολοκαύτωμα.

Στην παρουσίαση θα συμμετάσχουν η επιστημονική υπεύθυνη του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Δρ Ξένια Ελευθερίου, και ο Θρασύβουλος–Μορντεχάι Παπαστρατής. Χαιρετισμό θα απευθύνει ο Δαυίδ Σαλτιέλ, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο αρχιτέκτονας Στέλιος Χριστάνης. Η εκδήλωση πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης.

Στην Ξάνθη, την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου, το βιβλίο θα παρουσιάσουν οι καθηγητές του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Γιώργος Τσιγάρας και Δημήτρης Πολυχρονόπουλος, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο Νίκος Κοσμίδης.

Τελευταίος σταθμός θα είναι η Κομοτηνή, την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου, όπου η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στην ιστορία της συναγωγής Μπεθ Ελ πριν από το Ολοκαύτωμα. Θα μιλήσουν ο Βασίλης Ριτζαλέος από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και ο αρχιτέκτονας Γιώργος Ευφραιμίδης, με συντονίστρια την αρχιτέκτονα Αγγελική Κουγιουμτζόγλου.

Η αρχιτεκτονική ως μαρτυρία της ιστορίας

Η σημασία του βιβλίου δεν περιορίζεται στην αποτύπωση των κτιρίων.

Οι συναγωγές αποτελούσαν για αιώνες χώρους θρησκευτικής ζωής, κοινωνικής συνάντησης και διατήρησης της ταυτότητας των εβραϊκών κοινοτήτων.

Σε πολλές ελληνικές πόλεις, η καταστροφή των εβραϊκών πληθυσμών κατά το Ολοκαύτωμα συνοδεύτηκε από τη σταδιακή εξαφάνιση των χώρων που συνδέονταν με την καθημερινή τους ζωή.

Η μεταπολεμική ανοικοδόμηση άλλαξε ακόμη περισσότερο τον αστικό ιστό, με αποτέλεσμα ορισμένα από αυτά τα κτίρια να έχουν χαθεί ολοκληρωτικά.

Η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση προσφέρει τη δυνατότητα να ανασυσταθεί η μορφή τους και να διατηρηθεί η ιστορία τους για τις επόμενες γενιές.

Η συγκεκριμένη έκδοση φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για ιστορικούς, αρχιτέκτονες, ερευνητές και όσους ενδιαφέρονται για την πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας.

Η αγγλική μετάφραση του βιβλίου αναμένεται στις αρχές του 2027, διευρύνοντας την πρόσβαση στο ερευνητικό υλικό και για το διεθνές κοινό.

Ένας ερευνητής αφιερωμένος στη διάσωση των συναγωγών

Ο Ηλίας Μεσσίνας γεννήθηκε το 1964 και είναι αρχιτέκτονας, πολεοδόμος και σύμβουλος αειφορίας.

Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Πανεπιστήμιο Yale και στην Ακαδημία Bezalel, ενώ πραγματοποίησε διδακτορικές και μεταδιδακτορικές σπουδές σε θέματα χωροταξίας, αρχιτεκτονικής και περιβαλλοντικού σχεδιασμού.

Από το 1993 ασχολείται συστηματικά με την έρευνα και τεκμηρίωση των συναγωγών στην Ελλάδα.

Μεταξύ 1995 και 2023 συμμετείχε, μαζί με συνεργάτες του, σε μελέτες και έργα αποκατάστασης συναγωγών σε διάφορες ελληνικές πόλεις.

Έχει συγγράψει 16 βιβλία και δεκάδες άρθρα σχετικά με την πολιτιστική κληρονομιά, την αρχιτεκτονική και την αειφόρο ανάπτυξη.

Για τη συμβολή του στη διάσωση της εβραϊκής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς έχουν αναφερθεί θετικά επιστήμονες και ερευνητές, όπως ο Samuel D. Gruber, ο δημοσιογράφος Νίκος Βατόπουλος και ο καθηγητής Γιώργος Τσιγάρας.

Μια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές

Το βιβλίο «Οι Συναγωγές της Ελλάδος: Αρχείο Ιστορίας και Αρχιτεκτονικής» αναδεικνύει μια συχνά παραγνωρισμένη διάσταση της ελληνικής ιστορίας.

Η παρουσία των εβραϊκών κοινοτήτων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής και πολιτιστικής διαδρομής πολλών ελληνικών πόλεων.

Η διατήρηση των μνημείων τους, ακόμη και μέσα από φωτογραφίες και αρχιτεκτονικά σχέδια όταν τα ίδια τα κτίρια έχουν χαθεί, συνδέεται άμεσα με την προστασία της ιστορικής μνήμης.

Οι τέσσερις παρουσιάσεις στη Βόρεια Ελλάδα αποτελούν μια ευκαιρία να γνωρίσει το κοινό όχι μόνο την αρχιτεκτονική των ελληνικών συναγωγών, αλλά και τις ιστορίες των ανθρώπων και των κοινοτήτων που συνδέθηκαν με αυτές.

Όλες οι εκδηλώσεις έχουν ελεύθερη είσοδο, με την επισήμανση ότι για την ξενάγηση στη συναγωγή Μοναστηριωτών της Θεσσαλονίκης απαιτείται προεγγραφή.

ΓΙΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΓΕΙΛΕΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

Η Κατερίνα Αρμενοπούλου αναλύει πώς η τέχνη και ο πολιτισμός μετατρέπονται σε ισχυρά εργαλεία εξωτερικής πολιτικής.

Η Τουρκία αξιοποιεί τις τηλεοπτικές σειρές για να εξωραΐσει το οθωμανικό παρελθόν, να παρουσιάσει ένα ελκυστικό μείγμα παράδοσης και σύγχρονου τρόπου ζωής και να ενισχύσει την επιρροή της από τα Βαλκάνια και τη Μέση Ανατολή έως τη Λατινική Αμερική. Η εικόνα αυτή δεν αποφέρει μόνο πολιτικό κεφάλαιο: ενισχύει τον τουρισμό, τις εξαγωγές και το ενδιαφέρον για την τουρκική γλώσσα.

Η Γαλλία ακολουθεί έναν διαφορετικό, βαθιά θεσμοθετημένο δρόμο. Μέσα από τα γαλλικά ινστιτούτα, τη γλώσσα, τον κινηματογράφο, τις τέχνες, την υψηλή ραπτική και τη βιώσιμη μόδα, μετατρέπει την πολιτιστική της ακτινοβολία σε γεωπολιτική παρουσία και διεθνή αξιοπιστία.

Δύο διαφορετικές στρατηγικές με έναν κοινό στόχο: να κερδίσουν επιρροή εκεί όπου η οικονομική ή η στρατιωτική ισχύς συναντά αντίσταση. Γιατί, όταν η σκληρή ισχύς δεν μπορεί να ξεκλειδώσει τις πόρτες, επιστρατεύονται η τέχνη και ο πολιτισμός.

Σοβαρά ερωτήματα για τα ανταλλάγματα που εξασφάλισε η Αθήνα από την επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έθεσε ο δημοσιογράφος και αναλυτής Σταύρος Λυγερός, μιλώντας στην εκπομπή «Momentum» της τηλεόρασης της «Ναυτεμπορικής».

Αποτιμώντας τις ελληνοαμερικανικές επαφές, ο Σταύρος Λυγερός αναγνώρισε ότι η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε σε πολύ καλό κλίμα. Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι αυτό ήταν αναμενόμενο, καθώς, όπως ανέφερε, η Ελλάδα έχει ανταποκριθεί σε όσα της έχουν ζητήσει οι Ηνωμένες Πολιτείες.

«Το θέμα είναι τι πήρε», τόνισε, μεταφέροντας το επίκεντρο της συζήτησης από τις θερμές δηλώσεις και τους συμβολισμούς στα απτά αποτελέσματα για τα ελληνικά συμφέροντα.

«Δεν έγινε το παζάρι που έπρεπε»

Σύμφωνα με τον Σταύρο Λυγερό, στις διεθνείς και στις διμερείς σχέσεις απαιτείται διαπραγμάτευση, ώστε κάθε παραχώρηση να συνοδεύεται από αντίστοιχα ανταλλάγματα. Εξέφρασε, όμως, την εκτίμηση ότι η Αθήνα δεν άσκησε την πίεση που της επέτρεπε η διαπραγματευτική της θέση.

Όπως είπε, φοβάται ότι όχι μόνο δεν διεκδικήθηκαν επαρκώς συγκεκριμένα ανταλλάγματα, αλλά ούτε συνδέθηκαν οι αμερικανικές απαιτήσεις με μια σαφέστερη στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στα ζητήματα που απασχολούν άμεσα την Ελλάδα.

«Η Ελλάδα δεν αξιοποίησε, όπως θα μπορούσε, αυτή την επίσκεψη για να διαπραγματευτεί ανταλλάγματα αντίστοιχα με αυτά που έχει δώσει», ήταν το βασικό συμπέρασμά του.

Εξοπλιστικά δισεκατομμυρίων και πύραυλοι

Ο δημοσιογράφος αναφέρθηκε στο ενδιαφέρον της Ελλάδας για την προμήθεια αμερικανικών οπλικών συστημάτων και, ειδικότερα, πυραύλων προηγμένης τεχνολογίας. Διευκρίνισε ότι, αν και το ζήτημα φαίνεται να έχει δρομολογηθεί, η τελική αμερικανική έγκριση δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη.

«Κρατάω μικρό καλάθι. Δεν είμαι απαισιόδοξος, αλλά δεν είμαι και πολύ αισιόδοξος», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, επισήμανε ότι τα περίπου 3,5 δισ. ευρώ που συζητούνται για νέες εξοπλιστικές αγορές δεν έχουν προβλεφθεί στο υφιστάμενο πρόγραμμα. Επομένως, κατά την εκτίμησή του, θα απαιτηθούν αναπροσαρμογές και ανακατανομή πόρων.

Οι πληροφορίες για τη Σούδα

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η αναφορά του σε πληροφορίες, την αξιοπιστία των οποίων ξεκαθάρισε ότι δεν μπορεί να εγγυηθεί πλήρως, σύμφωνα με τις οποίες ο Μάρκο Ρούμπιο ζήτησε τη χρήση της βάσης της Σούδας από αμερικανικά βομβαρδιστικά για επιχειρήσεις στην περιοχή του Κόλπου.

Ο Σταύρος Λυγερός συνέδεσε το φερόμενο αίτημα με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν άλλες αμερικανικές εγκαταστάσεις στην ευρύτερη περιοχή από ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις.

Εφόσον οι πληροφορίες επιβεβαιωθούν, η Σούδα αναδεικνύεται ακόμη περισσότερο σε στρατηγικό κόμβο για τις αμερικανικές επιχειρήσεις. Αυτό, σύμφωνα με το σκεπτικό που ανέπτυξε, ενισχύει και τη διαπραγματευτική αξία της Ελλάδας — αξία η οποία θα έπρεπε να μεταφράζεται σε συγκεκριμένα οφέλη.

Το καλώδιο και η στάση της Ουάσιγκτον

Ο αναλυτής στάθηκε επίσης στην απάντηση του Μάρκο Ρούμπιο για το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης, όταν ο Αμερικανός αξιωματούχος απέφυγε να λάβει σαφή θέση, χαρακτηρίζοντάς το ευαίσθητο θέμα που αφορά περισσότερες χώρες.

Ο Σταύρος Λυγερός χαρακτήρισε αυτή τη στάση πάγια τακτική της αμερικανικής διπλωματίας, η οποία, όπως υποστήριξε, αποφεύγει να τοποθετηθεί ξεκάθαρα όταν καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία.

Υπενθύμισε ότι το επεισόδιο στην Κάσο δεν σημειώθηκε απλώς σε μια περιοχή δυνητικής ελληνικής ΑΟΖ, αλλά σε θαλάσσια ζώνη που έχει ήδη οριοθετηθεί μέσω της συμφωνίας Ελλάδας–Αιγύπτου. Κατά την άποψή του, η Αθήνα θα μπορούσε να είχε συνδέσει τις αμερικανικές διευκολύνσεις με την απαίτηση για καθαρή τοποθέτηση πάνω σε αυτό το δεδομένο.

Η αναφορά σε πιθανή παρασκηνιακή αμερικανική παρέμβαση δεν τον καθησύχασε. Όπως εξήγησε, μια τέτοια μεσολάβηση ενδέχεται να περιοριστεί σε μια προτροπή του τύπου «βρείτε τα με την Τουρκία», χωρίς καμία εγγύηση ότι το αποτέλεσμα θα είναι ευνοϊκό για την ελληνική πλευρά.

«Οι ωραίες εικόνες είναι χάντρες»

Ο Σταύρος Λυγερός άσκησε κριτική και στην επικοινωνιακή διαχείριση της επίσκεψης. Εκτίμησε ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να αξιοποιήσει τις συναντήσεις και τους ισχυρούς συμβολισμούς τους ως πολιτικό και προεκλογικό όπλο.

Οι εικόνες με φόντο τον Παρθενώνα και η ομιλία στην Πνύκα μπορεί να έχουν υψηλό συμβολισμό, αλλά δεν υποκαθιστούν τις δεσμεύσεις και τα χειροπιαστά αποτελέσματα. Χρησιμοποιώντας μια ιδιαίτερα αιχμηρή διατύπωση, χαρακτήρισε τέτοιους συμβολισμούς «χάντρες», όταν δεν συνοδεύονται από ουσιαστικά ανταλλάγματα.

Όπως τόνισε, προτεραιότητα πρέπει να αποτελεί το εθνικό συμφέρον και όχι η επιβράβευση της ελληνικής κυβέρνησης από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Το παράδειγμα της Τουρκίας

Συγκρίνοντας τη στάση Αθήνας και Άγκυρας, υποστήριξε ότι η Τουρκία διεκδικεί επίμονα όσα θεωρεί εθνικά της συμφέροντα, ακόμη και όταν βρίσκεται απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Επισήμανε, μάλιστα, τη θερμή ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προσθέτοντας ότι στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις πρέπει να διακρίνει κανείς τις δημόσιες δηλώσεις από όσα τελικά συμβαίνουν όταν έρχεται η ώρα των συμφωνιών και των υπογραφών.

Κατά τον Σταύρο Λυγερό, η Ελλάδα συχνά εμφανίζεται περισσότερο πρόθυμη να προσαρμοστεί στις επιθυμίες των συμμάχων της, χωρίς να υπερασπίζεται με την ίδια ένταση τα δικά της συμφέροντα.

Τσίπρας και ΠΑΣΟΚ σε δημοσκοπική στασιμότητα

Στο δεύτερο μέρος της παρέμβασής του, ο Σταύρος Λυγερός αναφέρθηκε στις εξελίξεις στην εσωτερική πολιτική σκηνή και στον ανταγωνισμό ανάμεσα στο ΠΑΣΟΚ και τον πολιτικό φορέα του Αλέξη Τσίπρα.

Κατά την ανάλυσή του, ο πρώην πρωθυπουργός φιλοδοξούσε να υπερβεί το εκλογικό ποσοστό του ΣΥΡΙΖΑ το 2023 και να δημιουργήσει μια δυναμική ικανή να διεμβολίσει το ΠΑΣΟΚ. Οι δημοσκοπήσεις, όμως, δεν επιβεβαιώνουν μέχρι στιγμής αυτή την προσδοκία, καθώς το εγχείρημα φαίνεται να κινείται κοντά στο 15%.

Στάσιμο, σύμφωνα με τον ίδιο, παραμένει και το ΠΑΣΟΚ. Αν και είχε μια «ιστορική ευκαιρία» να καθιερωθεί ως ο δεύτερος ισχυρός πόλος του πολιτικού συστήματος, ο Νίκος Ανδρουλάκης δεν κατάφερε να την αξιοποιήσει.

Ο παράγοντας Σαμαρά και η φθορά της ΝΔ

Στην πολιτική εξίσωση πρόσθεσε και τον Αντώνη Σαμαρά, εκτιμώντας ότι ένα ενδεχόμενο κόμμα του πρώην πρωθυπουργού εμφανίζει αξιοσημείωτη δυνητική επιρροή.

Η κύρια δεξαμενή του βρίσκεται, όπως είπε, στους ψηφοφόρους που έχουν απομακρυνθεί από τη Νέα Δημοκρατία. Υπενθύμισε ότι μεταξύ των εκλογών του 2023 και του 2024 περισσότεροι από ένα εκατομμύριο ψηφοφόροι εγκατέλειψαν το κυβερνών κόμμα, ενώ έκτοτε η φθορά συνεχίζεται.

Ο Σταύρος Λυγερός εκτίμησε ότι ο Αντώνης Σαμαράς δεν θα επιχειρήσει να αντλήσει ψήφους μόνο από τη ΝΔ. Θα μπορούσε να απευθυνθεί και σε ένα πατριωτικό κοινό προερχόμενο από το παλαιό ΠΑΣΟΚ, με φιλοδοξία να συμβάλει σε μια ευρύτερη ανασύνθεση του πολιτικού σκηνικού.

Η τελική του αποτίμηση ήταν σαφής: η επίσκεψη Ρούμπιο και η συνέχιση του στρατηγικού διαλόγου ήταν θετικές εξελίξεις, αλλά η Αθήνα δεν φαίνεται να αξιοποίησε πλήρως τα ισχυρά διαπραγματευτικά χαρτιά που είχε στη διάθεσή της.