Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης

Νέες διαστάσεις αποκτά το γεωπολιτικό παιχνίδι στον Νότιο Καύκασο, με φόντο δηλώσεις του προέδρου του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίεφ, αλλά και αναλύσεις που κάνουν λόγο για ευρύτερη στρατηγική ελέγχου κρίσιμων υποδομών στην περιοχή.

Κατά τη διάρκεια επίσημης επίσκεψής του στη Γεωργία, ο Αλίεφ αναφέρθηκε στην ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας των δύο χωρών, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον λεγόμενο «Μέσο Διάδρομο», που συνδέει την Ασία με την Ευρώπη. Όπως προκύπτει από τις δηλώσεις του, οι δύο πλευρές εξετάζουν νέα επενδυτικά σχέδια όχι μόνο σε Αζερμπαϊτζάν και Γεωργία, αλλά και σε τρίτες χώρες.

Σύμφωνα με το περιεχόμενο της ομιλίας του, ο Αζέρος πρόεδρος τόνισε ότι το διμερές εμπόριο ξεπέρασε τα 800 εκατ. δολάρια το προηγούμενο έτος, ενώ διατηρεί υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και το 2026, με εκτιμήσεις που κάνουν λόγο ακόμη και για προσέγγιση του 1 δισ. δολαρίων μέχρι το τέλος της χρονιάς. Παράλληλα, επεσήμανε ότι το ευνοϊκό επενδυτικό περιβάλλον της Γεωργίας έχει προσελκύσει σημαντικά κεφάλαια από το Αζερμπαϊτζάν, τα οποία φτάνουν ήδη τα 3,7 δισ. δολάρια.

Ωστόσο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η αναφορά του σε πιθανές «κοινές επενδύσεις σε τρίτες χώρες», η οποία ερμηνεύεται από αναλυτές ως άνοιγμα προς ευρύτερες γεωοικονομικές κινήσεις στην περιοχή.

Στο ίδιο πλαίσιο, δημοσιεύματα και αναλύσεις από ρωσόφωνες πηγές θέτουν στο τραπέζι ένα πιο σύνθετο σενάριο: ότι το Αζερμπαϊτζάν ενδέχεται να επιχειρήσει να αποκτήσει έλεγχο σε στρατηγικές υποδομές της Αρμενίας, όπως το σιδηροδρομικό της δίκτυο, αξιοποιώντας «ενδιάμεσες» χώρες ή επενδυτικά σχήματα.

Οι ίδιες εκτιμήσεις συνδέουν αυτή τη στρατηγική με τη διαρκή επιδίωξη του Μπακού να εδραιώσει τον έλεγχο στον αποκαλούμενο «Διάδρομο Ζανγκεζούρ», έναν κρίσιμο γεωοικονομικό άξονα που θα συνέδεε απευθείας το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακα του Ναχιτσεβάν και την Τουρκία, ο οποίος μετά τη συμφωνία που επιτεύχθηκε στον Λευκό Οίκο μεταξύ Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν με τη διαμεσολάβηση του Ντόναλντ Τραμπ, περιέρχεται για 99 χρόνια υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ.

Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η Αρμενία έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο παραχώρησης της διαχείρισης των σιδηροδρόμων της σε τρίτη χώρα, με το Καζακστάν να εμφανίζεται ως πιθανός υποψήφιος. Σε ένα τέτοιο σενάριο, δεν αποκλείεται –όπως επισημαίνεται– να εμφανιστούν επενδυτικά σχήματα με γεωργιανή ή γεωργιανο-καζακική βάση, πίσω από τα οποία θα μπορούσαν να κρύβονται ευρύτερα συμφέροντα.

Η χρονική συγκυρία ενισχύει τα σενάρια, καθώς αμέσως μετά την επιστροφή του στο Μπακού, ο Αλίεφ συναντήθηκε με τους υπουργούς Εξωτερικών και Μεταφορών του Καζακστάν, κίνηση που ερμηνεύεται ως ένδειξη εντατικοποίησης των περιφερειακών συνεννοήσεων.

Σε κάθε περίπτωση, η συζήτηση για επενδύσεις σε «τρίτες χώρες» φαίνεται να ξεπερνά το στενό οικονομικό πλαίσιο και να αποκτά σαφείς γεωπολιτικές προεκτάσεις. Αν επιβεβαιωθούν τα σενάρια, θα πρόκειται για ένα ακόμη βήμα στην προσπάθεια αναδιαμόρφωσης των ισορροπιών στον Καύκασο, με επίκεντρο τον έλεγχο κρίσιμων υποδομών και διαδρόμων μεταφοράς. Και εδώ φυσικά δεν μιλάμε για ειρήνη, αλλά για πόλεμο μέσω της οικονομίας.

Επιμέλεια: Χρήστος Κωνσταντινίδης

Σε μία από τις πιο κρίσιμες καμπές για τη διατλαντική συμμαχία από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, φέρεται να εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο απόσυρσης μέρους των αμερικανικών στρατευμάτων από την Ευρώπη, σε ένα σκηνικό έντονης δυσαρέσκειας προς τους συμμάχους του ΝΑΤΟ.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει συζητήσει με στενούς συνεργάτες του την πιθανότητα μείωσης της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή ήπειρο, χωρίς ωστόσο να έχει ληφθεί ακόμη οριστική απόφαση. Πηγές από τον Λευκό Οίκο διευκρινίζουν ότι δεν έχει δοθεί καμία εντολή στο Πεντάγωνο για εκπόνηση σχεδίων αποχώρησης, ωστόσο και μόνο η συζήτηση αποτυπώνει τη ραγδαία επιδείνωση των σχέσεων Ουάσιγκτον–Ευρωπαίων συμμάχων.

Στο χαμηλότερο σημείο από το 1949

Το κλίμα στο NATO χαρακτηρίζεται ως το πιο τεταμένο εδώ και δεκαετίες, με τις πρόσφατες επαφές του Τραμπ με τον Γενικό Γραμματέα της Συμμαχίας, Μαρκ Ρούτε, να μην αποδίδουν ουσιαστικά αποτελέσματα. Παρά τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης, η αμερικανική πλευρά θεωρεί ότι οι Ευρωπαίοι εταίροι δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις στρατηγικές απαιτήσεις της Ουάσιγκτον.

Στο επίκεντρο της έντασης βρίσκεται η στάση των ευρωπαϊκών χωρών στον πόλεμο με το Ιράν και ειδικότερα η απουσία ουσιαστικής συμβολής στην ασφάλεια των ενεργειακών ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ. Ο Τραμπ, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, εμφανίζεται ιδιαίτερα ενοχλημένος από την αδυναμία των συμμάχων να στηρίξουν ενεργά τις αμερικανικές πρωτοβουλίες σε μία από τις πιο κρίσιμες γεωπολιτικές εστίες του πλανήτη. Δημοσίευμα της Μεγάλης Πέμπτης στη Wall Street Journal υποστήριζε μάλιστα, ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ εξέταζε «τιμωρία» των συμμάχων του NATO για τη στάση τους στον πόλεμο με το Ιράν. Η απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων από τη Γηραιά Ήπειρο είναι ένα σενάριο προς αυτήν την κατεύθυνση.

WSJ: Ο Τραμπ εξετάζει «τιμωρία» συμμάχων του ΝΑΤΟ για τη στάση τους στον πόλεμο με το Ιράν

Οι 80.000 στρατιώτες και το δίλημμα

Σήμερα, οι ΗΠΑ διατηρούν πάνω από 80.000 στρατιώτες στην Ευρώπη, με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση να βρίσκεται στη Γερμανία, αλλά και σημαντική παρουσία σε Ιταλία, Ηνωμένο Βασίλειο και Ισπανία. Μια πιθανή αποχώρηση, ακόμη και μερική, θα συνιστούσε δομική αλλαγή στο σύστημα ασφάλειας της Ευρώπης.

Το σενάριο που εξετάζεται δεν αφορά μόνο αναδιάταξη δυνάμεων, αλλά και πιθανή επιστροφή στρατευμάτων στο αμερικανικό έδαφος, περιορίζοντας δραστικά τις δεσμεύσεις των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή άμυνα χωρίς επίσημη αποχώρηση από το ΝΑΤΟ.

Ο Ορμούζ, η Γροιλανδία και η στρατηγική πίεση

Η δυσαρέσκεια της Ουάσιγκτον δεν περιορίζεται μόνο στο στρατιωτικό σκέλος. Ο Τραμπ εμφανίζεται εξοργισμένος και για την έλλειψη στήριξης στο ζήτημα της Γροιλανδίας, καθώς το σχέδιο προσάρτησης του αυτόνομου εδάφους της Δανίας δεν έχει προχωρήσει.

Παράλληλα, η Ουάσιγκτον πιέζει για άμεσες δεσμεύσεις από τους συμμάχους σχετικά με την ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ, ζητώντας συγκεκριμένες προτάσεις εντός ημερών. Ωστόσο, Ευρωπαίοι διπλωμάτες επισημαίνουν ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν διευκρινίσει επαρκώς τι ακριβώς ζητούν σε επίπεδο επιχειρησιακών δυνατοτήτων.

Συμμαχία υπό δοκιμασία

Το ενδεχόμενο αποχώρησης αμερικανικών δυνάμεων λειτουργεί ως μοχλός πίεσης προς την Ευρώπη, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει ένα βαθύτερο ζήτημα, την ίδια τη συνοχή της Συμμαχίας.

Οι τελευταίοι μήνες έχουν φέρει στο προσκήνιο παλιές εντάσεις — από τις αμυντικές δαπάνες μέχρι τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης — με τον Τραμπ να επαναφέρει σκληρά το ερώτημα για το ποιος τελικά σηκώνει το βάρος της δυτικής ασφάλειας.

Σε κάθε περίπτωση, ακόμη κι αν η απόσυρση δεν υλοποιηθεί άμεσα, το μήνυμα έχει ήδη σταλεί: το ΝΑΤΟ εισέρχεται σε μια περίοδο αβεβαιότητας, όπου οι ισορροπίες που ίσχυαν επί δεκαετίες τίθενται πλέον ανοιχτά υπό αμφισβήτηση.