Σε πρόσφατο βίντεο που δημοσίευσε το Κόμμα Ισότητας, Ειρήνης και Φιλίας (ΚΙΕΦ/DEB), επιχειρείται η καλλιέργεια εντυπώσεων γύρω από το καθεστώς των Μουφτειών στη Θράκη, υποστηρίζοντας ότι το «δικαίωμα επιλογής θρησκευτικού ηγέτη» είναι δήθεν κατοχυρωμένο από διεθνείς συνθήκες.

Ωστόσο, η επιχειρηματολογία του βασίζεται σε μια καταργημένη συνθήκη του 1913, η οποία μάλιστα ουδέποτε ίσχυσε για τη Θράκη, αγνοώντας το μοναδικό ισχύον διεθνές πλαίσιο: αυτό της Συνθήκης της Λωζάννης (1923).

Η ανύπαρκτη αναφορά σε «Τουρκική Μειονότητα»

Στο βίντεο χρησιμοποιείται συστηματικά ο όρος «Τουρκική Μειονότητα της Δυτικής Θράκης». Ωστόσο, η Συνθήκη της Λωζάννης του 1923 -το μοναδικό ισχύον διεθνές κείμενο- αναγνωρίζει και προστατεύει αποκλειστικά «Μουσουλμανική Μειονότητα» (Muslim minority).

Ο όρος «τουρκική μειονότητα» δεν υφίσταται σε κανένα σημείο της Συνθήκης, καθώς η μειονότητα είναι θρησκευτική και απαρτίζεται από διαφορετικές εθνοτικές ομάδες (τουρκογενείς, Πομάκους και Ρομά).

Το πυροτέχνημα με τη Συνθήκη της Αθήνας (1913)

Για να στηρίξει τον ισχυρισμό περί «εκλογής θρησκευτικού ηγέτη», το ΚΙΕΦ επικαλείται στο βίντεο (0:28) το Άρθρο 11 της Συνθήκης της Αθήνας του 1913: «The muftis, each within his own community, shall be elected by Mussulman electors…».

Μετάφραση: «Οι μουφτήδες, έκαστος εντός της κοινότητός του, θα εκλέγονται από μουσουλμάνους εκλογείς…».

Το ΚΙΕΦ αποσιωπά επιμελώς τόσο την ακυρότητα της συνθήκης αυτής όσο και τα αντικειμενικά ιστορικά και γεωγραφικά δεδομένα.

Γιατί η Συνθήκη της Αθήνας (1913) ΔΕΝ αφορά και ΔΕΝ ισχύει για τη Θράκη

Η Θράκη δεν ανήκε τότε στην Ελλάδα: Η Συνθήκη της Αθήνας του 1913 υπεγράφη αμέσως μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και αφορούσε αποκλειστικά και μόνο τα εδάφη που είχαν απελευθερωθεί μέχρι τότε (Μακεδονία, Ήπειρο, Κρήτη, Νησιά Αιγαίου).

Η Δυτική Θράκη ενσωματώθηκε οριστικά στον εθνικό κορμό αργότερα, με τη Συνθήκη των Σεβρών (1920) και τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923). Συνεπώς, οι ρυθμίσεις του 1913 δεν κάλυπταν εξαρχής τη Θράκη.

Συνολική κατάργηση και αντικατάσταση: Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Μικρασιατική Εκστρατεία, η Συνθήκη της Λωζάννης (1923) ρύθμισε εκ νέου, οριστικά και συνολικά τις σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, αντικαθιστώντας κάθε προγενέστερο καθεστώς.

Η Ρήτρα Υπεροχής (Άρθρο 37): Στο Άρθρο 37 της Συνθήκης της Λωζάννης ορίζεται ρητά ότι οι διατάξεις για τις μειονότητες (Άρθρα 38–44) αναγνωρίζονται ως θεμελιώδεις νόμοι:

«Turkey undertakes that the stipulations contained in Articles 38 to 44 shall be recognised as fundamental laws, and that no law, no regulation, nor official action shall conflict or interfere with these stipulations, nor shall any law, regulation, nor official action prevail over them».

Μετάφραση: «Η Τουρκία αναλαμβάνει την υποχρέωση όπως οι διατάξεις οι περιεχόμενες στα Άρθρα 38 έως 44 αναγνωρισθούν ως θεμελιώδεις νόμοι, και όπως ουδείς νόμος, ουδείς κανονισμός, ουδεμία επίσημη πράξη περιέρχηται σε αντίθεση ή διαφωνία προς τις διατάξεις αυτές, υπερισχύει δε αυτών».

(Βάσει του Άρθρου 45, η δέσμευση αυτή ισχύει αμοιβαία και για την Ελλάδα).

Το μοναδικό και αποκλειστικό διεθνές νομικό πλαίσιο που διέπει το καθεστώς της Μουσουλμανικής Μειονότητας στη Θράκη είναι η Συνθήκη της Λωζάννης (Άρθρα 37–45), η οποία δεν περιέχει καμία απολύτως διάταξη που να επιβάλλει την εκλογή Μουφτήδων.

Η θεσμική πραγματικότητα και η υποκρισία της Τουρκίας

Πέραν της νομικής ακυρότητας των ισχυρισμών του ΚΙΕΦ, προκύπτει και ένα τεράστιο ζήτημα πολιτικής και θεσμικής υποκρισίας:

Δικαστικά καθήκοντα στην Ελλάδα: Στην ελληνική έννομη τάξη, ο Μουφτής δεν είναι απλώς ένας θρησκευτικός ηγέτης, αλλά δημόσιος λειτουργός που ασκεί δικαστική εξουσία (ιεροδίκης) εφαρμόζοντας στοιχεία του Ισλαμικού Δικαίου (Σαρία) σε υποθέσεις οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου. Επειδή εκδίδει αποφάσεις «στο όνομα του Ελληνικού Κράτους», η επιλογή του διέπεται από την εγχώρια νομοθεσία περί δημοσίων υπαλλήλων, μέσω συστήματος διορισμού/επιλογής από ειδικές επιτροπές, και όχι μέσω καθολικής ψηφοφορίας.

Τι ισχύει στην ίδια την Τουρκία: Όπως επισημαίνει σταθερά το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών, στην ίδια την Τουρκία οι Μουφτήδες δεν εκλέγονται, αλλά είναι δημόσιοι υπάλληλοι που διορίζονται απευθείας από το Κράτος (μέσω της Διεύθυνσης Θρησκευτικών Υποθέσεων – Diyanet). Είναι τουλάχιστον παράδοξο να ζητείται για τη Θράκη μια διαδικασία που η ίδια η Τουρκία απορρίπτει στην επικράτεια της.

Δεν προβλέπεται καμία διαδικασία εκλογής Μουφτήδων

Το βίντεο του ΚΙΕΦ επιχειρεί να θεμελιώσει ανύπαρκτα δικαιώματα επικαλούμενο ένα καταργημένο άρθρο μιας συνθήκης του 1913, η οποία μάλιστα δεν αφορούσε καν τη Θράκη.

Το μόνο ισχύον διεθνές πλαίσιο για τη Δυτική Θράκη είναι η Συνθήκη της Λωζάννης του 1923, η οποία προστατεύει τη Μουσουλμανική Μειονότητα και δεν προβλέπει καμία διαδικασία εκλογής μουφτήδων.

Δείτε το βίντεο του ΚΙΕΦ:

fonirodopis.gr

Περίπου 2.000 πήλινες μορφές από την Αγία Ειρήνη, αιώνες παλαιότερες από τον περίφημο κινεζικό στρατό, αφηγούνται μια ξεχωριστή κυπριακή ιστορία. Από έναν αρχαίο βωμό στις προθήκες της Στοκχόλμης, ένα ταξίδι που επιστρέφει στη δική μας μνήμη.

Πρώτα γνώρισα τους περίφημους πήλινους πολεμιστές της Κίνας. Μόλις πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια ήρθαν σε γνώση μου οι πήλινες μορφές της Αγίας Ειρήνης. Όταν τις αντίκρισα, ο νους μου πήγε αμέσως στον κινεζικό στρατό που ήδη γνώριζα. Μόνο που οι δικές μας μορφές ήταν παλαιότερες.

Σήμερα, έχοντας την πολυτέλεια της στήλης «Παλαιολόγιο», μοιράζομαι αυτή την προσωπική ανακάλυψη και την ιστορία της, μαζί με ένα ερώτημα που με συνοδεύει από τότε και το οποίο θέτω στο τέλος αυτού του κειμένου.

Χαρακτηριστικά σύνολα της Αγίας Ειρήνης χρονολογούνται στον 7ο αιώνα π.Χ. Οι Κινέζοι πολεμιστές κατασκευάστηκαν τον 3ο αιώνα π.Χ., για το μαυσωλείο του πρώτου αυτοκράτορα, Τσιν Σι Χουάνγκ, ο οποίος πέθανε το 210 π.Χ. Περίπου τέσσερις έως πέντε αιώνες χωρίζουν αυτά τα δημιουργήματα.

Η πρώτη οπτική εντύπωση τα φέρνει κοντά. Η ιστορία εξηγεί τη διαφορά τους: οι μορφές της Αγίας Ειρήνης ήταν αναθήματα σε ιερό, ενώ οι πολεμιστές της Κίνας αποτελούσαν μέρος ενός αυτοκρατορικού ταφικού συγκροτήματος. Ο κυπριακός «στρατός» περιγράφει την εικόνα του συγκεντρωμένου πλήθους. Η σύγκριση δεν υποδηλώνει ιστορική σύνδεση ή επιρροή ανάμεσα στα δύο σύνολα.

Η κυπριακή ιστορία άρχισε να αποκαλύπτεται τον Νοέμβριο του 1929. Ένας ιερέας μετέφερε στη Λευκωσία το κεφάλι και το επάνω μέρος πήλινου αγάλματος που είχε βρεθεί στο χωράφι του. Το εύρημα οδήγησε τη Σουηδική Αρχαιολογική Αποστολή στην Αγία Ειρήνη, στη βορειοδυτική Κύπρο.

Εκεί, κάτω από το χώμα, περίμενε ένα ολόκληρο πλήθος: σχεδόν 2.000 πήλινα αγάλματα και ειδώλια. Πολλά διατηρούσαν την ημικυκλική διάταξή τους γύρω από τον βωμό, με τις μικρότερες μορφές μπροστά και τις μεγαλύτερες πίσω. Ανάμεσά τους, ένοπλοι άνδρες και ταύροι. Το όνομα της θεότητας παραμένει άγνωστο· η ερμηνεία της λατρείας στηρίζεται στα ευρήματα, με τους ερευνητές να εξετάζουν ιδιαίτερα τη σχέση της με τη γονιμότητα.

Η εικόνα έχει κάτι το συγκλονιστικά ανθρώπινο. Πίσω από κάθε πήλινο σώμα υπήρξε ένα χέρι που το έπλασε και κάποιος που το μετέφερε στο ιερό. Μια προσφορά που μπορεί να συνόδευε μια παράκληση, μια ευχαριστία, μια προσδοκία.

Δεν γνωρίζουμε τις προσωπικές ιστορίες εκείνων που τα αφιέρωσαν. Μπορούμε, όμως, να αναγνωρίσουμε την ανάγκη τους να αφήσουν κάτι μπροστά στο θείο. Ένα αντικείμενο που θα παρέμενε εκεί όταν οι ίδιοι θα επέστρεφαν στην καθημερινότητά τους.

Οι άνθρωποι έφυγαν. Οι προσφορές έμειναν.

Σήμερα, σχεδόν 1.000 μορφές της Αγίας Ειρήνης παρουσιάζονται στο Medelhavsmuseet, το Μουσείο Μεσογειακών και Εγγύς Ανατολικών Αρχαιοτήτων της Στοκχόλμης. Η τοποθέτησή τους σε ημικύκλιο γύρω από έναν ιερό λίθο επιχειρεί να ανασυνθέσει τη διάταξη στην οποία τις συνάντησαν οι ανασκαφείς.

Η παρουσία τους στη Σουηδία συνδέεται με τις ανασκαφές της Σουηδικής Αποστολής του 1927–1931. Όπως εξηγεί το ίδιο το μουσείο, τα ευρήματα μοιράστηκαν ανάμεσα στη Σουηδία και την Κύπρο με άδεια της βρετανικής αποικιακής κυβέρνησης, σύμφωνα με την πρακτική της εποχής.

Έτσι, ένα σύνολο που είχε συγκεντρωθεί γύρω από τον ίδιο βωμό απέκτησε μια χωρισμένη διαδρομή. Η αρχαιολογική του αξία αναγνωρίστηκε διεθνώς, αλλά η αρχική του ενότητα διασπάστηκε.

Για έναν Κύπριο, η θέα αυτών των μορφών σε ένα μουσείο της βόρειας Ευρώπης μπορεί να δημιουργήσει μια παράξενη αίσθηση εγγύτητας. Βρίσκεσαι μακριά από τον τόπο σου και ξαφνικά συναντάς ένα κομμάτι του. Ίσως μάλιστα ένα κομμάτι που δεν είχες γνωρίσει ποτέ.

Υπάρχει και μια δεύτερη χρονολογική διαφορά που αξίζει να προσέξουμε. Ο κινεζικός πήλινος στρατός ανακαλύφθηκε το 1974. Οι μορφές της Αγίας Ειρήνης είχαν έρθει στο φως το 1929, σαράντα πέντε χρόνια νωρίτερα.

Η αρχαιολογία δεν είναι διαγωνισμός πρωτιάς. Οι ημερομηνίες, όμως, κάνουν τη δική μου καθυστερημένη γνωριμία με την Αγία Ειρήνη ακόμη πιο αξιοπρόσεκτη. Γνώριζα την εικόνα ενός μακρινού αυτοκρατορικού στρατού, ενώ αγνοούσα ένα τόσο εντυπωσιακό σύνολο από τη γη της Κύπρου.

Από την Αγία Ειρήνη στην Κίνα και από τις προθήκες της Στοκχόλμης πίσω στον τόπο μας, αυτό το ταξίδι καταλήγει στην ανάγκη να γνωρίσουμε καλύτερα τη δική μας ιστορία. Μερικές φορές χρειάζεται να κάνουμε έναν μεγάλο κύκλο για να προσέξουμε όσα βρίσκονταν εξαρχής κοντά μας.

Και εδώ επιστρέφω στο ερώτημα που γεννήθηκε όταν πρωτοείδα αυτές τις μορφές: πόσοι από εμάς αναγνωρίζουμε αμέσως τους πήλινους πολεμιστές της Κίνας και πόσοι θα αναγνωρίζαμε εκείνους της Αγίας Ειρήνης;

Πηγές: Medelhavsmuseet, «Cyprus – 7,000 years of history»· Γιώργος Μπουρογιάννης, «The Ayia Irini Project at Medelhavsmuseet, Stockholm», Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, «Κύπριος Χαρακτήρ»· Βάσος Καραγιώργης, «Collections of Cypriote Antiquities in Foreign Museums», «Κύπριος Χαρακτήρ»· UNESCO, «Mausoleum of the First Qin Emperor»./Κέντρο Εικαστικών Τεχνών και Έρευνας (CVAR), Ίδρυμα Κώστα και Ρίτας Σεβέρη.

*Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης και ερευνητής της συλλογικής μνήμης της Κύπρου. Μέσα από τη σειρά «Παλαιολόγιο» ταξιδεύει από την Αγία Ειρήνη έως την Κίνα και επιστρέφει μέσω Σουηδίας, ακολουθώντας τις πήλινες μορφές που φέρνουν μακρινούς κόσμους στην ίδια αφήγηση και μας οδηγούν πιο κοντά στη δική μας ιστορία.

slpress.gr

Την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου 2026, στις 18:30, στην αίθουσα εκδηλώσεων της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, θα πραγματοποιηθεί η παρουσίαση του νέου βιβλίου του διεθνολόγου Σταύρου Καλεντερίδη, με τίτλο «Πατρίδες – Ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ινφογνώμων.

Η εκδήλωση αποτελεί μια ευκαιρία προσέγγισης της ιστορικής διαδρομής του Ελληνισμού στις περιοχές της Ανατολής, όπου επί αιώνες αναπτύχθηκαν σημαντικά κέντρα ελληνικής παιδείας, πολιτισμού και κοινοτικής ζωής.

Ο τίτλος του βιβλίου παραπέμπει σε τρεις ιστορικές κοιτίδες του Ελληνισμού, τη Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη, που συνδέονται άρρηκτα με τη συλλογική μνήμη, τον ξεριζωμό και τη διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας των προσφυγικών πληθυσμών.

Οι ομιλητές της παρουσίασης

Για το βιβλίο θα μιλήσουν τρεις γυναίκες με επιστημονική, εκπαιδευτική και συγγραφική δραστηριότητα:

• Ελένη Μεντεσίδου, αρχαιολόγος και ακαδημαϊκή συνεργάτιδα του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδας.

• Αγγελική Παμπούκιδου, φιλόλογος, συγγραφέας και ποιήτρια.

• Μαγδαληνή Αθανασιάδου, φιλόλογος στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Τον συντονισμό της εκδήλωσης θα αναλάβει ο δημοσιογράφος Παντελής Σαββίδης.

Η συμμετοχή ομιλητριών από διαφορετικά επιστημονικά πεδία προσφέρει τη δυνατότητα να προσεγγιστεί η θεματολογία του βιβλίου μέσα από την ιστορία, τη φιλολογία και την εκπαίδευση.

Οι «Πατρίδες» και η ιστορική μνήμη

Η Μικρά Ασία, ο Πόντος και η Ανατολική Θράκη κατέχουν ξεχωριστή θέση στην ιστορική πορεία του Ελληνισμού.

Οι ελληνικοί πληθυσμοί των περιοχών αυτών διαμόρφωσαν επί αιώνες ιδιαίτερες πολιτιστικές παραδόσεις, γλωσσικά ιδιώματα, εκπαιδευτικούς θεσμούς και μορφές κοινωνικής οργάνωσης.

Ο βίαιος ξεριζωμός και οι διωγμοί του 20ού αιώνα σημάδεψαν την ιστορία τους, χωρίς ωστόσο να οδηγήσουν στην εξαφάνιση της πολιτιστικής τους κληρονομιάς.

Οι απόγονοι των προσφύγων διατήρησαν τη μνήμη των πατρογονικών εστιών μέσα από τις οικογενειακές αφηγήσεις, τη μουσική, τη γλώσσα, τα έθιμα και τους συλλογικούς φορείς.

Η παρουσίαση του βιβλίου του Σταύρου Καλεντερίδη εντάσσεται σε αυτή τη διαρκή προσπάθεια ανάδειξης της ιστορικής διαδρομής και της πολιτιστικής παρακαταθήκης του Ελληνισμού της Ανατολής.

Πληροφορίες εκδήλωσης