Σοβαρές προειδοποιήσεις για την ελληνική εξωτερική πολιτική, την τουρκική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο και τον κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης των προκλήσεων διατύπωσε ο καθηγητής Δημήτρης Σταθακόπουλος, σε συνέντευξή του στον Θήτα FM 107,1 και τη δημοσιογράφο Βασιλική Πολίτου.

Με αφορμή την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου 2026, ο Δημήτρης Σταθακόπουλος ανέλυσε τις εξελίξεις σε τρία επίπεδα: το νομικό, το γεωπολιτικό και το πολιτικό.

Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Τι αλλάζει μετά την επικύρωση

Ο καθηγητής ξεκίνησε την τοποθέτησή του εξετάζοντας τη νομική διάσταση της συμφωνίας Τουρκίας και Λιβύης.

Υπενθύμισε ότι η Λιβύη παραμένει διαιρεμένη, με δύο αντίπαλες διοικήσεις που ασκούν εκ των πραγμάτων εξουσία σε διαφορετικά τμήματα της χώρας.

Σύμφωνα με τη νομική προσέγγιση που παρουσίασε, η πρόσφατη επικύρωση του μνημονίου από το ανατολικό λιβυκό κοινοβούλιο μεταβάλλει την εσωτερική νομική αντιμετώπιση της συμφωνίας.

«Άλλο το ακυρώσιμο και άλλο το άκυρο», εξήγησε, υπογραμμίζοντας ότι μια πράξη που παρουσιάζει ελαττώματα δεν έχει κατ’ ανάγκη ακυρωθεί.

Κατά τον ίδιο, το γεγονός ότι το μνημόνιο εγκρίθηκε από το λιβυκό κοινοβούλιο αποτελεί την εξέλιξη την οποία αξιοποιεί πολιτικά η Άγκυρα.

Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι η εσωτερική έγκριση μιας συμφωνίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτή δημιουργεί δικαιώματα ή υποχρεώσεις για τρίτα κράτη.

Το άρθρο 34 της Σύμβασης της Βιέννης

Ο Δημήτρης Σταθακόπουλος επικαλέστηκε το άρθρο 34 της Σύμβασης της Βιέννης του 1969 για το Δίκαιο των Συνθηκών.

Η συγκεκριμένη διάταξη προβλέπει ότι μια διεθνής συνθήκη δεν δημιουργεί δικαιώματα ή υποχρεώσεις για τρίτο κράτος χωρίς τη συγκατάθεσή του.

Επομένως, όπως επισήμανε, το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μπορεί από μόνο του να επιβάλει υποχρεώσεις στην Ελλάδα ή στην Αίγυπτο, οι οποίες δεν συμμετέχουν στη συμφωνία.

Στη συνέχεια αναφέρθηκε στο Δίκαιο της Θάλασσας και στη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου.

Υποστήριξε ότι οι διμερείς οριοθετήσεις θαλάσσιων ζωνών πρέπει να εξετάζονται υπό το ειδικό νομικό πλαίσιο που τις διέπει, ενώ επισήμανε τη σημασία της συνεννόησης μεταξύ των ενδιαφερόμενων κρατών ή, όταν αυτή δεν είναι εφικτή, της προσφυγής σε διεθνή δικαιοδοτικά όργανα.

Αναφέρθηκε ειδικότερα στο Διεθνές Δικαστήριο για το Δίκαιο της Θάλασσας, το οποίο εδρεύει στο Αμβούργο.

«Το δίκιο μας το έχουμε κάνει κορνίζα και το βλέπουμε»

Το κεντρικό σημείο της παρέμβασής του αφορούσε τη διαφορά ανάμεσα στη νομική κατοχύρωση των ελληνικών θέσεων και στην πρακτική δυνατότητα υπεράσπισής τους.

Ο καθηγητής επισήμανε ότι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του δικαίου είναι η εκτέλεση και η επιβολή των αποφάσεων.

Όπως εξήγησε, ακόμη και όταν μια χώρα διαθέτει ισχυρά νομικά επιχειρήματα ή δικαιώνεται από διεθνή δικαιοδοτικά όργανα, παραμένει το ζήτημα του τρόπου εφαρμογής των αποφάσεων.

Χρησιμοποίησε μάλιστα μια χαρακτηριστική φράση:

«Το δίκιο μας το έχουμε κάνει κορνίζα και το βλέπουμε».

Κατά την εκτίμησή του, η Ελλάδα δεν μπορεί να περιορίζεται σε διπλωματικές παρεμβάσεις και επίκληση των κανόνων του διεθνούς δικαίου.

Χρειάζεται, παράλληλα, να διαθέτει ενεργή και αποτρεπτική παρουσία στις περιοχές όπου η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα.

Ο Σταθακόπουλος αναγνώρισε ότι μια τέτοια παρουσία συνεπάγεται επιχειρησιακές και υπηρεσιακές απαιτήσεις για τα στελέχη του Πολεμικού Ναυτικού και της Πολεμικής Αεροπορίας.

Επέμεινε, ωστόσο, ότι η αποτροπή αποτελεί αναγκαίο στοιχείο για την αποτελεσματική προστασία των ελληνικών δικαιωμάτων.

Η αδυναμία επιβολής κυρώσεων και τα «ήρεμα νερά»

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη στάση των διεθνών εταίρων της Ελλάδας απέναντι στην Τουρκία.

Εκτίμησε ότι πολλά κράτη αποφεύγουν την επιβολή ουσιαστικών κυρώσεων στην Άγκυρα λόγω των γεωπολιτικών ισορροπιών και των σχέσεων που διατηρούν μαζί της.

Στο πλαίσιο αυτό, άσκησε κριτική στην πολιτική των «ήρεμων νερών» και στη Διακήρυξη των Αθηνών.

Κατά τον ίδιο, η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν κατάφερε να μεταβάλει τη στρατηγική συμπεριφορά της Τουρκίας.

Υποστήριξε ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να επιδιώκει κυρίαρχο ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο, θεωρώντας ότι κάθε σημαντική περιφερειακή απόφαση πρέπει να λαμβάνεται με τη συμμετοχή της.

Μάλιστα, σημείωσε ότι η Τουρκία δεν επιδιώκει απλώς ισότιμη συμμετοχή στις περιφερειακές διευθετήσεις, αλλά διεκδικεί τη μερίδα του λέοντος.

Στο ίδιο πλαίσιο, έθεσε το ενδεχόμενο επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως της Κρήτης, αναφερόμενος συγκεκριμένα στην περιοχή της Ιεράπετρας.

Ερντογάν και εκλογές του 2028: Γιατί ο Σταθακόπουλος προβλέπει κλιμάκωση

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της ανάλυσης αφορούσε τη σύνδεση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής με τις εσωτερικές πολιτικές επιδιώξεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Ο Σταθακόπουλος υπενθύμισε ότι, σύμφωνα με το ισχύον συνταγματικό πλαίσιο, ο Τούρκος πρόεδρος αντιμετωπίζει περιορισμούς ως προς τη δυνατότητα νέας υποψηφιότητας.

Εστίασε ειδικότερα στο άρθρο 116 του τουρκικού Συντάγματος, το οποίο προβλέπει τη δυνατότητα νέας υποψηφιότητας προέδρου που διανύει τη δεύτερη θητεία του, εφόσον η Εθνοσυνέλευση αποφασίσει την ανανέωση των εκλογών.

Για να ληφθεί τέτοια απόφαση απαιτούνται 360 ψήφοι στην τουρκική Εθνοσυνέλευση.

Σύμφωνα με την εκτίμησή του, ο Ερντογάν ενδέχεται να επιδιώξει την καλλιέργεια κλίματος εθνικής συσπείρωσης προκειμένου να εξασφαλίσει την αναγκαία κοινοβουλευτική υποστήριξη.

Σε αυτό το πλαίσιο τοποθέτησε και την τουρκική ρητορική περί περικύκλωσης της χώρας από το Ισραήλ, την Ελλάδα, την Κύπρο και άλλους αντιπάλους.

Υποστήριξε ότι η επίκληση εξωτερικών απειλών μπορεί να αξιοποιηθεί για την προώθηση ενός αφηγήματος εθνικής ενότητας.

Προέβλεψε, μάλιστα, ότι η Ελλάδα ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με περίοδο κλιμάκωσης διάρκειας ενός έως ενάμιση έτους, συνδέοντας αυτή την εκτίμηση με το ενδεχόμενο πρόωρων τουρκικών εκλογών.

Η «Γαλάζια Πατρίδα» και οι τουρκικοί νόμοι

Η Βασιλική Πολίτου έθεσε επίσης το ζήτημα ενδεχόμενης νομοθετικής κατοχύρωσης της «Γαλάζιας Πατρίδας» από την Τουρκία.

Ο Δημήτρης Σταθακόπουλος ήταν κατηγορηματικός ως προς τη διεθνή νομική διάσταση.

Εξήγησε ότι ένας εσωτερικός νόμος της Τουρκίας δεν μπορεί να δεσμεύσει την Ελλάδα ή οποιοδήποτε άλλο τρίτο κράτος.

Επανήλθε, ωστόσο, στο ζήτημα της εφαρμογής του δικαίου, επισημαίνοντας ότι η απουσία διεθνών νομικών συνεπειών δεν εξαλείφει την ανάγκη αντιμετώπισης ενδεχόμενων μονομερών ενεργειών στο πεδίο.

Κατά τον καθηγητή, η αποτελεσματική απάντηση προϋποθέτει σαφείς πολιτικές αποφάσεις, αποτρεπτική ικανότητα και έμπρακτη υπεράσπιση των ελληνικών θέσεων.

Οι τουρκικοί στόχοι για το 2053 και το 2071

Ο Σταθακόπουλος διεύρυνε στη συνέχεια την ανάλυσή του, αναφερόμενος στο μακροπρόθεσμο στρατηγικό αφήγημα της Τουρκίας.

Υπενθύμισε ότι ο Ερντογάν έχει παρουσιάσει τη χώρα του όχι απλώς ως περιφερειακή, αλλά ως κεντρική δύναμη με φιλοδοξία να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στις διεθνείς εξελίξεις.

Αναφέρθηκε ειδικότερα στους συμβολικούς χρονικούς ορίζοντες του 2053 και του 2071.

Το 2053 συμπληρώνονται 600 χρόνια από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, ενώ το 2071 συμπληρώνονται 1.000 χρόνια από τη Μάχη του Μαντζικέρτ.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, η τουρκική ηγεσία αξιοποιεί αυτές τις επετείους για να καλλιεργήσει ένα μακροπρόθεσμο εθνικό όραμα.

Όπως ανέφερε, στους στόχους που προβάλλονται περιλαμβάνονται η ένταξη της Τουρκίας στις επτά ισχυρότερες οικονομίες του κόσμου και η ανάδειξή της σε μία από τις τρεις ηγετικές παγκόσμιες δυνάμεις.

Ο ίδιος διευκρίνισε ότι, ανεξαρτήτως του κατά πόσο αυτοί οι στόχοι είναι ρεαλιστικοί, η σημασία τους έγκειται στην ύπαρξη ενός συνεκτικού αφηγήματος για τις επόμενες γενιές.

Δημογραφικό, ενεργειακή ασφάλεια και απουσία εθνικού οράματος

Σε αντιδιαστολή με την τουρκική περίπτωση, ο καθηγητής αναφέρθηκε στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν η Ελλάδα και η Ευρώπη.

Έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στο δημογραφικό πρόβλημα, στην ενεργειακή εξάρτηση και στην έλλειψη μακροπρόθεσμου στρατηγικού σχεδιασμού.

Υποστήριξε ότι η ελληνική κοινωνία χρειάζεται έναν σαφή εθνικό προσανατολισμό, ο οποίος να συνδέει την ασφάλεια της χώρας με την οικονομική ανάπτυξη και την προοπτική των νεότερων γενεών.

Έθεσε, επίσης, ζήτημα κοινωνικής συνοχής απέναντι στις εξωτερικές απειλές.

Σημείωσε ότι η υπεράσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων προϋποθέτει πολιτική βούληση, αλλά και κοινωνική υποστήριξη.

«Αν θέλεις ειρήνη, προετοιμάσου για πόλεμο»

Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, ο Δημήτρης Σταθακόπουλος επικαλέστηκε το γνωστό ρωμαϊκό δόγμα της αποτροπής.

Εξήγησε ότι η στρατιωτική προετοιμασία και η ισχυρή αποτρεπτική ικανότητα δεν συνεπάγονται επιθυμία πολέμου.

Αντιθέτως, υποστήριξε ότι αποτελούν προϋποθέσεις για τη διατήρηση της ειρήνης.

Κατά την προσέγγισή του, ένας αντίπαλος αποθαρρύνεται από επιθετικές ενέργειες όταν γνωρίζει ότι το κόστος τους θα είναι μεγαλύτερο από το πιθανό όφελος.

Ξεκαθάρισε ότι η συγκεκριμένη αντίληψη δεν συνιστά πολεμοχαρή στάση, αλλά ρεαλιστική αντιμετώπιση των διεθνών σχέσεων.

Η τοποθέτησή του ολοκληρώθηκε με την επισήμανση ότι η ειρήνη και η ευημερία απαιτούν ασφαλές γεωπολιτικό περιβάλλον, το οποίο δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο χωρίς αποτελεσματική αποτροπή.

Παρέμβαση στην εκπομπή της Βασιλικής Πολίτου – Τουρκολιβυκό μνημόνιο, διπλωματική αποτυχία, Αίγυπτος, ηλεκτρική διασύνδεση και αμερικανικός παράγοντας.

Σφοδρή κριτική στην ελληνική εξωτερική πολιτική άσκησε ο δημοσιογράφος και αρθρογράφος Γιώργος Χαρβαλιάς, μιλώντας στον Θήτα FM και στην εκπομπή της Βασιλικής Πολίτου, με αφορμή την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης. Ο Χαρβαλιάς χαρακτήρισε την εξέλιξη προαναγγελθείσα διπλωματική αποτυχία, καταλογίζοντας στην κυβέρνηση απουσία στρατηγικής, αδυναμία πρόβλεψης και έλλειψη ουσιαστικών αντιδράσεων.

Η απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου, στις 20 Οκτωβρίου 2026, ανέτρεψε την προηγούμενη στάση της ανατολικής Λιβύης απέναντι στη συμφωνία που είχαν υπογράψει Άγκυρα και Τρίπολη το 2019. Η ελληνική κυβέρνηση απέρριψε την απόφαση, υποστηρίζοντας ότι δεν μεταβάλλει τον παράνομο χαρακτήρα του μνημονίου.

«Δεν έχουμε εξωτερική πολιτική»

Απαντώντας στο ερώτημα της Βασιλικής Πολίτου για το κατά πόσον η Ελλάδα διαθέτει πραγματική εξωτερική πολιτική, ο Γιώργος Χαρβαλιάς ήταν κατηγορηματικός.

«Όχι, κυρία Πολίτου, δεν έχουμε εξωτερική πολιτική», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια υποχωρεί σε επίπεδο διεθνούς ισχύος, επιρροής και αξιοπιστίας.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο διπλωματικό ατύχημα, αλλά αποτέλεσμα μιας διαχρονικής πολιτικής που δεν εξασφαλίζει ανταλλάγματα ούτε αποτρέπει δυσμενείς εξελίξεις.

Ο δημοσιογράφος στάθηκε ιδιαίτερα στις επαφές της ελληνικής κυβέρνησης με την οικογένεια Χαφτάρ, η οποία ελέγχει την ανατολική Λιβύη.

Όπως υποστήριξε, έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 24 επαφές σε επίπεδο υπουργών και πρωθυπουργού με τον Χαλίφα Χαφτάρ και τους γιους του, χωρίς να συνυπολογίζονται οι συναντήσεις χαμηλότερου διπλωματικού επιπέδου.

Έθεσε, μάλιστα, το ερώτημα ποιο ήταν τελικά το αντικείμενο των επαφών και γιατί η Αθήνα δεν κατάφερε να αποτρέψει την έγκριση του μνημονίου.

Η οικογένεια Χαφτάρ και η προαναγγελθείσα εξέλιξη

Ο Χαρβαλιάς υποστήριξε ότι η μεταστροφή της ανατολικής Λιβύης δεν θα έπρεπε να έχει αιφνιδιάσει την ελληνική διπλωματία.

Αναφέρθηκε στην επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ στην Ουάσιγκτον και στη θέση που, όπως είπε, είχε διατυπώσει ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο για την ανάγκη ενοποίησης της Λιβύης.

Κατά την εκτίμησή του, η αμερικανική πολιτική είχε καταστήσει σαφές ότι επιδίωκε μια κοινή κρατική δομή για την ανατολική και τη δυτική Λιβύη, γεγονός που θα επηρέαζε αναπόφευκτα τις ισορροπίες της περιοχής.

Ο Χαρβαλιάς συνέδεσε αυτή την κατεύθυνση με την προσέγγιση της οικογένειας Χαφτάρ προς την Άγκυρα, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα είχε στη διάθεσή της αρκετά προειδοποιητικά σημάδια.

«Οι Αμερικανοί επιχειρούν ένα νέο μοντέλο Συρίας στη Λιβύη»

Ιδιαίτερη βαρύτητα απέδωσε στον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών και στις διπλωματικές κινήσεις του Μασάντ Μπούλος.

Σύμφωνα με την εκτίμηση που διατύπωσε, η Ουάσιγκτον επιχειρεί να προωθήσει μια πολιτική διευθέτηση στη Λιβύη με σημαντικό ρόλο για την Τουρκία.

Παρομοίασε την αμερικανική επιδίωξη με ένα νέο μοντέλο Συρίας, στο οποίο η Τουρκία θα μπορούσε να αποκτήσει ιδιαίτερα ισχυρή επιρροή.

Διευκρίνισε, πάντως, ότι η κατάσταση στη Λιβύη είναι πιο σύνθετη, εξαιτίας των πολλών ενόπλων ομάδων και των ανταγωνιστικών κέντρων εξουσίας. Επομένως, δεν θεωρεί βέβαιο ότι ο αμερικανικός σχεδιασμός θα επιτύχει.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση αποτελεί γεωπολιτική εκτίμηση του Χαρβαλιά για τις αμερικανικές επιδιώξεις και όχι επιβεβαιωμένη επίσημη θέση της Ουάσιγκτον.

Πρόταση για απέλαση του Λίβυου πρέσβη και ευρωπαϊκές κυρώσεις

Ο Γιώργος Χαρβαλιάς δεν περιορίστηκε στην κριτική, αλλά παρουσίασε συγκεκριμένα διπλωματικά αντίμετρα που, κατά την άποψή του, όφειλε να έχει ενεργοποιήσει η ελληνική κυβέρνηση.

Πρότεινε:

• Απέλαση του πρέσβη της Λιβύης από την Αθήνα.

• Ανάκληση του Έλληνα πρέσβη στην Τρίπολη και του γενικού προξένου στη Βεγγάζη για διαβουλεύσεις.

• Άμεση εισαγωγή του ζητήματος στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

• Επιβολή ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Λιβύης.

• Διακοπή οικονομικής βοήθειας και χρηματοδοτήσεων προς τη χώρα.

• Αναστολή διμερών προγραμμάτων συνεργασίας και στρατιωτικής εκπαίδευσης.

Έφτασε μάλιστα να προτείνει ακόμη και προσωρινό πάγωμα, για έξι μήνες, της φοιτητικής ιδιότητας Λίβυων που σπουδάζουν σε ελληνικά πανεπιστήμια, αναγνωρίζοντας ότι οι ίδιοι οι φοιτητές δεν ευθύνονται για τις πολιτικές αποφάσεις της χώρας τους.

«Το μνημόνιο παράγει de facto αποτελέσματα»

Ένα από τα κεντρικά σημεία της παρέμβασής του αφορούσε τη διάκριση ανάμεσα στη νομική ισχύ του τουρκολιβυκού μνημονίου και στις πρακτικές συνέπειες που μπορεί να προκαλέσει.

Ο Χαρβαλιάς σημείωσε ότι, ακόμη κι αν το μνημόνιο δεν αναγνωρίζεται ως νόμιμο από την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενδέχεται να δημιουργεί τετελεσμένα στο πεδίο.

Επικαλέστηκε, ως παράδειγμα, τις λιβυκές αντιδράσεις για περιοχές θαλάσσιων ερευνών που έχει παραχωρήσει η ελληνική κυβέρνηση, στις οποίες η Τρίπολη προβάλλει δικές της αξιώσεις.

Κατά την άποψή του, η Αθήνα θα έπρεπε να είχε αντιδράσει εγκαίρως, αντί να περιμένει την επικύρωση της συμφωνίας από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης.

Επιφυλάξεις για την οριοθέτηση με την Αίγυπτο

Η συζήτηση επεκτάθηκε στην προοπτική συνέχισης των διαπραγματεύσεων Ελλάδας και Αιγύπτου για την επέκταση της υφιστάμενης συμφωνίας μερικής οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών.

Ο Χαρβαλιάς εξέφρασε επιφυλάξεις για το ενδεχόμενο επίτευξης συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι κατά την αρχική οριοθέτηση του 2020 η Ελλάδα είχε ήδη προχωρήσει σε παραχωρήσεις.

Συνέδεσε την κριτική του και με το ζήτημα της Ιεράς Μονής Αγίας Αικατερίνης του Σινά, εκφράζοντας την άποψη ότι η Αθήνα έχει υποχωρήσει απέναντι στο Κάιρο σε περισσότερα από ένα ζητήματα.

Αναφορικά με τη μερική οριοθέτηση, αμφισβήτησε τη διπλωματική αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης πρακτικής.

Ως στρατηγική διέξοδο πρότεινε την οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας.

Υποστήριξε μάλιστα ότι ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης έχει θέσει το ζήτημα στην ελληνική κυβέρνηση, χωρίς να υπάρξει η ανταπόκριση που ο ίδιος θεωρεί αναγκαία.

Χωρικά ύδατα και ηλεκτρικό καλώδιο: Ο κίνδυνος της συγκυριαρχίας

Ο Χαρβαλιάς αναφέρθηκε και στο ενδεχόμενο επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στην περιοχή της Κρήτης.

Υποστήριξε ότι η τμηματική επέκταση δεν αντιμετωπίζει το συνολικό πρόβλημα, διότι, κατά την εκτίμησή του, μπορεί να ενισχύσει την εντύπωση ότι το Αιγαίο αντιμετωπίζεται ως περιοχή ιδιαίτερου καθεστώτος.

Ιδιαίτερα επικριτικός υπήρξε για τις τουρκικές αξιώσεις σχετικά με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.

Αναφέρθηκε στις απαιτήσεις της Άγκυρας για προηγούμενη γραπτή ενημέρωση σχετικά με τις εργασίες πόντισης του καλωδίου, εκτιμώντας ότι η αποδοχή μιας τέτοιας απαίτησης θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο αναγνώρισης τουρκικών διεκδικήσεων.

Σύμφωνα με τον Χαρβαλιά, η αποδοχή αυτής της λογικής θα συνιστούσε επικίνδυνη υποχώρηση, καθώς η Ελλάδα θα εμφανιζόταν να αναγνωρίζει στην πράξη δικαιώματα της Τουρκίας σε θαλάσσιες περιοχές όπου η ίδια τα αμφισβητεί.

«Οι ΗΠΑ δεν παίρνουν στα σοβαρά όσους θεωρούν δεδομένους»

Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, η συζήτηση στράφηκε στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις.

Ο Γιώργος Χαρβαλιάς υποστήριξε ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζεται από την Ουάσιγκτον ως απολύτως προβλέψιμος σύμμαχος, ο οποίος προσφέρει διευκολύνσεις χωρίς να εξασφαλίζει ανάλογα ανταλλάγματα.

Κατά την εκτίμησή του, οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν με διαφορετικούς όρους την Τουρκία επειδή η Άγκυρα διαθέτει ισχύ και ασκεί περισσότερο ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική.

Έκανε ειδική αναφορά στον Ντόναλντ Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι ο Αμερικανός πρόεδρος αποδίδει μεγαλύτερη σημασία σε συνομιλητές που διαθέτουν δυνατότητα άσκησης πίεσης.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα παρουσίασε τις απευθείας επαφές κορυφής μεταξύ Τραμπ και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, σε αντιδιαστολή με το επίπεδο των επαφών Αθήνας και Ουάσιγκτον.

Συνοψίζοντας τη θέση του, ο Χαρβαλιάς υποστήριξε ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική έχει εγκλωβιστεί σε μια αντίληψη άνευ όρων προσήλωσης στους δυτικούς συμμάχους, χωρίς να αξιοποιεί επαρκώς τα δικά της διαπραγματευτικά μέσα.

Σφοδρή κριτική στην ελληνική εξωτερική πολιτική για το τουρκολιβυκό μνημόνιο – Προειδοποίηση για επικίνδυνη κλιμάκωση στην Ουκρανία και ενδεχόμενο πυρηνικής σύγκρουσης – Η στρατηγική Ερντογάν, η κρίση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η νέα ισορροπία ισχύος μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας.

Σε μια εκτενή συνέντευξη στην εκπομπή «Στην Αιχμή του Δόρατος», με τον Άρη Λαμπρόπουλο, ο ιστορικός και πολιτικός αναλυτής Νίκος Παπαδάτος προχώρησε σε μια συνολική αποτίμηση των γεωπολιτικών εξελίξεων, εκφράζοντας έντονη ανησυχία για την πορεία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και τις μεγάλες ανακατατάξεις στο διεθνές σύστημα.

Στο επίκεντρο βρέθηκε η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, εξέλιξη την οποία ο αναλυτής χαρακτήρισε ιδιαίτερα ανησυχητική για τα ελληνικά συμφέροντα. Παράλληλα, αναφέρθηκε στον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας, στο ενδεχόμενο μιας νέας συμφωνίας Τραμπ–Πούτιν, στις κοινωνικές αναταραχές στη Γαλλία, στην κρίση της ευρωπαϊκής οικονομίας και στις σχέσεις Ρωσίας–Κίνας.

Τουρκολιβυκό μνημόνιο: «Η ελληνική κυβέρνηση βρέθηκε απροετοίμαστη»

Αφετηρία της συζήτησης αποτέλεσε η απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου να εγκρίνει το μνημόνιο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που είχε υπογραφεί μεταξύ Άγκυρας και Τρίπολης το 2019.

Η απόφαση ελήφθη ομόφωνα στις 20 Οκτωβρίου 2026 και συνοδεύτηκε από την ανατροπή προηγούμενων αποφάσεων του 2020, με τις οποίες η Βουλή των Αντιπροσώπων είχε απορρίψει τις συμφωνίες με την Τουρκία.

Ο Νίκος Παπαδάτος υποστήριξε ότι η ελληνική κυβέρνηση επί χρόνια παρουσίαζε τη μη επικύρωση της συμφωνίας από την ανατολική Λιβύη ως διπλωματική επιτυχία.

Κατά την εκτίμησή του, η νέα εξέλιξη δημιουργεί πολιτικό προηγούμενο, το οποίο ενδέχεται να επιχειρηθεί να αξιοποιηθεί και στο νομικό πεδίο.

Ο αναλυτής επέκρινε την Αθήνα για την απουσία, όπως υποστήριξε, αποφασιστικών διπλωματικών κινήσεων, εκφράζοντας την άποψη ότι η μη ανάκληση διπλωματικών εκπροσώπων συνιστά ένδειξη ανεπαρκούς αντίδρασης.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θεωρώντας ότι οι λεκτικές τοποθετήσεις των Βρυξελλών δεν συνοδεύονται από ουσιαστικά μέτρα απέναντι στην Άγκυρα.

Η ελληνική κυβέρνηση, πάντως, απέρριψε επισήμως τη λιβυκή απόφαση, υποστηρίζοντας ότι δεν μεταβάλλει τον παράνομο και ανυπόστατο, κατά την ελληνική θέση, χαρακτήρα του μνημονίου.

Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και η ανάγκη προβολής ισχύος

Συνδέοντας το τουρκολιβυκό μνημόνιο με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, ο Παπαδάτος υποστήριξε ότι η Άγκυρα επιδιώκει να δημιουργήσει προηγούμενο ελληνικής αναγνώρισης τουρκικών αρμοδιοτήτων σε θαλάσσιες περιοχές όπου η Αθήνα ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα.

Αναφέρθηκε στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η πόντιση του υποθαλάσσιου καλωδίου, στις θέσεις της γαλλικής πλευράς και στο περιστατικό της Κάσου.

Κατά την άποψή του, η πολιτική των «ήρεμων νερών» δεν έχει αποτρέψει την ανάπτυξη νέων τουρκικών διεκδικήσεων.

Στο ερώτημα του Άρη Λαμπρόπουλου εάν η Ελλάδα πρέπει να προχωρήσει στην επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, ο Παπαδάτος επισήμανε ότι μια τέτοια απόφαση προϋποθέτει πολιτική βούληση και δυνατότητα προβολής ισχύος.

Δήλωσε, μάλιστα, ότι δεν θεωρεί πως η σημερινή κυβέρνηση διαθέτει τις αναγκαίες πολιτικές προϋποθέσεις για μια τέτοια κίνηση.

Υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει στα κράτη το δικαίωμα καθορισμού αιγιαλίτιδας ζώνης έως 12 ναυτικά μίλια.

«Η Τουρκία έχει στρατηγική και ισχυρή ηγεσία»

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της συνέντευξης αφορούσε την αποτίμηση της τουρκικής στρατηγικής.

Ο Παπαδάτος υποστήριξε ότι, ανεξάρτητα από την αντίθεση της Ελλάδας στις τουρκικές διεκδικήσεις, η Αθήνα οφείλει να αναγνωρίζει την αποτελεσματικότητα ορισμένων επιλογών του αντιπάλου.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η Τουρκία αξιοποιεί τη γεωγραφική της θέση, διατηρεί οικονομικές και διπλωματικές σχέσεις με τη Ρωσία, παραμένει σημαντική για τις Ηνωμένες Πολιτείες και κινείται ταυτόχρονα σε διαφορετικά γεωπολιτικά πεδία.

Αναφέρθηκε στις σχέσεις της Άγκυρας με τη Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και άλλες δυνάμεις, χαρακτηρίζοντας την τουρκική πολιτική πολυδιάστατη και συγκρίνοντάς τη με τη διπλωματική προσέγγιση του Μπίσμαρκ.

Απέναντι σε αυτή τη στρατηγική, εκτίμησε ότι η Ελλάδα χρειάζεται συγκεκριμένα αντίμετρα, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και αναδιοργάνωση του τρόπου χάραξης της εξωτερικής πολιτικής.

Στο πλαίσιο αυτό, ζήτησε ουσιαστική αναδόμηση του Υπουργείου Εξωτερικών και αξιοποίηση εξειδικευμένου διπλωματικού προσωπικού.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η κρίση της ευρωπαϊκής ισχύος

Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε απέναντι στη σημερινή ευρωπαϊκή ηγεσία.

Ο Παπαδάτος υποστήριξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αδυνατεί να διαμορφώσει αυτοτελή στρατηγική, ενώ η εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες περιορίζει τη δυνατότητα λήψης ανεξάρτητων αποφάσεων.

Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη γερμανική πολιτική, αλλά και στη στάση της Γαλλίας, εκτιμώντας ότι καμία από τις δύο χώρες δεν πρόκειται να αναλάβει αυτομάτως το κόστος μιας ελληνοτουρκικής κρίσης.

Παράλληλα, συνέδεσε την οικονομική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την αποδυνάμωση της παραγωγικής της βάσης και την ενεργειακή εξάρτηση από το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο.

Κατά την ανάλυσή του, η προσπάθεια ενίσχυσης της ευρωπαϊκής πολεμικής βιομηχανίας δεν μπορεί να αντιμετωπίσει από μόνη της τα βαθύτερα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα των ευρωπαϊκών κοινωνιών.

Γαλλία: Οι ταραχές, το μεταναστευτικό και η πολιτική Μακρόν

Η συζήτηση επεκτάθηκε στις κοινωνικές αναταραχές στη Γαλλία και στις αντιφάσεις της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.

Ο Άρης Λαμπρόπουλος έθεσε το ζήτημα της σχέσης μεταξύ της ζήτησης για φθηνό εργατικό δυναμικό και της ενίσχυσης αυστηρών αντιμεταναστευτικών πολιτικών.

Απαντώντας, ο Παπαδάτος επισήμανε ότι η κοινωνική περιθωριοποίηση και η απουσία πολιτικών ουσιαστικής ενσωμάτωσης δημιουργούν συνθήκες ανασφάλειας, οι οποίες μπορούν να ευνοήσουν την άνοδο ακραίων πολιτικών σχηματισμών.

Διαχώρισε, πάντως, τη συντηρητική και ακροδεξιά πολιτική από τον ναζισμό, επισημαίνοντας ότι οι συγκεκριμένες έννοιες δεν πρέπει να συγχέονται.

Για τη Γαλλία υποστήριξε ότι η σημερινή κρίση έχει βαθύτερες πολιτικές, οικονομικές και ιστορικές ρίζες, συνδεδεμένες και με το αποικιακό παρελθόν της χώρας.

Επέκρινε τον Εμανουέλ Μακρόν, θεωρώντας ότι οι πολιτικές του επιλογές δεν αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τα κοινωνικά προβλήματα.

Ουκρανία: «Δεν βρισκόμαστε κοντά σε μια νέα Γιάλτα»

Στο δεύτερο μεγάλο μέρος της συνέντευξης, ο Παπαδάτος αναφέρθηκε στις επαφές μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας.

Αμφισβήτησε την εκτίμηση ότι μια συνάντηση Ντόναλντ Τραμπ–Βλαντίμιρ Πούτιν θα μπορούσε να οδηγήσει άμεσα σε συνολική διευθέτηση του πολέμου.

Κατά την άποψή του, οι μέχρι στιγμής διπλωματικές πρωτοβουλίες δεν συνιστούν ολοκληρωμένη συμφωνία, αλλά προσπάθειες διαχείρισης της κρίσης.

Εκτίμησε ότι μια βιώσιμη διευθέτηση προϋποθέτει τη διαμόρφωση νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας στην Ευρώπη, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τόσο τις εγγυήσεις ασφαλείας της Ουκρανίας όσο και τις ρωσικές απαιτήσεις.

Ο Παπαδάτος υποστήριξε ότι η ρωσική πλευρά αντιμετωπίζει τον πόλεμο πρωτίστως ως ζήτημα στρατηγικής ασφάλειας και όχι αποκλειστικά ως εδαφική διεκδίκηση.

Η συγκεκριμένη τοποθέτηση αποτελεί την ερμηνεία του αναλυτή για τα κίνητρα της Μόσχας και όχι διαπίστωση που αναιρεί την ευθύνη της Ρωσίας για την εισβολή στην Ουκρανία.

Προειδοποίηση για πυρηνική κλιμάκωση

Ο αναλυτής εξέφρασε σοβαρούς φόβους για περαιτέρω κλιμάκωση του πολέμου.

Εκτίμησε ότι η ουκρανική πλευρά βρίσκεται σε δυσχερή στρατηγική θέση και ότι η συνέχιση των εχθροπραξιών ενδέχεται να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη καταστροφή των υποδομών της χώρας.

Προειδοποίησε επίσης για τον κίνδυνο πυρηνικής σύγκρουσης σε περίπτωση άμεσης και ανεξέλεγκτης αντιπαράθεσης μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι η αποτροπή της άμεσης πυρηνικής σύγκρουσης αποτελεί έως τώρα ένα σημαντικό στοιχείο της επικοινωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας.

Επέμεινε ότι καμία μελλοντική ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν μπορεί να θεωρηθεί ολοκληρωμένη χωρίς τη συμμετοχή της Ρωσίας.

Ρωσία και Κίνα: Η διαμόρφωση νέας παγκόσμιας τάξης

Αναφερόμενος στις σχέσεις Μόσχας και Πεκίνου, ο Παπαδάτος εκτίμησε ότι οι δύο δυνάμεις θα συνεχίσουν να αναπτύσσουν τη συνεργασία τους.

Υποστήριξε ότι οι μεταξύ τους διαφορές δεν αναιρούν τη σύγκλιση συμφερόντων που παρατηρείται σήμερα.

Στάθηκε στις οικονομικές και εμπορικές σχέσεις Ρωσίας–Κίνας, στον ρόλο των BRICS και στην αμφισβήτηση του μονοπολικού διεθνούς συστήματος.

Κατά την εκτίμησή του, ο κόσμος κινείται προς μια νέα ισορροπία, στην οποία θα διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο τρία μεγάλα κέντρα ισχύος: οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα.

Δεν απέκλεισε μάλιστα την προοπτική σημαντικών συμφωνιών μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας, θεωρώντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για ευρύτερες ανακατατάξεις στις διεθνείς σχέσεις.

Ιράν, Χούθι και Μέση Ανατολή

Στο τελευταίο μέρος της συζήτησης, ο Παπαδάτος αναφέρθηκε στο Ιράν, στους Χούθι και στο ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή.

Εκτίμησε ότι μια μεγάλης κλίμακας επίθεση κατά του Ιράν ενδέχεται να αναβληθεί, χωρίς να αποκλείει νέες προσπάθειες των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ για την επίτευξη στρατιωτικών στόχων.

Υποστήριξε ότι το ενδεχόμενο ολοκληρωτικής στρατιωτικής ήττας του Ιράν είναι εξαιρετικά δύσκολο, ενώ προειδοποίησε ότι η χρήση πυρηνικών όπλων θα μπορούσε να προκαλέσει ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Παράλληλα, σημείωσε ότι τόσο το Ισραήλ όσο και το Ιράν θα χρειαστεί, κατά την εκτίμησή του, να προχωρήσουν σε συμβιβασμούς για την εξεύρεση μακροπρόθεσμης διευθέτησης.

Κλείνοντας, συνέδεσε τις εξελίξεις στη Συρία και τη Λιβύη με την ενίσχυση της τουρκικής επιρροής, υποστηρίζοντας ότι οι περιφερειακές ανατροπές των τελευταίων ετών έχουν επιβαρύνει τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας.

Η κεντρική θέση που διαπερνούσε τη συνέντευξη ήταν ότι η χώρα χρειάζεται στρατηγική αυτονομία, αξιόπιστη διπλωματία και ικανότητα αξιολόγησης του πραγματικού συσχετισμού ισχύος, σε ένα διεθνές περιβάλλον που μεταβάλλεται ραγδαία.