Γράφει ο Νικόδημος Καλλιντέρης, Νομικός

Μία νέα εξέλιξη υπήρξε πριν από λίγες ημέρες σε σχέση με τις προσφυγές της «Ένωσης Αθέων» στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) στο Στρασβούργο κατά τις οποίες προκύπτει παραβίαση δικαιωμάτων από τη δημόσια ανάρτηση θρησκευτικών εικόνων στις αίθουσες των ελληνικών δικαστηρίων. Οι δύο προσφυγές κατατέθηκαν στο ΕΔΔΑ αφού το Συμβούλιο της Επικρατείας είχε απορρίψει τα σχετικά αιτήματα (βλ. τις αποφάσεις της Ολομέλειας 130/2018 και 71/2019) για την αφαίρεση της θρησκευτικής εικόνας που βρίσκεται μέσα στην αίθουσα της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου

Υπενθυμίζουμε ότι στις 28 Ιουλίου 2025 το ΕΔΔΑ δημοσιοποίησε ότι κοινοποίησε τις δύο προσφυγές της «Ένωσης Αθέων» (με αριθμούς 19150/20 και 11122/25) προς την ελληνική κυβέρνηση καλώντας την να απαντήσει σε τρία ερωτήματα (βλ. περισσότερα σε προηγούμενο σχετικό άρθρο). Αξίζει να επισημανθεί η εξής ουσιώδης λεπτομέρεια: ότι στο έγγραφο κοινοποίησης του ΕΔΔΑ δεν μνημονεύεται παραδόξως η απόφαση Lautsi κ.α. κατά Ιταλίας (2011), στην οποία κρίθηκε ότι ο Εσταυρωμένος στις σχολικές αίθουσες δεν παραβίαζε τα ανθρώπινα δικαιώματα των προσφευγόντων.

Η νέα εξέλιξη αφορά την υποβολή γραπτών παρατηρήσεων στο ΕΔΔΑ από το «Ευρωπαϊκό Κέντρο για το Νόμο και τη Δικαιοσύνη» (“European Centre for Law and Justice”), μιας συλλογικότητας Γάλλων νομικών που εδρεύει στο Στρασβούργο. Στο παρόν άρθρο θα σταχυολογήσουμε ορισμένα καίρια σημεία από αυτή την παρέμβαση υπέρ της Ελλάδας που αξίζουν της προσοχής μας.

Οι Γάλλοι νομικοί συνδέουν το προοίμιο του ελληνικού Συντάγματος («Εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος») με το προοίμιο του καταστατικού του Συμβουλίου της Ευρώπης σύμφωνα με το οποίο τα κράτη-μέλη επιβεβαιώνουν «την αφοσίωσή τους στις πνευματικές και ηθικές αξίες που αποτελούν την κοινή κληρονομιά των λαών τους και την πραγματική πηγή της ατομικής ελευθερίας, της πολιτικής ελευθερίας και του κράτους δικαίου, αρχές που αποτελούν τη βάση κάθε γνήσιας δημοκρατίας».

Επισημαίνουν ότι η ανάρτηση θρησκευτικών εικόνων στα δικαστήρια συνιστά έθιμο που απορρέει από το ελληνικό Σύνταγμα ενώ σύμφωνα με το άρθρο 1 του ελληνικού Αστικού Κώδικα το έθιμο αποτελεί πηγή δικαίου. Η παρουσία θρησκευτικών συμβόλων στα δικαστήρια, λοιπόν, θεωρείται ιστορική πρακτική, έθιμο και έκφραση της συνταγματικής ταυτότητας της Ελλάδας.

Επιπλέον, σημειώνουν ότι δεν προκύπτει από τη νομολογία του ΕΔΔΑ ότι απαγορεύεται η ύπαρξη επίσημης θρησκείας σε ένα κράτος-μέλος ενώ και η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ δεν καταδικάζει το γεγονός ότι μία θρησκεία αναγνωρίζεται ως επίσημη ή επικρατούσα από ένα κράτος.

Σημαντικό τμήμα των γραπτών παρατηρήσεων αφιερώνεται στην υπόθεση Lautsi κ.α. κατά Ιταλίας στην οποία η μείζων σύνθεση του ΕΔΔΑ έκρινε ότι ο σταυρός είναι ένα «παθητικό» θρησκευτικό σύμβολο (δηλ. από μόνη της η δημόσια ανάρτησή του δεν απαιτεί ή επιβάλλει κάποια ενέργεια, προσευχή ή υπόκλιση από όσους το αντικρίζουν) του οποίου η παρουσία στις σχολικές αίθουσες δεν συνεπάγεται κάποια εξαναγκαστική επίδραση και ως εκ τούτου δεν παραβίαζε την (αρνητική) θρησκευτική ελευθερία των προσφευγόντων. Πέραν τούτου, το ΕΔΔΑ έκρινε στην εν λόγω υπόθεση ότι η Ιταλία μπορούσε νομίμως να δώσει στην πλειοψηφούσα θρησκεία της χώρας κυρίαρχη προβολή στο σχολικό περιβάλλον.

Κατά το «Ευρωπαϊκό Κέντρο για το Νόμο και τη Δικαιοσύνη» η εικόνα του Χριστού στα ελληνικά δικαστήρια έχει αντίστοιχο «παθητικό» χαρακτήρα, δεν απαιτεί καμία πράξη λατρείας, δεν επηρεάζει τις αποφάσεις των δικαστών και συμβολίζει την πνευματική κληρονομιά της Ελλάδας.

Να σημειωθεί ότι η Ελλάδα είχε παρέμβει στην υπόθεση Lautsi κ.α. κατά Ιταλίας υποστηρίζοντας ότι μια αντίληψη ουδετερότητας που θα επέβαλε την εξάλειψη ενός παραδοσιακά υπάρχοντος θρησκευτικού συμβόλου, αντί να ανοίξει διάλογο για την κατανόηση και την ανοχή που χαρακτηρίζουν τον πλουραλισμό, θα κατέληγε σε άρνηση αυτής ακριβώς της ελευθερίας και τελικά θα απέκλειε τη θρησκευτική διάσταση από την κοινωνία. Οι Γάλλοι νομικοί συμφωνούν με την τότε θέση της Ελλάδας ότι η αφαίρεση των θρησκευτικών συμβόλων θα αποτελούσε αρνητική προκατάληψη απέναντι στη θρησκευτική παράδοση της χώρας και όχι ουδέτερη στάση.

Αλλά και πολλά άλλα κράτη του Συμβουλίου της Ευρώπης που παρενέβησαν στην υπόθεση Lautsi κ.α. κατά Ιταλίας απαίτησαν να γίνονται σεβαστές οι εθνικές και θρησκευτικές ταυτότητες και παραδόσεις τους καθώς αυτές αποτελούν τη ρίζα των ευρωπαϊκών αξιών και της ενότητας.

Βασικό επιχείρημα της «Ένωσης Αθέων» είναι ότι εντός του δικαστηρίου η θρησκευτική ουδετερότητα πρέπει να είναι απόλυτη προκειμένου να διασφαλιστεί η αμεροληψία των δικαστών. Σύμφωνα όμως με τις γραπτές παρατηρήσεις του «Ευρωπαϊκού Κέντρου για το Νόμο και τη Δικαιοσύνη» δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι η παρουσία της εικόνας του Χριστού στην αίθουσα της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας στην Ελλάδα έχει επηρεάσει τις δικαστικές αποφάσεις.

Υπογραμμίζεται επιπροσθέτως ότι η ουδετερότητα του κράτους αφορά την άσκηση εξουσίας και όχι την ταυτότητά του. Το κριτήριο είναι το εξής: Επηρεάζει η ενέργεια του κράτους τη θρησκευτική ελευθερία; Στην περίπτωση των ελληνικών δικαστηρίων δεν αποδεικνύεται ότι έχει υπάρξει προσηλυτισμός, άνιση μεταχείριση ή περιορισμοί στην ελευθερία της συνείδησης λόγω της παρουσίας των θρησκευτικών εικόνων.

Το «Ευρωπαϊκό Κέντρο για το Νόμο και τη Δικαιοσύνη» καταλογίζει ακόμη στην «Ένωση Αθέων» ότι συγχέει την αμεροληψία των δικαστών με τη γενική ουδετερότητα του κράτους. Σύμφωνα όμως με παλαιότερη απόφαση του ΕΔΔΑ (Pitkevich κατά Ρωσίας) παραβίαση μπορεί να υπάρχει μόνο όταν ένας δικαστής εκδηλώνει ενεργά τη θρησκευτική του ταυτότητα εντός του πλαισίου των καθηκόντων του (π.χ. κάνοντας προσηλυτισμό) κι όχι απλώς επειδή υπάρχει κάποιο θρησκευτικό σύμβολο μέσα στη δικαστική αίθουσα.

Συνοψίζοντας, οι Γάλλοι νομικοί υποστηρίζουν στις γραπτές παρατηρήσεις τους ότι:

1. Η παρουσία ορθόδοξων εικόνων στα ελληνικά δικαστήρια ανήκει στη συνταγματική και πολιτισμική ταυτότητα της χώρας.

2. Τα θρησκευτικά αυτά σύμβολα είναι «παθητικά» και δεν ασκούν καμία επιρροή στην αμεροληψία των δικαστών.

3. Δεν υπάρχει πραγματικός περιορισμός του δικαιώματος στη θρησκευτική ελευθερία των άθεων.

4. Η Ελλάδα διαθέτει ευρύ περιθώριο εκτίμησης.

5. Μια καταδικαστική απόφαση θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή πολιτική σύγκρουση, όπως στην υπόθεση Lautsi κ.α. κατά Ιταλίας (22 κράτη-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης είχαν τοποθετηθεί κατά της «υπερβολικής εκκοσμίκευσης»).

Το ΕΔΔΑ καλείται να λάβει απόφαση για το ανωτέρω ευαίσθητο θέμα και μια τυχόν αποδοχή των προσφυγών της «Ένωσης Αθέων» είναι βέβαιο ότι θα διαταράξει την ιστορική, εθιμική, πολιτισμική, θρησκευτική και συνταγματική παράδοση στην Ελλάδα αλλά και ευρύτερα στην Ευρώπη.

Direct News με τον Ανδρέα Μουντζουρούλια

Γράφει ο Αβί Αβιντάν

Για πολύ καιρό, το κράτος του Κατάρ έπαιζε ένα επικίνδυνο και διπρόσωπο παιχνίδι, προσποιούμενο τον σύμμαχο της Δύσης ενώ ταυτόχρονα λειτουργούσε ως ο βασικός χρηματοδότης και πολιτικός προστάτης ριζοσπαστικών ισλαμιστικών τρομοκρατικών οργανώσεων. Αυτή η παρωδία, που υπονόμευσε άμεσα την ασφάλεια του Ισραήλ και τη σταθερότητα της περιοχής, καταρρέει επιτέλους.

Ο ρόλος του Κατάρ υπήρξε ένα αποκρουστικό παράδοξο: φιλοξενώντας τη μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική βάση στο Al Udeid, αλλά παράλληλα προσφέροντας ένα πεντάστερο καταφύγιο στην ηγεσία της Χαμάς – μιας αναγνωρισμένης τρομοκρατικής οργάνωσης αφοσιωμένης στην καταστροφή του Ισραήλ. Έχει διοχετεύσει δισεκατομμύρια στο παγκόσμιο δίκτυο της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και έχει μετατρέψει το Al Jazeera σε μια ανελέητη προπαγανδιστική μηχανή που συστηματικά απονομιμοποιεί το εβραϊκό κράτος και υποκινεί βία. Αυτή η διευθέτηση λειτουργούσε ως «προστασία», επιτρέποντας στο Κατάρ να χρηματοδοτεί την τρομοκρατία ενώ κρυβόταν κάτω από την ομπρέλα της αμερικανικής ασφάλειας.

Η στιγμή της αλήθειας ήρθε όταν το Ισραήλ, ενεργώντας με δικαιολογημένη αποφασιστικότητα για την προστασία των πολιτών του, έδειξε ότι οι κανόνες αυτού του κυνικού παιχνιδιού είχαν αλλάξει.

Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο και αδιαπραγμάτευτο: δεν υπάρχουν ασφαλή καταφύγια για όσους χρηματοδοτούν και κατευθύνουν την τρομοκρατία ενάντια στον εβραϊκό λαό. Αυτή η αποφασιστική ενέργεια, θεμελιωμένη στην αρχή της αυτοάμυνας, ήταν ένα αναγκαίο βήμα για την αποδόμηση της υποδομής της διεθνούς τρομοκρατίας.

Παρότι η διεθνής κοινότητα συχνά αποστρέφεται τέτοιες αναγκαίες επιδείξεις ισχύος, οι επακόλουθοι πολιτικοί χειρισμοί, όσο περίπλοκοι κι αν είναι, οδήγησαν σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής.
Η πρόσφατη αναγνώριση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας ως ξένης τρομοκρατικής οργάνωσης από μια σημαντική παγκόσμια δύναμη δεν αποτελεί απλή πολιτική πράξη· είναι μια θεμελιώδης κίνηση λογοδοσίας. Αυτή η αναγνώριση μεταφράζεται άμεσα σε ισχυρό πλήγμα κατά των οικονομικών διαύλων οργανώσεων όπως η Χαμάς, που στηρίζονται στο δίκτυο της Αδελφότητας και στα καταριανά χρηματοδοτικά ρεύματα που παρουσιάζονταν ως «ανθρωπιστική» βοήθεια.

Πρόκειται για ένα μάθημα στρατηγικής ακολουθίας που θέτει ως απόλυτη προτεραιότητα την ασφάλεια της περιοχής:

• Το Ισραηλινό προηγούμενο: Το Ισραήλ κατέστησε σαφές ότι οι αρχιτέκτονες της τρομοκρατίας, ανεξάρτητα από το πού βρίσκονται ή ποιοι τους προστατεύουν, αποτελούν νόμιμους στόχους. Ήταν μια αναγκαία επίδειξη κυριαρχίας και αυτοάμυνας.

• Η στρατηγική πίεση: Η πολιτική και οικονομική πίεση που ασκείται τώρα αναγκάζει το Κατάρ να επιλέξει. Η εποχή της διπλής αφοσίωσης τελείωσε.

• Το τελικό πλήγμα: Ο χαρακτηρισμός της Μουσουλμανικής Αδελφότητας ως τρομοκρατικής οργάνωσης κόβει τη ρίζα του προβλήματος, καθιστώντας κάθε καταριανή οικονομική συναλλαγή με το δίκτυο αυτό ποινική ευθύνη.

Το Κατάρ βρίσκεται τώρα μπροστά σε μια ωμή επιλογή, που θα καθορίσει τη μελλοντική του σχέση με τον πολιτισμένο κόσμο και τη νέα περιφερειακή συμμαχία:

Ο Δρόμος της Υπευθυνότητας:
Το Κατάρ πρέπει άμεσα και χωρίς αμφισημίες να απελάσει όλη την ηγεσία της Χαμάς και της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Πρέπει να ξηλώσει την τρομο-υποκινητική λειτουργία του Al Jazeera και να ευθυγραμμίσει την εξωτερική του πολιτική με τις δυνάμεις της μετριοπάθειας και της ειρήνης, ιδιαίτερα τις χώρες των Συμφωνιών του Αβραάμ. Αυτός ο δρόμος προσφέρει την προοπτική πραγματικής συνεργασίας και σταθερότητας.

Ο Δρόμος της Ανυπακοής:
Η συνέχιση της υποστήριξης της τρομοκρατίας θα σημάνει πλήρη απομόνωση και βαριές οικονομικές και πολιτικές συνέπειες. Το μπλοκ των Συμφωνιών του Αβραάμ, με επικεφαλής κράτη που έχουν επιλέξει την ειρήνη και την ευημερία μαζί με το Ισραήλ, είναι έτοιμο να διασφαλίσει ότι όσοι φιλοξενούν εχθρούς της ειρήνης θα λογοδοτήσουν. Ο Εμίρης πρέπει να κατανοήσει ότι η ασφάλεια του Ισραήλ είναι αδιαπραγμάτευτη και η υπομονή των συμμάχων του έχει εξαντληθεί.

Για δύο δεκαετίες, το Κατάρ πίστευε ότι ο πλούτος και η στρατηγική του θέση το καθιστούν αναντικατάστατο. Έκανε λάθος. Ο λογαριασμός για τη χρηματοδότηση τρομοκρατίας έφτασε, παραδομένος από μια συμμαχία αποφασισμένη να διασφαλίσει μια ειρηνική και ευημερούσα Μέση Ανατολή, με ένα ισχυρό και ασφαλές Ισραήλ στο κέντρο της. Η ώρα της κατάρρευσης του διπλού παιχνιδιού της Ντόχα είναι τώρα.
Καλώς ήρθατε στην εποχή της λογοδοσίας.

https://t.co/kpUuRZrlPP

— Avi Avidan (@avavidan) November 23, 2025