Γράφει ο Αριστόβουλος

Είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο πως η επικαιρότητα και κυρίως όπως αυτή διαμορφώνεται μέσα από πράξεις, αντιδράσεις, εκδηλώσεις, οδηγεί τη σύνταξη ενός άρθρου. Με το άρθρο αυτό θα εγκαινιάσουμε μια σειρά ανάλογων για τον μέγιστο των νέων Ελλήνων και εφάμιλλο πολλών σπουδαίων αρχαίων ημών, τον Κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια. Αιτία αποτελεί πως πρέπει να δούμε ποιος ήτανε ο Καποδίστριας, τι οραματίστηκε, τι είχε επιτύχει. Να αναλογιστούμε γιατί ακόμη και σήμερα 194 χρόνια αργότερα δεν έχουνε αποχαρακτηρισθεί τα αρχεία των μεγάλων δυνάμεων, της Μεγάλης Βρετανίας προεξάρχουσας. Γιατί δολοφονήθηκε και πως φτάσαμε εκεί; Αλήθεια τι πρέσβευε ο Κυβερνήτης, ποιος ήτανε, ποιες εναλλακτικές είχε στη ζωή του, πόσο αγαπούσε την πατρίδα του, ποιες ήτανε οι παρακαταθήκες του όχι μόνο για τη χώρα μας αλλά και για την Ευρώπη. Είναι πολύ δύσκολο να συμπυκνωθούν όλα αυτά σε ένα άρθρο και δεν πρέπει. Εάν θέλουμε να κρατήσουμε ελεύθερο το φρόνημα μας, οφείλουμε να διδαχθούμε από τον Ιωάννη Καποδίστρια. Διότι αυτό που δεν πέτυχαν οι ηθικοί αυτουργοί ήτανε να σβήσει η μνήμη του. Άλλωστε όπως έλεγε κι ίδιος, «δεν ζει ο άνθρωπος αλλά το έργο του» και είναι ο μόνος πολιτικός που είχε το δικαίωμα να πει πως παρέλαβε καμένη γη.

Αφορμή για το άρθρο αποτελεί η προσπάθεια διαφόρων κύκλων, πολιτικών στοχαστών νεοφιλελεύθερης κοπής αλλά και προοδευτικών διανοουμένων, να αμαυρώσουν την ταινία που πρόκειται να προβληθεί σύντομα και φέρει την υπογραφή του αξιολογότατου σκηνοθέτη Ιωάννη Σμαραγδή. Γιατί άραγε τόση πρεμούρα για μια ταινία; Ποιος ενοχλείται από την αποτύπωση στη μεγάλη οθόνη μιας ιστορικής προσωπικότητας; Άλλωστε όπως φέρεται να έχουνε ήδη αποφανθεί κάποιοι, η ταινία δεν είναι και κάτι σπουδαίο, οπότε γιατί τόση συζήτηση; Πριν προσπαθήσουμε να τοποθετηθούμε σε όλα αυτά, θα πρέπει να αναδείξουμε την προσωπικότητα του κυβερνήτη αλλά και τους σύγχρονους του πολιτικούς αντιπάλους. Να προσπαθήσουμε δια της συγκρίσεως και με την ασφαλή απόσταση του ιστορικού χρόνου και της πορείας της χώρας από τότε έως σήμερα, να καταγράψουμε ποιος είχε το δίκιο και ποιανού οι ενέργειες έβλαψαν τον τόπο. Κι επίσης να δούμε εάν κάποιες αντιλήψεις είναι ακόμη ζωντανές από τότε κι απαράλλαχτες (δυστυχώς).

Αυτή η πολυσχιδής προσωπικότητα μπορούσε να ζήσει ήσυχα σε κάποια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα και να αποφύγει το σταυρό του δικού του μαρτυρίου αναλαμβάνοντας τη διακυβέρνηση ενός καθημαγμένου τόπου, με παρασκηνιακή δράση των μεγάλων δυνάμεων, με τις έριδες και τους φατριασμούς να έχουνε την τιμητική τους, με τον Ιμπραήμ να κατακαίει την Πελοπόννησο και τον απλό κόσμο σε απόγνωση. Άνθρωπος με τεράστιο υπόβαθρο και σπάνια μόρφωση, ευγενής στην καταγωγή αλλά και ταπεινός στη συμπεριφορά, καθαρός νους και πρωτοποριακή σκέψη. Με αξιόλογη πορεία στα πολιτικά θέματα της Επτανησιακής Πολιτείας, οπότε και βρέθηκε αντιμέτωπος με τους Άγγλους των οποίων αδίκως για εκείνον ποτέ δεν μπόρεσε να κερδίσει την εμπιστοσύνη τους. Από πάντα οι Άγγλοι σε ανταγωνισμό με τους Ρώσους (μέχρι και σήμερα) δεν μπορούσανε να δεχθούνε κάποιον που είχε θητεύσει ως ΥΠΕΞ της τσαρικής Ρωσίας. Ο Καποδίστριας υπήρξε ένας πρωτοποριακός νους που έφερνε τον άνεμο της νέας εποχής, διότι πρέσβευε την υπεροχή των εθνοτήτων έναντι της ισχύουσας κατάστασης των υπηκόων. Μην μας διαφεύγει ότι ήτανε ο μόνος που μπορούσε να αντικρούσει τον φοβερό καγκελάριο της Αυστρίας Κλέμενς φον Μέττερνιχ, το ιθύνοντα νου της Ιεράς Συμμαχίας που ήτανε αντίθετη σε κάθε μορφή εθνικής αναγέννησης της οποίας βέβαια ιδρυτικό μέλος ήτανε κι ο τσάρος, για να μπορούμε να διερωτηθούμε εάν ο Καποδίστριας λειτουργούσε υπόγεια και για τα συμφέροντα του. Την επαύριον της συντριβής του Ναπολέοντα όλες οι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις ήθελαν να διαμελίσουν τη Γαλλία για να εκδικηθούν το Βοναπάρτη που τους είχε φέρει τα πάνω κάτω τα τελευταία 23 χρόνια. Ήτανε ο Καποδίστριας που όρθωσε ανάστημα κι αποσόβησε τα χειρότερα για την Γαλλία, η οποία σύντομα ξέχασε τη συμβολή του.

Ήτανε ο Καποδίστριας που έλυσε το ελβετικό ζήτημα και συνέθεσε μια χώρα πολυδιασπασμένη που ήτανε πιθανότερο να έχει την τύχη της μετέπειτα πολυεθνικής Γιουγκοσλαβίας. Παρόλα αυτά μετέβη στην Ελβετία και για αρκετό διάστημα. Μελέτησε τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής και σεβάστηκε τις τοπικές κοινωνίες. Συνέθεσε ένα κράτος από σύνολο υποδιαιρέσεων το οποίο όχι μόνο έχει διαπρέψει στην ιστορική του πορεία αλλά και διατηρεί αυτή τη δομή αναλλοίωτη. Στην Ελβετία είναι ζωντανές οι παρακαταθήκες του, τα δημοψηφίσματα είναι συχνό φαινόμενο ώστε να καταγράφεται η λαϊκή βούληση και ο μέσος πολίτης να συνδιαμορφώνει την πολιτική της χώρας. Ακόμη και σήμερα ο Καποδίστριας τιμάτε στην Ελβετία ως εθνικός ήρωας και θεμελιωτής της χώρας. Δεν νομίζουμε να υπάρχει κάποιος που να μην ζηλεύει τον τρόπο ζωής στην Ελβετία όταν ειδικά τον συγκρίνει με το δικό μας. Κι αλήθεια εάν αυτός ο άνθρωπος με τόση μαεστρία συνέθεσε ένα μωσαϊκό εθνοτήτων και γλωσσών (γαλλόφωνοι, γερμανόφωνοι, ιταλόφωνοι), ήτανε ποτέ δυνατό να μην επιθυμεί ακόμη πιο σφόδρα να πράξει το ίδιο και για την πατρίδα του? Μπορούσε ξαφνικά αυτός ο μειλίχιος άνθρωπος, αυτή η σεπτή μορφή να μεταβληθεί σε τύρρανο; Ήτανε δυνατό να έχει απολέσει το ρεαλισμό του και τα δημοκρατικά του ιδεώδη? Ή μήπως επιχειρούσε μια ολιστική/τεκτονική αλλαγή σε πράγματα και καταστάσεις; Που ερχόντουσαν σε αντίθεση με αντιλήψεις και πρακτικές βαθιά ριζωμένες… Το μόνο βέβαιο είναι πως ο Ιωάννης Καποδίστριας ήθελε να επιτύχει όχι μόνο την ελευθερία της πατρίδας του αλλά και την ανεξαρτησία της. Επαφίεται στην κρίση εκάστου πολίτη αυτής της χώρας τι από αυτά και σε ποιο βαθμό έχουν επιτευχθεί (…).

Για την οικονομία του άρθρου θα παρουσιάσουμε συνοπτικά τους σύγχρονους πολιτικούς του αντιπάλους, Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο και Ιωάννη Κωλέττη. Θα τοποθετηθούμε υποστηρίζοντας πως η πολιτική τους διαδρομή υπήρξε η αποθέωση της μικροπολιτικής. Δίχως να ανήκουν στον ίδιο χώρο και χωρίς να συμφωνούν πολιτικά, ο τρόπος που πολιτεύθηκαν υπήρξε συμπληρωματικός, αν και χρησιμοποιούσανε διαφορετικά πολιτικά τεχνάσματα. Ο Μαυροκορδάτος εμφανίστηκε στα χρονικά της Επανάστασης αμέσως μετά την έκρηξη της. Γόνος αριστοκρατικής φαναριώτικης οικογένειας εκπροσωπούσε τον κύκλο της Πίζας, μια πολιτική ελίτ που αυτόκλητα προσφέρθηκε να ηγηθεί πολιτικά των αγωνιζομένων Ελλήνων. Λάτρης του παρασκηνίου αποτέλεσε βασικό παράγοντα σε όλες τις εμφύλιες διαμάχες. Έθεσε τον ένα πυλώνα της μικροπολιτικής, αυτό του πομπώδους λόγου που τιθασεύει (μαγεύει) τα πλήθη και κατά βάθος τα ζαλίζει με κάτι «σπουδαίο» που κυοφορείται, ώστε ¨εύκολα¨ να δεχθούν (καταπιούν) οτιδήποτε. Έτσι ο Μαυροκορδάτος κατήγγειλε συμπεριφορές του Κυβερνήτη χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις ακραίες συνθήκες, αλλά αναφερόμενος σε μια εξιδανικευμένη κατάσταση που δεν υπήρχε. Δεν παρήγαγε πολιτική, αλλά κοιτούσε να διαχειριστεί την πολιτική για το στενό συμφέρον. Με επίφαση συνταγματικότητας και κανόνων και με λόγο δημώδη που μπερδεύει τα πλήθη η τάση αυτή εξυπηρετεί κυρίως τα ξένα συμφέροντα, που σπανίως ενδιαφέρθηκαν για τη βελτίωση της Ελλάδας, αφού από εκεί αντλεί τη δύναμη της κι εκεί προστρέχει (με ικεσία) όποτε έχει πρόβλημα. Οπότε προκειμένου να επιβιώσει θα δεχθεί οτιδήποτε πούνε, αβρόχοις ποσί. Η μάζα παγιδεύεται σε ένα πλαίσιο όπου δήθεν υπάρχουν πολλές επιλογές αλλά όλα έχουνε κοινό παρονομαστή. Για τον Μαυροκορδάτο, εκλεκτό των Άγγλων, υπάρχει τα τελευταία χρόνια μια προσπάθεια αγιοποίησης της πολιτικής του πορείας και ανάδειξης της πατρότητας της συνταγματικής δημοκρατίας του πολιτικού βίου της χώρας και πάντα σε προσπάθεια σύγκρισης κι αποδόμησης του Αγίου της Πολιτικής Ιωάννη Καποδίστρια. Δεν είναι λάθος να καταβάλλεται προσπάθεια αναψηλάφησης των ιστορικών δεδομένων, αλλά όταν αυτό γίνεται με σύγκριση κι αποδόμηση (κάποιου άλλου) για την ανάδειξη ετέρου, τότε κάποιο λάκκο έχει η φάβα που λέει κι ο λαός μας. Ο Ιωάννης Κωλέττης, εκλεκτός των Γάλλων και με μεγάλη περιουσία στη Γαλλία, είναι ο έτερος πόλος της μικροπολιτικής αλλά με ¨εσωτερικό¨ πρόσημο. Είναι εκείνος που εγκλωβίζει τα πλήθη, εφόσον με την εφαρμογή της αναξιοκρατίας και της συνδιαλλαγής (ρουσφέτι) διαχειρίζεται τα πάντα, ώστε να ωφελούνται οι ημέτεροι και να βελάζουν (εξουθενώνονται) οι άλλοι (οι πολλοί). Δεν ενδιαφέρεται για την πρόοδο της πατρίδας διότι αυτή μπορεί να εξουδετερώσει την ισχύ του. Άλλωστε η συνολική του πορεία δεν μπορεί να διεκδικήσει δάφνες. Εκκίνησε από την αυλή του Αλή Πασά και όταν εξερράγη η Επανάσταση είδε ένα τεράστιο πεδίο για να ικανοποιήσει την προσωπική του φιλοδοξία. Η οποία ήτανε τόσο μεγάλη ώστε να καταγραφεί τα χρόνια των εμφύλιων σπαραγμών ως μια πρωταγωνιστική φιγούρα σε αυτούς, τους οποίους με τη στάση του ευνόησε κιόλας. Δημιουργεί ένα πλέγμα αρεστών (διαπλοκή) ώστε να ελέγξει κάθε τι και να το κηδεμονεύσει. Χωρίς να το θέτει ανοικτά, παράγει αδιέξοδα οπότε αναγκαστικά οι πολλοί πρέπει να πάνε με τις θελήσεις του, εφόσον η πολιτική διαχείριση βρίσκεται σε μονόδρομο και με την αναστροφή αδύνατη. Έτσι τα πλήθη (προκειμένου να εξασφαλίσουν την επιβίωση τους) μένουνε δέσμια αφού δεν έχουνε άλλη επιλογή κι οι πόρτες είναι κλειστές, αλλά και γιατί αυτό ευνοείται κι από τον ατομισμό (έως μισαλλοδοξία) του μέσου νεοέλληνα, που ο Κωλλέτης επιδέξια χειρίζεται.

Με άλλα λόγια Κωλέττης και Μαυροκορδάτος υπήρξανε εκείνοι οι πολιτικοί νόες που τιθασεύοντας κι εγκλωβίζοντας τα πλήθη μέσα σε μια σημαδεμένη τράπουλα βοήθησαν ώστε το σύστημα να αναπαράγεται. Κι αυτό προκειμένου να διατηρηθεί θα “διαπραγματευθεί” και το εξωτερικό συμφέρον της χώρας για να επιβιώσει (υποταγή), εφόσον με το ρουσφέτι θα μπορέσει να περάσει χαλινάρι στην κοινωνία (άλλου είδους αλλά επίσης, υποταγή). Είναι τόσο χαλαρή η λαϊκή μνήμη που συντριπτικά στέκεται υπέρ του Κυβερνήτη ενώ κυρίως αποστρέφεται τους άλλους δύο; Οι μεγάλες πλειοψηφίες σπάνια σφάλλουνε. Επιστρέφοντας στα της ταινίας που πιστεύουμε ότι αρκετοί συμπατριώτες μας θα σπεύσουν να παρακολουθήσουν, ακόμη κι αν είναι κιτς ή κακογουστιά. Γιατί πρέπει να επισημάνουμε πως ο Καποδίστριας 194 χρόνια μετά τη δολοφονία του, παραμένει επίκαιρος περισσότερο από ποτέ. Αυτό που οφείλει ο μέσος πολίτης της χώρας με αφορμή την ταινία είναι να προσπαθήσει να δει τι πρέσβευε ο Κυβερνήτης. Κατόπιν να κοιτάξει στον καθρέπτη και να δει που αυτός (ο πολίτης) ταιριάζει καλύτερα και πως αυτός συνεισφέρει σε ότι υπάρχει γύρω μας. Κατά την ταπεινή μας άποψη ο Καποδίστριας είναι σύγχρονος και αντιπροσωπευτικός, διότι υπάρχουν αρκετά αδιέξοδα στα οποία έχει εγκλωβιστεί η ελληνική κοινωνία. Οφείλουμε να υπογραμμίσουμε ότι εκτός της ταινίας υπάρχουνε κι άλλες σοβαρές προσεγγίσεις γύρω από τον Καποδίστρια από διακεκριμένους καθηγητές που έχουνε αφιερώσει αρκετό από το χρόνο τους προσπαθώντας να κάνουν γνωστό στον πολύ κόσμο τον Ιωάννη Καποδίστρια και την πολιτική του φιλοσοφία. Αντί λοιπόν κάποιοι να επικρίνουν μια ταινία, ας την αφήσουνε να παιχθεί και το κοινό θα δείξει την προτίμηση ή την αποστροφή του. Ακόμη καλύτερα μπορούνε να κάνουνε ταινίες και για εκείνους για τους οποίους διατείνονται, οπότε και πάλι το κοινό θα τοποθετηθεί με τις προτιμήσεις του. Με ή χωρίς την ταινία, ο Καποδίστριας είναι ζωντανός γιατί οι πράξεις και οι παρακαταθήκες του είναι παρούσες. Συνεχίζει να έχει θέση στην πορεία που πρέπει να ακολουθήσει η χώρα. Στη θέση της, σφηνωμένη έξω από τον Ιερό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο είναι και η σφαίρα που τον δολοφόνησε, αφού στην ουσία δολοφόνησε μια χώρα που προσπαθούσε να εγερθεί από τις στάχτες της.