Γράφει η Μανταλένα Παπαδοπούλου, ΕΣΤΙΑ

«Το Ιράν διεξάγει έναν πόλεμο εναντίον των «τρομοκρατών», δήλωσε ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου της «Ισλαμικής Δημοκρατίας» Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάρ και το ερώτημα που τίθεται πλέον ανοιχτά είναι ποιος είναι τελικά ο τρομοκράτης.

Οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν τις τελευταίες ημέρες του 2025 και συνεχίζουν μέχρι σήμερα, είχαν αφετηρία την οικονομική κατάρρευση. Τη ραγδαία υποτίμηση του εθνικού νομίσματος, τον ανεξέλεγκτο πληθωρισμό και μια ακρίβεια που καθιστά αβέβαιη την ίδια την επιβίωση, ακόμα και της μεσαίας τάξης. Η ανακοίνωση περί διανομής κουπονιών διατροφής για τους επόμενους τέσσερις μήνες ώστε να καλύπτει έως και το 92% του πληθυσμού, υπογράμμισε μια πραγματικότητα που παραπέμπει σε συνθήκες πολέμου.

Στην πρώτη γραμμή βρέθηκαν οι έμποροι, παρόλο που σαν κοινωνική ομάδα είναι παραδοσιακά προσκείμενη στο καθεστώς και είχαν υποστηρίξει οικονομικά την θεοκρατία με την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Ωστόσο, 47 χρόνια καταπίεσης του ιρανικού λαού από την κατ’ ευφημισμό δημοκρατία (θεοκρατικό καθεστώς κατ’ ουσίαν), οδήγησαν στην μετατροπή μιας οικονομικής διαμαρτυρίας σε ευρεία αντικαθεστωτική εξέγερση, η οποία εξαπλώθηκε ταχύτατα σε περισσότερες από 100 πόλεις σε όλη την χώρα.

Δεν πρόκειται για μεμονωμένο φαινόμενο. Από το 1979 μέχρι σήμερα, το Ιράν έχει γνωρίσει αλλεπάλληλες εξεγέρσεις, με κορύφωση το 2022, όταν ο θάνατος της Μαχσά Αμινί πυροδότησε τη μαζική αντίδραση των γυναικών απέναντι στη θεοκρατική καταπίεση. Σήμερα, η νεολαία και οι γυναίκες βρίσκονται και πάλι στον πυρήνα της αντίστασης.

Ο ιρανικός λαός φαίνεται να συνειδητοποιεί ότι το καθεστώς ως έχει, δεν μεταρρυθμίζεται, δεν εξευγενίζεται, δεν αλλάζει εκ των έσω. Δεν διαθέτει την πολιτική και διπλωματική ισχύ να πείσει για άρση του εμπάργκο, δεν μπορεί να απεγκλωβιστεί από τον ιδεολογικό και γεωπολιτικό του προσανατολισμό, ώστε να επιδιώξει σχέσεις αμοιβαίου συμφέροντος με τις ισχυρές χώρες της Δύσης. Η προοπτική οικονομικής ανάκαμψης παραμένει ανύπαρκτη. Το καθεστώς του Αλί Χαμενεΐ  έχει αποδυναμωθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια, ενώ η περιφερειακή του επιρροή έχει συρρικνωθεί και δεν διαφαίνεται πλέον ουσιαστική εξωτερική στήριξη αντίστοιχη του παρελθόντος.

Οι Ιρανοί βγήκαν στους δρόμους με κίνδυνο της ζωής τους, ζητώντας ανατροπή. Το καθεστώς απάντησε με ακραία βία και μαζική χρήση πραγματικών πυρών εναντίον των πολιτών του. Η χώρα βρέθηκε σε σχεδόν πλήρη επικοινωνιακό αποκλεισμό, χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο και κατ’ επέκταση στον έξω κόσμο. Οι αρχές «κλείδωσαν» τους πολίτες τους εντός των τειχών και προχώρησαν σε μια από τις σκληρότερες κατασταλτικές επιχειρήσεις των τελευταίων δεκαετιών. Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων παραμένει άγνωστος, καθώς η διάχυση αξιόπιστης πληροφορίας είναι σχεδόν αδύνατη. Οι εκτιμήσεις, ωστόσο, κάνουν λόγο για χιλιάδες συλλήψεις, εκατοντάδες ή χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες. Ενώ οι διαδηλωτές καταγγέλλουν αιματηρή καταστολή, οι αρχές, καλώντας τους Ευρωπαίες πρεσβευτές, επιχείρησαν να μεταθέσουν την ευθύνη της βίας στους ίδιους τους διαμαρτυρόμενους, υποβαθμίζοντας τα τραγικά γεγονότα σε απλές «ταραχές».

Πολλοί υποστηρίζουν ότι τις διαδηλώσεις και τη βία υποκίνησαν Αμερικανοί πράκτορες και η Μοσάντ. Ωστόσο, μισός αιώνας πολιτικής καταπίεσης, οικονομικής και κοινωνικής ασφυξίας αρκεί για να εξηγήσει τον επαναλαμβανόμενο ξεσηκωμό. Η άοπλη κοινωνία δεν βγαίνει στους δρόμους απέναντι σε πολυβόλα από καθοδήγηση, αλλά από απόγνωση. Δεν μπορεί να θεωρούμε ότι όλος αυτός ο κόσμος που αντιστέκεται τόσες μέρες είναι εξαγορασμένος από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Είναι τουλάχιστον άδικο για τους Ιρανούς.

Κι αν από τη μια πλευρά οι ΗΠΑ και το Ισραήλ τάσσονται υπέρ μιας αλλαγής στο Ιράν ενάντια στον σκοταδισμό, όπως την αξιώνει μεγάλο μέρος της κοινωνίας, από την άλλη πλευρά είναι αποκαλυπτική η επιλεκτική ευαισθησία των διεθνών «ανθρωπιστών». Διατηρείται μια προκλητική σιωπή. Όταν μια εξέγερση δεν εντάσσεται στο επιθυμητό γεωπολιτικό αφήγημα, όταν εμφανίζεται να στηρίζεται από το Ισραήλ, τότε ως φαίνεται η ελευθερία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ισοτιμία, οι αγώνες ενάντια στην έμφυλη καταπίεση πάνε περίπατο. Και τότε, μαζί με τις μπούρκες, πέφτουν και οι μάσκες.

Το διεθνές σύστημα διανύει μια περίοδο κατά την οποία ο αναθεωρητισμός τείνει να υπερισχύει της αναζήτησης ισορροπίας και φαίνεται να επανακαθορίζονται σφαίρες επιρροής από τις μεγάλες δυνάμεις. Σε αυτό το περιβάλλον, ευνοείται η εξέγερση αυτή. Γεωπολιτικά η θέση του Ιράν είναι κομβική και, ως εκ τούτου, δεν πρόκειται να αφεθεί στην τύχη του.

Ας μην ξεχνάμε, όμως, ότι πρόκειται για ένα από τα ανθεκτικότερα καθεστώτα στον κόσμο. Η εμπειρία του 1979 λειτουργεί ως διαρκής υπενθύμιση. Ο Αγιατολάχ Χομεϊνί υποσχέθηκε ελευθερίες, κοινωνική δικαιοσύνη, πλουραλισμό, διαβεβαιώνοντας ότι δεν θα κυβερνά η θρησκεία. Μόλις, όμως, σταθεροποίησε την εξουσία του, δεν εξόντωσε πρώτα τους «εχθρούς της επανάστασης», αλλά τους πρώην συμμάχους του, αριστερούς και άλλους ιδεολογικούς συνοδοιπόρους. Την ίδια τύχη ακριβώς έχουν και οι σημερινοί αντιφρονούντες, παρόλο που ο σημερινός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν είναι μετριοπαθέστερος και έχουν σημειωθεί ορισμένα βήματα τα τελευταία χρόνια.

Η εξέλιξη της κρίσης παραμένει αβέβαιη και τα διακινούμενα σενάρια πολλά. Υπό τις παρούσες συνθήκες, η άμεση και πλήρης ανατροπή του καθεστώτος δεν αποτελεί ρεαλιστικό σενάριο, καθώς δεν υπάρχει δομημένη αντιπολίτευση. Εξάλλου κάθε τέτοια προσπάθεια δημιουργίας αντίπαλου δέους θα ήταν καταδικασμένη εν τη γενέσει της και πιθανότατα θα πνιγόταν στον αίμα.

Πιθανότερη φαίνεται μια ελεγχόμενη μετάβαση σε ηπιότερη ηγεσία στο πλαίσιο της «Ισλαμικής Δημοκρατίας», η οποία όμως προϋποθέτει την «απομάκρυνση» του Αλί Χαμενεΐ . Ο 86χρονος ανώτατος ηγέτης δεν αναμένεται να παραδοθεί ή να φύγει οικειοθελώς. Ούτε είναι ρεαλιστικό να θεωρηθεί ότι μπορεί να ανατραπεί αποκλειστικά από έναν άοπλο λαό.

Η πιθανότητα εξωτερικής παρέμβασης θεωρείται ιδιαίτερα αυξημένη, ιδίως υπό το πρίσμα των τοποθετήσεων του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Παρέμβαση, ωστόσο, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη άμεση στρατιωτική εμπλοκή. Μπορεί να λάβει και οικονομική ή διπλωματική μορφή, μέσω αυστηρότερων κυρώσεων, ενίσχυσης του εμπάργκο, με στόχο την στήριξη αλλαγών εντός του συστήματος εξουσίας. Σε μια συγκυρία όπου η Ρωσία και η Κίνα δεν εμφανίζονται έτοιμες να υπερασπιστούν ενεργά το καθεστώς, μια τέτοια παρέμβαση μπορεί να έχει «χειρουργικό» χαρακτήρα, που δεν θα έχει στόχο την άμεση και ολοκληρωτική ανατροπή της ηγεσίας, αλλά μια ελεγχόμενη μετεξέλιξη του συστήματος εξουσίας, και τη δημιουργία προϋποθέσεων νέας σχέσης αμοιβαίου συμφέροντος με τη Δύση. Τυχόν απαντήσεις του Ιράν σε πλήγματα είναι πιθανόν να υπάρξουν, δύσκολα όμως θα ανατρέψουν τον διαφαινόμενο σχεδιασμό για αλλαγή εντός του καθεστώτος, ίσως με τον Πεζεσκιάν να παραμένει.

Κλείνοντας, το ερώτημα «ποιος είναι ο τρομοκράτης» δεν είναι μόνο ρητορικό. Ούτε, δυστυχώς, αυταπόδεικτο. Οι πολίτες που αντιστέκονται, οι γυναίκες και η νεολαία που διεκδικούν ελευθερίες, η μεσαία τάξη που πλέον μάχεται για την επιβίωση, συνιστούν την αντίθεση στη βία. Ένα καθεστώς που καταπιέζει, σκοτώνει, και φιμώνει πως ονομάζεται;

Γράφει ο Ράφι Γκλικ, Times of Israel

Γροιλανδία, Νόμπελ και τα όρια της ειρήνης

Σε μήνυμα που δημοσιεύθηκε το πρωί στις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με ρεπορτάζ του συντηρητικού μέσου Newsmax, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απέστειλε γραπτό σημείωμα στον πρωθυπουργό της Νορβηγίας δηλώνοντας ότι δεν αισθάνεται πλέον υποχρεωμένος να «σκέφτεται αποκλειστικά την ειρήνη», μετά τη μη απονομή σε αυτόν του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης. Στο ίδιο μήνυμα, ο Τραμπ επανέλαβε την απαίτησή του για αμερικανικό έλεγχο της Γροιλανδίας.

Το μήνυμα, το οποίο –σύμφωνα με πληροφορίες– διακινήθηκε ευρέως από την αμερικανική διοίκηση και προς άλλες χώρες, γράφτηκε ως απάντηση σε σύντομη επιστολή που είχαν αποστείλει στον Τραμπ ο Νορβηγός πρωθυπουργός Γιόνας Γκαρ Στέρε και ο Φινλανδός πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ. Και οι δύο ηγέτες εξέφραζαν την αντίθεσή τους στην απόφαση των ΗΠΑ να επιβάλουν δασμούς σε ευρωπαϊκούς συμμάχους, στο πλαίσιο της άρνησής τους να επιτρέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες να αναλάβουν τον έλεγχο της Γροιλανδίας, σύμφωνα με δήλωση του Στέρε.

Η ασυνήθιστη αυτή ανταλλαγή λαμβάνει χώρα σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες συγκεντρώνουν δυνάμεις στον Περσικό Κόλπο εν μέσω λαϊκών αναταραχών στο Ιράν, ενώ ταυτόχρονα ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ανακοινώσει τη στελέχωση νέων πλαισίων για την ανοικοδόμηση της Λωρίδας της Γάζας και μια ευρύτερη πολιτική διευθέτηση στη Μέση Ανατολή — που περιλαμβάνει επαγγελματικό κυβερνητικό σώμα, εκτελεστική επιτροπή και το λεγόμενο Συμβούλιο Ειρήνης (Board of Peace).

Το Συμβούλιο Ειρήνης: αντιφάσεις και κυρώσεις

Έγινε γνωστό ότι προσκλήσεις για το Συμβούλιο Ειρήνης απευθύνθηκαν και στον πρόεδρο του Πακιστάν, στον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στον εμίρη του Κατάρ και ακόμη και στον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν — παρά τη βαθιά εμπλοκή του Πούτιν με το Ιράν, τον πόλεμο στην Ουκρανία και το έντονο ρήγμα μεταξύ Μόσχας και Ευρώπης. Ορισμένες από αυτές τις προσκλήσεις προκάλεσαν ανησυχία και στο Ισραήλ.

Την ίδια στιγμή, αναδεικνύεται ένα εντυπωσιακό παράδοξο: ενώ αρχηγοί κρατών λαμβάνουν προσκλήσεις για το Συμβούλιο Ειρήνης, ορισμένες από τις ίδιες χώρες αντιμετωπίζουν κυρώσεις με τη μορφή απότομης αύξησης δασμών στις εξαγωγές τους προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Έτσι, τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενημερώθηκαν για πρόσθετο δασμό περίπου 10%, στο πλαίσιο της αντίθεσής τους στην αμερικανική κίνηση για τη Γροιλανδία. Η Ινδία, από την πλευρά της, έλαβε προειδοποίηση για αύξηση δασμών κατά 25% λόγω των σχέσεών της με το Ιράν — επιπλέον μιας πρόσθετης επιβάρυνσης 50%, που αποτελείται από έναν βασικό δασμό 25% και ακόμη 25% που συνδέεται με τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου.

Ινδία και Ευρωπαϊκή Ένωση: στρατηγική επιτάχυνση

Δεν προκαλεί, επομένως, έκπληξη το γεγονός ότι η Ινδία και η Ευρωπαϊκή Ένωση επιταχύνουν την ολοκλήρωση μιας αμοιβαίας συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου. Την περασμένη εβδομάδα ο Γερμανός καγκελάριος επισκέφθηκε την Ινδία, ενώ στις αρχές Φεβρουαρίου αναμένεται να πράξει το ίδιο και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν.

Στο μεταξύ, στις 27 Ιανουαρίου αναμένεται να υπογραφεί συμφωνία-πλαίσιο για τη σύναψη της εμπορικής συμφωνίας μεταξύ των δύο μπλοκ, η οποία θα καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του διμερούς εμπορίου —που εκτιμάται σε περίπου 180 δισ. ευρώ— με εξαίρεση το αγροτικό εμπόριο, του οποίου η ρύθμιση μετατέθηκε για αργότερα, παρότι έχουν ήδη συμφωνηθεί χαμηλότεροι δασμοί από τους ισχύοντες σήμερα.

Ο Γερμανός καγκελάριος συζήτησε επίσης στρατηγικά ζητήματα, μεταξύ των οποίων: την προμήθεια από την Ινδία προηγμένων ναυτικών σκαφών που θα ενίσχυαν την παρουσία της στον Ινδικό Ωκεανό και στον Περσικό Κόλπο· τη συνεργασία στον διαστημικό τομέα, όπου ήδη υφίστανται στενοί δεσμοί μεταξύ ινδικών και ευρωπαϊκών διαστημικών οργανισμών· καθώς και την επιτάχυνση του σχεδιασμού και της υλοποίησης εμπορικών διαδρόμων που θα συνδέουν την Ινδία με την Ευρώπη μέσω της Μέσης Ανατολής και του Κέρατος της Αφρικής.

Στους στρατιωτικούς, πολιτικούς και εμπορικούς διαδρόμους —κατά μήκος του άξονα Ινδία–Σομαλιλάνδη–Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα–Αιθιοπία–Ισραήλ— παρατηρείται σημαντική επικάλυψη με την πολιτική, οικονομική και ασφαλιστική εταιρική σχέση Ινδίας–Ισραήλ.
Όταν η Ινδία καλείται να επιλέξει μεταξύ της καταβολής σωρευτικών δασμών της τάξης του 75% προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και της εγκατάλειψης στρατηγικών περιουσιακών στοιχείων, όπως το λιμάνι Τσαμπαχάρ στο Ιράν —το οποίο η Ουάσιγκτον απαιτεί να εκκενωθεί ακόμη και από τον Φεβρουάριο— η ανάγκη ολοκλήρωσης συμφωνιών με την Ευρώπη μετατρέπεται σε κοινό στόχο για Ινδία και Ευρωπαϊκή Ένωση.

Νταβός: οικονομικό όραμα έναντι πολιτικών συμφερόντων

Αυτή την εβδομάδα στο Νταβός αναμένεται να συναντηθούν πολλοί από όσους προσκλήθηκαν στο Συμβούλιο Ειρήνης του Τραμπ, μαζί με χώρες που έχουν λάβει προειδοποιήσεις για πρόσθετους δασμούς και με παράγοντες που βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα σε ζητήματα όπως η Γροιλανδία ή η Βενεζουέλα.

Ενώ το Φόρουμ του Νταβός έχει παραδοσιακά ταυτιστεί με το οικονομικό όραμα και τη συνεργασία μεταξύ πολιτικών και επιχειρηματικών ηγετών, φέτος ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπο με ένα διαφορετικό οικονομικό και πολιτικό μοντέλο: ένα μοντέλο στο οποίο, αφενός, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να προωθήσουν μια πιο σταθερή πολιτική τάξη και, αφετέρου, συνοδεύουν αυτή την προσπάθεια με κυρώσεις, οικονομική πίεση και προσβολές της κρατικής κυριαρχίας, κάθε φορά που οι προτεινόμενες λύσεις δεν ευθυγραμμίζονται με τα αμερικανικά συμφέροντα όπως αυτά ερμηνεύονται στην Ουάσιγκτον.

*Ο Ράφι Γκλικ είναι συγγραφέας, εισηγητής, αγρότης και ανώτατο στέλεχος επιχειρήσεων, με δεκαετίες εμπειρίας στη διασταύρωση ακαδημαϊκού χώρου, τεχνολογίας, γεωργίας και διεθνούς εμπορίου. Έχει διατελέσει ανώτερος συνεργάτης διδασκαλίας σε πανεπιστήμια και ακαδημαϊκά ιδρύματα στο Ισραήλ και την Ευρώπη, ενώ στον επιχειρηματικό τομέα υπήρξε διευθύνων σύμβουλος και στέλεχος εταιρειών τεχνολογίας και επενδυτικών σχημάτων. Έχει συμβάλει καθοριστικά στο οικοσύστημα εμπορίου και επενδύσεων του Ισραήλ και συνεχίζει να δημοσιεύει άρθρα και σχόλια με έμφαση στην αστροφυσική, τη διαστημική εξερεύνηση, την τεχνολογία, την οικονομία και τα κοινωνικά ζητήματα.